રવીન્દ્ર પારેખ

એક અંગ્રેજી અખબારે ઈલેકશન કમિશનમાં ચાલતા મતભેદોને ઉઘાડા પાડી દીધા છે. મુખ્ય ઈલેકશન કમિશનર જ્ઞાનેશકુમાર સામે ઘણા પ્રશ્નો તેમના સાથી ઈલેકશન કમિશનરોએ ઊભા કર્યા છે. જ્ઞાનેશ કુમાર ભલે કહે કે સાથી કમિશનરો વચ્ચે મતભેદ હોવો સામાન્ય બાબત છે, પણ એવું નથી. આ મતભેદો નથી, રોકડો વિરોધ છે. મુખ્ય કમિશનર મુખ્ય હોય તે તો સમજ્યા, પણ તેમને નિર્ણયો લેવાની સ્વતંત્ર સત્તા નથી, પણ બધી સત્તાઓ જ્ઞાનેશ કુમારને એકલાને હોય તેમ, અન્ય કમિશનરોને વિશ્વાસમાં લીધા વિના તેમણે મનસ્વી રીતે નિર્ણયો લીધા છે. પરિણામે કાઁગ્રેસ, આપ સહિત અન્ય વિપક્ષોને પણ માથું ઊંચકવાની તક મળી ગઈ છે. તેમના મતે કેટલાક મતદારો તો જીવિત હોવા છતાં તેમને મૃત બતાવીને યાદીમાંથી કમી કરવામાં આવ્યાં છે.

બીજી તરફ એક જ મતદારનાં જુદાં જુદાં ક્ષેત્રમાં એકથી વધુ વખત નામ ઉમેરવામાં આવ્યા છે. એના કાઁગ્રેસ પાસે પુરાવાઓ છે. એક જ મતદાર એકથી વધુ વખત મતદાર યાદીમાં હોય એવા પુરાવાઓ તો સુપ્રીમ કોર્ટના સિનિયર વકીલ અને કાઁગ્રેસી નેતા કપિલ સિબ્બલે પણ બતાવ્યા છે. 13 કરોડ નામો કમી થયા છે તે વાંધો આપના નેતા અરવિંદ કેજરીવાલે પણ દોહરાવ્યો છે. જૂન, 2025માં બિહારથી શરૂ થયેલ કવાયત દરમિયાન 30 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની મતદાર યાદીમાંથી, 13 કરોડથી વધુ નામો દૂર કરાયાં હોવાની વાત છે. જો કે, ચૂંટણી પંચે SIRના નિર્ણયો સર્વસંમતિથી લેવાયા હોવાનો દાવો કર્યો છે. પંચ પર એવો પણ આરોપ છે કે ચૂંટણી કમિશન ભા.જ.પ. સરકારના એજન્ટ તરીકે કામ કરે છે. ટૂંકમાં, વિપક્ષોને જ્ઞાનેશ કુમાર પર અને તે દ્વારા સરકાર પર પસ્તાળ પાડવાનો મોકો મળી ગયો છે. એવું નથી કે ચૂંટણી પંચે કંઇ કર્યું નથી ને વિપક્ષોને મોકો મળી ગયો છે. અન્ય બે ચૂંટણી કમિશનરોને જ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર સામે વાંધો પડ્યો હોય તો વિપક્ષોને પડે એમાં નવાઈ નથી.

સ્પેશિઅલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) મુદ્દે ચૂંટણી પંચમાં બીજા કોઈને નહીં, પણ ખુદ ચૂંટણી કમિશનરોને મતભેદ થયા છે. મતદાર યાદી સાથે ચેડાં થયાનું જ્ઞાનેશ કુમારનું ધ્યાન લેખિતમાં અન્ય કમિશનરોએ દોર્યું છે, પણ તેમણે એ વાત ધ્યાને લીધી નથી ને કોઈ ખુલાસો કર્યો નથી. એનું પરિણામ એ આવ્યું કે કાઁગ્રેસી નેતા રાહુલ ગાંધીએ એક વીડિયો જાહેર કર્યો, જેમાં મત ચોરીને બંધારણ વિરુદ્ધ ગણાવી છે.

