એક અકેલા ઇસ શહર મેં, રાત મેં ઔર દોપહર મેં 

આબોદાના ઢૂંઢતા હૈ, આશિયાના ઢૂંઢતા હૈ … 

દિન ખાલી ખાલી બરતન હૈ ઔર રાત હૈ જૈસે અંધા કુઆં

ઈન સૂની અંધેરી આંખોં મેં આંસુ કી જગહ આતા હૈ ધુઆં 

જીને કી વજહ તો કોઈ નહીં, મરને કા બહાના ઢૂંઢતા હૈ … 

ઇન ઉમર સે લંબી સડકોં કો, મંઝિલ પે પહૂંચતે દેખા નહીં 

બસ દૌડતી ફિરતી રહતી હૈ હમને તો ઠહરતે દેખ નહીં 

ઇસ અજનબી સે શહર મેં જાના પહચાના ઢૂંઢતા હૈ … 

શહેરોની મોહિની અજબ છે. શહેરના સંઘર્ષોને જાણવા છતાં લોકો તેના તરફ ખેંચાય છે. તેનું કારણ કદાચ એ હોય કે શહેરની જિંદગી માણસને દુનિયાની સાથે હોવાની અને ભીડ વચ્ચે એકલા થઈ શકવાની અનુભૂતિ આપે છે. મુંબઈ માટે તો કહેવાય છે કે જે મુંબઇમાં એકવાર આવે તે પછી તેને છોડી ન શકે. પણ માણસને પાયાની જરૂરિયાતો માટે અહીં જેટલો સંઘર્ષ કરવો પડે છે તેટલો બીજે ક્યાં ય નહીં કરવો પડતો હોય. મુંબઈની જિંદગીને, એની દોડધામ વચ્ચે પાંગરી લેતી પ્રેમકથાને વણી લેતી ઘણી ફિલ્મો બની છે. 

મુંબઈના મધ્યમવર્ગની, કઠોર વાસ્તવ અને કોમળ હૃદય વચ્ચે ટક્કર લેતી રિયાલિસ્ટિક ફિલ્મોની એક જુદી મઝા હોય છે. આ સંદર્ભે 1977માં આવેલી ફિલ્મ ‘ઘરૌંદા’ને આજે યાદ કરવાનું મન એટલે થાય છે કે 18 ઑગસ્ટે તેના પટકથાકાર અને ગીતકાર ગુલઝારનો જન્મદિન ગયો. ફિલ્મમાં ત્રણ જ ગીત હતાં, જેમાનું રુના લયલાએ ગાયેલું ‘મુઝે પ્યાર તુમસે નહીં હૈ’ નક્શ લાયલપુરીએ લખ્યું હતું અને એક સિક્કાની બે બાજુ જેવા બે ‘દો દિવાને શહર મેં’ અને ‘એક અકેલા ઇસ શહર મેં’ ગુલઝારે લખ્યાં હતાં. બંનેની પોતપોતાની અપીલ હતી. પહેલા માટે તો એમને ઍવોર્ડ પણ મળ્યો હતો. 

ગુલઝાર

ગુલઝાર વિષે વિચારીએ ત્યારે એમના ત્રણ ચહેરા સામે આવે. પટકથા અને સંવાદલેખક (‘આશીર્વાદ’, ‘આનંદ’, ‘ખામોશી’), દિગ્દર્શક (‘મેરે અપને’, ‘પરિચય’, ‘કોશિશ’) અને ગીતકાર (મોર ગોર અંગ લઇ લે’, ‘મેરા કુછ સામાન’, ‘વો શામ કુછ અજીબ થી’). ઉપરાંત યાદ આવે ‘મિર્ઝા ગાલિબ’ જેવી અદ્દભુત ટી.વી.સિરિયલ અને ‘પોટલી બાબા કી’ અને ‘જંગલબુક’ જેવી સિરિયલોનાં મસ્ત શીર્ષકગીતો. કુલ મળીને સત્ય, શિવ અને સુંદરના સંગમ સમી શાંત-શીતળ સર્જકપ્રતિભા. નેવું દાયકાની સફર કરી ચૂકેલા આ સર્જકની ઘરઆંગણાની અને આંતરરાષ્ટ્રીય સિદ્ધિઓની વાત કરવા બેસીએ તો પાનાં ભરાય – આપણે તો તેમણે સલામ કરીને પ્રવેશીશું સીધા એમના શબ્દોમાં – સ્વચ્છસુઘડ ને સાદગીભર્યા આ શબ્દોને એનું પોતાનું સૌન્દર્યવિશ્વ છે. 

