અટકી ગયો દેહ
હવા બહાર તો હતી
પણ હવે શ્વાસ બનતી …
રક્ત બનેલું એટલું જ રહ્યું
નવું બનતું અટકી ગયું
આંસુ 
હૈયેથી આંખ સુધી આવતાં
વચ્ચે જ થંભી ગયું હતું
એમાં ખારાશ ભળતાં ભળતાં રહી ગઈ હતી
જળ ગળામાં જ અટકી પડ્યું હતું
અન્ન રહી ગયું હતું ઉદરમાં
એનું રક્ત બનવા લાગ્યું હતું
પણ પછી ન અન્ન કહેવાય કે ન રક્ત એવું કૈંક …
પછી હું પોતે ફરી વળ્યો મારામાં
ખૂણે ખૂણો જોઈ વળ્યો
આંસુ 
આંખ તરફ ઊંચે ચડતું હતું
એમાં ખારાશ ભળતી હતી 
પણ ક્યાંથી તે …
બહુ કોશિશ કરી પણ
હર્ષ બનાવનારું બિંદુ ક્યાંયથીય હાથ ના લાગ્યું
અન્ન 
રક્ત બનતું હતું
પણ ક્યાંથી અન્ન રહેતું ન હતું 
ને ક્યાંથી રક્ત બનતું હતું એ …
જીવંત રાખનારું કૈક તો હતું
પણ એ શું હતું?
રક્ત?
તે તો મૃતમાં પણ હતું
હવા?
તે પણ મૃતની બહાર તો હતી જ !
પ્રશ્ન એ હતો કે
એને શ્વાસ કોણ બનાવતું હતું તે …

000

e.mail : ravindra21111946@gmail.com

‘એતદ્દ -231‘માં પ્રગટ કાવ્ય; જુલાઈ – સપ્ટેમ્બર 2021; પૃ. 18

પાકિસ્તાનમાં જેટલા પણ વડા પ્રધાન આવ્યા એ સૌમાં સૌથી નબળા વડા પ્રધાન ઇમરાનખાન છે. તે ભારત માટે તો ઝેર ઓકે જ છે, પણ પાકિસ્તાનનું પણ તેમણે ભલું કર્યું હોય તેવું જણાતું નથી. એક નાના છોકરાએ તેની કવિતામાં પાક. વડા પ્રધાનની એમ કહીને ધોલાઈ કરી છે કે પાકિસ્તાન સંભાળવાના ઠેકાણાં નથી ને તાલિબાનમાં માથું મારે છે. તાલિબાનને માન્યતા અપાવવા યુ.એન.માં પણ ઇમરાનખાને તાલિબાનની દલાલી કરતાં કહ્યું છે કે તેનાં વચનો પર ભરોસો કરો. તેઓ સુધરવા ને સુધારવા માંગે છે. દુનિયા જોઈ રહી છે કે તાલિબાનો જરા પણ સુધર્યા નથી, બલકે, વધારે ઝનૂનથી અનાચારનો પુરસ્કાર કરી રહ્યા છે. અફઘાન સ્ત્રીઓ મોતની પરવા કર્યા વગર શિક્ષણ અને મુક્તિની માંગ કરી રહી છે તેના પરથી સમજી શકાશે કે તાલિબાન કેવી રીતે પ્રજા સાથે વર્તે છે !