‘ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ’ના એક અહેવાલ મુજબ SIRની પ્રક્રિયા અંગે ચૂંટણી કમિશનર સુખબીર સિંહ સંધૂ અને વિવેક જોશીએ છેલ્લા દસ મહિનામાં, પંચના નિર્ણયો સામે 14થી વધુ વખત લેખિતમાં વાંધો ઉઠાવ્યો છે. એ વાંધો એવા પ્રકારનો છે કે કેટલાક નિર્ણયો તેમની જાણ બહાર લેવાયા છે. આ એવા મુદ્દાઓ હતા જે મતદાર યાદીમાં નામ ઉમેરવા કે કાઢવા સંદર્ભના અને ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં ફેરફાર અંગેના હતા. વિપક્ષોને તો ઈલેકશન કમિશન સામે વાંધો હોય તે સમજી શકાય, પણ આ તો ઈલેક્શન કમિશનમાં જ તકરાર પડી છે, તો તે સાવ જ પાયા વગરની ન હોય એમ બનવાનું. આનો વાંધો મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર અને ભા.જ.પ.ને જ ન હતો તે પણ સૂચક છે.

મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારનું એમ કહેવું કે આ બધું સામાન્ય છે ને મતભેદોની પણ નવાઈ નથી, પણ છેલ્લે નિર્ણયો સર્વસંમતિથી લેવાયા હતા- તે ગળે ઊતરે એમ નથી. એ સાચું હોય તો અન્ય ચૂંટણી કમિશનરો સુખબીર સિંહ સંધૂ અને વિવેક જોશીએ તેમની જાણ બહાર લેવાયેલા નિર્ણયો સામે સત્તાવાર વાંધો કેમ લીધો? મતદાર નોંધણી ફોર્મ નંબર 6માં કરાયેલ ફેરફાર સામે અને મતદાર યાદીમાંથી કાઢવામાં આવેલાં કે ઉમેરાયેલાં નામો સામે સ્પષ્ટ વિરોધ સંધૂ અને જોશીએ શા માટે કર્યો એ પણ પ્રશ્ન જ છે, એટલે આ ચૂંટણી પંચનું કેવળ રૂટિન હતું એમ માનવું-મનાવવું બરાબર નથી. કાઁગ્રેસ પક્ષ પૂછે છે કે મહારાષ્ટ્રની ચૂંટણીમાં લાખો વોટ વધી કેવી રીતે ગયા તો ચૂંટણી પંચ એનો કોઈ જવાબ આપતું નથી. આ પણ કદાચ રૂટિન જ હશે.

રાહુલ ગાંધીએ તો કોઈને બક્ષવામાં નહીં આવે એમ કહ્યા પછી પણ ચૂંટણી કમિશનરો માટે, એ પણ ઉમેર્યું કે તમે જે કરી રહ્યા છો તે ખોટું છે. આ રાજદ્રોહ છે, દેશ વિરુદ્ધ છે અને અમે તમને પકડીશું. 2025માં રાહુલે ત્રણ પ્રેસ કોન્ફરન્સ કરી હતી, ત્યારે પણ તેમણે ચૂંટણીપંચ પર આરોપ લગાવ્યો હતો. તેમણે ચૂંટણીપંચને સરકારની ‘બી’ ટીમ ગણાવી હતી ને ભા.જ.પ. સાથે મળીને મતચોરી કરવાનો આરોપ મૂક્યો હતો. આ માત્ર મત પરનો હુમલો નથી, તે મૂળભૂત માળખા પરનો હુમલો છે, જે લોકોને પોતાનો નેતા ચૂંટવાનો અધિકાર આપે છે. તો, સમાજવાદી પાર્ટીના અધ્યક્ષ અખિલેશ યાદવે પણ કહ્યું કે સત્તાની કઠપૂતળી બનીને કેટલાંક લોકો લોકતંત્ર સાથે રમત રમી રહ્યા છે ને એ બંધારણીય અપરાધ છે. આ લોકતંત્રને ખતમ કરવાના કાવતરાથી ઓછું નથી. આમ આદમી પાર્ટીના સૌરભ ભારદ્વાજે પણ કહ્યું કે તમામ વિપક્ષોએ ચૂંટણી પંચ સાથે જોડાયેલા મુદ્દાને ઉઠાવવો જોઈએ. મમતા TMCના સાગરિકા ઘોષે SIRની ખામીઓ માટે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જવાબદાર છે ને આ બધું કોના નિર્દેશથી થઈ રહ્યું છે તે ઉઘાડું રહસ્ય છે. શિવસેનાના વડા (UBT) ઉદ્ધવ ઠાકરેએ તો જ્ઞાનેશ કુમારને જેલમાં મોકલવા જોઈએ, ત્યાં સુધીનું કહી નાખ્યું છે.