વાત કરીએ ‘ઘરૌંદા’ની. એ વર્ષે ‘અમર અકબર એન્થની’, ‘હમ કિસીસે કમ નહીં’, ‘ચાચા ભતીજા’, ‘દૂસરા આદમી’ જેવી વ્યાવસાયિક અને સત્યજિત રેની ‘શતરંજ કે ખિલાડી’, શ્યામ બેનેગલની ‘ભૂમિકા’ ને રાજશ્રીની ‘દુલ્હન વહી જો પિયા મન ભાયે’ જેવી હટકે ફિલ્મો ગાજતી હતી. મોટાં બેનર, મોટા કલાકાર, મોટા દિગ્દર્શક. તેની સામે ‘ઘરૌંદા’માં કશું ભવ્ય ન હતું. અમોલ પાલેકર-ઝરીન વહાબ જેવાં સીધાસાદા અદાકારો અને એવી સીધીસાદી વાર્તા. દિગ્દર્શક ભીમસેન અને સંગીતકાર જયદેવ નિષ્ણાતો તરીકે જાણીતા, પણ વ્યવસાયીઓની ઝળહળ હેઠળ ઢંકાઈ જાય. એવું જ ભૂપેન્દ્રનું. પણ આ સાદગી જ ફિલ્મનું આકર્ષણ બની રહી અને કમર્શલ ફિલ્મોની ધમાલ વચ્ચે ધીરેથી ‘ઘરૌંદા’એ પોતાની જગ્યા કરી લીધી. 

વાર્તા હતી મુંબઈની એક ઓફિસમાં કામ કરતાં છાયા (ઝરીન વહાબ) અને સુદીપ(અમોલ પાલેકર)ની. સુદીપ એક ચાલમાં ત્રણ મિત્રો સાથે રૂમ શેર કરીને રહે છે ને છાયા બીજી એક ચાલમાં પોતાના ભાઈઓ અને ભાભી સાથે રહે છે. સુદીપ અને છાયા પ્રેમમાં છે. સંસાર માંડવાનું મન પણ છે. એક બંધાઈ રહેલા બિલ્ડિંગમાં બંને બધી બચત હોમી દઈને એક ફ્લેટ બુક કરાવે છે – પણ સ્વપ્ન તૂટી જાય છે, જ્યારે બિલ્ડર પૈસા લઇ રફુચક્કર થઈ જાય છે. 

હતાશાના આ ગાળામાં કંપનીના માલિક મિ. મોદી (ડૉ. શ્રીરામ લાગુ) અચાનક છાયા સાથે લગ્ન કરવાની ઇચ્છા દર્શાવે છે. સુદીપ કઠોરતાથી કહે છે, ‘પરણી જા. બુઢ્ઢો કેટલુંક જીવવાનો – પછી બધું આપણું.’ છાયા આઘાત પામી જાય છે, પણ મોદીની મદદથી નાનો ભાઈ સેટલ થશે એ વિચારે એની સાથે પરણી જાય છે. મોદી સારો માણસ છે, પણ છાયા અજંપ છે. ભાંગી પડેલો દિશાહીન સુદીપ ‘એક અકેલા ઇસ શહર મેં, રાત મેં ઔર દોપહર મેં આબોદાના ઢૂંઢતા હૈ, આશિયાના ઢૂંઢતા હૈ’ ની સ્થિતિમાં મુંબઈની સડકો પર ભટકે છે. 