કોઈ વડા પ્રધાન આટલો જુઠ્ઠો જાહેરમાં જણાયો નથી. 9/11ના અમેરિકા પર થયેલ આતંકી હુમલા પછી પાકિસ્તાન આતંકવાદને પુરસ્કારતા રાષ્ટ્ર તરીકે ઉઘાડું પડી ગયું, પણ તેની આતંકવાદના ઉછેરની પ્રવૃત્તિમાં જરા પણ ઓટ આવી નથી. લાદેનને તે શહીદ ગણાવે છે ને તેને અમેરિકાએ તેના જ ઘરમાં ઘૂસીને ખતમ કર્યો તેનો સંકોચ નથી. તેને આશરો પાકિસ્તાને આપ્યો હતો તે જગજાહેર છે. માણસને પાકના હિન્દુઓની તો ચિંતા નથી જ, પણ મુસ્લિમોની હાલત, ભારતના મુસ્લિમો કરતાં બદતર છે તો ય તેમને ચિંતા ભારતના મુસ્લિમોની છે. આર.એસ.એસ. અને ભા.જ.પ. મુસ્લિમો પર જુલમ ગુજારે છે એવી વાહિયાત વાત કરીને મુસ્લિમોની સહાનુભૂતિ ઉઘરાવવાનો તેઓ સસ્તો પ્રયત્ન કરે છે, પણ મુસ્લિમો બરાબર જાણે છે કે પાકિસ્તાનમાં હિન્દુઓની છે તેવી બદતર હાલત ભારતમાં મુસ્લિમોની તો નથી જ નથી.

પાકિસ્તાન એ પણ જાણે છે કે સીધું યુદ્ધ તે કોઈ પણ દેશની સામે લડી શકે એમ નથી. એટલે તે આતંકવાદને ઉછેરે છે ને ચીનની ચમચાગીરી કરી ભારત સાથે છમકલું કર્યાં કરે છે. અમેરિકા પાક સાથે વાત કરવા પણ તૈયાર નથી. અમેરિકી પ્રમુખ નાના દેશોના વડાઓને મળે છે ને વાતો કરે છે, પણ પાક વડા પ્રધાન સાથે વાત કરવાનું તેમણે સ્વીકાર્યું નથી એ પરથી પણ પાકિસ્તાનની વિશ્વમાં કેવી શાખ છે તે સમજી શકાય તેવું છે. પાકિસ્તાન પ્રેરિત આતંકવાદી સંગઠનોએ ભારત પર અનેક હુમલાઓ કર્યા છે અને કોઈ વાત નથી હોતી ત્યારે પાકિસ્તાન, કાશ્મીરનો રાગ આલાપે છે. યુ.એન.માં પણ છેલ્લાં પ્રવચનમાં ઇમરાનખાને ભારત સાથે વાત કરવા પોતે તૈયાર છે એવું કહ્યું છે, પણ ભા..જપ. મુસ્લિમો પર જુલમ ગુજારે છે એવી વાહિયાત વાત પણ તેમણે સાથે જ દોહરાવી છે. એમને પૂછી શકાય કે ભારતના કેટલા મુસ્લિમોએ ફરિયાદ કરી કે તમારે દખલ કરવાની ફરજ પડે છે? ભારતે કેમ દેશ ચલાવવો તે પાકિસ્તાન શીખવશે જ્યાં પોતાનાં શીખવાનાં કોઈ ઠેકાણાં નથી? તેઓ ફરમાન છોડે છે કે કાશ્મીરમાં જે પગલાં લેવાયાં છે તે ભારતે પાછાં લેવાં પડશે. કેમ ભાઈ, ભારતનું પૂરું પાકિસ્તાન કરે છે? મોદી સરકારે બીજું કૈં ન કર્યું હોત ને 370 ને 35 એ નાબૂદ કરી હોત તો ય ઘણું હતું. ઇમરાનખાન સાહેબ, 370 હતી એટલે વર્ષો સુધી કાશ્મીરી પ્રજાનું હિત જોતાં હોય તેમ થોડાક મુઠ્ઠીભર લોકો સાથે રાખીને કાશ્મીરી પંડિતો અને શીખો પર જુલમ ગુજાર્યો ને તેમને ઘરથી બેઘર કરવાનો વેપલો કર્યો, પણ હવે કોઈનો ઇજારો ત્યાં ચાલવાનો નથી ને એટલું સમજી લો, સાહેબ, કે કાશ્મીર ભારતનું છે ને તમારા પૂર્વજો ને તમે પણ જાણો છો કે તે ભારતનું છે ને આતંકી છમકલાંઓથી તે તમારું થવાનું નથી. આમ પણ પી.ઓ.કે.ને નામે તમે હરામનું પચાવીને બેઠા છો, પણ તે પચવાનું નથી તે નક્કી છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભાની પ્રથમ સચિવ સ્નેહા દુબેએ ભરી સભામાં તમને જુઠ્ઠા કહીને કાશ્મીર અને લદાખ પરનો ભારતનો એકાધિકાર સ્થાપિત કરતો જવાબ આપ્યો, ત્યારે વસ્ત્રો તો ઠીક, શરીર પર ચામડી પણ શોધવી પડે તેવી સ્થિતિ તમારી હતી તે કહેવાની જરૂર છે?

