Opinion Magazine
Number of visits: 10,221,373
  •  Home
  • Opinion
    • Opinion
    • Literature
    • Short Stories
    • Photo Stories
    • Cartoon
    • Interview
    • User Feedback
  • English Bazaar Patrika
    • Features
    • OPED
    • Sketches
  • Diaspora
    • Culture
    • Language
    • Literature
    • History
    • Features
    • Reviews
  • Gandhiana
  • Poetry
  • Profile
  • Samantar
    • Samantar Gujarat
    • History
  • Ami Ek Jajabar
    • Mukaam London
  • Sankaliyu
    • Digital Opinion
    • Digital Nireekshak
    • Digital Milap
    • Digital Vishwamanav
    • એક દીવાદાંડી
    • काव्यानंद
  • About us
    • Launch
    • Opinion Online Team
    • Contact Us

વસિયતનામું

વલ્લ્ભ નાંઢા|Opinion - Short Stories|15 July 2026

આખરે દક્ષાબહેનની દોડધામનો અંત આવ્યો. બ્રેંટ બરોની હાઉસિંગ કાઉન્સિલે. નિઝડન વિસ્તારમાં એમને રહેવા માટે બે બેડરૂમનો ફ્લેટ ફાળવવામાં આવ્યો છે. દિયાને એવો ઇમેલ મોકલ્યો હતો. દક્ષાબહેને હાશકારો અનુભવ્યો. આ પહેલાં મા-દીકરીએ ફ્લેટ ભાડે મેળવવા ક્યાં ઓછી દોડધામ કરી હતી? મકાનોની દલાલી કરનારા ને  ભાડૂતી મકાનો શોધી આપનારા દલાલો અને એપોઇંટમેંટ લઈને ઇસ્ટેટ ઍજંટોની ઑફિસોની મુલાકાતો લીધી હતી.. ફલાણા ઢિંકણા લતામાં બે બેડરૂમવાળો ફ્લેટ ભાડે દેવાનો છે એવી બાતમી કાને પડતાં દિયા અને દક્ષાબહેન સઘળાં કામ એક કોર ઠેલીને ફ્લેટ માલિકને મળવા દોડી જતાં. દિયાએ તેની ફ્રેંડ્સને પણ ભલામણ કરી રાખી હતી અને બોસના કાનમાં પણ ફૂંક મારી દીધી હતી. પણ પાસાં સીધા પડતાં નહોતા. લંડનમાં રહેણાક જગા ભાડે મેળવવા આટલો ઉદ્યમ કરવો પડશે એવું ધાર્યું ન હતું. આ તો સંજોગોએ એમને લંડન શિફ્ટ થવા મજબૂર કર્યા એથી આવી દોટમદોટ કરવી પડી, બાકી બે જણનાં માથાં ઢાંકવા પૂરતી સગવડ ઍલ્સ્બરીમાં ક્યાં નહોતી? સાડા ચાર દાયકા પહેલાં યુગાન્ડાથી નિર્કાષિત થઈને અજાણ્યા દેશની ધરતી પર પગ મૂકયા પછી થોડાક અઠવાડિયામાં જ સ્થાનિક કાઉન્સિલ અને યુગાંડા રિસેટલ બોર્ડની મહેરબાનીથી ઍલ્સબરીમાં થ્રીબેડરૂમવાળું ટૅરેસમકાન એ લોકોને ભાડે મળ્યું હતું અને બધું થાળે પડી ગયેલું. અને ચારેક દાયકા પહેલાં થોડાં ઉછીનાઉધારાં અને થોડાં બચાવેલાં નાણાંની ડિપોઝિટ ભરીને  આ મકાન કાઉન્સિલ પાસેથી મોર્ગેજ પર ખરીદી લીધેલું. કેટલાં સ્મરણો સાચવીને બેઠું છે આ મકાન! અને હવે લાખ પાઉન્ડ દેતાં ય ન મળે એવો સો ટચ સોનાનો આ મહેલ વેચી દેવાનો?

દિયાની આઈ.ટી.નું અંતિમ વર્ષ પૂરું થયું હતું. જૉબ માટે દિયા નૅટ પર અરજીઓ મોકલવા લાગી. નહીં નહીં તો ય ત્રીસેક ફર્મોને અરજીઓ કરી હશે. કેટલીક ફર્મો તરફથી નકારો આવ્યો હતો અને બે ચાર શોર્ટલિસ્ટમાં મુકાઈ હતી. એક જગ્યા પૂરવા હજારો અરજીઓ આવતી હોય ત્યારે જોબ પોતાને જ મળશે એવી કલ્પના કરવી પણ મુશ્કેલ.

ચારે તરફથી નિરાશા ભરડો લઈ રહી હતી એ જ ગાળામાં લંડનની એક સોફ્ટવેર કંપનીએ દિયાને ઇન્ટરવ્યૂ માટે બોલાવી. નૅટ પર મૅસેજ આવતાં દિયાના ચહેરા પર થોડું તેજ આવ્યું. બીજા જ દિવસે એ ઈંટરવ્યૂ આપી આવી હતી. અને બીજા અઠવાડિયે કંપની તરફથી નોકરી મળી ગયાનો તેના પર ઇમેલ આવી ગયેલો! 

દીકરી માટે ભવિષ્યનો ઊજળો માર્ગ ખૂલતો જોઈ દક્ષાબહેને દિયાને બાથમાં લઈ લીધી હતી. 

બસ, એ પછી દિયા લંડન જવાની તૈયારીમાં લાગી પડી હતી. દીકરી લંડન જાય એથી દક્ષાબહેન રાજી હતાં પણ અંદરથી મન થોડું હચુંડચું પણ હતું. ઍલ્સબરીથી લંડનની મુસાફરી એટલે એકાદ કલાકની લાંબી મજલ! દીકરી ટ્રેનમાં રોજ પચીસત્રીસ માઈલ કૉમ્યુટ કરે એ વિચારે દક્ષાબહેન થોડાં અસ્વસ્થ થઈ જતાં – આ ટ્રેનુનાં શા ભરોસા? ટ્રેન હાલતાં ને ચાલતાં કૅન્સલ થઈ જાય! અને વિંટરમાં તો સિગ્નલ ફેઈલ્યર કે ટ્રેન કૅન્સલેશન્સ પણ છાશવારે થતાં રહે! ગમે તેમ તો ય છોકરીની જાત! ન કરે નારાયણ ને કોઈ લફંગો ડબામાં ચડી જાય અને …. દક્ષાબહેન આગળ વધુ વિચારી શક્યાં નહીં …

આટલા દૂરના ધોડા કરવા કરતાં થોડી ધીરજ રાખી ઍલ્સબરીમાં જૉબ શોધી લીધી હોત તો? આડીતેડી કોઈ જફા જ ન રહેત ને! એમણે દિયાને ઘણી સમજાવી પણ એ હઠ લઈને બેઠી હતી : “આ ખોબા જેવડા ગામમાં હવે રહેવું નથી.” એ માને કહેતી; “મમ્મી, તું મારા પર બધું છોડી દે. લંડનમાં આગળ વધવાની અનેક તકો મારા માટે રાહ જોઈ રહી છે, તું જોજે ને, બે પાંચ વર્ષમાં તારી આ ઢીંગલી ક્યાંથી ક્યાં પહોંચી જાય છે!” દિયાની દલીલ દક્ષાબહેનની તમામ દલીલોને ઠારી નાખતી. એ પછી દક્ષાબહેને દીકરી સામે લડવાનાં તમામ હથિયાર હેઠાં મૂકી દીધાં. અને પુત્રીની ઇચ્છાને સમર્થન આપી દીધું.

એક તરફ મા-દીકરી એક્મત થઈ, ઉજળા ભાવિની દિશામાં કદમ ભરી રહ્યાં તો બીજી તરફ ઘર ચલાવવા પૈસાની તાણ એમને મૂંઝવી રહી હતી. 

કૅન્સરની જીવલેણ માંદગીમાં કરુણાનાથનું અવસાન થયું પછી પ્રતિકૂળ સંજોગો ઘેરી વળ્યા. પણ દક્ષાબહેને થોડી નાણાંભીડ વેઠીને વહેવાર સાચવ્યો હતો, ઘર સાચવ્યું હતું અને પુત્રીને “ગ્રેજ્યુએટ” કરી હતી.

***

દિયાનું લંડન જવું લગભગ નક્કી થઈ ગયું. દિયાએ નોકરી સ્વીકારી લીધી. ઍલ્સ્બરીનું મકાન સત્વરે સૅલ પર મૂકી લંડન શિફ્ટ થઈ જવું, એમ નક્કી થયું. દિયાના કામની ફર્મની આજુબાજુના લતામાં ક્યાંક બે જણની સગવડ સાચવી શકે એવો ફ્લેટ ભાડે રાખી નવા જીવનની શરૂઆત કરી દેવી, એવું ગણિત મંડાયું. દક્ષાબહેનની ભાણેજ સુલોચના લંડનમાં રહેતી હતી. લંડનમાં ભાડે ફ્લેટ મળી જાય ત્યાં સુધી એને ત્યાં રહેવું અને પછી પોતાના ફ્લેટમાં શિફ્ટ થઈ જવું. સુલોચનાનું ઘર નીઝડન ટ્યૂબ સ્ટેશનની સાવ નજીક હતું એટલે જૉબ પર પહોચવામાં પણ થોડી રાહત રહેશે એવી ધારણા સાથે એ લોકો લંડન શિફ્ટ થઈ  ગયાં.

