સ્વચ્છસુઘડસુંવાળી શૈયે
નાઇટલેમ્પની લી-લા-શ ઓઢી
ઉજાગરો ઘસઘસા…ટ ઊંઘે!

ગોળગોળ ઘડિયાળી ટક્ ટક્‌ના અજવાળે
અડખપડખમાં એકબીજીને ચાર દિવાલી આંખો તાકે
નીંદરનાં જીવજંતુ બેસે ઊઠે ઊડે, ઝીણું એવું ડંખે –
– તેના તાતી તરાપ મારી ઝ…પ્ પ્ ગરોળી શિકાર ખેલે!
ઉજાગરો ઘસઘસા…ટ ઊંઘે!

કરોળિયાની સુક્કી  – ગંઠાઈ ગયેલી લાળે આખ્ખો બની ગયો છે પંખો!
ચો દિશાએ જાળું રેશમિયા પવનનું ગૂંથે ફરતો ફરતો!
આકાશેથી તારાઓના લૂમ્બ….ઝૂમ્બ ઝૂમખાંઓ તેમાં ઝૂલે!
ઉજાગરો ઘસઘસા…ટ ઊંઘે!

કેફભર્યા પાપણનાં પીણાં પીરસાણાં, તે સુક્કા હોઠ પલાળે;
ખીચોખીચ –
તસુતસુમાં તસતસતું આ હોવું
એકબીજામાં એકમેકને લોપે!
સ્વચ્છ સુંવાળી શૈયામાં સળવળતા સૂરજ ખરબચડા કંઈ ઊગે!
ઊજાગરો દિવાસ્વપ્નોમાં ડૂબે!

૧૧.૦૩.'૨૨

અભૂતપૂર્વ શૈક્ષણિક કટોકટીમાં છેલ્લાં બે એક વરસોથી દેશ અને દુનિયા જીવી રહ્યાં છે. કોરોના મહામારીના કપરા બે વરસોથી વિશ્વના ભારતની કુલ વસ્તી જેટલાં બાળકો શાળાઓથી દૂર રહ્યાં હતાં. ભારતમાં ૧૫.૫ લાખ શાળાઓના ૨૪.૮ કરોડ વિધ્યાર્થીઓ લાંબા સમયથી શાળાબંધી સહન કરી રહ્યાં છે. શાળા, શિક્ષકો, દોસ્તારો, ખાણીપીણી, રમતગમત અને એવી કંઈક ચીજોથી દૂર બાળકોના મનમાં ચાલતી ઉથલપાથલ અંગે સમાજ અને સરકાર બેપરવા લાગે છે. ભૌતિક રીતે લાંબા સમયથી બંધ શિક્ષણ આભાસી રીતે ચાલુ જ હોવાના દાવાઓ જરૂર થાય છે, પણ જમીની સચ્ચાઈ સાવ જુદી છે.

ઓનલાઈન શિક્ષણમાં જેટલી પ્રાથમિકતા ઉપલા ધોરણોને અપાય છે તેટલી નાના બાળકોને અપાતી નથી. ત્રણથી છ વરસના પૂર્વ પ્રાથમિક અને પહેલા-બીજા ધોરણના બાળકો અને તેમનાં વાલીઓ શાળાકીય શિક્ષણ તથા તત્સંબંધિત પ્રવૃતિઓ બંધ હોવાની સૌથી વધુ પીડા ભોગવી રહ્યા છે. છેલ્લા બે વરસમાં પ્રાથમિક શાળાના પ્રથમ ધોરણમાં દાખલ થનારા બાળકોની સંખ્યા ઘટી છે. ૨૦૧૮માં ગ્રામીણ ભારતમાં છ થી દસ વરસના ૧.૮ ટકા બાળકો શાળા બહાર હતા. આ વરસે તે વધીને ૫.૩ ટકા થયા છે.