કદાચ યુ.એન.માં થયેલી ધોલાઈ પછી, પાકિસ્તાને જાત બતાવવા માંડી હોય તેમ શ્રીનગર અને ખીણમાં આતંકી છમકલાં ફરી શરૂ કર્યાં છે ને છેલ્લાં થોડા દિવસોમાં સાતેક હત્યાઓ કરી છે. 1990માં પણ જે પંડિતો કાશ્મીર છોડવા રાજી ન હતા તેઓ પણ ઉચાળા ભરવા માંડ્યા છે. ભારત માટે આ ગંભીર ચિંતાનો વિષય છે. પાકિસ્તાની ગુપ્તચર એજન્સીઓ થોડાક યુવાનોને તૈયાર કરે છે ને આ લોકો હુમલો કરીને પોતાને કામે લાગી જાય છે જેથી કોઈ સંગઠન તરફ શંકા ન જાય. 9મી તારીખે શ્રીનગરના નાટીપોરા વિસ્તારમાં પોલીસો પર હુમલો થયો, એના જવાબમાં એક આતંકી ઠાર મરાયો ને તેનું કનેક્શન પ્રતિબંધિત લશ્કરે તોયબા સાથે નીકળ્યું. એક મહિલા આચાર્ય અને એક શિક્ષકને અન્ય મુસ્લિમ શિક્ષકોથી અલગ તારવીને બહાર લાવવામાં આવ્યા અને તેમને ગોળીએ દેવાયા. આ જ રીતે એક કેમિસ્ટ અને એક વેપારીની પણ હત્યા કરવામાં આવી. આ વખતે ટાર્ગેટ પંડિતો અને બિન મુસ્લિમો છે. આ રીતે ખોફ ફેલાવીને બિન મુસ્લિમોને કાશ્મીરથી ભગાડવાનો પાકનો ઇરાદો નાપાક છે. 370 ને 35 એ નાબૂદ કરવાનો હેતુ તો એ હતો કે કાશ્મીર બહારના લોકો પણ ત્યાં વસવાટ કરે અને રોજી રોટી કમાય, પણ કરુણતા એ છે કે બહારનાનો વસવાટ તો બાજુએ રહ્યો, જે ત્યાંના છે તેમની હકાલપટ્ટીનો કારસો રચાયો હોય એવું લાગે છે. આ વર્ષે કાશ્મીરમાં પચીસેક લોકોએ આતંકી હુમલાઓમાં જીવ ખોયો છે. આ અત્યંત નિંદનીય અને ઘૃણાસ્પદ છે.

હાલની સ્થિતિ એવી છે કે પંડિતો અને શીખો દહેશતમાં જીવે છે, કેટલાક તો હિજરત કરી રહ્યા છે ને તેમણે ઓફિસો, સ્કૂલોમાં 10 દિવસની રજા મૂકીને નીકળી જવું પડ્યું છે. આતંકી હુમલાઓને કારણે સ્થાનિકો વચ્ચે શંકાનું વાતાવરણ ઊભું થયું છે. એમ લાગે છે કે આ હુમલાઓ અટકવાના નથી. થોડે થોડે વખતે આવા હુમલાઓ ચાલુ રહેવાના છે. એનો હેતુ કાશ્મીરમાં શાંતિ ન સ્થપાય તે જોવાનો છે. કાશ્મીર જરા કૈં થાળે પડે છે કે શાંતિ તોડવાના પ્રયત્નો શરૂ થઈ જાય છે. આ આજકાલનું નથી. એક તરફ ચીન છે, જે જેનું જે કૈં પણ છીનવી લેવાય, તે પૂરી નાલાયકીથી છીનવે છે. અત્યારે તાઇવાન પર કબજો જમાવવાની ફિકરમાં તે છે. તેને મહાસત્તા બનવાની લ્હાય લાગી છે ને તેણે તો વિશ્વયુદ્ધ થવાની આગાહીઓ પણ કરવા માંડી છે. એ કમનસીબી છે કે બબ્બે વિશ્વયુદ્ધો જોયાં પછી પણ કોઈ કૈં શીખ્યું નથી. મહામારીથી આટલાં લોકો મર્યાં તે ઓછાં લાગે છે કે હવે યુદ્ધથી મારવાં છે? આખું વિશ્વ આટલું બધું બેશરમ કઈ રીતે થઈ શકે તે નથી સમજાતું.