ફ્લેટ શોધી આપવામાં સુલોચનાની વગ અને અનુભવનો લાભ મળતાં ફ્લેટ માટે ઝાઝી રાહ જોવી પડી નહિ. નીઝ્ડનના ડોગલેનમાં વિસ્તરેલા બ્લોક ઓફ ફ્લેટ્સમાં બ્રેંટ કાઉન્સિલે એક ટુ બેડરૂમ ફ્લેટ એ લોકોને ફાળવી દીધો. એ લોકોને જોઈતો હતો એવો જ સગવડિયો ફ્લેટ! શાંત વાતાવરણ, પ્રેમાળ પાડોશીઓ, બે વિશાળ રૂમ, આગળ કોઝી હૉલ, એક તરફ નાનકડું કિચન અને મેઈન રૉડ પર પડતી આલાગ્રાંડ બાલ્કની! 

કામ પરથી આવી સાંજે દિયા બાલ્કનીમાં જઈ ઊભી રહી જતી. ફૂટપાથ પર આવનજાવન કરતા રાહદારીઓ અને વાહનોની યતાયતના માહોલને આંખોમાં કેદ કરી લેતી. અડધોયેક કલાક ત્યાં ઊભતી. અને દિવસભરનું ટેંશન ગાયબ થઈ જતું! 

*** 

બહુ ઝડપથી એ લોકો ડોગલેન કૉમ્પલેક્ષમાં ઠરીઠામ થઈ ગયાં. દિયાને જોઈતો જોબ મળી ગયો હતો, ને દક્ષાબહેનને સારું નૅબરહૂડ! આથી વધારે બીજું શું જોઈએ? 

ફ્લેટની નીચે પડતા રસ્તા પર થોડાં ટેરેસ મકાનો હતાં, જેમાં બેચાર ગુજરાતી કુટુંબોને બાદ કરતાં થોડા ગોરા કુટુંબો અને બીજા વેસ્ટ ઈંડિયન, શીખ, પંજાબી અને બંગાળી કુટુંબો રહેતાં હતાં.. દક્ષાબહેન ઈલિંગ રોડ તરફ શોપિંગ કરવા નીકળતાં ત્યારે આ મકાનો પાસે થઈને જવાનું થાય. ટેરેસ મકાનોમાં રહેતી બેચાર પાડોશણો સાથે કેમ છો કેમ નહિ પૂછવા જેટલો પરિચય બંધાયો હતો. બધા પાડોશીઓ સાથે આછી પાતળી ઓળખાણ થઈ ગઈ હતી. પણ પરેડના છેવાડે આવેલા મકાનમાં રહેતી એક અંગ્રેજ બાઈ સાથે હજી પરિચયનો તાંતણો જોડાયો નહોતો. એ બાઈનું નામ માર્ગરેટ. એ નામની દક્ષાબહેનને એ બાઈના હસબંડનું  મૃત્યુ થયા પછી જ ખબર પડી હતી. 

માર્ગરેટ ફંકશનોમાં ભાગ્યે જ હાજરી આપતી. નાની મોટી પાર્ટીઓમાં પણ જોવામાં આવતી નહીં. બધા પાડોશીઓથી અતડી અતડી રહેતી! આવા એકલપંડા સ્વભાવને કારણે માર્ગરેટ ફલેટવાસીઓમાં અળખામણી બની હતી. એના વિશે જાતજાતની અફવાઓના ગુબ્બારા ઊડતા રહેતા. કોઈ કહેતું એનો હસબંડ ડેવિડ કોરોનાકાળમાં કોવિડનો શિકાર બનતાં મૃત્યુ પામ્યો હતો, એ પછી માર્ગરેટે સ્વૈચ્છિક એકાંતવાસ સ્વીકારી લીધો છે, કોઈ એમ પણ કહેતું ડેવિડના ગયા પછી એ માનસિક સંતૂલન ખોઈ બેઠી છે એટલે કોઈ સાથે ભળતી નથી, કોઈ કહે તેના પર પૈસાનું ભૂત સવાર છે એટલે એકલસૂરી રહે છે. તો કોઈ એના પક્ષે સારો અભિપ્રાય પણ આપતું – બહુ ધાર્મિક બાઈ છે. રવિવારે નિયમિત ચર્ચની સર્વિસમાં જાય છે. 

માર્ગરેટનો પતિ ડેવિડ જોન લુઈસ સુપરસ્ટોરની હેરો શાખાનો મૅનેજર હતો. અને આર્થિક રીતે સધ્ધર હતો. પત્ની માટે ઠીક ઠીક પૂંજી મૂકી ગયો હતો. પતિના વીમાની સારી એવી રકમ માર્ગરેટ્ના એકાઉન્ટ્માં જમા હતી, હંસલોમાં ઍરપોર્ટ પાસે બે ફ્લેટનું ધીકતું ભાડું આવતું હતું, અને બેંકના ખાતામાં દર મહિને એના નામે વીડોપૅન્સનના પૈસા જમા થાય છે! આમ માર્ગરેટ પૈસાટકે સધ્ધર હતી પણ પતિના મૃત્યુના આઘાતે તેને તોડી નાખી હતી. વળી કેટલીક નાની મોટી બિમારીઓએ પણ તેને ઘેરી લીધી હતી. અને માનસિક તનાવ દૂર કરવા તેને થોડા દિવસ સારવાર ‘માટે સેંટ લુકસ પીસ હૉમ’માં રહેવા જવું પડ્યું હતું.

***

દક્ષાબહેન કોઈ કોઈ વાર માર્ગરેટના વિચારે ચડી જતાં. એ બાઈ બધાથી અતડી કેમ રહે છે એ સમજાતું નો’તું. એ માર્ગરેટ પાસે જઈને દોસ્તીનો હાથ લંબવવા માગતાં હતાં. આ કોયડાનો તાળો મેળવવા એમણે માર્ગરેટને ઘેર જવાનો નિશ્ચય કર્યો. 

શનિવાર અને રવિવારે તો આમેય દક્ષાબહેનને નવરાશ જ હોય. દિયા પણ ઘેર હોય એટલે દક્ષાબહેન પાસે વીકેંડમાં ફુરસદ રહેતી. અને એક સવારે એ માર્ગરેટને ટેરેસ હાઉસ તરફ નીકળી પડ્યાં. 

બારણા પાસે આવી ડોરબેલના પુશબટન પર આંગળી મૂકી અને એકાદ મિનિટ પછી એક બાઈએ બારણું ખોલ્યું. “તમે કોણ? કોને મળવા આવ્યા છો?’ દક્ષાબહેનને સામે ઊભેલાં જોતાં તેણે પૂછ્યું.

“માર્ગરેટને” કહી દક્ષાબહેને પોતાની ઓળખાણ આપી. એ બાઈએ નમ્રતાપૂર્વક જણાવ્યું: “મમ્મીની તબિયત ઠીક નથી. પણ તમે અંદર આવો. હું એમને પૂછી આવું.” કહી એ માર્ગરેટને પૂછવા તેના બેડરૂમ તરફ ગઈ. જરા વાર પછી આવીને દક્ષાબહેનને જણાવ્યું: “મમ્મી અત્યારે આરામ કરે છે. અત્યારે તમને મળી શકે એવી હાલતમાં નથી. તમારે એને કાંઈ પૂછવા કરવાનું હોય તો મને જણાવો. તમારો મેસેજ આપી દઈશ.” 

“ઓહ! તો તું માર્ગરેટની કેરર છે, રાઈટ?’

“ના, હું એમની કેરર નથી. હું એમનું ધ્યાન રાખું છું. મારું નામ જયા.”

“હું તો અમસ્તી એમને મળવા આવી હતી. પણ આ માર્ગરેટને એકાએક શું થઈ ગયું?’ દક્ષાબહેને જયાને પૂછ્યું.

“મમ્મીને બ્રેસ્ટ કેંસર છે.’ 

“અરેરે! ….માર્ગરેટના આપ્તજનોને ભારે આઘાત લાગ્યો હશે, એમને જાણ કરી કે?’ 

“માર્ગરેટના અંગત પરિવારમાં કોઈ નથી. હા, એક ભત્રીજો છે, સેમ્યૂઅલ. એ પણ વંઠેલ અને બધી વાતે પૂરો છે. જુગાર રમે છે ને ક્યારેક અડધી રાતે આવી, એમને ધમકાવી પૈસા પડાવી જાય છે. પૈસા આપવા આનાકાની કરે તો હાથ ઉગામી લે છે.’’

“પણ માર્ગરેટ એ બદમાશને ઘરમાં કેમ પેસવા દે છે?’