નર્સરી અને જુનિયર-સિનિયર કે.જી.નું ઓનલાઈન શિક્ષણ બાળકો અને તેમના માવતર માટે ભારરૂપ બની ગયું છે. બાળકોના શિક્ષણ પ્રવેશનો આ ગાળો વર્ગખંડ શિક્ષણ કરતાં રમતગમત, હળવા-મળવા અને દેખભાળનો છે. પરંતુ બાળક ઘરમાં જ પૂરાઈને ભણતું હોવાથી તેના મનમાં કદાચ શાળા અને શિક્ષણ પ્રત્યે દુર્ભાવ પેદા થવાની ભીતિ રહે છે. વળી માતાપિતાએ જ શિક્ષકની ભૂમિકા નિભાવવાની આવે છે અને તેઓ મોટે ભાગે બાળશિક્ષણના નિષ્ણાત ન હોવાથી બાળકની શાળાવિમુખતા વધી શકે છે. આ બધી બાબતો તો ભણેલા, થોડા સમૃદ્ધ અને ઓનલાઈન શિક્ષણ જેમની પહોંચમાં છે તેમને લાગુ પડે છે. પરંતુ બહુ મોટો ગરીબ વર્ગ તેની બહાર છે.

કોરોના કાળના આભાસી શિક્ષણની મર્યાદાઓ અનેક સર્વેક્ષણો અને અધ્યયનોમાં છતી થઈ છે. ભારે સામાજિક-આર્થિક અસમાનતા ધરાવતા ભારતમાં ઓનલાઈન શિક્ષણના ઉપકરણો(કમ્પ્યૂટર, લેપટોપ, સ્માર્ટફોન)ના અભાવે પેદા થયેલો ડિજિટલ ડિવાઈડનો ભેદભાવ નાનોસૂનો નથી. ‘એન્યુઅલ સ્ટેટસ ઓફ એજ્યુકેશન રિપોર્ટ’ (અસર) ૨૦૨૧માં ડિજિટલ ડિવાઈડની વ્યાપકતા અને અસરો નોંધાઈ છે. દેશમાં મોબાઈલ ફોનની ખપત વધી છે ૨૦૨૦માં દેશના ૬૧.૮ ટકા ઘરોમાં મોબાઈલ ફોન હતા જે વધીને ૨૦૨૧માં ૬૭.૬ ટકા થયા છે, પણ હજુ તે બધાની પહોંચમાં નથી. બિહારના ૪૫.૬ ટકા, પશ્ચિમ બંગાળના ૪૧.૬ ટકા અને ઉત્તર પ્રદેશના ૪૧.૧ ટકા બાળકોના ઘરમાં હજુ સ્માર્ટ ફોન પહોંચ્યો નથી. એટલે આ રાજ્યોના અડધોઅડધ વિદ્યાર્થીઓ માટે ઓનલાઈન શિક્ષણ એક સ્વપ્ન છે.

જે પરિવારો પાસે ફોન છે તે કુટુંબની મુખ્ય વ્યક્તિનો હોઈ તેની બાળકોના ઓનલાઈન શિક્ષણ માટેની ઉપલબ્ધતા સીમિત છે. ઘરના એક કરતાં વધુ બાળકોના એક જ સમયે ઓનલાઈન શિક્ષણ માટે તો ઓર મુશ્કેલીઓ છે. શહેરોમાં ૨૪ ટકા અને ગામડાંઓમાં ૧૫ ટકા જ બાળકો નિયમિત ઓનલાઈન ભણી શકે છે. ગ્રામીણ દલિત-આદિવાસી માત્ર ૪ ટકા અને કથિત ઉચ્ચ વર્ણના ૧૫ ટકા જ બાળકો ઓનલાઈન શિક્ષણના નિયમિત લાભાર્થી હતા, આ હકીકત દેશનો કેટલો મોટો વર્ગ શિક્ષણથી વંચિત રહ્યો છે તે દર્શાવે છે. ગરીબ વંચિત સુધી શિક્ષણ પહોંચ્યું નથી. ત્યારે આભાસી શિક્ષણે શિક્ષણના ક્ષેત્રે અગાઉથી પ્રવર્તતી વિષમતાની ખાઈને વધુ પહોળી અને ઊંડી બનાવી છે.

