કાવ્યકૂકીઝ

અમે માઇકો સ્ટ્રાઈક પર જવાના છીએ

ના, ના ! અમારી કોઈ ઇજ્જત છે કે નહીં !

બેરા બોબડાં બધાં જ અમારાંમાં બોલે

મે'તા બોલે ને નેતા બોલે

સંત બોલે ને ઘંટ બોલે

રાતે બોલે ને દા'ડે બોલે

તે અમે શું લોકોનાં થૂંક ઝીલવા

જનમ લીધો છે?

અમે માઇક છીએ કે વાઈફ?

જે આવે તે અમને જ સંભળાવે છે

અમને પણ કૈં લાઇક જેવું હોય કે નહીં ?

નામ ત્યારે તો કહેવાય વક્તા

પણ અમને તો એ બકતા જ લાગે છે

કલાકો સુધી એ તો બકે

પણ તમને કંટાળો ન આવે?

અમે ત્રાસી જઈએ

થાય કે આ નવો જનમ થાય ત્યાં સુધી

ભચડ્યાં જ કરશે કે શું?

એ સંસ્કૃતિ બોલે

ને અમને વિકૃતિ સંભળાય

એ ધર્મ બોલે ને અમને અધર્મ સંભળાય

ને તમને શ્રોતાઓને કૈં થાય જ નહીં?

ખુશામત બધાંને ગમે એ ખરું

પણ આટલી ચમચાગીરી તો તમે જ …

અમે માઇક છીએ તો ય અમને

લાઇક, ડિસલાઇક છે

ને તમે સાંભળ્યા જ કરો એ કેવું?

લગનમાં તો ચાલો કે પ્રસંગ છે

તો બધાં ડી.જે.ને તાલે નાચે

પણ બેસણામાં હો માઇક?

એમાં મરનારનું તો નામ ખાલી હોય

પણ વખાણ તો પોતાનાં જ હોય

કદાચ મરનાર દૂર ગયો છે તો

તેને સંભળાવવા માઇક પકડતાં હશે

પણ જે આવે તે વાપરે છે અમને

એ તે કૈં રીત છે?

આમને આમ જ ચાલ્યા કરશે તો

અમે વીજળિક હડતાળ પાડીશું

અમને ગમે ત્યાં ઠોકી ના પાડો

અમે માઇક છીએ, બાઇક નથી

એ સમજી લો કે જેટલાં માઇક વધશે

એટલી બહેરાશ પણ વધશે …

ને કોને સંભળાવવું છે તમારે?

જે કીડીના પગનું ઝાંઝર પણ સાંભળે છે, એને?

લલ્લુઓ, બહેરાશ તમને છે, 'એને' નથી –

પ્રગટ : 'સંદેશ' બુધવારની કોલમ; 27 ઍપ્રિલ 2022

000

e.mail : ravindra21111946@gmail.com

આટલાં ધર્મયુદ્ધો ને આટલાં કોમી રમખાણો પછી પણ, આખો દેશ ફરી એક હિંસા માટે બહુ આતુર છે. એમ લાગી રહ્યું છે કે દેશ કોમી આગમાં બળવા  જીવ પર આવી ગયો છે ! વોટ્સએપ, ફેસબુક વગેરેમાં હિન્દુઓ મુસ્લિમો અને મુસ્લિમો હિન્દુઓ વિરુદ્ધ જે ઝનૂન ફેલાવી રહ્યા છે તે ફરી એક દેશને લોહિયાળ બનાવે તો નવાઈ નહીં ! બંને કોમો લોહી રેડીને શું માંગે છે તે નથી સમજાતું, પણ લોહીની લાલચ ઘટતી નથી. સૈકાઓ જૂની હિંસા હાથમાં કૈં આવ્યું નથી, તો પણ એકબીજાની વિરુદ્ધ ઝેર ઓકવાનું અટકતું નથી. કરુણતા એ છે કે બંને કોમને, જે થઈ રહ્યું છે તેમાં ખોટું કૈં દેખાતું ને હકીકત એ છે કે બંને પક્ષે સત્ય સિવાય બધું જ છે. બંનેમાં સારું પણ ને નબળું પણ છે, પણ નબળાઈ સામે પક્ષે જ છે ને આપણે તો દૂધે ધોયેલાં જ છીએ એવો ભ્રમ વ્યાપક છે.