“માર્ગરેટને પેટનું સંતાન તો છે નહિ એટલે આ ગધેડા તરફ ભાવ દેખાડે છે. કંઈ બોલી શકતાં નથી અને પેલો મમ્મીની  ભલમનસાઇનો લાભ ઊઠાવ્યા કરે છે.’

 ‘હું પંદર વરસથી માર્ગરેટનું ધ્યાન રાખું છું ને અહીં જ રહું છું, એમનાં ડૉક્ટરનાં એપોઇન્ટમેંટસ હોય, શોપિંગ કરવાનું હોય, બેંકના ધક્કા ખાવાના હોય, ટપાલ નાખવા જવાનું હોય, ઘરની સાફસૂફી હોય કે પછી એમને ભાવતી વાનગી બનાવવાની હોય – હું એમનાં નાનાં મોટાં તમામ કામ કરું છું’ 

“માફ કરજે, મારે આ પર્સનલ વાત તને પૂછવી ના જોઈએ છતાં પૂછી રહી છું. મારા સાંભળવામાં આવ્યું છે કે માર્ગરેટના હસબંડ ડેવિડ પાછળ પૈસો તો ઘણો મૂકી ગયા છે. ન કરે નારાયણ ને કાલ સવારે એમને કંઈ થઈ ગયું તો બધા પૈસા સરકારને જાશે! તને ખબર છે ને? આ સંપત્તિ ખોટા હાથોમાં જાય નહીં એ માટે માર્ગરેટે કંઈ પ્રાવધાન કર્યું છે ને? “

‘હા, એમણે વિલ બનાવ્યું છે. વિલમાં મને થોડુંઘણું મળશે એવું એકવાર એમણે મને ખાનગીમાં જણાવ્યું હતું. પણ મારે એમની એક પેની પણ જોઈતી નથી. અને આપશે તો પણ એ પૈસા હું ધર્માદામાં દઈ દેવાની છું. હું તો એમનું ધ્યાન રાખી મારો ધરમ બજાવી રહી છું.” આટલું કહી જયા અટકી. 

અને દક્ષાબહેનને પણ વધારે કંઈ પૂછવા જેવું લાગ્યું નહીં એટલે એ પણ જયાને સધિયારો આપી નીકળી ગયાં.

***

એ વાત હવે જૂની થઈ ગઈ હતી. અને એક દિવસ વહેલી સવારે દક્ષાબહેનને માર્ગરેટના ઘર પાસે કોલાહલ સંભળાયો. નીચે ઊતરી પૂછતાછ કરતાં ખબર પડી; માર્ગરેટે વહેલી સવારે અંતિમ વિદાઈ લઈ લીધી હતી. 

બે દિવસ પછી કેન્સલ ગ્રીનમાં તેની બરિયલ વિધિ પણ થઈ ગઈ. તેની ફ્યૂનરલ સર્વિસમાં પાડોશીઓની હાજરી પાંખી હતી. ફ્યૂનરલ સર્વિસની જવાબદારીઓ માર્ગરેટના ભત્રીજા સેમ્યૂઅલે સંપન્ન કરી. કાકીની મિલકતનો વારસો મળશે એવી અપેક્ષાએ તેણે ક્રિયાકરમ પણ પતાવ્યાં. એ ઉતરદાયિત્વ પત્યાના બીજા દિવસે તેણે જયાને નોકરીમાંથી છૂટી કરી દીધી અને માર્ગરેટના ઘરનો કબજો લઈ લીધો. અઠવાડિયા પછી સેમ્યૂઅલ, લક્ષ્મી અને એક્ઝિકયૂટર મિ. થોમસ પર માર્ગરેટના વકીલ તરફ્થી એક ઇમેલ આવ્યો. વકીલે વીલના દાવેદાર ઉમેદવારોને જાણ કરી હતી કે “આવતા સોમવારે ઠીક સવારે દસ વાગે એક્ઝિકયૂટર મિ. થોમસની હાજરીમાં હું માર્ગરેટનું વીલ વાંચીશ એ પછીની બાકીની બીજી બધી વિધિઓ મિ. થોમસ પૂરી કરશે. બધા સમયસર આવી જશો. “ 

સેમ્યૂઅલ તો બસ આ મોમેંટની જ રાહ જોઈ રહ્યો હતો!.

દસ વાગવાને હજી અડધા કલાકની વાર હતી, પણ સેમ્યૂઅલ અડધો કલાક વહેલો આવી આવી ગયો. સમય થતાં તેની બાજુમાં એક્ઝિકયૂટર મિ. થોમસ આવીને બેઠા. તેની બાજુની ચેરમાં જયા બેસી ગઈ. જયાને જોતાં સેમ્યૂઅલે મોં બગાડ્યું. તેને થયું ડોશીએ આને પણ થોડુંઘણું આપ્યું લાગે છે, એટલે જ એ અહીં આવી છે. 

ઠીક સાડાદસ વાગે વકીલે ત્રણેયને અંદર બોલાવી લીધા. ત્રણેય વકીલના ટેબલની સામેની ખુરશીઓમાં બેઠા પછી વકીલે ડ્રોઅરમાંથી એક લાંબો લિફાફો કાઢ્યો અને વીલની કોપી બહાર સરકાવી. એક્ઝિક્યૂટર મિ.થોમસ અને દાવેદારોની હાજરીમાં વીલ વાંચવાની શરૂઆત કરી. 

“હું માર્ગરેટ મેક્નમારા આ વીલ લખતી વખતે બિલકુલ તંદુરસ્ત મનોસ્થિતિમાં છું અને મારી મિલકતની સોંપણીની જાહેરાત કરું છું ….

સેમ્યુઅલના મોંમાં લાડુ ફૂટવા લાગ્યા. બધું મારા જ નામે કરીને કાકી ગયાં છે… હોઠ ફફડાવી એ જયાના ચહેરા સામું કતરાઈને જોવા લાગ્યો. 

દાવેદારો સામે જોઈ વકીલ વીલનું લખાણ આગળ વાંચવા લાગ્યા :

“- આ સાથે મારી અગાઉ લખાયેલી વસિયતને રદ્દ કરું છું.”

“વાઉ! નવી વસિયત! … એટલે … કાકીએ હવે બધું મારા નામે..!.” સેમ્યુઅલે તાલી પાડી અને જયા સામે જોયું.

“આ વીલમાં હું મારી તમામ સંપત્તિ …”

સેમ્યૂઅલે કાન સરવા કર્યા… છેલ્લા શબ્દો સાંભળવા તેની ઉત્કંઠા તીવ્ર બની રહી હતી. તેના કાનમાં જાણે કોઈ ઢોલ પીટતું હતું – વકીલ વાક્ય પૂરું કરે તે પહેલાં સેમ્યુઅલ બોલી ઊઠ્યો: “મારા નેફ્યૂ સેમ્યૂઅલ મેકનમારાને આપું છું.” 

“કામ ડાઉન મિ. સેમ્યૂઅલ! … ઇટ્સ નોટ ઓવર યટ” મૂછમાં હસતાં વકીલે તેને ટપાર્યો. 

“-હું મારી તમામ સંપત્તિ …”સેંટ લુક્સ, હોસપીસને સોંપવા એક્ઝિક્યૂટરને ભલામણ કરું છું. આ ચેરિટી સેવાભાવી સંસ્થા છે માટે. કોઈ પણ પ્રકારની સરકારી સહાયના આધાર વિના કેવળ પબ્લિક ડૉનેશનથી આ સંસ્થા ચાલે છે. તેનો સ્ટાફ વૉલંટરી સેવા આપે છે. મને પાકો ભરોસો છે, મારું આ પગલું હોસપીસના મિશનને આગળ વધારવામાં ઉપયોગી બનશે. મેઁ મારા પૂરા હોશહવાસમાં આ વસિયત બનાવ્યું છે.” ..

સેમ્યૂઅલના કાનમાં કોઈએ અચાનક બોંબ ફોડ્યો. ફાટફાટ થતા ગુસ્સાથી તેનો ચહેરો તપાવેલા તાંબા જેવો રાતોચોળ થઈ ગયો. ગુસ્સામાં એ ખુરશી પરથી ઊભો થઈ ગયો. વીલના છેલ્લા અવતરણો સેમ્યૂઅલની ચામડીને ડામ દઈ રહ્યા હતા! આંખમાંથી જાણે આગના ગોળા વરસવા લાગ્યા. બીજું કંઈ ન સૂઝતાં વકીલના ટેબલ પર હાથ પછાડતાં એ બરાડ્યો: “વૉટ નૉનસેંસ? સ્ટુપિડ વુમન ડોનેટેડ એવેરી પેની ઓફ હર અરનિંગ્ઝ ટુ ધ ચેરિટી?!” એ બરાડા પાડતો રહ્યો અને વકીલના સિક્યુરિટી ગાર્ડે પિઁખડી પકડીને તેને ચેમ્બરની બહાર ધકેલ્યો.

પણ જયા સ્વસ્થ હતી. થોડા પૈસા મળ્યા તો’ય શું? ને ના મળ્યા તો ય તેનો અફ્સોસ કરવાનો? અત્યાર સુધી આંધળો વાઢતો હતો ને વાછડો ચાવતો હતો. એ લફંગો એ જ લાગનો છે!  તેને વીલમાંથી રદ્દબાતલ રાખી માર્ગરેટ મેડમ ભારે  ડહાપણનું કામ  કરી ગયાં! 