શાળાઓ બંધ હોવાથી લાંબા અને ટૂંકા ગાળાની અસરો શિક્ષણ પર પડી છે. અજીમ પ્રેમજી યુનિવર્સિટીના અભ્યાસનું તારણ છે કે પ્રાથમિક શાળાના ૮૨થી ૯૨ ટકા વિદ્યાર્થીઓએ ભાષા અને ગણિત કૌશલ ગુમાવ્યું છે. અર્થશાસ્ત્રી જ્યાં દ્રેજ [Jean Drèze] અને અન્યનો અભ્યાસ જણાવે છે કે વંચિત વર્ગોમાં ઓનલાઈન શિક્ષણનો પ્રસાર ખૂબ ઓછો છે આભાસી શિક્ષણ તેમના માટે અભિશાપ નિવડ્યું છે. કેમ કે ઓનલાઈન શિક્ષણની સામગ્રી ઉપલબ્ધ નહોતી, ગરીબ-અભણ વાલીઓને તેની કશી જાણકારી નહોતી, નાનાં બાળકો ઓનલાઈન શિક્ષણ યોગ્ય રીતે સમજી શકતા નહોતા કે ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી શકતા નહોતા. ધોરણ ૩થી ૫ના ગ્રામીણ બાળકો ૪૨ ટકા અને શહેરી બાળકો ૩૫ ટકા જ થોડું વાંચી શકતા હતા. ગામડાંઓમાં ૭૫ અને શહેરોમાં ૭૬ ટકા બાળકોની વાંચવાની ક્ષમતા ઘટી છે. ૧૦થી ૧૪ વરસનાં બાળકોનો રાષ્ટ્રીય સાક્ષરતા દર ૨૦૧૧માં ૯૧ ટકા હતો તે એક દાયકે ઘટીને ગામડાંઓમાં ૬૬ અને શહેરોમાં ૭૪ ટકા થયો છે. શાળાઓ બંધ હોવાથી તે હજુ ઘટશે અને શિક્ષણના નબળા સ્તરની અસરો લાંબાગાળા સુધી જોવા મળશે.

સંપન્ન અને શહેરી ઈન્ડિયાનાં બાળકોનાં શિક્ષણ પર લર્નિંગ એપ્સ અને ટ્યુશન-ટ્યુટોરિયલ ક્લાસીસના કારણે ખાસ અસર જોવા મળશે નહીં. પરંતુ ગરીબ વંચિત ભારતનાં બાળકોનાં શિક્ષણ પર ભરપાઈ ન થઈ શકે તેટલી મોટી અસર થઈ છે. ‘રાઈટસ ટુ એજ્યુકેશન ફોરમ’નો મત છે કે ભારતમાં ૧ કરોડ બાળકીઓ શિક્ષણ છોડી દેશે. તેઓ ગરીબ માબાપના વૈતરાંમાં જોતરાઈ ગઈ છે. બાળલગ્ન, બાળશ્રમ, બાળતસ્કરીનું ચલણ વધ્યું છે. બાળકો સંક્રમિત થવાના ભયથી શાળાઓ બંધ રખાઈ છે. પરંતુ ગરીબ શ્રમિકોનાં સંતાનો ઘરે કે માબાપ સાથે મજૂરીના સ્થળે સંક્રમિત થવાનો વધુ ભય છે. મધ્યાહ્ન ભોજન બંધ હોવાના અને માબાપની મજૂરી ઘટવાને કારણે બાળકોમાં કુપોષણનું પ્રમાણ પણ વધી રહ્યું છે.