એક વાત સ્પષ્ટ છે કે આજ સુધી મંદિરો જ તૂટતાં રહ્યાં છે ને તે પછી ત્યાં મસ્જિદો ઊભી કરવાનું કેવળ ઇસ્લામના ફેલાવા માટે જ થયું છે. એ જ રીતે ખ્રિસ્તીઓએ પણ વટાળ પ્રવૃત્તિઓમાં શિકાર તો હિન્દુઓનો જ કર્યો છે. મોગલો અને અંગ્રેજો અહીંની ભૂમિના કદી હતા જ નહીં, પણ અહીં આવીને હિન્દુ પ્રજાને રંજાડવાનો જ ઉપક્રમ આ બંને વિદેશી પ્રજાઓએ રાખ્યો, એ સારું થયું નથી. એ સાથે, લોકોને વટલાવવામાં જ બંને કોમોએ શૂરાતન પ્રગટાવ્યાં કર્યું છે. આટલાં રાજ્યો છતાં, આટલા હિન્દુ રાજાઓ છતાં વિદેશી પ્રજાઓ હિન્દુસ્તાનને ગુલામ બનાવવામાં સફળ રહી. તે એટલે કે હિન્દુઓ સંપને અભાવે માર ખાવામાંથી જ ઊંચા ન આવ્યા. કેટલાક હિન્દુઓ બીજાએ ફોરવર્ડ કરેલા મેસેજ ફોરવર્ડ કરી કરીને બહાદુરી બતાવે છે, પણ એક ઓરિજિનલ મેસેજ કરવાની તેમની ક્ષમતા કેટલી તે દરેકે પોતાને પૂછી જોવા જેવું છે. એવા ફોરવર્ડિયા બહાદુરોને ખબર નથી કે તેઓ રાજકારણનો જ શિકાર છે. એ લોકો સેવા નથી કરતા, બને કે રાજકીય મેવા ખાટતા હોય !

એક વાત બંને કોમોએ સમજી લેવાની જરૂર છે કે તેમની, ધર્મ અંગેની આજની સમજ ધર્મમાંથી નહીં, પણ રાજકારણમાંથી આવી છે. એ ધર્મની શુદ્ધ ને સાત્ત્વિક સમજ નથી. એ રાજકારણ પ્રેરિત છે. સાધારણ પ્રજાને તો પોતાની સમજ જ નથી, તેને ધર્મનેતાઓ કે રાજનેતાઓ કેળવે છે ને એ લોકો પછી ઘેટાંની જેમ તેને  અનુસરે છે. એમાં પોતાની વિચારશક્તિ માટે તો જગ્યા જ નથી. આવાં ઘેટાંઓ જ ધર્મનેતાઓ અને રાજનેતાઓને પોષે છે. આજ ઘેટાં સભાઓ ગજવવા વાપરવામાં આવે છે. ઘેટાંઓને એવું અભિમાન હોય છે કે પોતે અમુક ધર્મ કે કોમને વફાદાર છે ને જે તે ધર્મ કે પક્ષ પોતાને લીધે છે, પણ એ ભ્રમ છે ને એવા ભ્રમનો ધર્મનેતાઓ કે રાજનેતાઓ લાભ ઉઠાવતા હોય છે. એ લોકો કાળજી રાખતા હોય છે કે લોકોની સમજ વિકસે જ નહીં. જે દિવસે સમજ બદલાય છે એ દિવસે ધર્મ કે રાજસત્તા પણ બદલાય છે.