વળી ચીનનું સૈન્ય ઘૂસણખોરીમાં તો ગાંઠતું જ નથી. તાજેતરમાં જ ભારતે 200 ચીની સૈનિકોને મારી ભગાડ્યા છે. બીજી તરફ પાકિસ્તાન છે જે બે રીતે ભારતને હેરાન કરે છે. તે સરહદ પર લશ્કરી તાકાતનો પરચો આપે છે તો બીજી તરફ, કાશ્મીરમાં આતંકવાદીઓને ઘૂસાડીને નિર્દોષ લોકોનું લોહી રેડે છે ને દેખાવ એવો કરે છે કે તેનું લોહી ભારત પીએ છે. ચીન અને પાકિસ્તાને એ સમજી લેવાનું રહે કે તે હવે 1962નું ભારત નથી. તે સામેથી કોઈને છેડવામાં માનતું નથી, પણ કોઈ છેડે તો તેને છોડવામાં પણ માનતું નથી. કેન્દ્ર સરકારે તાત્કાલિક પગલાં લેવાં માંડ્યાં છે. કાશ્મીર ખીણમાંથી 500 શકમંદોની ને શ્રીનગરમાંથી 70 યુવકોની અટકાયત કરવામાં આવી છે. જમ્મુ-કાશ્મીરમાં બારામુલ્લા, શ્રીનગર, અનંતનાગ … જેવાં 16 સ્થળોએ દરોડા પાડવામાં આવ્યા છે ને ત્યાંના રહેવાસીઓ માટે કડક સુરક્ષા બંદોબસ્ત કરવામાં આવ્યો છે, પણ દહેશત વધુ હુમલાઓની રહે જ છે.

એક વાત નક્કી છે કે પાકિસ્તાન તેની આતંકી ગતિવિધિથી કદી શરમાવાનું નથી. તે જાતે સમજી જાય અને આતંકી પ્રવૃત્તિઓને અટકાવે એવું તો સપનું પણ પડે એમ નથી. કોઈ યુદ્ધમાં ન મરે એટલા લોકો ભારતમાં આતંકી પ્રવૃત્તિઓનો ભોગ બન્યા છે. એ પણ કમાલ છે કે કાશ્મીર કે અન્યત્ર, આતંકવાદીઓ ભારતમાં ઘૂસી જવામાં ને ત્રાસ વર્તાવવામાં સફળ થાય છે, એવી સફળતા ભારતને મળી નથી. તે એટલે કે ભારત આતંકવાદી પ્રવૃત્તિ સાથે સંકળાયેલું નથી. એવું હોત તો ભારતે પણ પાકિસ્તાનની દશા બગાડી હોત, પણ ભારત એવું નહીં કરે. નહીં જ કરે. બહુ થાય તો તે સર્જિકલ સ્ટ્રાઈક કરશે, પણ નિર્દોષોનાં જીવ નહીં લે. તો, તેણે શું લખી આપ્યું છે કે પાકિસ્તાન ગમે ત્યારે આતંકીઓ દ્વારા જીવ લે તો તે ખૂણે પડીને જોયાં કરશે? ના. તે જોઈ નહીં રહે, પણ આ સંજોગોમાં ભારતે સીધું લડી લેવું જોઈએ એમ કહેવાનું થાય છે. એ ખરું કે એમાં તેણે ય ખુવારી વહોરવાનું થાય ને એ ઇચ્છવા જેવું નથી, પણ તે ચૂપ રહેશે તો પણ વેઠવામાંથી તેની મુક્તિ નથી ને એટલું નક્કી છે કે આનો અંતિમ ઉપાય તો યુદ્ધ જ જણાય છે. આજે નહીં ને વરસે, બે વરસે તેણે પાકિસ્તાનને નકશામાંથી ભૂંસ્યે જ છૂટકો છે. તે જેટલું મોડું કરશે એટલું તેનું નુકસાન વધશે. પાકિસ્તાન સર્જિકલ સ્ટ્રાઈકથી પણ નહીં શરમાય તે ય ખરું, કારણ તે ટાંકણીથી નહીં, તલવારથી જ શરમાય એમ છે …