નિરીહ બાળકો અને તેમનું શિક્ષણ દેશના નીતિનિર્ધારકોની પ્રાથમિકતા જ નથી. ઓનલાઈન શિક્ષણે ગરીબ વંચિત વર્ગોનાં બાળકોને પાછળ ધકેલી દીધા છે તેનો ઉપાય કરવાને બદલે કેન્દ્ર સરકારે બજેટમાં ૨૦૦ ચેનલ મારફત પૂરક શિક્ષણ આપવાની જોગવાઈ કરી છે. જેમના સુધી મુખ્ય શિક્ષણ જ નથી પહોંચ્યું, તેમને પૂરક શિક્ષણ આપવાનો, અને તે પણ ટી.વી. ચેનલ મારફત, અર્થ શો ? ખરેખર તો કોરોના મહાનગરોમાં વકરે ત્યારે આખા દેશ કે રાજ્યમાં શાળાબંધી કરવાને બદલે સ્થાનિક પરિસ્થિતિને અનુરૂપ નિર્ણય લેવો જોઈએ. ખાનગી શાળાઓએ શિક્ષણબંધીના સમયમાં પણ ફી વસૂલી છે અને સરકારી શાળાઓના મુકાબલે ઓછું શિક્ષણ આપ્યું છે, એટલે શિક્ષણના ખાનગીકરણને અટકાવી, સરકારી શિક્ષણ માટે પાયાની સગવડો ઊભી કરવાની જરૂર છે.

વિકટ કોરોનાકાળમાં પણ શિક્ષણ ઓનલાઈન ધોરણે સુચારુ રૂપે ચાલુ રહ્યાની સરકારી ગુલબાંગોને હવે રૂક જાવ કહેવાની જરૂર છે. આભાસી શિક્ષણ અંગેના ધરાતલના વાસ્તવને સ્વીકારવું પડશે. છેલ્લાં બે વરસોના શિક્ષણ પર થયેલી ભયાવહ અસરો નાબૂદ કરવા દીર્ઘકાલીન અને ધીરજપૂર્વકના પ્રયાસોની દિશામાં સક્રિય થવાની જરૂર છે.

e.mail : maheriyachandu@gmail.com

થાઈલેન્ડમાં કોહ સુમોઇ નામના ટાપુ પર સ્પિન કિંગ શેન વોર્નનું શંકાસ્પદ મૃત્યુ થયું. માત્ર 52 વર્ષની ઉંમરે મોજીલા વોર્નીએ વિદાય લીધી. ઑફ ધ ફિલ્ડ રંગીનીમાં દેખાતા વોર્ન ઑન ફિલ્ડ પર પણ પોતાની હાજરીથી ક્રિકેટમાં રંગ ઉમેરતો રહ્યો. 1992થી 2007 સુધી તેણે સ્પિન બોલિંગ દ્વારા ક્રિકેટવિશ્વને કેટકેટલી અદ્ભુત પળો આપી. તેમાંની એક પળ તો આજે ય વારેવારે યાદ કરાય અને જોવાય છે; તે ઇંગ્લેન્ડના જાણીતા બેટ્સમેન માઇક ગેટિંગને નાંખેલો બોલ. 1993માં એશિઝની બીજી ટેસ્ટ મેચમાં માઇક ગેટિંગ ક્રિઝ પર પર હતો. ઓસ્ટ્રેલિયન કેપ્ટન એલન બોર્ડરે યુવાન સ્પિન બોલર શેન વોર્નના હાથમાં બોલ આપ્યો. જમણેરી માઇક ગેટિંગની સામે શેન વોર્ને બોલ નાંખ્યો ત્યારે તે બોલ લેગ સ્ટમ્પની લાઈન દોરીથી ખાસ્સો બહાર પડ્યો. ગેટિંગે બોલને છોડી દેવાનું મુનાસિબ માન્યું, પણ બોલ ટર્ન થયો અને ગેટિંગનું ઑફ સ્ટમ્પ ઉડાવી દીધું. ગેટિંગને આ રીત ટર્ન થયેલાં બોલનું આશ્ચર્ય થયું. ઑસ્ટ્રેલિયન ટીમના સભ્યો અને ક્રિકેટ કોમેન્ટ્રેટરોને પણ લાગ્યું કે બોલ અકલ્પનીય રીતે ટર્ન થયો છે. તે પછી આ બોલને ‘બોલ ઑફ ધ સેન્ચુરી’ તરીકે ખ્યાતિ મળી. ઇન્ટરનેશનલ ક્રિકેટમાં માંડ હજુ દોઢ વર્ષ થયું હતું ને વોર્ને પોતાના સ્પિનની કરતબ દાખવવાની શરૂ કરી દીધી હતી; પછીના દોઢ દાયકા સુધી લેગ સ્પિન બોલિંગમાં તેનું એકચક્રી શાસન ચાલતું રહ્યું.