વકીલના દફતરનાં પગથિયાં ઉતરતી વખતે જયાના ચહેરા પર અફસોસને બદલે ખુશીની આભા ઝલકી રહી હતી. 

શબ્દસંખ્યા: 2,094
e.mail : vallabh324@aol.com

Loading

ચંદબાબુ

વલ્લભ નાંઢા|Opinion - Short Stories|14 July 2026

આમ તો ગામમાં ગ્રોસરીના બે પ્રખ્યાત સ્ટૉર. એક ‘અગ્રવલ પ્રરોવિઝન સ્ટૉર’, અને બીજો ‘ચંદબાબુ લિમિટેડ સ્ટોર! બન્ને સ્ટોર્સમાં ખાણીપીણીની તમામ ચીજવસ્તુઓ મોજુદ રહેતી. ગામ લોકો માટે ઘરોપયોગી ચીજવસ્તુઓ ઉપરાંત કરિયાણું મોજુદ રહેતું. મુસોમા ગામ વિક્ટોરિયા સરોવર કાંઠે વસેલું એક રળિયામણું ગામ હતું. અહીં પચરંગી પ્રજા રહેતી. અને ગોરાઓની વસાહત પણ ઘણી મોટી હોવાથી એમની જરૂરિયાતોને, ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓને ધ્યાનમાં રાખીને એમની ગ્રોસરી  અને બીજી ચીજવસ્તુઓ આ સ્ટૉરમાં કાયમ ઉપલબ્ધ રહેતી. 

આ બે મેગા સ્ટોર્સમાં ‘ચંદબાબુ લિમિટેડ સ્ટોર!ની ભારે બોલબાલા હતી. જર્મન શાસનકાળ દરમિયાન ચંદબાબુએ તેની સ્થાપના કરેલી અને આજે આ સૌથી જૂનો અને વિશ્ર્વાસપાત્ર સ્ટોર ગણાય છે. ચંદબાબુ લિમિટેડ સ્ટોરના માલિક સાંતાસિંઘ પ્રકાશસિંઘ ચંદ ‘ચંદબાબુ’ના હુલામણા નામથી જાણીતા હતા. નિજી જીવનના આઠ દસકા જેટલા લાંબા આયુનો પંથ કાપનાર ચંદબાબુ આટલી જૈફ ઉંમરે પણ કડેધડે હતા અને  કલાક બે કલાક હાજરી આપવા સ્ટોરમાં આવી બેસતા. આમ તો સ્ટોરનો સઘળો કારભાર ચંદબાબુ એમના ભત્રીજા બલવંત સિંઘને સોંપી દીધો હતો. એમના બીજા ભત્રીજાઓ પણ આ જ સ્ટોરમાં જુદા જુદા ડિપાર્ટમેંટ સંભાળી રહ્યા હતા. નિહાલચંદ સિગારેટનો ડિપાર્ટમેંટ સંભાળતો, મૂળચંદ હાર્ડવેર સ્ટોર અને બિહારીલાલ પોર્ટ પાસે આવેલા લક્કડ સ્ટોરનો ઇન્ચાર્જ હતો. ચંદબાબુ પાસે અઢળક સંપતિ હતી, વાહેગુરુએ એમને બે દીકરીઓ આપી હતી અને બંને દીકરીઓને પરણાવી દીધી હતી. મોટી દીકરીને પરણાવીને દારેસલામ વળાવી હતી જ્યારે ચંદબાબુ નાની દીકરી અમરજીત કૌર અને જમાઈ કુલભૂષણ સાથે રહેતા હતા. કુલભૂષણ પણ ચંદબાબુ લિમિટેડ સ્ટોરમાં જવાબદારી વાળો હોદો સંભાળી રહ્યા હતા. પરંતુ કુદરતની વક્રતા તો જુઓ? આ ધીકતા બિઝનેસને આગળ વધારવા વાહેગુરુએ સમ ખાવા પૂરતા એકાદ બેટો આપ્યો ન હતો. જ્યારે નાના ભાઈ જગતસિંઘની વહુની કુખે વાહેગુરુએ એક નહીં પણ ચાર ચાર પુત્રોની ભેટ ધરી હતી. અત્યારે ચંદબાબુ લગભગ અર્ધનિવૃત્તિ જેવું જીવન જીવી રહ્યા હતા. વીસમી સદીના પ્રારંભકાળમાં એમણે આ ગામની જમીન પર પગ મૂક્યો ત્યારે મુસોમા ખોબા જેવડું ગામડું હતું. પતરાની દીવાલ અને છાપરાં વાળા ઘરમાં એશિયનોનાં પાંચ-સાત ઘર હતા. લોકો ખેતી કરીને ગુજરાન ચલાવતા. ચંદબાબુના મોટાભાઈ જગતસિંઘ ઓગણીસમી સદીના અંતિમ વરસોમાં લુધિયાણાથી વહાણમાં હિંદી મહાસાગર ખેડી એકલા આફ્રિકા આવી, ટાંગાનિકાના મુસોમા ગામમાં મૂળિયાં નાખ્યાં હતા અને વીસમી સદીનો પ્રારંભકાળ શરૂ થાય એ પહેલાં ચંદબાબુને પણ આફ્રિકા બોલાવી લીધા હતા. એ સમય જ એવો હતો કે જ્યારે આફ્રિકા આવવા માટે પાસપોર્ટ કે પરમિટની જરૂર ન રહેતી. ચંદબાબુ અને જગતસિંહ – બન્ને ભાઇઓ જુવાન અને બંનેનાં શરીર ખડતલ એટલે બે ય ભાઇઓ ખેતીકામમાં જોતરાઈ ગયા. ખેતકામથી થયેલી ઊપજ ખચ્ચર પર લાદી અંતરિયાળ વિસ્તારમાં જઈ વેચી આવતા અને એમાંથી સારી કમાણી કરી લેતા. પછી બન્ને ભાઈઓએ ભેગા મળીને એક પરચૂરણ સામાન વેચવાની દુકાન ખોલી અને વાહેગુરુની કૃપાથી આ દુકાન ધોમ કમાણી કરવા લાગી પછી દેશમાંથી એમણે એમના બીજા ભાઈઓને પણ આફ્રિકા બોલાવી લીધા. મુસોમામાં ગ્રોસરીનો મોટો સ્ટોર નાખ્યો:  ચંદબાબુ લિમિટેડ સ્ટોર. તેને મહેનત મશકત કરી ખૂબ  વિકસાવ્યો. 

એ ગાળમાં દેશમાંથી આવી ગુજરતીઓ અને શિખો ને પંજાબીઓનો વસવાટ વધવા લાગ્યો હતો. અને બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી ટાઁગાનિકાને જર્મન રાજ્યના કબજામાંથી છોડાવી બ્રિટિશ સરકારનું શાસન શરૂ થયું અને એ સાથે સમગ્ર દેશનો ઝડપી વિકાસ શરૂ થયો. અને સમયાંતરે મુસોમા એક નાનકડું શહેર બની ટાંગાનિકાના એક મહત્ત્વના બંદર તરીકે ઊભરી આવી વિક્ટોરિયાનું જાણીતું બંદર બન્યું. એમ ચંદબાબુનો આ સ્ટોર પણ સુખ્યાત બની ગયો.  વરસો જતાં બાબુ ચંદે ખાંડ, સિગારેટ, ટિમ્બર, લોખંડ, પતરું અને શેલ પેટ્રોલિયમ વગેરેની એજંસીઓ અંકે કરી લીધી હતી અને મારા ડિસ્ટ્રિક્ટમાં પ્રસિદ્ધ કિયાબાકારી ગોલ્ડ માઈનની વસાહતમાં ગ્રોસરીનો મેગા સ્ટોર પણ નાખી દીધો.

પણ ચંદબાબુ સામ્રજ્યના કૂદ્કે ને ભૂસકે વધી રહેલા કારોબાર દમિયાન એક એવી દુર્ઘટના ઘટી જે ઘટનાએ જાણે ચંદ બાબુનો જમણો હાથ જ કાપી નાખ્યો હોય.. બનવા કાળ બન્ને ભાઈઓ કિયાબાકારીની શાખાએથી થોડાં અગત્યના કામ પતાવી મુસોમા જઈ રહ્યા હતા. બપોરનો સમય હતો. અને માથું ફાડી નાખે એવા બળબળતા તાપમાં, ખટારો ભેંકાર વગડાની કાચી સડક પર ફૂલ ઝડપે દોડી રહ્યો હતો. રસ્તામાં જગતસિંઘને પેશાબ લાગી. તેણે ડ્રાઈવરને ખટારો ઊભો રાખવા જણાવ્યું અને જંગલનો એકાંત ખૂણો શોધી એ ઝાડીમાં અદૃશ્ય થઈ ગયા અને બે ચાર ક્ષણો પછી વગડાના એ ખૂણા તરફથી એક તીવ્ર ચીસ ચંદબાબુને કાને અથડાઈ. ડ્રાઇવર રામ અને ચંદબાબુ ઝડપથી ખટારામાંથી ઊતરી પડ્યા અને જગતસીંઘ પાસે દોડી આવ્યા. જગતસિંઘ સપાટ ઘાસવાળી જમીન પર ઉથમૂથ પડ્યા હતા. “શું થયું ? શું થયું?’’  અધ્ધર શ્વાસે બંને પૂછવા લાગ્યા.