000

e.mail : ravindra21111946@gmail.com

પ્રગટ : ‘આજકાલ’ નામક લેખકની કટાર, “ધબકાર”, 11 ઑક્ટોબર 2021

એક તરફ સત્તાશીલ રાજકારણમાં પ્રવેશવાને વડા પ્રધાનને બે દાયકા થયા છે ને એનું ઉજવણું ચાલી રહ્યું છે તો ઉત્તર પ્રદેશનાં લખીમપુરમાં 8 જીવો અકુદરતી રીતે ગયાં એનું ઉઠમણું ચાલે છે.

કોણ જાણે કેમ, પણ ચૂંટણીઓ આવે છે તેમ તેમ લોકશાહીને લોહીનો નશો ચડે છે. લોકશાહીમાં ચૂંટણી લોહિયાળ થવાની હવે નવાઈ નથી. ચૂંટણીનો ઉદ્દેશ તો લોહી રેડવાનો ન જ હોય, પણ સત્તા હાંસલ કરવાનો એ માર્ગ છે અને સત્તા હવે સંપત્તિનું વરદાન લઈને આવે છે એટલે સત્તાવાંછુંઓ કોઈ પણ રીતે ચૂંટણી જીતવા મરી ફીટે છે. બે પક્ષો પડી જાય છે. જે સત્તામાં છે તે કોઈ પણ રીતે સત્તા ટકાવી રાખવા ચૂંટણી લડે છે ને જે સત્તામાં નથી તે કોઈ પણ ભોગે સત્તામાં આવવા ચૂંટણી લડે છે. એમાં સેવા ગૌણ છે ને સત્તા કેન્દ્રમાં છે. આમ બધું શાંતિપૂર્ણ અને અહિંસક રીતે ચાલવાનો દાવો થતો રહે છે, પણ પરિણામ ઘણુંખરું અશાંતિપૂર્ણ અને હિંસક આવતું હોય છે. પરિણામ કેવું લાવવું એ પ્રજાના હાથમાં છે, એવું કહેવાય છે, પણ સત્તા ને રાજકીય પરિબળોની કોઈ ભૂમિકા ન હોય એવું ઓછું જ બને છે. આ બધું પ્રજાને નામે ને પ્રજાના હિતમાં થતું હોવાનું કહેવાય છે, પણ જાણનારા જાણે છે કે પ્રજાનું મૂલ્ય મતદાનની સાથે જ પૂરું થઈ જતું હોય છે.