‘દિન ખાલી ખાલી બરતન હૈ ઔર રાત હૈ જૈસે અંધા કુઆં, ઈન સૂની અંધેરી આંખોં મેં આંસુ કી જગહ આતા હૈ ધુઆં’ ભૂપેન્દ્રના ઘેર-ગંભીર કંઠમાંથી સરતા શબ્દો દર્શકોના અસ્તિત્વમાં પણ ગરમ ધુમાડો ફરતો કરી દે છે. દોડાવ્યા કરે પણ ક્યાં ય પહોંચાડે નહીં એવી સડકો પર ફરતા રહેવાનો થાક નસોમાં નવેસરથી જામવા માંડે છે અને તેઓ નાયકના સંવેદન ‘જીને કી વજહ તો કોઈ નહીં, મરને કા બહાના ઢૂંઢતા હૈ’ સાથે સંમત થઈ જાય છે. જેની કોઈ સવાર નથી એવી હતાશાની રાત દર્શકોની આંખોમાં ક્યારે માળો બાંધી લે તેની પછી ખબર ન રહે. થોડાં વર્ષ પછી આવેલી શહરિયારની ગઝલ ‘સીને મેં જલન, આંખોં મેં તૂફાન સા ક્યોં હૈ, ઇસ શહર મેં હર શખ્સ પરેશાન સા ક્યોં હૈ’ પાછળ ગુલઝારના આ ગીતની પ્રેરણા કદાચ હોઈ શકે. પાંચ દાયકા થવા આવ્યા છતાં આ એકલા માણસની વ્યથા આપણને પોતાની લાગે છે એ ગુલઝારની મોટી સિદ્ધિ છે. અને એકલું કોણ નથી – ગ્લેમર અને પ્રસિદ્ધિથી વીંટળાયેલા હોવા છતાં ગુલઝાર પણ એકલા જ નથી? એક તબક્કે એકલતા જ જીવનનું સત્ય બની જતી હોય છે. પણ આ જ ગુલઝાર પાછા એમ પણ લખે, ‘હાથ છૂટે ભી તો રિશ્તે નહીં છૂટા કરતે, વક્ત કી શાખ સે લમહેં નહીં ટૂટા કરતે’ ઓહ ઈશ્વર, છૂટવું, તૂટવું ને છતાં પ્રેમનું ન ખૂટવું – સંબંધોની આ કેવી નિયતિ છે! ફિલ્મમાં પછી જે જબરદસ્ત યુ ટર્ન આવે છે, તેની વાત અત્યારે કરવી અપ્રસ્તુત છે. 

શબ્દો અને સંવેદનો સાથે કામ કરવાની ગુલઝારની રીત નિરાળી છે. ‘થોડા હૈ, થોડે કી જરૂરત હૈ, જિંદગી ફિર ભી યહાં ખૂબસૂરત હૈ’, ‘વક્ત રહેતા નહીં કહીં છૂપ કર, ઉસકી આદત ભી આદમી સી હૈ’, હમ જહાં થે વહાં પે અબ તો નહીં, પાસ રહને કા ભી સબબ તો નહીં, તુમ ભી કુછ અજનબી સી લગતી હો, મૈં ભી કુછ અજનબી સા લગતા હૂં’, ‘કોઈ રિશ્તા રહા નહીં ફિર ભી, એક તસ્લીમ લાઝમી સી હૈ’ ચાંદની ઊગને લગી હૈ બાલોં મેં, ઉમ્ર તુમપે હસીન લગતી હૈ’ – સાદા શબ્દોમાં ભાવ અને અભિવ્યક્તિની લાજવાબ સૃષ્ટિ ગુલઝાર રચી શકે.