ક્રિકેટમાં પદાર્પણ કર્યા બાદ શેન વોર્ને આઠ વર્ષ સુધી એવું દમદાર પર્ફોમન્સ આપ્યું કે વિઝડન દ્વારા વીસમી સદીના મહાન ક્રિકેટરોને પસંદગી કરવાની હતી ત્યારે તેમાં પાંચમાંથી એક નામ વોર્નનું આવ્યું. અન્ય ચાર નામોમાં સર ડોનાલ્ડ બ્રેડમેન, સર ગારફિલ્ડ સોબર્સ, સર જેક હોબ્બ્સ અને વિવ રિચાર્ડ્સ હતા. આ યાદીમાં નામ પસંદ કરનારાંઓમાં વિશ્વભરના સો ક્રિકેટ નિષ્ણાતોની સમિતિ બની હતી. વિઝડનની આ યાદીમાં તે વખતે રમી રહેલાં ક્રિકેટરોમાં શેન વોર્ન એક માત્ર હતો. આવી અનેક સિદ્ધિઓથી શેન વોર્નનું જીવન સમૃદ્ધ થયું છે. આજે પણ ટેસ્ટ ક્રિકેટમાં સૌથી વધુ વિકેટ લેનારાં બોલર્સમાં શેન વોર્ન 708 વિકેટ સાથે બીજા ક્રમે છે. ઓસ્ટ્રેલિયાના વિક્ટોરિયા તરફથી રમતો વોર્ન ઇંગ્લિશ કાઉન્ટી ટીમ હેમ્પશાયર વતી પણ રમ્યો. આજે જેમ ભારતની આઈ.પી.એલ.ની બોલબાલા છે તેમ એક વખતે ઇંગ્લિશ કાઉન્ટી વતી રમવાનો ક્રિકેટરોમાં ક્રેઝ હતો. નિવૃત્તિ પછી વોર્ન આઈ.પી.એલ.માં રાજસ્થાન રોયલ્સનો મેન્ટર પણ બન્યો. એવું કહેવાય છે કે ક્રિકેટ વિશ્વમાં જ્યારે લેગ સ્પિન બોલિંગ મૃત્યુશૈય્યા પર હતી, ત્યારે વોર્ને તેને જીવંતદાન તો આપ્યું, પણ પછી એ લેગ સ્પિન બોલિંગને અમર બનાવી ગયો. તદ્ઉપરાંત કોમેન્ટ્રી સહિત અસંખ્ય પ્રવૃત્તિ સાથે તેનું જોડાણ હતું. ક્રિકેટની તેની આસમાની બુલંદીમાં કેટલાક કાળા ડાઘે ય લાગ્યા હતા; તેમાં ડ્રગ્સનું સેવન, અનૈતિક સંબંધ અને બુકીઓ પાસેથી પૈસા લેવાના આરોપ હતા. આ આરોપમાં ક્યાં ય શેન વોર્ન બચી શકે એમ નહોતો. ડ્રગ્સ સેવન બદલ તો તેના પર પ્રતિબંધ પણ લાગી ચૂક્યો હતો. જો કે આ બધું ય છતાં વોર્ન ક્યારે ય ઓન-કેમેરા ડિસ્ટર્બ દેખાયો નથી, તે તો ‘હું આવો જ છું’ તેમ બેફિકર લાગ્યો છે.