એમ પણ લાગે છે કે હાલની લોકશાહી નબળા વિપક્ષ પર નિર્ભર છે. આગળ જતાં વિપક્ષ જ ન રહે એમ બને. વિપક્ષ વધુ નબળો પડે એ રીતે, પૈસા વેરીને તોડાય તો વિરોધ જ ન રહે એમ બને. આવનારાં વર્ષોમાં વિશ્વને વિપક્ષ વિનાની લોકશાહીનું ઉદાહરણ ભારત પૂરું પાડે તો નવાઈ નહીં. લોકશાહીના ચાહકોએ છેલ્લાં થોડાં વર્ષોના અનુભવ પરથી એ શીખવાની જરૂર છે કે કોઈ પણ પક્ષને પ્રચંડ બહુમતી ન આપવી. પ્રજાએ કાઁગ્રેસના અને ભા.જ.પ.ના કિસ્સામાં એ અનુભવ્યું છે કે કોઈ પણ પક્ષને પ્રચંડ બહુમતી મળે છે તો તે ફાટીને ધુમાડે જાય છે. એ કાઁગ્રેસનાં મામલામાં સાચું છે એટલું જ ભા.જ.પ.ના મામલામાં પણ સાચું છે. પ્રજાએ એ પણ ધ્યાને લેવાનું રહે છે કે મિશ્ર સરકાર કે ભાગીદારી સરકાર પણ ખાસ સફળ રહેતી નથી. એ મોટે ભાગે તૂટે છે ને એ જ ચૂંટણીનાં તાયફાઓની તક ફરી ઊભી કરે છે. જો કે, કેવી સરકાર બનશે એ દરેક વખતે પ્રજાના હાથમાં હોતું નથી, પણ સરકારો ચોંકેલી કે સાવધ રાખવી હોય તો મતદાન ખોબલે ખોબલે કરીને પણ, એ સ્થિતિ ઊભી રાખવી કે કોઈ પણ પક્ષ પ્રચંડ બહુમતીનો ભોગ ન બને. જો એ ભોગ બનશે તો પ્રજાનો ભોગ લેશે એ નક્કી છે.

કોઈ પણ પક્ષને પ્રચંડ બહુમતી મળે છે તો શરૂઆતમાં પ્રજાપ્રિય થવાના પ્રયત્નો સત્તાધીશો કરતા હોય છે. જ્યારે એમ લાગે કે પ્રજા પૂરેપૂરી કાબૂમાં છે તો મગમાંથી પગ નીકળવા માંડે છે. કોઈ પૂછનાર નથી એવું લાગે છે તો મોંઘવારી વધવા માંડે છે. ઉદ્યોગપતિઓએ ચૂંટણી જીતવા આપેલું ફંડ વસૂલવાનો સમય આવે છે. ગેસ, પેટ્રોલ, તેલ, કઠોળ, દૂધ … ને એમ બધું જ મોંઘું થવા માંડે છે. આ બધું ક્યાં સુધી મોંઘું થશે એવું પણ કોઈ પૂછનાર રહેતું ન હોય તો કોઈ પણ સરકાર મનમાની કરે એમાં એનો વાંક કાઢી ન શકાય. એવું એ ન કરે તો મૂરખ ગણાય. સરકારનો અત્યારનો સમય મનમાની કરવાનો છે. આવું હોય તો સરકાર કે સત્તાધારી પક્ષ બહુ જ લોભી થઈ જાય છે. ક્યાંક પણ પક્ષને કે સરકારને પોતાની લોકપ્રિયતામાં ગાબડું પડતું લાગે છે તો મરવા જેવી ફાળ પડે છે. જે પણ પગલાં ભરાય છે એમાં બધું મોટું મોટું પોતાને નામે ચડાવીને ઘણું બધું વિકસ્યું હોવાનું ચિત્ર ઉપસાવાય છે ને કોઈ પણ સ્થિતિમાં પ્રજા દર્શન કરતી બંધ ન થાય એ માટે દેખાડાઓ ચાલુ રખાય છે. દુનિયામાં ને દેશમાં સર્વત્ર પોતાનું વર્ચસ્વ રહે એ માટેના પ્રયત્નો કરવામાં સરકાર કે પક્ષ કોઈ કસર છોડતાં નથી. એમાં ક્યાં ય, કોઈ કાંગરો પણ ખેરવે છે તો કોઈ પણ પગલું લેતાં પક્ષને કે સરકારને જરા જેટલો પણ સંકોચ થતો નથી.