યાદ આવે છે ‘ઈજાઝત’ ફિલ્મની નઝમ: મેરા કુછ સામાન તુમ્હારે પાસ પડા હૈ, સાવન કે કુછ ભિગએ ભિગએ દિન રખે હૈં, ઔર મેરે એક ખત મેં લિપટી રાત પડી હૈ, વો રાત બુઝા દો, મેરા વો સામાન લૌટા દો’ સામાન જેવી સ્થૂળ ચીજ પણ ગુલઝારના સ્પર્શથી કવિતા બની જાય. ગુલઝાર સાહબ, હમારા ભી બહોત કુછ પડા હૈ આપકે પાસ, સબ ભિજવા દો …

 e.mail : sonalparikh1000@gmail.com

પ્રગટ : લેખિકાની સાપ્તાહિક કોલમ, ‘મલ્ટિપ્લેક્સ’ પૂર્તિ “જન્મભૂમિ”, 21 ઑગસ્ટ  2026

હૈયાંનાં પરબીડિયાંમાં લાગણીની ગડીઓ. આહાહાહા … વાંચવાનો કેવો આનંદ? માત્ર વાંચવાનો જ નહિ, અનુભવવાનો પણ. 

આ બંને શબ્દો, હૈયું અને પરબીડિયું – કેટકેટલાં ચિત્રો, ભાવો અને અર્થો ઊભાં કરે છે! ભાગ્યે જ કોઈ વ્યક્તિ હશે જેણે હૈયાંની વાતો ન કરી હોય કે કાગળ પર ઠાલવી, પરબીડિયામાં બીડીને રવાના ન કરી હોય. આ બંને શબ્દો વિશે જરા ઊંડાણમાં વિચારીએ.

પ્રથમ હૈયું શબ્દ અંગે વિચારીએ તો એ મૂળે સંસ્કૃત શબ્દ છે, હૃદ્. એટલે કે કોઈપણ વસ્તુનું હાર્દ. તેના ઉપરથી હૃદય શબ્દ બન્યો. તે વળી પ્રાકૃતમાં ‘હિયઅ’માંથી હૈયું બની ગુજરાતી સંસ્કરણ પામ્યો. હૈયું નાન્યતર જાતિનો શબ્દ છે. તેના પર્યાયી શબ્દો પણ ઘણા છે. દા.ત. હૈડું, મન, દિલ, અંતઃકરણ, હૃદય વગેરે. સંસ્કૃત શબ્દકોશ જણાવે છે તે મુજબ જ્યાંથી લોહી શરીરમાં ધકેલાય છે તે અવયવ. સૌ જાણે છે તેમ વૈજ્ઞાનિકોએ તેના આકારને પણ વિગતે સમજાવ્યો છે. જગતના તમામ ચેતન જીવોમાં એનું કેટલું મોટું સ્થાન અને કામ છે. 

એ વાત તો શારીરિક રોજીંદી ક્રિયાઓની. પણ તે ઉપરાંત તેના ભાવો તો કેવા કેવા અને કેટલા બધા? તેના ગમા-અણગમા, સુખ, દુઃખ, હર્ષ-શોક, વેદના, પીડા અનેકવિધ લાગણીઓ પણ અઢળક. વળી જે તે ભાવ મુજબ એની માત્રા પણ વધતી-ઓછી ખરી જ. સાચે જ હૈયું એક વિસ્મય છે અને રહસ્ય પણ છે જ. આધુનિક યુગના માનવીએ ઘણી શોધખોળો કરી, ખૂબ પ્રગતિ કરી પણ હજી સુધી આ હૈયાંની ચાંપ ક્યારે ખૂલે છે અને ક્યારે બંધ થાય છે એની કોઈને ય ક્યાં ખબર પડી છે. એટલે એક રીતે તો હૈયાંની આસપાસ જ જગત છે અને જીવન છે, સંબંધ છે અને સગપણ છે, લગાવ છે અને અભાવ છે. તો વળી તેને કારણે જ તો સ્વભાવ છે અને પ્રભાવ પણ ખરો જ. હૈયાંમાં પ્રણય હોય, ઝંખના હોય, વાત્સલ્ય અને સ્નેહ, કાળજી અને કરુણા, ઝુરાપો અને અજંપોયે હોય. આમ એનું વૈવિધ્ય છે. એટલે જ વ્યવહારુ જગતમાં જાતજાતના રુઢિપ્રયોગો વહેતા થયા અને કહેવતો પણ વપરાશમાં આવવા લાગી. કેટલાંક ઉદાહરણો જોઈ જ લઈએ.