જ્ઞાનેશ કુમાર પર આ પસ્તાળ પહેલી વખત પડી નથી. આ અગાઉ કાઁગ્રેસી નેતા જયરામ રમેશે દાવો કર્યો હતો કે વિપક્ષના 73 રાજ્યસભા સાંસદોએ તેમની વિરુદ્ધ નોટિસ આપી હતી ને તેમાં સાબિત થયેલ ગેરવર્તણૂકનો આરોપ લગાવ્યો હતો. બીજા કાઁગ્રેસી મહાસચિવ કે.સી. વેણુગોપાલે પણ જ્ઞાનેશ કુમારને હટાવવાની માંગ કરી હતી. તેમણે SIRની આખી પ્રક્રિયાની તપાસ સુપ્રીમ કોર્ટની દેખરેખ હેઠળ કરવાનું  ઉમેર્યું હતું. આવો પ્રસ્તાવ લોકસભામાં પણ આવ્યો હતો, પણ આખો પ્રસ્તાવ ફગાવી દેવામાં આવ્યો હતો. સાચું તો એ છે કે કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રી અમિત શાહની ઓળખ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારને ફળી છે, બાકી, તેમના કરતાં વધુ સક્ષમ ઉમેદવારો મુખ્ય ઈલેકશન કમિશનર પદ માટે હાથવગા હતા જ !

હવે તો વિપક્ષોએ પશ્ચિમ બંગાળ, બિહાર, મહારાષ્ટ્ર, હરિયાણા સહિતની અન્ય વિધાનસભાઓમાં ફરી ચૂંટણી કરાવવાની માંગ કરી છે. કાઁગ્રેસે આ વિવાદને ‘જ્ઞાનેશગેટ’ (જ્ઞાનેશનું કૌભાંડ) ગણાવ્યો છે. મમતાની તૃણમૂલ કાઁગ્રેસે તો જ્ઞાનેશ કુમાર સામે મહાભિયોગની માંગ સાથે જૂની મતદાર યાદીઓ પરથી પશ્ચિમ બંગાળમાં નવું ઈલેકશન યોજવાની માંગ કરી છે. કોક્રોચ પાર્ટીએ તો અલ્ટીમેટમ જ આપ્યું છે કે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર 48 કલાકમાં રાજીનામું આપે, નહીં તો દેશભરમાં આંદોલન કરીશું.

એક વસ્તુ બહુ સ્પષ્ટ છે કે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરને કોઈ સત્તા નથી. અન્ય બે કમિશનરો સાથે મળીને સર્વાનુમતે જ નિર્ણય લેવાનો રહે છે. સર્વસંમતિ ન હોય એવા કિસ્સામાં બહુમતે નિર્ણય લેવો પડે, પણ લઘુમતીનો નિર્ણય ગેરકાનૂની અને ગેરબંધારણીય છે. છેલ્લા દોઢેક વર્ષમાં મુખ્ય કમિશનર દ્વારા લેવાયેલ નિર્ણયોની યાદી કરીને તેને જનતા સમક્ષ મૂકવી જોઈએ અને તે વખતના નિર્ણયોને રદ્દબાતલ ગણવા જોઈએ.

આ મામલે સુપ્રીમ કોર્ટનું વલણ પણ નોંધનીય છે. સુપ્રીમે જણાવ્યું કે ચૂંટણી પંચ યાંત્રિક રીતે મતદારોને નોટિસ પાઠવી રહ્યું છે. કોર્ટે દિલ્હીમાં ૩૩ લાખથી વધુ મતદારોને નોટિસ આપવા બદલ પંચને ઠપકો આપ્યો ને તાર્કિક વિસંગતતાનો અર્થ તથા તેનો આધાર સ્પષ્ટ કરવા આદેશ આપ્યો હતો. પૂર્વ CJIને ચૂંટણી કમિશનરોની નિમણૂક કરતી પેનલમાંથી બાકાત રાખવા સંદર્ભે સુપ્રીમે એમ પણ કહ્યું કે ચૂંટણીપંચ સ્વતંત્ર હોય એટલું પૂરતું નથી, તે સ્વતંત્ર છે તેવું લોકોને દેખાવું પણ જોઈએ. બીજી તરફ કોર્ટ કોઈની એવી ગમ્મત પણ કરી શકે છે કે આ વખતે મત ન અપાયો તો કંઇ નહીં, આવતી વખતે આપજો.