ગયા નવેમ્બરમાં કેન્દ્ર સરકાર ત્રણ કિસાન કાનૂન લાવી જેનો ખેડૂતોને વાંધો પડ્યો ને એમણે એ કાનૂન રદ્દ કરવા આંદોલન ઉપાડયું. એ નિમિત્તે હિંસા, તોડફોડ પણ થઈ. આ કાયદા ઘડતી વખતે જેને માટે કાયદા ઘડાયા તેમને વિશ્વાસમાં લેવાનું સરકારે મુનાસિબ ન માન્યું. ખેડૂતોને લાગે છે કે આ કાયદા ઉદ્યોગપતિઓના હિતમાં ઘડાયા છે ને એમાં ખેડૂતને ગુલામી સિવાય કૈં હાથમાં આવે એમ નથી. ખેડૂતો વાત કરવા તૈયાર છે ને સરકાર પણ વાત કરવા તૈયાર છે, પણ વાત એટલે થતી નથી, કારણ સરકાર કાયદા રદ્દ કરવા તૈયાર નથી ને ખેડૂતો તે રદ્દ થવા જ જોઈએ એવી જીદ પકડીને બેઠા છે. એમાં ફેબ્રુઆરી, 2022માં ઉત્તર પ્રદેશની ચૂંટણી છે ને ખેડૂતો ગાંઠતા નથી એટલે સરકારને ફાળ પડે છે કે ઉત્તર પ્રદેશમાં હારવાનું તો નહીં થાય ને !

બીજી તરફ ખેડૂતો મચક આપતા નથી એટલે કોઈ પણ રીતે ખેડૂતોનું આંદોલન કચડવાના પ્રયત્નો ચાલે છે.  ખેડૂતોને દેશદ્રોહી કે ખાલિસ્તાનવાદી ગણાવીને તેમનો જુસ્સો તોડવાના પ્રયત્નો પણ થાય છે ને તેના જ એક ભાગ રૂપે કેન્દ્રીય મંત્રી અજય મિશ્રાએ ખેડૂતોને બહુ ગાળો ભાંડી. એનો વિરોધ કરવા કિસાનો લખીમપુર ખેરીમાં ભેગા થયા ત્યારે ચાર ખેડૂતોને જીપથી કચડી નાખવામાં આવ્યા. કેન્દ્રીય ગૃહ રાજ્યમંત્રી અજય મિશ્રાના પુત્ર આશિષ મિશ્રાએ તીવ્ર ગતિથી પોતાની ગાડી, આગળ જઈ રહેલા ખેડૂતો પર ચડાવી દીધી અને ચાર ખેડૂતોને મારી નાખ્યા. એ પછી ઉશ્કેરાયેલા ખેડૂતોએ એ ગાડીને ફૂંકી મારી ને એમાં જે અંધાધૂંધી થઈ એમાં પોલીસે ગોળીબાર કરવો પડ્યો ને એમાં બીજા ચારેકનાં મોત થયાં. આશિષ મિશ્રા ઘટના સ્થળેથી છટકી જવામાં સફળ થયો. પોલીસે હત્યાનો ગુનો નોંધી તપાસ કરી, પણ આરોપીની તે હજી ધરપકડ કરી શકી નથી તે સૂચક છે. પિતા કેન્દ્રમાં મંત્રી છે એટલે કોઈ પોતાનો વાળ પણ વાંકો નહીં કરી શકે એવા તોરમાં પુત્રે હત્યાકાંડ સર્જ્યો છે ને એમાં તથ્ય પણ એટલે લાગે છે કે મંત્રી પિતાએ પુત્રને બચાવવા એવું પણ ચલાવ્યું છે કે ઘટના સમયે પુત્ર તો કોઈ અખાડામાં હાજર હતો. ખેડૂતોએ મંત્રી પિતાનું રાજીનામું માંગ્યું છે, પણ ગૃહ મંત્રી અમિત શાહે મંત્રીશ્રીને અભયદાન આપ્યું છે એટલે રાજીનામું તો ભૂલી જવાનું જ રહે છે. પુત્રને બચાવવાનું પણ સ્પષ્ટ જ છે એટલે એને પણ કશું થાય એમ લાગતું નથી. ઘટનાની આસપાસ વડા પ્રધાન પણ લખનૌ હતા, ત્યાંથી લખીમપુર દૂર ન હતું, પણ તેમણે ત્યાં જવાનું સ્વીકાર્યું નથી, એટલું જ નહીં, ઉત્તર પ્રદેશ સરકારે એ બાબતે પણ કાળજી લીધી કે અન્ય પક્ષના નેતાઓ પણ ઘટના સ્થળ સુધી ન પહોંચે. જરૂર પડી તો નેતાઓને પરાણે રોકવામાં આવ્યા.