હૈયું કબૂલ કરતું નથી, હૈયું ખાલી કરવું, હૈયું કઠણ કરવું, હૈયું ટાઢું હિમ હોવું, હૈયું બાળ્યા કરતાં હાથ બાળવા સારા, હૈયું ફૂટી જવું, હૈયું ફાટી જવું, હૈયું ખોલવું, હૈયું ભરાઈ આવવું, હૈયું હાથ ન રહ્યું, હૈયું ઠાલવવું, હૈયે હોળી સળગવી, હૈયું કહ્યું ના કરે એવું, હૈયે છે પણ હોઠે નથી, હૈયું હળવું ફૂલ થયું, હૈયે ટાઢક વળી, હૈયું કેસૂડાંનું ફૂલ, હૈયે રામ વસવા…. વગેરે વગેરે..

હૈયાંની આવી લાગણીઓ ગડી વાળીને થપ્પી બંધ કેવી ગોઠવાતી હશે તે તો એ જ જાણે પણ એ જ્યારે બહાર ઠલવાય અને એને ભેગી કરીને એક પરબીડિયામાં ભરી, ઇચ્છિત જગાએ પહોંચાડવામાં આવે ત્યારે સુખ કે દુઃખની જે જે ઊર્મિઓ પ્રતિભાવ પામે તે જાણે બીજું એક હૈયું બની ઉભરાય! કેવી રોમાંચક ક્ષણો! એટલે જ કવિઓ કહે છે કે, હૈયાંનાં પરબીડિયાંમાં લાગણીની ગડીઓ.

આ પરબીડિયું શબ્દ પણ હૈયાંની જેમ નાન્યતર જાતિનો છે. તેમાંથી પણ એક વાત ફલિત તો થાય જ છે કે, જીવમાત્રનાં એ સ્પંદનો છે. માત્ર સ્ત્રી કે પુરુષો કે માનવીનો નહિ પણ પ્રત્યેક જીવને એના તમામ ગુણધર્મો લાગુ પડે છે.’ ધૂમકેતુ’ની ‘પોસ્ટઓફિસ’ વાર્તા યાદ આવી ગઈ. ત્યાં બેસીને અલીડોસો કંઈ કેટલાંયે પરબીડિયાં રોજ જોતો હતો. પોસ્ટઓફિસની નજરે તો એ માત્ર સામાનનો ઢગલો હતો. કાગળનાં કવરો હતાં અને ઉપર લખેલાં સરનામા મુજબ એ ખરી જગાએ પહોંચાડવાના હતાં. પણ અલીડોસો તો ક્યારે પરબીડિયું પોતાના હાથમાં આવે અને એમાં છલકાયેલ હૈયું ખોલવાની પ્રતીક્ષામાં હતો. એના હૈયાંને એક પરબીડિયાં સાથે ઘેરો નાતો હતો. જે કવરો ટપાલખાતાના કર્મચારીઓ માટે માત્ર એક કામ હતું તે જ પરબીડિયું તો એનું હૈયું હતું! ઝુરતું હતું. એમાંના ભાવો / પ્રતિભાવો વચ્ચે ઝુલતું હતું.