એક વાત સ્પષ્ટ છે કે દરેકને પોતાનાં ધાર્મિક સ્થાનો પૂજ્ય ને પવિત્ર લાગે છે, પણ ઇસ્લામને બીજાં ધર્મ સ્થાનો માફક આવતાં નથી. એ જ કારણ છે કે મંદિરો મોગલો માટે તોડવાનો વિષય જ રહ્યાં છે. એ સિલસિલો હજી ચાલે છે. આજે રાતોરાત રસ્તાની વચ્ચે દરગાહ ઊભી થઈ જાય છે ને એમ જ દેરીઓ પણ ખડી થઈ જાય છે. આ ધર્મ પ્રીતિને કારણે થાય છે? ના, એવું જરા ય નથી. મૂળભૂત હેતુ તો અન્ય ધર્મીઓને બતાવી આપવાનો ને દબાણ ઊભું કરવાનો છે. એ હકીકત છે કે ભારતમાં જેટલાં મંદિરો તૂટ્યાં છે તેટલી મસ્જિદો તૂટી નથી. એ પરથી પણ અહીંની પ્રજાની સહિષ્ણુતા સમજાવી જોઈએ. છેલ્લા થોડા દિવસમાં જે થોડી ઘટનાઓ રામનવમીના તહેવાર નિમિત્તે ગુજરાતમાં ને અન્ય રાજ્યોમાં બની એની શરૂઆત વિધર્મીઓએ કરી છે. દરેક વખતે પહેલો પથ્થર વિધર્મીએ માર્યો છે. કેમ આવું થાય છે? હુમલો વિધર્મી જ કેમ કરે છે? એ આકસ્મિક ન રહેતા, પૂર્વ આયોજિત જ કેમ છે? આ બધું અનેક રીતે ફેરવિચારણાને પાત્ર છે. કેમ બધાં પ્રયત્નો છતાં, મુસ્લિમો શત્રુવટ ભૂલી શકતા નથી? એમ કરવાથી હાથમાં શું આવે છે? જિંદગી વધારે સારી બની હોય એવું લાગે છે? એવું તો નથી લાગતું. મોટે ભાગના મુસ્લિમો સંઘર્ષ કરીને ટકવા મથે છે. એવું નથી કે બધા મુસ્લિમો શત્રુભાવ જ રાખે છે ને એવું પણ નથી કે બધા હિન્દુઓ મૈત્રીભાવ જ રાખે છે. સારું, જેમ બંને કોમમાં છે એમ જ નબળું પણ બંનેમાં જ છે. પણ એવું તો ક્યાં નથી ! બધે જ વત્તું ઓછું હશે, પણ કોણ જાણે કેમ, હિન્દુ-મુસ્લિમો વચ્ચેનું વૈમનસ્ય ઘટતું નથી. આ કોઈ રીતે સુખદ નથી.