જગતસિંઘના મોંમાં ફીણ વહી આવ્યાં હતાં. ચંદ બાબુએ ભાઈનો હાથ પકડી લીધો. “એ તો બતા કિ કી હુવા?’

“સાપ…સાપ. મેરેકો સાપને ડંશ લિયા … બહુત ઝહેરીલા સાપ થા … મેરા પૈર ઉસકે ઉપર પડા ગયા ઓર ઉસને મુઝે ડંખ મારા …’’ જગત સિંઘ હાંફતો હાંફતો ભારે શ્ર્વાસે કટકે કટકે કહી રહ્યો હતો. તેની આંખો ઘેરાતી હતી.

“ભૈયા અબ મેરે જાનેકા વક્ત આ ચૂકા હૈ ….મેરે બચ્ચોંકો સંભાલના. ઉનકા ખયાલ રખના.’’

“બચ્ચોંકી ફિકર ના કર તું. તુઝે કુછ નહીં હોનેવાલા … જગત, તુઝે હમ અભી અસ્પતાલ લે ચલતેં હૈં. સબૂર કર સબ ઠીક હો જયેગા.’ ચંદબાબુ મોટા ભાઈને સધિયારો આપવા લાગ્યા. ક્ષણનો પણ વિલંબ કર્યા વિના બંનેએ જગતસિંઘના પડછંદ દેહને ઊભો કર્યો અને ચંદબાબુના કંધાના ટેકે એને ખટારા તરફ લઈ જવા લાગ્યા. એકાદ બે ડગલાં ભર્યાં ના ભર્યાં ત્યાં ચંદબાબુના કંધા પર જગતસિંઘનું માથું ઢળી પડ્યું. ચંદબાબુના મોઢેથી ઘોર વગડાની નિસ્તબ્ધતાને ચીરતી ચીસ નીકળી પડી. ભાઈના મૃતદેહને પકડીને ચંદબાબુ ચોધાર આંસુડે રોવા લાગ્યા. રામ ચંદબાબુને હિંમત આપવા લાગ્યો. આઘાતની કળ વળતાં બંનેએ જગતસિંઘના દેહને ખટારામાં ચડાવ્યો. 

જગતસિંઘની અણધારી વિદાયથી ચંદબાબુનો પરિવાર ભાંગી પડ્યો. ચંદબાબુનો કારોબાર એક અઠવાડિયા સુધી બંધ રાખવામાં આવ્યો હતો. જગતસિંઘની અંતિમ ક્રિયામાં લગભગ આખું ગામ જોડાયું હતું. ગુજરાતીઓ, શીખો, મુસ્લિમભાઇઓ તેમ જ આફ્રિકનોની પણ મોટી હાજરી હતી. 

મૃતાત્માની તમામ વિધિઓ પત્યા પછી ચંદબાબુએ જગતસિંહના મોટા દીકરાને કારોબારના ડિરેક્ટર તરીકે નીમી દીધો અને બીજા ભત્રીજાઓને પણ સારા હોદા પર બેસાડ્યા.

જોતજોતામાં જગતસિંઘની વિદાયને પણ વર્ષો વીતવા લાગ્યાં. સ્ટોરનું કામકાજ નિયમિત ચાલું હતું.

આ સ્ટોરમાં કામ કરનાર દરેક વ્યક્તિનું પગાર ધોરણ અલબત બીજા સ્ટોરના નોકરો કરતાં સહેજસાજ થોડું ઓછું રહેતું પણ આ સ્ટોરમાં નોકરીએ જોડાનારની નોકરી કાયમી બની જતી. અહીં કામ કરનાર સ્ટાફ એમ માનતો કે પગાર ભલે થોડોઘણો ઓછો મળતો હોય પણ નોકરી સલામતીવાળી છે. ચોલટા કર્મચારીઓ માટે તો અહીં ઘી-કેળાં હતાં. 

જગતસિંઘના ગયા પછી ચંદબાબુ માટે એકલા હાથે આ સ્ટોર સંભાળવો અઘરો લાગતો હતો. નોકરો બેફામ બન્યા હતા. આ સ્ટોરમાં નોકરી કરનાર નોકરો રીઢા બન્યા હતા. બેફામ ચોરીઓ થઈ રહી હતી.  કોઈના હાથ ચોખા ન હતા. નાનામાં નાની પાયરીના કર્મચારીથી લઈને સ્ટોરમાં સૌથે મોટો હોદો ધરાવનાર કંપની ડિરેકટર ચંદબાબુના ભત્રીજા બલવંત સિંઘના હાથ પણ બેઇમાનદારીથી ખરડાયેલા હતા. બલવંત સિંઘને સ્ટોરના ડિરેક્ટર તરીકે તગડો પગાર મળતો હતો, છતાં પણ દુકાનના ચોપડા લખવામાં ગરબડી કરી વરસ દાડે તગડી રકમની ઉઠાંતરી કરી પોતાના ખાતામાં જમા કરાવી લેતો. ચંદબાબુનો જમાઈ કુલભૂષણ પણ દુકાનને વફાદાર ન હતો. તેમ બીજા નોકરો પણા દૂધે ધોયેલા ન હતા. જ્યારે તક મળતી ત્યારે નાની મોટી ચીજ વસ્તુઓ પર હાથ મારી લેતા. પોર્ટ પાસે આવેલા ચંદબાબુના લાકડા, પતરાં, સીમેંટ અને લોઢાના માલસામાન પર નજર રાખતો બિહારીલાલ કદી સમયસર કામ પર આવતો નહિ અને ટિંબર પતરાંના બારોબાર સોદા કરી પૈસાથી પોતાના ખિસ્સા ભરતો. પેટ્રોલ પંપ સંભાળતા પ્યારઅલીના હિસાબના રોજમેળમાં કાયમ ગોટાળા થયા કરતા. આ ગોટાળા કેમ થાય છે એમ પૂછનારું કોઈ ન હતું. 

જગતસિંઘના ગયા પછી આમ નાની મોટી ચોરીઓ તો આ સ્ટોરમાં કાયમ થયા કરતી. અગાઉ આ સ્ટોર ધરખમ નફો કરતો. પણ બલવંત સિંઘે સ્ટોરની ડિરેક્ટરશીપ સંભાળી ત્યારથી નફામાં ઘટાડો થઈ રહ્યો હતો. બેદરકારી અને અપૂરતી સર્વિસને કારણે ઘણા લોયલ કસ્ટમર્સ પણ ખોયા હતા. ટિમ્બરયાર્ડમાં લાકડાના સ્ટોકનો હિસાબ મળતો નહોતો, હાર્ડવેર અને લોખંડનો ઘણો સ્ટોક ગાયબ હતો. આ બધું જાતે હાજરી આપીને ચંદબાબુ જોઈ આવ્યા હતા. એમને પોતાના સ્ટાફ પર આંધળો ભરોસો હતો. અને ધંધો ખોટમાં કેમ ચાલતો હતો તેની એમને કળ પડતી ન હતી.

એક દિવસ ચંદબાબુ સ્ટોર પર આવવા નીકળ્યા ત્યારે એના પોતાના બે સ્ટાફને દુકાનના ઓટલા પાસે ઊભેલા જોયા. એ લોકોને ખબર નહોતી કે ચંદબાબુ એક તરફ ઊભા રહીને એમની વાતચીત સાંભળી રહ્યા છે. 

એક બીજા જોડીદારને ઠોંસો મારી કહી રહ્યો હતો: “અલ્યા મોહના, કાલે તો મજા પડી ગઈ, હોં? માળું દુકાનમાં કોઈ નહિ. ઘરાક પણ નહિ અને માલિક પણ નહિ … મેં તો કેશસેલ બનાવ્યા વિના ચાર પાંચ વ્હિસ્કીની બોટલ સામેના બારને વેચી મારી અને પૈસા સીધા મારી જેબમાં!’  તો બીજો જોડીદાર કહેવા લાગ્યો : ‘અલ્યા દમલા, હું પણ આ મોકો ચૂક્યો ન હતો અને કેશ બોક્સમાંથી શિલિઁગની થોડી નોટુ મારા ખીસામાં પધરાવી દીધી હતી.’

“પણ યાર, તને નથી લાગતું આ આપણે ખોટું કામ કરીએ છીએ. શેઠ આપણને પગાર આપે છે, આપણી સુવિધાઓનું ધ્યાન રાખે છે અને આપણે જે થાળીમાં…..”