ઘણીવાર આ બંને શબ્દો કોઈ ગહન વિચારો તરફ દોરી જાય છે. પ્રત્યેક માનવીની અંદર એક ખાસ પ્રકારનું પેકીંગ કરીને, કાયાનાં પરબીડિયાંમાં ગોઠવીને, સુપ્રીમ પાવરે પૃથ્વી પર રવાના કર્યું છે. એ રોજ ધબકે છે. જાણે કે ખૂલે છે અને મોકલનારને એનાં પ્રતિભાવો ( કર્મોના) પહોંચે છે. ને વળી એ પણ કેટલો મોટો એકાઉન્ટન્ટ કે દરેકનો બરાબર હિસાબ રાખે છે અને કોઈને કોઈ રીતે વળતો જવાબ પણ પાઠવે છે! ખૂબીની વાત તો એ છે કે, દરેકને પોતાનું જ પરબીડિયું વહાલું લાગે છે! બાકી આમ જોઈએ તો પરબીડિયાં પણ કેટકેટલી જાતનાં, અલગ અલગ આકારનાં, વિવિધ રૂપ અને રંગનાં. વિશ્વભરના માનવીઓનું – અરે, જીવમાત્રનું પણ એ જ છે ને? કેટકેટલું વૈવિધ્ય? છતાં દરેક પરબીડિયાનો ધબકાર, એની ભીતરના હૈયાંની જેમ જ એકસરખો. ત્યાં કોઈ ભેદભાવ નથી, પૂર્વગ્રહો નથી, કોઈ વાડાબંધી નથી. હા, એમાં છૂપાયેલા ભાવો / પ્રતિભાવો જુદા; બરાબર હૈયાંની જેમ જ! તેથી જ સવારના પહોરમાં વાંચવામાં આવેલું પેલું વાક્ય “હૈયાંનાં પરબીડિયાંમાં લાગણીની ગડીઓ” મનમાં એકદમ અંકિત થઈ ગયું. ને વિચારો જરા જુદી રીતે સરકતા ચાલ્યા; સવાલો પર સવાલો જાગ્યા કે, કાયાનાં પરબીડિયાંમાં હૈયાનો ધબકાર ? કે હૈયું જ પરબીડિયું? જયંત પાઠકની સુંદર પંક્તિઓમાં જ જવાબ સાંપડે છે :

પત્રો જૂના અણમૂલ ખજાનો ગણી સાચવેલા,
પાને પાને ઊકલતી કશી લાગણીની ગડીઓ !
વર્ણે વર્ણે વિભવ ઉર ને ચિત્તના ઠાલવેલા,
નાનાંમોટાં સુખદુ:ખ તણી સુપ્ત જેમાં ઘડીઓ.

કેવાં કેવાં વચન પ્રણયાનંદનાં ને વ્યથાનાં :
આખાં હૈયાં પરબીડિયું થૈ કાળ ને સ્થાન કેરાં
વીંધીને અંતર અહીં સુધી લાવતાં લોક છાનાં
ઊનાં આંસુ તણું લવણ ને લાસ્ય આનંદપ્રેર્યાં !

અસ્તુ.

માર્ચ ૨૩, ૨૦૨૫

e.mail : ddhruva1948@yahoo.com

સત્યનિકેતન દુર્ઘટનાને આજે રવિવારે એક અઠવાડિયું થયું. 

5 સપ્ટેમ્બરે સાંજે સાડા સાતના સુમારે દિલ્હીની શ્રીરામ કૉલેજ ઓફ કૉમર્સના શતાબ્દી સમારંભમાં, મુગ્ધ જેન-ઝીની તાળીઓ મેળવી હતી, જુમલાબાજી કરી, વિરોધ પક્ષોની નિશાન બનાવ્યા અને વિકાસનું ફૂલગુલાબી ચિત્ર યુવાઓ સામે બતાવ્યું હતું. 