વોર્નની આ છબિ શરૂઆતથી રહી અને તેથી જ્યારે નેવુંના દાયકા પછી ક્રિકેટમાં બદલાવ આવતાં ગયા, તેમાં વોર્ન બરાબર ફિટ બેસતો ગયો. સફેદમાંથી રંગીન કપડાંમાં ગ્રાઉન્ડમાં ઉતરતાં ક્રિકેટરોમાં વોર્નનો મિજાજ બરાબર ગોઠવતો હતો. તેની કારકિર્દીની શરૂઆત મેચો સામાન્ય રહી. પણ 1993માં એશિઝ સિરીઝથી વોર્નનું ઇન્ટરનેશન ક્રિકેટમાં નામ ઝળકવા લાગ્યું. આ સિરીઝમાં છ ટેસ્ટમાં તેની સૌથી વધુ 34 વિકેટો હતી. 1993થી 1999માં વોર્નનો જાદુ એ રીતે ચાલતો ગયો કે તે ત્રણસો ટેસ્ટ વિકેટ લેવાની સિદ્ધિ સુધી પહોંચ્યો. તે પછી ઓસ્ટ્રેલિયન ટેસ્ટ ક્રિકેટ ટીમની વાઇસ કેપ્ટનશીપ મળી. આ પછીના પડાવ ડ્રગ્સ સેવન, પુનરાગમન અને નિવૃત્તિનો રહ્યો, પણ કારકિર્દી પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધી વોર્નનું નામ ઇતિહાસમાં સુવર્ણ અક્ષરે લખાઈ ચૂક્યું હતું.

સુનિલ ગાવાસ્કરની વોર્નના અવસાન પછી એવી કોમેન્ટ આવી કે વોર્નનો ભારત સામેનો દેખાવ સાવ સામાન્ય કક્ષાનો રહ્યો છે. આ વાત સાચી છે કે વોર્નનું સૌથી નબળું પર્ફોમન્સ ભારત સામે રહ્યું છે. આમે ય ભારતીય ઉપખંડ સિવાયના સ્પિન બોલરોમાં ભાગ્યે જ કોઈ ભારત સામે દમદાર પર્ફોમન્સ આપી શકે. પરંતુ વોર્નનો અન્ય દેશ સામેનો દેખાવ નજરઅંદાજ ન કરી શકાય. ઓસ્ટ્રેલિયાના કટ્ટર પ્રતિસ્પર્ધી રહેલાં ઇંગ્લેન્ડ સામે વોર્ને 36 મેચમાં 195 વિકેટ લીધી છે અને એ રીતે સાઉથ આફ્રિકા સામે 24 મેચમાં 130 વિકેટ. એશિયાઈ દેશો  શ્રીલંકા અને પાકિસ્તાન સામે પણ વોર્નનો દેખાવ પ્રભાવશાળી છે. બોલિંગની સાથે સાથે વોર્ન ઠીકઠાક બેટિંગ પણ કરી છે તે તેના રેકોર્ડ પરથી જાણી શકાય. 145 ટેસ્ટ મેચમાં તેના રન 3,154 છે અને તેમાં બાર અડધી સદી છે. ઓસ્ટ્રેલિયાની એવરગ્રીન ટીમમાં બોલિંગ જ નહીં બેટિંગ દ્વારા પણ વોર્નની ખાસ જગ્યા બની હતી. એટલે ગાવાસ્કરે ય વોર્નની મહાનતા ભારત સંદર્ભે ભલે નકારી હોય, પણ આંકડા જોતાં વોર્ન ક્રિકેટ લિજેન્ડમાં સ્થાન પામે છે.