એ દુ:ખદ છે કે જે ચૂંટણીપંચ મતોનું રક્ષણ કરવા માટે છે, ત્યાં જ મતોની ઘાલમેલના આરોપનો સામનો કરવાનો આવ્યો છે. છેલ્લાં થોડાં વર્ષોમાં એક ફેરફાર એ આવ્યો છે કે ભ્રષ્ટાચાર નીચેથી ઉપર નથી ગયો, ઉપરથી નીચે આવી રહ્યો છે. દેશના ઉચ્ચ પદાધિકારીઓ જ દેશને એટલો લૂંટે છે કે નીચે સુધી ખાસ પહોંચતું જ નથી. ન્યાયાધીશને ત્યાંથી કરોડોની ચલણી નોટો મળી આવે છે. દેશનો મંત્રી, પક્ષીય મજબૂતી માટે કોઈને પણ કરોડો આપીને તેને પોતાની તરફ કરી લે છે. મુખ્ય ઈલેકશન કમિશનર કરોડો વોટની ચોરી કરીને સરકારની મદદ કરે છે. ભ્રષ્ટાચાર એટલો તો લોહીમાં ઊતરી ગયો છે કે તેમાં દૂર દૂર સુધી ક્યાં ય શુદ્ધિ શોધી નથી જડતી.

એમ લાગે છે કે આ દેશ સર્વતોમુખી વિનિપાતની દિશામાં છે … 

000

e.mail : ravindra21111946@gmail.com

પ્રગટ : ‘આજકાલ’ નામક લેખકની કટાર, “ધબકાર”, 25 સપ્ટેમ્બર 2026

લૉસ એન્જલ્સની વૃદ્ધાઓની એક ક્લબમાં હિંદ વિશે વાત કરવા ગયો હતો. વાર્તાલાપ પૂરો થયો એટલે બધા વિખરાવા માંડ્યાં. એક વૃદ્ધા મારી સાથે હિંદ વિશે વાતે ચડી. થોડી વાર પછી મને કહે છે કે મારો 84 વર્ષનો ડોસો બહાર મોટરમાં ઝોકાં ખાતો હશે. તું એને મળવાનું પસંદ કરશે ? 

‘શા માટે નહીં ?’ મેં કહ્યું.

82 વર્ષની ઉંમરે પણ સ્ફૂર્તિથી ચાલતી એ વૃદ્ધ સ્ત્રી મને થોડે દૂર ઊભેલી એક મોટર પાસે દોરી ગઈ. લાલચોળ ને તગડા શરીરવાળો એક વૃદ્ધ સ્ટીઅરીંગ વ્હીલ પર માથું ટેકવીને ઊંઘતો હતો.

‘અરે, એ ! ઊઠે છે કે ? હિંદના એક જુવાનિયાને તને મળવા લઈ આવી છું.’ વૃદ્ધાએ પતિના માથા પર ટપલી મારી.

‘યંગ મેન, ગાંધીના દેશમાંથી આવે છે કે ?’

‘હા જી.’

‘તમારો હિંદુ સમાજ તો નાલાયક છે કે બીજું કાંઈ ?’

આવા અણચિંતવ્યા આક્રમણથી મૂંઝાઈ જઈને મેં કહ્યું, ‘એવું કેમ કહો છો ?’