એક તરફ તાલિબાનો છે જે કોઈને પણ મારીને જાહેરમાં લટકાવી દઈને ધાક જમાવે છે, બીજી બાજુ ભા.જ.પ.ની સરકાર છે જે ખેડૂતોનું આંદોલન તોડવા તેમની પર ગાડી ચડાવી દઈને મોતને ઘાટ ઉતારીને ભય ઊભો કરવા માંગે છે. બીજો સિનારિયો એવો છે કે વિપક્ષો પીડિતોને મળવા પડાપડી કરે છે. એમને કૈં પીડિતોને માટે બહુ વહી જાય છે એવું નથી, પણ એમણે પણ ચૂંટણી લડવી છે ને આમ કરવાથી જો મત ખેંચાઈ આવતા હોય તો એ બધા કૈં પણ કરવા તૈયાર છે. એ જ કારણ છે કે ઉત્તર પ્રદેશની સરકાર કરતાં વધારે સહાય એમણે પીડિતોને કરી છે. ઉત્તર પ્રદેશે 45 લાખની અને પંજાબ, છત્તીસગઢે 50-50 લાખની સહાય પીડિતોને જાહેર કરી છે. જોઈએ ઉત્તર પ્રદેશની પ્રજા આ ખેલને કેવી રીતે લે છે તે ! મૃતકોને નામે વળતર આપીને છૂટી જવાનો કે મતને નામે મદદ કરવાનો આખો ઉપક્રમ વિચાર માંગે છે. ઉત્તર પ્રદેશની સરકારે લખીમપુરમાં થયેલા હત્યાકાંડ પછી હિંસાને વકરવા નથી દીધી તેની નોધ લેવી પડે, પણ હત્યારાને પકડીને તેને સજા કરાવવાનું સહેલું નથી. સહેલું એટલે નથી કારણ, હત્યારાનો પિતા કેન્દ્રમાં મંત્રી છે અને તેના પર કેન્દ્રના ચાર હાથ છે.

એમ લાગે છે કે ઉત્તર પ્રદેશની ચૂંટણી હજી ઘણા ખેલ દેખાડશે ને તેમ તેમ ઘણાંની માનસિકતા છતી થતી જશે, પણ લખીમપુરની ઘટનાએ નૈતિક્તાનો પૂરેપૂરો છેદ ઉરાડ્યો છે એ નક્કી છે. ક્યાં ય કોઈ સારપ બચી નથી. ઘણા ચહેરાઓ પરથી નકાબ જ નથી ઊતર્યો, ચામડી પણ ઊતરી ગઈ છે. એક જ ન્યાય બચ્યો છે – મારે તેની તલવાર. કોઈ પણ રીતે ચૂંટણીમાં જીત એ જ એક માત્ર લક્ષ્ય તમામ પક્ષો ને સરકારોનું રહ્યું છે. જીતવા માટે જ બધું થાય છે ને જીતવા માટે કોઈ પણ રીતિ, નીતિ મહત્ત્વની નથી. મહત્ત્વની છે જીત. એ કઈ રીતે જીતાય તેનું મહત્ત્વ નથી, જીતાય તે મહત્ત્વનું છે. જરૂરી છે જીત. જીતે તે સિકંદર, બાકીના બંદર. એ કેવો મોટો ચમત્કાર છે કે કોઈ કાળે ન હતા એટલા બંદરો વચ્ચે આપણે જીવવાનું આવ્યું છે.

મેરા ભારત મહાન …

000

e.mail : ravindra21111946@gmail.com

પ્રગટ : ‘આજકાલ’ નામક લેખકની કટાર, “ધબકાર”, 08 ઑક્ટોબર 2021