રાજસ્થાનના અલવરના રાજગઢના ત્રણસો વર્ષ જૂનાં ત્રણ મંદિર પર રોડ પહોળો કરવાને નામે બુલડોઝર ફેરવી દેવાયું. ત્રણસો વર્ષ સુધી મંદિરો નડતાં ન હતાં, તે એકાએક નડતાં કેમનાક થઈ ગયાં? રાજસ્થાનમાં કાઁગ્રેસની સરકાર છે ને તેણે મંદિર તોડાવ્યું હોવાનો તેનાં પર આરોપ છે, પણ કાઁગ્રેસ કહે છે કે આ નિર્ણય ભા.જ.પ.ની આગેવાની હેઠળની નગરપાલિકાનો છે. અલવરના એ.ડી.એમ.નું કહેવું છે કે નગરપાલિકા ગયા સપ્ટેમ્બરમાં આ નિર્ણય લાવી હતી ને તે પછીના એપ્રિલે લાગુ કરાયો હતો. આનો લાભ કાઁગ્રેસે બરાબર ઉઠાવ્યો છે. આ અગાઉ તેણે મંદિર બાંધવા અંગે ભાગ્યે જ ઉત્સાહ દાખવ્યો હશે, પણ અલવરને મામલે તેણે ઘોષણા કરી છે કે જ્યાં મંદિર તૂટ્યાં છે ત્યાં જ ફરી બનાવાશે, એટલું જ નહીં, નગરપાલિકાના ચેરમેન સહિત અન્ય જવાબદારો સામે કાર્યવાહી પણ કરવામાં આવશે. તો, ભા.જ.પ. પણ આ મામલે પાછળ નથી. આમ તો ભા.જ.પ.નો નિર્ણય હતો મંદિર તોડવાનો, કારણ નગરપાલિકામાં ભા.જ.પ.ની આગેવાની છે. આ નિર્ણયની જાણ લોકોને પણ કરવામાં આવી હતી, પણ લોકોએ ત્યારે કોઈ વાંધો ઉઠાવ્યો નહીં અને હવે મંદિર તૂટવાને મામલે આંખો કાઢી રહ્યા છે. કાઁગ્રેસ લાભ ન ખાટે એટલે પ્રશાસને એવું ઠરાવ્યું છે કે જે મંદિરો તોડી પાડવામાં આવ્યા છે તે ફરી બાંધવામાં આવશે. જો એ નડતર રૂપ હતાં તો મંદિરો ફરી બંધાશે તો નહીં નડે, એમ? ને એવું લાગતું નથી કે ફરી બંધાશે તો તે નાની જગ્યામાં બંધાશે. ત્યારે જે દબાણ ઊભું થશે તેનો ઉકેલ કેવી રીતે આવશે તેની અટકળો જ કરવાની રહે છે. કે, દબાણ જે તે પક્ષની સરકાર પર આધાર રાખે છે? હવે વિધર્મીઓ જ મંદિર તોડે છે એવું નથી. હિન્દુઓ પણ એ મામલે સક્રિય છે, નહિતર ભા.જ.પ.ની સત્તા હોય ત્યાં મંદિર તૂટવાની ઘટના બને કઈ રીતે? એ પણ વિચારવા જેવું છે કે આ બધું એક સાથે જ કેમ શરૂ થયું? રામનવમી આવી ને રેલી નીકળી તો ખંભાત, હિંમતનગર કે અન્ય રાજ્યોમાં આક્રમણ શરૂ થયાં. તે ઓછું હોય તેમ એકાએક દબાણો દૂર કરવાનો ઉપક્રમ શરૂ થયો. બાકી, હતું તે વડોદરા, અલવર, દિલ્હી વગેરેમાં મંદિરો તૂટવાની ઘટનાઓ બની. જાણે કોઈ મોકાની રાહ જોતું હોય તેમ બધું બને છે. એકાએક આવેલા ઊભરાનું પરિણામ તો આ નથી લાગતું.