“તારી વાત સાચી છે, પણ તેં જોયું નહીં, પેલા બળવંતસિંઘે શોકેસમાંથી રાડો ઘડિયાળ સરકાવીને એના ખીસામાં મૂકી દીધી…’

“અને પેલા મૂલચંદે ઘેરથી નોકરને બોલાવીને ફિલિપ્સનો રેડિયો બારોબાર પોતાને ઘેર મોકલી દીધો એ પણ મેં જોયું. ચંદબાબુએ એના ભાઈ જગતસિંઘને વચન આપ્યું હતું કે, એ એના છોકરાઓનું ધ્યાન રાખશે, શેઠ તો એનું વચન પાળી રહ્યા છે પરંતુ બલવંતસિંઘ ચંદબાબુની પીઠ પાછળ એમનું ધન લૂંટી રહ્યો છે, એ જોઈ હૈયું કકડે છે.’

 આ બે નોકરો વાતો કરી રહ્યા હતા ત્યારે કંઈક ખખડાટ થયો અને સર્તક બની પાછળ જોયું.

ચંદબાબુને પીઠ વાળી જતા જોઈ બંને સર્તક બની ગયા.

=====

એક દિવસ ગામમાં હોબાળો મચી ગયો. અઠવાડિયાથી ચંદબાબુ લાપતા હતા. ચંદબાબુના પત્ની અમરજીત કૌરે પોલીસખાતામાં જઈ રીપોર્ટ નોંધાવ્યો હતો. પણ ચંદબાબુનો આતોપતો મેળવવમાં પોલીસ નિષ્ફળ રહી હતી. જેટલાં મોઢાં એટલી વાતો અને અફવાઓ ગામમાં આગની જેમ ફેલાઈ રહી હતી. કોઈ કહેતું ચંદબાબુને ગુંડાઓ અગવા કરી ગયા છે અને છોડવા માટે મોટી રકમ માગી રહ્યા છે. કોઈ કહેતું, શેઠનું ખૂન કરી ખૂની એમની લાશને ક્યાંક નદીનાળામાં ફેંકી આવ્યો છે, કોઈ કહેતું શેઠથી એકલાહાથે દુકાનનો કારભાર સંભાળી ન શકવાથી કંટાળીને એમણે આપઘાત કર્યોં છે. આમ જાતજાતની અટકળો અને અફવાઓ જોર પકડી રહી હતી. 

અને એક અઠવાડિયા પછી ચંદબાબુ ગામમાં પાછા આવ્યા ત્યારે ગામલોકોની આંખો આશ્ચર્યથી પહોળી થઈ ગઈ. ચંદબાબુ અઠવાડિયા પછી પાછા ફરશે એ હકીકત જ આશ્ચર્યજનક હતી. કોઇને ભરોસો બેસતો ન હતો. ચંદબાબુ ગામમાં આવીને સીધા પોલીસ સ્ટેશને પહોંચ્યા અને ભત્રીજા વિરુદ્ધ ફરિયાદ દર્જ કરાવી. ભત્રીજા બલવંતસિંઘે ગુંડાઓ રોકીને એમનું અપહરણ કરાવ્યું હોવાની વાત, અને એ ગુંડાઓએ  એમને મારી નાખવાની ધમકી આપી હતી એ વાત, ગુંડાઓને મોટી લાંચ આપીને પોતે એમના સિકંજામાંથી શી રીતે છૂટ્યા હતા તેની વાત કરી. પણ પોલીસચોકી એમની વાત માનવા તૈયાર નહોતી. ઊલટા પોલીસ અમલદારે એમને જ સેલરમાં ધકેલી દીધા. 

====

બીજે દિવસે સવારમાં પોલીસચોકીમાં ભારે ચહલપહલ હતી. ચંદબાબુના સેલ પાસેથી પસાર થઈ રહેલો એક હવાલદાર બીજા પોલીસને કહી રહ્યો હતો, જરા હોંશિયાર રહેના, આજ દસ બજે મ્વાંઝા સે ડી.એસ.પી શત્રુસિંહપાલજી જાડેજા યહાં આને વાલે હેં. 

ચંદબાબુ મનમાં ગણગણ્યા, ડી.એસ.પી. સાહબ આયે યા ના આયે મુઝે ક્યા ફર્ક પડતા હૈ!

પોલીસ ડીપાર્ટમેંટ તે દિવસે એલર્ટ હતું. સાહેબની જીપ આવતાંની સાથે એક પોલીસે જીપનું બારણું ખોલી આપ્યું. અંદર આવતાં ડી.એસ.પી. સાહેબે ઇન્સપેક્ટર ચોહાણને ચંદબાબુને પોલીસ કસ્ટડીમાંથી છૂટા કરવાનો આદેશ દીધો. ચંદબાબુને સેલમાંથી છૂટા કરી સામે લાવવામાં આવ્યા. શત્રુસિંહપાલજીએ બલવંતસિંઘની તત્કાલ ધરપકડ કરવાનો બીજો હુકમ છોડ્યો. 

ચંદબાબુને પોતાની આંખો દગો દેતી લાગી. બાજી પલટો મારતી જોઈને એમની નવાઈનો પાર નહોતો. આ બધું એકાએક શાથી બનવા લાગ્યું હતું? મ્વાંઝાથી ડી.એસ.પી. સાહેબ અહીં પધારે અને એમની મદદ કરે એ પાછળનું રહસ્ય સમજાતું નહોતું. થોડી વારમાં બલવંતસિંઘને પકડી લાવી ડિ.એસ.પી. સાહેબની સમક્ષ ખડો કરી દીધો. બલવંતસિંઘની નજર ઝૂકેલી હતી. કોઈની સામે આંખ ઉઠાવીને જૂએ એવી સ્થિતિમાં એ ન હતો. બલવંતસિંઘ તરફ આંગળી ચીંધી ચંદબાબુ બોલ્યા, ‘આ લુચ્ચાએ તો મારી આબરૂના ચીંથરાં ઉડાડ્યા એ ખરું પણ આ સાથે મારો જમાઈ કુલભૂષણ પણ ચોરી કરવામાં સામેલ છે અને બિહારીલાલે પણ પોર્ટ પાસે આવેલા લાકડા, પતરા અને સીમેંટના ગોડાઉનમાંથી ઘણી ઘાલમેલ કરી છે. એ પણ દોષી છે. એ દરેકને સજા થવી જોઈએ. સાહેબ, સી.સી.ટી.વી. કેમેરા ફુટેજમાં એમના કરતૂતોના પુરાવા  મોજુદ છે.’

‘હવે કોર્ટ એનું કામ કરશે. અને એમના ગુનાઓની એમને જરૂર સજા થશે.’ 

ચંદબાબુ પોલીસદલનો આભાર માની પોલીસચોકીમાંથી બહાર જવા લાગ્યા ત્યારે ડી.એસ.પી. શત્રુપાલસિંહજી એમને દરવાજા સુધી મૂકવા આવ્યા. ચંદબાબુએ શત્રુપાલસિંહજીને પૂછ્યું, ‘સાહેબ, આપનો આભારી છું. પણ તમે મારી મદદે કેમ આવ્યા એ સમજાતું નથી. તમે મારી મદદે દોડી આવ્યા ન હોત તો મારી વાત આ લોકો કદી માનત નહિ. મારા ભત્રીજાએ આ લોકોને પૈસા ખવડાવી મારી વિરોધમાં ખડા કરી દીધા છે.’

‘તમારી ઓનેસ્ટી અને તમારા માનવીય અભિગમથી હું અજાણ નથી. તમને કિડનેપ કર્યા હોવાની વિગત મેં ન્યૂસપેપરમાં વાંચી અને મારો માહ્યલો જાગી ઊઠ્યો. અને તમારી સાથે કોઈ પણ પ્રકારનો દુર્વ્યવહાર થાય એ પહેલાં હું અહીં દોડી આવ્યો.’

‘પણ સાહેબ, મારા પ્રત્યે આટલી સહાનુભૂતિ દાખવવાનું કારણ જાણી શકું?’

‘ વડીલ, વાત લાંબી છે પણ અત્યારે હું તમને એટલું જ કહીશ, મારા બાપુ આજથી ચાર દાયકા પહેલા મુસોમા ગામમાં વસવાટ કરી રહ્યા હતા એ વખતે બાપુની ટેલરિંગ શોપ હતી. એક વાર બાપુની દુકાનને કોણ જાણે શી રીતે આગ લાગી ગઈ અને તૈયાર થયેલાં કપડાંની સાથે નવોનકોર સૂઈંગ મશીન પણ સળગીને ખાખ થઈ ગયો. અમે લગભગ ફૂટ્પાથ પર આવી ગયા. એ વખતે મારી ઉંમર દસેક વર્ષની હતી. સગાંસંબંધીઓએ અમારાથી મોંઢાં ફેરવી લીધાં. એવા સમયે ચંદબાબુ, તમે મારા બાપુનો હાથ ઝાલ્યો હતો. જો કે એ વખતે તમારી સ્થિતિયે સાધારણ હતી  છતાં ય  બીન શરતે મારા બાપુને તમે આર્થિક સહાય કરીને બેઠા કર્યા હતા. એટલું જ નહીં પણ તમે મને સ્કોલરા શીપ અપાવીને હાઈસ્કૂલમાં દાખલ કરાવ્યો હતો. અને હું ભણી ગયો. આજે હું જ્યાં પહોંચ્યો છું એ તમારા થકી જ છું. આ ઉપકાર હું શી રીતે ભૂલું?’ 