6 સપ્ટેમ્બરે બપોરે દોઢ વાગ્યાના સુમારે દિલ્હીના સત્યનિકેતન બિલ્ડિન્ગ દુર્ઘટનાએ સાધનસંપન્ન નહીં એવા પંદર ઝેન-જીની સપનાંભરી જિંદગી છિનવી લીધી. વડા પ્રધાન મોદીએ સાંજે 7.40 કલાકે વાગ્યે ટ્વીટ કર્યું : The collapse of a building at Satya Niketan is depressing. Condolences to those who lost their loved ones, Praying for the speedy recovery of the injured. Authorities are working at the site and assisting those affected in the mishap. 

6 સપ્ટેમ્બરે રાત્રે 11.06 કલાકે મોદીએ ટ્વીટ કર્યું : It is a matter of great joy that BAPS Swaminarayan Hindu Mandir is being inaugurated in Paris.

6 સપ્ટેમ્બરે રાત્રે 11.30 કલાકે મોદીએ BAPSના પેરિસ ખાતેના મંદિરનું ઑનલાઈન ઉદ્દઘાટન કર્યું. તેમાં તેઓ નવ મિનિટ બોલ્યા. તેમણે એ મતલબનું કહ્યું કે ભલે તેઓ રૂબરૂ ઘટનાસ્થળે ન હોય, પણ ‘મનથી અને હૃદયથી’ તેઓ એ જ્ગ્યાએ છે. તેમણે સહુને  ‘અઢળક શુભેચ્છા પાઠવી’. 

8 સપ્ટેમ્બરની બપોરે બાર વાગ્યે મોદીએ વડોદરાના યુવાનો વચ્ચે રૅમ્પ વૉક કર્યું. 

ઘટનાક્રમ અંગે કેટલાક મુદ્દા : 

– મોદી પેરિસના મંદિરનું દિલ્હીમાં રહેતાં ઑનલાઈન ઉદ્દઘાટન કરી શકે છે. પણ તેમના નિવાસથી આઠેક કિલોમીટરના અંતરે આવેલા દુર્ઘટનાગ્રસ્ત સ્થળની મુલાકાત લઈ શકતા નથી. 

– મોદી મનથી પેરિસવાસી સત્સંગીઓની વચ્ચે હતા, પણ ભોગ બનેલા યુવાનોના પરિવારો વચ્ચે શરીર કે મન બંનેથી ન હતા. 

– દુર્ઘટના પર એક ઔપચારિક ટ્વીટ કર્યા પછી દસેક કલાકમાં જ યોજાયેલા ઉદ્દઘાટનમાં મોદી તેની જિકર સુદ્ધા નથી કરતાં, કે નથી અંજલિના બે શબ્દો કહેતા. BAPS માટેના શુભેચ્છા ટ્વીટમાં પણ આવું કશું જ નથી. 

– વડોદરાના રૅમ્પ વૉકમાં મોદીના મનમાં આનંદલહેરો કેવી ચાલી રહી છે તે દેખાઈ રહ્યું છે. અહીં તો એ જેન-ઝીની વચ્ચે છે, અને સત્યનિકેતનમાં જે મરી ગયા તે જેન-ઝી જ હતા. વડોદરાની જેન-ઝી માટેના આખા ય તાયફામાં દિલ્હીના દિવંગત જેન-ઝીનું કોઈ અસ્તિત્વ જ નથી. ક્યાં ગયું ઓલું ઝેન-ઝી કનેક્ટ ? 

– શ્રીરામ કૉલેજના અને વડોદરાના યુવાઓની મુગ્ધતા અકળાવનારી હતી, પણ અનપેક્ષિત ન હતી. તેમણે મોબાઈલમાં ફોટા પાડ્યા, રિલ્સ બનાવી. આ એ જ ગૅજેટ છે કે જેનાથી એમની ઉંમરનાં છોકરી-છોકરાઓએ દિલ્હી, રાંચી, પટનામાં માર ખાતાં ખાતાં પણ મોદી સરકારે શિક્ષણની કરેલી દુર્દશાને દુનિયા સામે મૂકી હતી. 