ધર્મને લગતી ઊથલપાથલમાં મહારાષ્ટ્ર પણ પાછળ નથી. રાજ ઠાકરેએ મસ્જિદો પર વાગતા માઇક ચાલુ રહેશે તો ત્રણ મેના રોજ મહાઆરતી થશે ને હનુમાન ચાલીસાનો પાઠ કરવામાં આવશે એવું અલ્ટિમેટમ આપી દીધું છે. આ જ હનુમાન ચાલીસાને નિમિત્તે મહારાષ્ટ્રમાં બીજો હોબાળો થયો છે. ‘માતોશ્રી’ જઈ હનુમાન ચાલીસાનો પાઠ કરવાનું એલાન અપક્ષ સાંસદ નવનીત અને તેનાં પતિ રવિ રાણાએ આપ્યું તો બાંદ્રા કોર્ટે તેમને 14 દિવસની ન્યાયિક કસ્ટડીમાં મોકલી આપ્યા. ધર્મ, જાતિ કે ભાષાને આધારે બે જૂથો વચ્ચે દુશ્મનાવટ વધારવા બાબતે કલમ 153a હેઠળ કેસ નોંધવામાં આવ્યો તો રાણા દંપતી તરફથી પણ શિવસૈનિકો સામે જાનથી મારી નાખવાની ધમકી અને ઘરમાં તોડફોડ બદલ ફરિયાદ દાખલ કરવામાં આવી છે. શિવસૈનિકો દ્વારા માતોશ્રી સુધી આ દંપતી ન પહોંચે ને હનુમાન ચાલીસાનો પાઠ ન કરી શકે એવું આયોજન કરવાનો આરોપ પણ રાણા દંપતીએ મૂક્યો છે. એ કમનસીબી છે કે હનુમાન ચાલીસાને નિમિત્તે આ રાજરમતો ચાલી છે ને રમતો કરનારા હિન્દુઓ છે. એ પણ કેવું છે કે એક જણ મસ્જિદના માઇક બંધ કરાવવા, હનુમાન ચાલીસાનો પાઠ કરી પોતાનો અવાજ બુલંદ કરવાનું અલ્ટિમેટમ આપે છે. એ પણ ગમ્મત જ છે કે એક દંપતી હનુમાન ચાલીસાનો પાઠ કરવા માંગે છે ને બીજો એ જ ધર્મનો, તેને રોકે છે ને બંનેને જેલ ભેગા કરે છે. આમાં ધર્મ ક્યાં ય છે? એક જ ધર્મના, એક જ હનુમાન ચાલીસા નિમિત્તે સામસામે આવી જાય છે. અહીં ધર્મને નામે રાજકારણ જ કેન્દ્રમાં છે. રાજ(અ)ધર્મ જ અહીં કામ કરે છે. હવે ધર્મ માટે કૈં થતું નથી, પણ ધર્મને નામે બધું જ થાય છે ને આ ધર્મ આચરનારા કોણ છે તે કહેવાની જરૂર નથી. એ ખરું કે ઇસ્લામ અન્ય ધર્મને નકારે છે, જ્યારે હિન્દુ, હિન્દુધર્મને કેટલો સ્વીકારે છે તેનો દાખલો મહારાષ્ટ્ર પૂરો પાડી રહ્યું છે. એક જ ધર્મના નેતાઓ, રાજરમત હાથવગી હોય ત્યારે પોતાનાં ધર્મને અવગણતાં અચકાતા ન હોય તો અન્ય ધર્મીઓ તેને શુદ્ધ રીતે ને રૂપે સ્વીકારે તેવું કેવી રીતે બને? હાલની સ્થિતિ એવી છે કે ધર્મ કોઈ પણ હોય, રાજકારણથી પર નથી.

000

e.mail : ravindra21111946@gmail.com

પ્રગટ : ‘આજકાલ’ નામક લેખકની કટાર, “ધબકાર”, 25 ઍપ્રિલ 2022

કાલના જ સમાચાર છે. સુરતના ગોડાદરાની ઘટના છે. ધોરણ એકમાં ભણતા એક દીકરાએ ટ્યૂશને જવું ન હતું ને તેને, તેની મમ્મીએ ટપારીને ટ્યૂશને જવાની ફરજ પાડી તો તે ટ્યૂશને જવાને નામે બહાર તો નીકળ્યો, પણ ટ્યૂશને ગયો નહીં. ટ્યુશનનો ટાઈમ પૂરો થવા આવ્યો, છતાં છોકરો આવ્યો નહીં તો તપાસ ચાલી. પોલીસમાં જાણ થઈ ને પોલીસે અપહરણની શંકાથી તપાસ શરૂ કરી. સી.સી.ટી.વી.ના ફૂટેજમાં છોકરો બહાર જતો દેખાયો નહીં એટલે પોલીસે આજુબાજુમાં તપાસ કરી તો છોકરો તેની જ પાણીની ટાંકીમાંથી મૃત હાલતમાં મળી આવ્યો. બન્યું હતું એવું કે છોકરો બાજુવાળાને ત્યાંથી તેની અગાશીએ પહોંચ્યો ને ત્યાંથી પોતાની અગાશી પર આવવા પાણીની ટાંકી પર ઊતર્યો, પણ તેનું ઢાંકણું ઢીલું હતું એટલે તે ટાંકીમાં જઈ પડ્યો ને 2000 લિટરની ટાંકીમાં ગરકાવ થઈ ગયો. તેનો પોસ્ટમોર્ટમ રિપોર્ટ આવે ત્યારે વધુ વિગત બહાર આવે એમ બને, પણ પોલીસને ટાંકીની પાસે તેની સ્કૂલબેગ અને ચંપલો મળી આવી છે તે એ પ્રશ્ન ઊભો કરે છે કે તે અકસ્માતે ટાંકીમાં પડ્યો હોય તો બેગ અને ચંપલ સાથે જ પડે ને ! તેને બદલે બેગ, ચંપલ ટાંકીની બહાર છે ને છોકરો ટાંકીમાં ડૂબ્યો છે. જો આ અકસ્માત હોય તો ટાંકીની બહાર ચંપલ કાઢવા ને બેગ મૂકવાં એ રોકાય ને પછી ટાંકીમાં પડે એ ગળે ઉતરતું નથી. એ જે હોય તે, પણ ટ્યૂશન છ વર્ષનાં બાળકનાં મોતનું કારણ બન્યું છે તે ખરું.