ચંદબાબુએ મદદ તો ઘણા લોકોને કરી હતી. બધાંનાં નામઠામ તો ક્યાંથી યાદ હોય? પણ ડી.એસ.પી.ના બાપુ એમના પાડોશી હતા. ઉપરાંત ચંદબાબુ પોતાનાં કપડાં ડી.એસ.પી. સાહેબના બાપુ પાસે સીવડાવતા હતા એ તો ચોક્કસ યાદ હતું. આપીને ભૂલી જવું ચંદબાબુનો એવો સ્વભાવ હતો.

“સાચું કહું, સાહેબ …’ ચંદબાબુ બોલવા જતા હતા પણ એમને અટકાવતાં ડી.એસ.પી. બોલ્યા,’મને સાહેબ નહીં, મને શત્રુ કહીને બોલાવશો તો મને વધુ ગમશે. હું તો તમારો દીકરો ગણાઉં. ’

‘ હું કરેલા ઉપકાર કદી યાદ રાખતો નથી. પણ આજે મારે મારા ભત્રીજાને જેલમાં નાખવો પડ્યો છે એથી દુ:ખ તો થાય છે, પણ જો એનો ગુનો માફ કરી દઉં તો આવા ગુના એ વારંવાર કર્યા કરશે. આ લુચ્ચાએ ગુંડાઓને સોપારી આપીને મને ખતમ કરી નાખવાનો પેંતરો રચ્યો હતો. હું એ ગુંડાઓને બમણી સોપારી આપી એ લોકોના સકંજામાંથી ભાગી છૂટ્યો અને અહીં પોલીસ સ્ટેશને રીપોર્ટ કરવા દોડી આવ્યો. તો ખબર પડી કે મારા ભત્રીજાએ આ લોકોને પણ પૈસા આપી ખરીદી લીધા છે. એ લોકો મારી એકે વાત સાંભળવા તૈયાર નહોતા. તમે ખરા સમયે આવી આ મામલો કાબૂમાં લીધો ન હોત તો હું અત્યારે જેલના સળિયા પાછળ સબડતો હોત! હું માનું છું કે દરેક વ્યક્તિને  કરેલા ગુનાની સજા તો મળવી જ જોઇએ. મને અફસોસ પણ થાય છે કે હું મારા ભાઈને આપેલું વચન  પાળી શક્યો નથી. વાહેગુરુના દરબારમાં બેઠેલો મારો ભાઇ જગત પણ મારી મજબૂરી સમજી શક્યો હશે અને મને માફી આપી દીધી હશે.’ 

‘વડીલ, આ એક ઋણ ચૂકવવાનો મોકો મળ્યો હતો. એ હું કેમ ચૂકું.’ કહી શત્રુપાલસિંહ ચંદબાબુનો  ચરણસ્પર્શ લેવા ગયા પણ ચંદબાબુએ એમને બાથમાં સમેટી લીધા. 

બીજા દિવસે સ્ટોરમાં આવી ચંદબાબુએ બીજા ભત્રીજા નિહાલચંદને ડિરેકટર તરીકે બલવંતસિંઘની જગ્યાએ નીમી દીધો અને જમાઈની જગ્યાએ પોતાની દીકરીને નીમી દીધી.

હવે ચંદબાબુનું  હૈયું હળવુંફૂલ થઈ ગયું હતું.

[શબ્દ સંખ્યા: 2,315]
e.mail : vallabh324@aol.com

Loading

સાધુતા

નરેન્દ્ર ત્રિવેદી|Opinion - Short Stories|14 July 2026

નાનું એવું ગામ હતું. આશરે સાતથી આઠ હજારની વસ્તી હશે. સવારના પહોરમાં આશરે ત્રણસો માણસનું ટોળું શિવગિરી આશ્રમની બહાર ભેગું થયું. ટોળું ગુસ્સામાં હતું. બહુ ખેલ ખેલી લીધા. રમતો રમી લીધી. આજે તો તેની આબરૂના લીરેલીરા કરી નાખવા છે. ભાંડો ફોડી નાખવો છે. સાધુતાનો આંચળો પહેરીને આવી લીલા કરે એ ચલાવી જ ન લેવાય. 

એક સજ્જન પુરુષે પૂછ્યું,

`શું થયું? તમે લોકો આટલા બધા ગુસ્સામાં કેમ છો?` `અરે! શું વાત કરવી. આશ્રમમાં સ્ત્રીઓનો પ્રવેશ વર્જિત છે. તો પેલી બાઈ આ પહેલાં પણ ઘણી વખત આવી હતી અને આજે સવારે ફરીથી આવી છે. એ શું કામ આવે છે? અમને દાળમાં કંઈક કાળું લાગે છે?`

`જુવો, તમે બધા અને હું શિવગિરી બાપુને પંદર વરસથી ઓળખીએ છીએ. એ કંઈ ખોટું કરે જ નહીં. તમારા બધાની કંઈક ભૂલ થતી લાગે છે. જો, જો, પાછળથી પસ્તાવું ન પડે.`

`અમને ખબર પડે છે. એ, વડીલ, તમારે સાથ ન આપવો હોય તો જઈ શકો છો.` 

ને એ સજ્જન વડીલે ચાલતી પકડી.

`રઘુ, જો તો આશ્રમ બહાર આટલો બધો દેકારો શેનો છે?` શિવગિરી બાપુએ તેના શિષ્યને જાણવાની સૂચના આપી. 

`રઘુભાઈ આશ્રમ આજે કેમ બંધ છે? દરવાજા ખોલો?`

 `આજે આશ્રમના દરવાજા બંધ રાખવાની ગુરુજીની આજ્ઞા છે.`

 `શું! કામ પેલી રૂપકડી આવી છે એટલે? દરવાજો ખોલ, આજે તારા ગુરુજીનો ભાંડો ફોડી નાખવો છે. આવા ધંધા આ સંસ્કારી ગામમાં ન ચાલે. કોણ છે એ બાઈ તને ખબર છે?`

 `ના, મને નથી ખબર.`

 `સાલા બધાં જ ભળેલા છે. મિલીભગત આશ્રમ છે.`

 `જુવો, તમે લોકો મારા ગુરુજી માટે જેમતેમ ન બોલો.`

 `તો ખોલ દરવાજો એટલે “પાણીનું પાણી અને દૂધનું દૂધ” થઈ જશે.`

 `ગુરુજીની આજ્ઞા સિવાય હું દરવાજા ન ખોલી શકું.`

 `તો અમે દરવાજો તોડી ને અંદર દાખલ થઈશું.`

 `ઊભા રહો, હું ગુરુજીને પુછી આવું.`

`ગુરુજી, આશ્રમ બહાર લગભગ ત્રણસો માણસનું ટોળું છે. તમારા વિશે જેમતેમ બોલે છે. જબરદસ્તીથી આશ્રમમાં ઘૂસવાનો પ્રયત્ન કરે છે, શું કરું?`

 `એ બધાને પ્રાર્થનાખંડમાં બેસાડ. હું આવું છું. અને એ લોકોને જઈને કહે, તમે શાંતિ રાખો. બાપુ તમારા દરેક સવાલનો જવાબ આપશે.`

 `તમે લોકો પ્રાર્થના ખંડમાં બેસો. ગુરુજી તમારા બધાં જ સવાલના જવાબ આપશે. એવો સંદેશો તમને આપવાનું ગુરુજીએ કહ્યું છે.` 

આ વાત સાંભળીને ચાલીશ … પચાસ માણસો આમ જ પાછા વળી ગયા કે સાલું ક્યાંક કાચું કપાય છે.

શિવગિરી બાપુ આશરે પંદર વર્ષ પહેલાં આ ગામમાં આવ્યા હતા. ગામ બહાર બંજર જમીનમાં નાની એવી ઝૂંપડી બનાવી રહેવાનું શરૂ કર્યું હતું. આજુબાજુની વાડી વાળા સવાર –સાંજ ભોજન આપી જતા, પાણી ભરી જતા. આથી વિશેષ બાપુને કોઈ જરૂરિયાત નહોતી. બાપુ આખો દિવસ પ્રભુ ભજનમાં મસ્ત રહેતા. ધીમે ધીમે શિવગિરી બાપુની ભક્તિ અને શ્રદ્ધાની ખ્યાતિ આજુબાજુના ગામમાં પ્રસરતી ગઈ. ગામની પંચાયતે, બાપુને બે એકર જમીન આશ્રમ બનાવવા માટે આપી અને શિવગિરી આશ્રમ બની ગયો. લોકોમાં આસ્થા વધતી ગઈ તેમ આશ્રમમાં ભીડ વધતી ગઈ. તેમ વ્યવસ્થા અને સગવડતા વધતી ગઈ. 