‘જે માણસ હિંદુ ધર્મનો સાચો અનુયાયી હતો એને મારી નાખતાં તમને લોકોને શરમ ન આવી ? મેં જ્યારે ગાંધી હિંદુને હાથે મરાયાની વાત સાંભળી ત્યારે મને ખૂબ દુ:ખ થયેલું. તને નહીં ખબર હોય, છોકરા, પણ ગાંધી ને હું બોઅર યુદ્ધ વખતે સાથે હતા. 1898-99 દરમિયાન તો કદાચ તારા બાપનો પણ જન્મ નહીં થયો હોય. શું ગાંધીની સેવાવૃત્તિ ? બધા ગોરા અમલદારો એનું કામ જોઈને સડક થઈ ગયેલા. હું ઘવાયેલો તે ગાંધીની કાળજીને લીધે જ બચ્યો. તે દિવસોમાં પથારીમાં વેદના સહન કરતાં કરતાં મને એના જ વિચારો સતાવ્યા કરતા. એમ થતું કે ફ્લોરેન્સ નાઈટીન્ગેલ એક સ્ત્રી પરિચારિકા તરીકે અમર બની ગઈ એમ ગાંધી પુરુષ પરિચારક તરીકે અમર બનશે; પરંતુ ગાંધી તો ઘણો મહાન બની ગયો. આ ડોશીને હું ઘણીવાર કહું છું કે ગાંધી ન હોત તો તું વિધવા બની હોત … ‘

અને એ વાક્ય બોલતાં બોલતાં એ ડોસાની આંખમાંથી આંસુનું એક ટીપું સરીને સ્ટીઅરીંગ વ્હીલ પર થંભી રહ્યું.

સૌજન્ય : “અકાલ પુરુષ”; વર્ષ – 4; અંક -11; ઑગસ્ટ 2026; પૃ. 30 

મતદારો સરકારને ચૂંટી કાઢે, એ ખયાલ તો નકરો જુનવાણી છે – સાહેબો, જુનવાણી. અમૃતકાળમાં રાષ્ટ્રવાદની રંગ રોશનાઈ વચાળે સરકાર મતદારોની ચૂંટણી કરે એ આધુનિક ખયાલ છે …મપણ નાદાન લોક એ સમજે ત્યારે ને.

પ્રકાશ ન. શાહ

આ દિવસોમાં રહી રહીને એક ક્લાસિક ઉદ્ગાર સાંભરી આવે છે કે લોકો સરકારને ચૂંટી કાઢે  છે એ તો એક જુનવાણી ખયાલ છે, બિલકુલ પોથીમાંનાં રીંગણ જેવો. હવે એ નવો જમાનો છે જેને લોકો કેમ જાણે અમૃત કાળ કહે છે :મએક એવો કાળ છે આ જેમાં સરકાર મતદારોને ચૂંટી કાઢે છે. સ્પેશિયલ ઇન્વેસ્ટિગેટિવ રિવિઝન કહેતાં એસ.આઇ.આર. હેઠળ રવ રવ રાષ્ટ્રગૌરવથી હાથ ધરાયેલી આ કામગીરીને પ્રતાપે તમે જુઓ કે દેશના ચૂંટણી પંચે મતદાર યાદીમાંથી કેવળ ને કેવળ 13 કરોડ નામો  રદ્દ કરવાનો અને એ રીતે સહેજે 14 ટકા મતદારોને મતાધિકારમુક્ત કરવાનો (લોકશાહી કસોટીએ હતે છતાં ન હતા એટલે કે વસ્તુત:   ‘અનપરસન’ કરવાનો) વિશ્વવિક્રમ હાંસલ કીધો છે.

હરિયાણા, મહારાષ્ટ્ર, બિહાર, દિલ્હી, પશ્ચિમ બંગાળ બધાં પરિણામોમાં આ જાદુખેલ ફળ્યો હોવાનું જાણકારો કહે છે. આ અનપર્સન ઓચ્છવનું વરવું વાસ્તવ જાણવું સમજવું હોય તો તાજેતરની એક વિગત કાફી થઇ પડશે : ચૂંટણી પંચે સર્વોચ્ચ અદાલતમાં એફિડેવિટ પૂર્વક જણાવ્યું છે કે બંગાળ વિધાનસભાની ચૂંટણી પૂર્વે મતદારયાદીમાંથી એસ.આઇ.આર. કૃપાએ નીકળી ગયેલ નામો પૈકી 48 લાખ અંગે હાથ ધરાયેલ કામગીરીમાં હજુ સુધી એક લાખ છવ્વીસ હજાર એક સો ચોરાણું અરજીનો નિકાલ થયો છે અને એમાંથી ત્રાણું, રિપીટ, ત્રાણું ટકા નામો પુન:સ્થાપિત થયાં છે. ભા.જ.પ. અને તૃણમૂલ વચ્ચેનું છેક ઓછું મત-અંતર લક્ષમાં લઈએ તો ભા.જ.પ.ની માપ બહારની ફતેહનો કમકમાટીભર્યો એક ખુલાસો જરૂર મળી રહેશે.