– ‘ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ’ના જાણીતા કૉલમિસ્ટ તવલીન સિંગે તેમના લેખ Who are the real patriots ?-ની શરૂઆત મોદીના રૅમ્પ વૉકથી કરી છે. તેઓ જે ધૂનના તાલે ઝૂમી રહ્યા હતા તે We will rock you ગીતની ધૂન  હતી. આ નોંધીને તવલીન લખે છે કે આ ધૂન જે ગીતની હતી તે ગીતના શબ્દો મોદીએ જાણ્યા હોત તો ‘તેઓ બેભાન થઈ ગયા હોત’. લેખક એ શબ્દો ટાંકે છે You got mud on your face, big disgrace. Somebody better put you back into your place. (તમારા મોં પર કીચડ છે, કેવું ખરાબ! કોઈકે તમને તમારી જગ્યા બતાવી દેવી જોઈએ) પછી જણાવે છે: 1977ની સાલનું આ ગીત એમની પોતાની બળવાખોર યુવાન પેઢીનું હતું.

તવલીન ધારદાર પ્રશ્ન પૂછે છે : Who was the IDIOT who advised the Prime Minister to attend this joyous event when a PG hostel has just crumbled in Delhi University’s south campus killing young students and their dreams ? (એ કયો મૂરખ હતો કે જેણે દિલ્હી યુનિવર્સિટીના સાઉથ કૅમ્પસમાં પી.જી. હૉસ્ટેલ દુર્ઘટનામાં યુવાન વિદ્યાર્થીઓ તેમનાં સપનાં સાથે મોતને ભેટ્યા હોય એવા ટાણે વડા પ્રધાનને આ આનંદોત્સવ કરવાની સલાહ આપી હોય?) આ લખનાર પૂછી શકે કે એવા કેવા ∙∙∙ વડા પ્રધાન હોય કે જે આવા શોકના ટાણે રૅમ્પ ઇવેન્ટમાં જોડાવાની સંમતિ આપે ? 

તવલીન નોંધે છે કે મેઈનસ્ટ્રીમ મીડિયાએ મૃત્યુ પામેલા સાત વિદ્યાર્થીઓની સ્ટોરીઝ કરવાનું એકંદરે તો ટાળ્યું જ છે. તેને બદલે લગભગ દરેક ન્યૂઝ ચૅનલે વડા પ્રધાનની ગુજરાત મુલાકાતની દરેક ક્ષણ કવર કરી છે કે જાણે એ દિવસના સહુથી મહત્ત્વના સમાચાર હોય. જો તેમણે સત્ય નિકેતન દુર્ઘટનાઓની સ્ટોરીઝ પર ભાર મૂક્યો હોત તો કદાચ એ દિલ્હીની ટ્રિપલ એન્જિન સરકારને આવી દુર્ઘટનાઓનાં મૂળ એવા ભ્રષ્ટાચાર અંગે વિચારવા માટે ઢંઢોળી શકી હોત. બાય ધ વે, સત્ય નિકેતન પી.જી. એ આર.કે. પુરમ મતવિસ્તારના ભાજપના ધારાસભ્ય અને પી.જી. માફિયા અનિલ શર્માની માલિકીનું છે અને આખો વિસ્તાર એ માફિયાઓના હાથમાં છે. 

ધીરેન્દ્રસિંહ ધુરંધર નામના એક કવિએ 7 સપ્ટેમ્બર 2026ના દિવસે લખેલી એક કવિતા વાંચવામાં આવી. તેના ચોટદાર શબ્દો છે : 

देख लो! देख लो! दिल्ली स्थित
सत्य निकेतन नहीं – मृत्यु निकेतन

13 સપ્ટેમ્બર 2026

 e.mail : sanjaysbhave@yahoo.com