એક વખત સત્સંગ પછી બાપુએ ગામના લોકોને કહ્યું, 

`હું શિવભક્ત છું. મારી ઇચ્છા આશ્રમમાં શિવમંદિરના નિર્માણની છે. ગામના લોકોએ બાપુની ઇચ્છાને વધાવી લીધી. સારું એવું ભંડોળ એકઠું કરી બે વર્ષ પહેલાં શિવમંદિરના નિર્માણનું પણ કાર્ય શરૂ કરી દીધું હતું. જે આજે પૂર્ણતાના આરે હતું, અને બે મહિના પછી મંદિરમાં ભગવાન શિવ અને માતા પાર્વતીની મૂર્તિની પ્રાણપ્રતિષ્ઠાનું આયોજન પણ કરી નાખ્યું હતું.

શિવગિરી બાપુ પ્રાર્થનાખંડમાં આવ્યા, રોજ બાપુના માનમાં બધાં ઊભા થતા. પણ આજે ભક્તોમાંથી કોઈ ભક્ત ઊભા ન થયા. 

`અમારે અમારા સવાલના જવાબ જોઈએ છે. આશ્રમમાં સ્ત્રીના પ્રવેશનો નિષેદ્ધ છે. આજે  આવેલી એ બાઈ કોણ છે? અને શા માટે વારંવાર આશ્રમમાં આવે છે?`

`રઘુ, માઈને પ્રાર્થનાખંડમાં લઈ આવ. કહેજે ગુરુજીએ બોલાવ્યા છે. ગામના લોકો તમારી ઓળખાણ માંગે છે એટલે.`

 માઈ શબ્દ સાંભળીને જ ગામના લોકોમાં સોપો પડી ગયો હતો. 

‘તમારે આ માઈ વિશે જાણવું છે ને?`

 `બાપુ, હું કઈ કહું?`… “બા”… “બાપા’”.. “પ્રાર્થના ખંડમાં આવો.”

 `બાપા, આ લોકોને મારા વિશે જાણવું છે.`

 `ભલે, બેટા આપણે તેમની શંકાનું નિવારણ કરી દઈએ. સોનું હંમેશાં સોનુ જ રહે એ કદી કથીર ન થાય.`

`મારું નામ પુંજો, પુંજો પટેલ. આ તમારા શિવગિરી બાપુ એ મારો દીકરો છે. તેનું સંસારી નામ મધુ છે. અને તમારે જેની ઓળખાણ જોઈએ છે એ મારી દીકરી અને આ શિવગિરી બાપુની બહેન છે. તે પહેલી વખત ભાઈને સંસારમાં પાછા આવી જવા માટે સમજાવવા આવી હતી. પણ ભાઈની શિવભક્તિ જોઈને આગ્રહ પડતો મુક્યો.`

`પછી જ્યારે પણ આવી છે એક ભક્ત તરીકે પોતાના પ્રશ્નોના ઉકેલ માટે આવી છે. છેલ્લે આવી ત્યારે ગામ લોકોને તેના પવિત્ર સંબંધ ઉપર કીચડ ઉડાડતા જોયા. મને વાત કરી. અમે નક્કી કર્યું કે શિવગિરી બાપુની વધુ બદનામી થાય તે પહેલાં આ ગામના લોકોની આંખ ઉઘાડવી જોઈએ. તેમની શંકાનું સમાધાન કરવું જોઈએ. આ મારી દીકરી શિવગિરી બાપુની ભક્ત છે અને સંસારી મધુની બે’ન છે.`

`હા, આશ્રમમાં સ્રીના પ્રવેશનો નિષેધ છે. પણ મારી દીકરી જ્યારે, જ્યારે મધુને મળવા આવી ત્યારે, ત્યારે એક ભક્ત, બહેન બનીને આવી છે. હવે તમારે નક્કી કરવાનું છે ….. કે ….. તમારી વિચારધારામાં ખોટ છે કે મારા, દીકરા, દીકરીમાં.`

`બાપુ, અમારાથી બહુ મોટી ભૂલ થઈ ગઈ. અમને માફ કરી દ્યો. અમે તમારા હીતશત્રુઓના બહેકવામાં આવી ગયા હતા.`

`હું, તો સાધુ છું. તમને પસ્તાવો થયો એ જ તમારા માટેની માફી છે. પણ મારી પંદર વર્ષની સાધના પછી, મારી સાથેના સત્સંગ પછી, તમે મને ન સમજી શક્યા, ન ઓળખી શક્યા. એમાં તમારો કંઈ વાંક નથી. મારી સાધુતામાં ક્યાંક કચાશ રહી ગઈ છે. એ દૂર કરવા હું અત્યારે જ આ આશ્રમનો ત્યાગ કરી હિમાલય તરફ પ્રયાણ કરું છું. હવે હું અહી રહી ન શકું અને રહુ તો મારી સાધુતા લાજે. મારા શિષ્યોમાંથી જેને પણ મારી સાથે આવવું હોય એ આવી શકે છે. બીજા કોઈ તીર્થ સ્થાનમાં જવું હોય તો જઈ શકે છે. અહીં નહીં રહી શકે કારણ કે હું આ આશ્રમ જ બંધ કરી દઉં છું.`

 એટલું બોલી શિવગિરી બાપુ શિષ્ય સમુદાય સાથે આશ્રમનો ત્યાગ કરી, બંધ કરી નીકળી ગયા.

ગામના લોકો ભૂલનું પરિણામ ભોગવતા ચોધાર આંસુએ શિવગિરી બાપુને જતા જોઈ રહ્યા …. કોઈનામાં રોકવાની હિંમત નહોતી ….. સાધુતા સામે ગામ નૈતિકતા ખોઈ બેઠું હતું. આટલાં વરસના સત્સંગ પછી પણ  તેની સાધુતાને ઓળખી નહોતું શક્યું.

e.mail : Nkt7848@gamail.Com 

Loading

...102030...50515253...607080...

Search by

Opinion

  • ભારતીય ચૂંટણી પંચને અત્યારે ટી.એન. શેષનની તાતી જરૂર છે 
  • મતદાર શાસકને ચૂંટે કે શાસક મતદારને ?
  • કરસનદાસ માણેક : કવિતાની ભક્તિ, ભક્તિની કવિતા  
  • તે ઈલેકશન કમિશન છે કે ઈલેકશન ‘કમિશન’?
  • મતદાર નિર્મૂલનની ઘોર યંત્રણા : ચૂંટણી, તું કઈ બલાનું નામ છો?

Diaspora

  • 55 Million Speakers, 84 Editors: The Challenge Facing Gujarati in the Age of AI  
  • ગુજરાતી સાહિત્ય અને અનુવાદ – દશા અને દિશા
  • આપણે કયા ગુજરાતની વાત કરી રહ્યા છીએ?
  • દશમી ભાષા-સાહિત્ય પરિષદ :
  • યુ.કે.માં ડ્રાઇવિંગની પરીક્ષા

Gandhiana

  • ગાંધીજીનો ઘરડો દોસ્ત
  • આતંકવાદ અને અસમતોલ યુદ્ધના માહોલમાં ગાંધી 
  • શાંતિની સ્થાપના અને જાળવણી શક્ય છે.
  • कौमी संवादिता की मधुशाला[1]
  • શું આ જ કળિયુગની પરિભાષા હશે ? 

Poetry

  • ને ,પાળ તૂટી! !
  • હળવે હળવે હળવે
  • બગલ ખંજવાળો
  • નિષ્ક્રમણ
  • ગઝલ

Samantar Gujarat

  • ઇન્ટર્નશિપ બાબતે ગુજરાતની યુનિવર્સિટીઓ જરા પણ ગંભીર નથી…
  • હર્ષ સંઘવી, કાયદાનો અમલ કરાવીને સંસ્કારી નેતા બનો : થરાદના નાગરિકો
  • ખાખરેચી સત્યાગ્રહ : 1-8
  • મુસ્લિમો કે આદિવાસીઓના અલગ ચોકા બંધ કરો : સૌને માટે એક જ UCC જરૂરી
  • ભદ્રકાળી માતા કી જય!

English Bazaar Patrika

  • State-Sponsored Communal Profiling : The Gujarat Government Must Be Held Accountable
  • My mother cries on the phone’: TV’s war spectacle leaves Indians in Israel calming frightened families
  • “Why is this happening to me now?” 
  • Letters by Manubhai Pancholi (‘Darshak’)
  • Vimala Thakar : My memories of her grace and glory

Profile

  • તપસ્વી સારસ્વત ધીરુભાઈ ઠાકર
  • સરસ્વતીના શ્વેતપદ્મની એક પાંખડી: રામભાઈ બક્ષી 
  • વંચિતોની વાચા : પત્રકાર ઇન્દુકુમાર જાની
  • અમારાં કાલિન્દીતાઈ
  • સ્વતંત્ર ભારતના સેનાની કોકિલાબહેન વ્યાસ

Archives

“Imitation is the sincerest form of flattery that mediocrity can pay to greatness.” – Oscar Wilde

Opinion Team would be indeed flattered and happy to know that you intend to use our content including images, audio and video assets.

Please feel free to use them, but kindly give credit to the Opinion Site or the original author as mentioned on the site.

  • Disclaimer
  • Contact Us
Copyright © Opinion Magazine. All Rights Reserved