વોર્નનું પર્ફોમન્સ જેમ ટેસ્ટમાં દમદાર રહ્યું તેમ વન ડેમાં 194 મેચમાં તેની વિકેટો 293 છે. વન ડેમાં કેટલીક મેચો વોર્નના કારણે યાદ કરી શકાય. આવી એક મેચ એટલે 1999ના વર્લ્ડ કપમાં રમાયેલી સેમિ ફાઈનલ. આ મેચમાં પ્રથમ ઇનિંગમાં ઓસ્ટ્રેલિયાએ માત્ર 213 રન કર્યા હતા. પ્રતિસ્પર્ધી સાઉથ આફ્રિકાની મજબૂત બેટિંગ લાઇનઅપ જોતા આ ટારગેટ સુધી પહોંચી જશે તેવું સૌને લાગતું હતું. ઓપનર હર્ષલ ગીબ્સ અને ગેરી કર્સ્ટનની પાર્ટનરશીપ જે આગળ વધી રહી હતી, તે પરથી તેમને આઉટ કરવું અશક્ય લાગતું હતું. બાર ઓવર સુધી 48 રનનો સ્કોર હતો. વોર્ન બોલિંગમાં આવ્યો અને તેણે ગિબ્સને બોલ્ડ કર્યો. બસ, તે પછી ધીરે-ધીરે સાઉથ આફ્રિકાની ટીમ ધરાશયી થતી ગઈ. આ મેચમાં વોર્ને માત્ર 29 રન આપીને ચાર વિકેટ ખેરવી હતી. મેચમાં પ્લેયર ઑફ ધ મેચ શેન વોર્ન બન્યો. આવી અનેક મેચો છે જે શેન વોર્ને પ્રતિસ્પર્ધીઓના હાથમાંથી લઈને ઓસ્ટ્રેલિયાને વિજયી ટીમનો ખિતાબ અપાવ્યો.

શેન વોર્નનો જાદુ ચાલ્યો હોય એવી બીજી એક ટેસ્ટ મેચ 2005ની છે. આ મેચમાં ઇંગ્લેન્ડના બેટ્સમેન એન્ડ્રુ સ્ટ્રોસને જે રીતે બોલ્ડ કર્યો તે અચંબિત કરનાર છે. એન્ડ઼્રુ સ્ટ્રોસ ડાબેરી બેટ્સમેન છે અને તેના માટે વોર્નનો બોલિંગ ટપ પડીને અંદરની બાજુ આવે. એન્ડ્રુ સ્ટ્રોસ રમતો હતો ત્યારે બોલ ઓફ સ્ટમ્પની લાઈનથી એટલો બધો બહાર પડ્યો કે તેને પગથી જ રોકી લેવા માટે એન્ડ્રુ સ્ટ્રોસ આગળ આવીને પેડ મારવા ગયો. પણ બોલ સ્ટ્રોસે ધાર્યા હતો એના કરતાં વધુ ટર્ન થયો અને લેગ સ્ટમ્પ ઊડી ગયું. ગ્રેટેસ્ટ બોલમાં ગણના થાય તેવાં અનેક બોલ વોર્ન દ્વારા ક્રિકેટ પિચ પર પડ્યા છે. સ્વાભાવિક છે કે તેમાં જે બોલ પર વિકેટ મળી હોય તેની જ ગણતરી થઈ હોય.

ગોડ ગિફ્ટેટ આ કરતબને વોર્ને ખૂબ નિખાર્યું અને પૂરી કારકિર્દી દરમિયાન પોતાના સ્પિન બોલિંગનો દબદબો જાળવી રાખ્યો. જેમ તેણે નાંખેલા દડા અદ્વિતીય હતા, તેમ તેની શારીરિક વિશેષતાયે હતી. તેની એક આંખ ગ્રીન હતી અને બીજી બ્લ્યુ. આંખની આ સ્થિતિને ‘કમ્પ્લીટ હેટેરોક્રોમિયા’ નામથી ઓળખાય છે. તેણે પોતાના નામનું ફાઉન્ડેશન પણ ઊભું કર્યું હતું, જેમાં ગરીબ બીમાર બાળકોની સારવાર થતી અને મદદેય થતી. આ કામ તેના નિવૃત્તિ પછી ખાસ્સું એવું વિસ્તર્યું હતું. આ બધાની સાથે તેનો રંગીન મિજાજની ખબરો પણ મીડિયામાં અવારનવાર આવતી રહેતી. નિવૃત્તિ પછી પણ મીડિયામાં વોર્નનું નામ ચમકતું રહ્યું છે અને તેના વિદાય પછી પણ વોર્ન ક્રિકેટમાં બુલંદ સિતારો બની રહેશે.

અલવિદા વોર્ન.

e.mail : kirankapure@gmail.com