કબૂલ કે મુખડો  જરી લંબાઈ રહ્યો છે. ઘણું સંચિત હતું જેની ઝલક આપ્યા વિના રહી શકાયું નહીં. વળી એ કહેવા જેવું તો હતું જ. પણ તત્કાળ ધક્કો જે કારણસર લાગ્યો છે એની વાત વિનાવિલંબ અલબત્ત કહેવી જ રહી. બુધવારની સવાર એક ખેપાની બલકે  ખૂંખાર ખોજખબર લઈને આવી કે ત્રણ, એક વડા અને બે સાથી, સરવાળે બેશક સમકક્ષ ચૂંટણી કમિશનર પૈકી બે જણાએ – સંધુએ અને જોશીએ –  સાફ અસંમતિ દર્જ કર્યા પછી અને છતાં વડા કમિશનર ધરાર મનમાની ચલાવી રહ્યા છે. સામાન્યપણે ત્રણ વચ્ચે સર્વસંમત નિર્ણય ઇષ્ટ છે. તે જો શક્ય ન હોય તો બહુમતી પ્રમાણે ચાલવું રહે. મતદારનિર્મૂલનની એકંદર કામગીરી એક વ્યક્તિની એટલે કે જ્ઞાનેશકુમારની કેવળ મનમાનીને આભારી છે.

છેલ્લા દસ મહિનામાં 14 વાર (એક કિસ્સામાં તો દિવસમાં ચાર વાર) ત્રણે મળ્યા છે અને બહુમતીને બાજુએ રાખીને ઊંડી દેશભક્તિથી પરિચાલિત જ્ઞાનેશકુમારે ધોરાજી ચલાવી છે. કમાલ એટલી જ કરપીણ બીના તો એ છે કે આ બાબતે અભૂતપૂર્વ ગણાય એ રીતે જોશી અને સંધુએ કેબિનેટ સચિવ સોમનાથનનું લેખી ધ્યાન ખેંચ્યા છતાં તેઓ જેમને સીધા જવાબદાર છે તે વડા પ્રધાન સુધી આ વાત પહોંચ્યાનાં કે એમણે સંજ્ઞાન લીધાનાં કોઈ ઓસાણ નથી. રદ્દ કરાયેલ મતદારોથી માંડીને, નવા મતદારો અને સમગ્ર મતદાર યાદી અંગેની આઇ.ટી. યંત્રણા, ક્યાં છે અતોપતો કોઈ વાતે ? ખોજખબરી રિતિકા ચોપરાએ કહ્યું છે કે આ બાબતમાં જવાબદારોને ભાવતું બહાનું ‘સિસ્ટમ હર્ડલ’નું છે. આ હર્ડલની ગંગોત્રી ક્યાં છે? તમે ઇ.આર.ઓ. કહેતાં ઈલેક્ટોરલ રજિસ્ટ્રેશન ઓફિસર કને નામની નોંધણી ને ખરાઈ કરાવી રાજીના રેડ હો તો ભલે પણ, ચોટી તો સેન્ટ્રલાઇઝડ વ્યવસ્થા કને દિલ્હી દફતરે છે જેમાં સૉફ્ટવેર દાદ  નથી આપતું; છતી નોંધણીએ તમે વાસ્તવમાં  અનપરસન  તે અનપરસન.

સરકાર તો સાફદિલ છે. સર્વોચ્ચ અદાલતના વડા ન્યાયમૂર્તિને બેધડક બાદ રાખીને ચૂંટણી કમિશનરની પસંદગીનો એને છોછ નથી. ખુદ ચૂંટણીને નકો નકો બનાવી મેલતા સિસ્ટમ-કબજાનું, કહો કે  ધાર્યા મતદારો ચૂંટવાનું એનું રાજકારણ છે. આ ઉઘાડે છોગ રવૈયા સામે સડક પર આવવું કદાચ અનિવાર્ય બની રહ્યું છે. કેટલાક વખત પર ઇન્ડિયા બેઠકમાં રાહુલ ગાંધીએ પ્રતિરોધની રાજનીતિની જિકર કરી હતી … છે કોઈ લેવાલ?

21 સપ્ટેમ્બર 2026 

e.mail : prakash.nireekshak@gmail.com