આવું બનતું રહે છે ને બીજી ઘટના બને ત્યારે આગલી ઘટના ભુલાઈ જતી હોય છે, પણ આ ઘટના શિક્ષણ સંબંધે માબાપની માનસિકતા છતી કરે છે. એક વસ્તુ આપણે બધાંએ સમજી લેવાની જરૂર છે કે સારું શિક્ષણ અકસ્માતે જ અપાતું હશે. સારી સરકારી કે ખાનગી સ્કૂલ કોલેજો ય હશે જ, સારા શિક્ષકો, અધ્યાપકો પણ છે જ, સારા મહેનતુ વિદ્યાર્થીઓ પણ ખરા જ ને શિક્ષણ સારું અપાય એવી સરકારની દાનત પણ ખરી, પણ એ બધું હવે આકસ્મિક છે. અપવાદ રૂપે છે. શિક્ષણ ખાડે જ નહીં, અખાડે પણ ગયું છે. બધાં જ શિક્ષણના અખાડામાં ઊતર્યાં છે ને એકબીજાને પછાડીને ઉપર ઊઠવા મથતા હોય એવો દેખાવ છે. બધાં જ રમે છે, ધંધો કરે છે. એમાં કોઈ શંકા નથી કે શિક્ષણ નફાકારક ધંધો છે ને એ સરકાર કે સંચાલકો, કમાવાને ઇરાદે કરે છે. એમાં શિક્ષણ ગૌણ છે, આકસ્મિક છે. શિક્ષણને નામે થઈ શકે એવી ઈતર પ્રવૃત્તિઓ પણ કમાવાના હેતુથી જ ચાલે છે. શિક્ષણ થોડું ઘણું થતું હશે, પણ મોટે ભાગે સમય ફીની ઉઘરાણીમાં અને પરીક્ષાઓ લેવામાં જ જાય છે. ભણાવ્યા વગર પરીક્ષાઓ લેવાનું અને પરીક્ષાઓ વગર પાસ કરવાનું હવે કોઠે પડી ગયું છે. ફી એ જ શિક્ષણ છે, પરીક્ષા એ જ શિક્ષણ છે. એની આસપાસ વિદ્યાર્થીઓ, વાલીઓ, શિક્ષકો, સંચાલકો ગરબે ઘૂમે છે ને ઉત્તમ કાર્ય થઈ રહ્યું હોય તેમ તેનાં પ્રમાણપત્ર, પગાર ને પ્રસાદ વહેંચાતાં રહે છે. એક વાત સ્પષ્ટ છે કે તંત્રો હવે શિક્ષણને ગંભીરતાથી લેતાં નથી એટલે શિક્ષણ એક વ્યાપક અવ્યવસ્થા છે અને એમાં વગવાળા, ખુશામતિયા લોકોની સરકારે વ્યવસ્થા કરવાની રહે છે. શિક્ષણ મંત્રીથી માંડીને શિક્ષકોને ગોઠવવા સુધીની જવાબદારી એવા જ વગવાળા માણસો નિભાવે છે. એમાં ગુણવત્તા ને પાત્રતા તમામ ક્ષેત્રે આકસ્મિક છે. કેટલાક કુલપતિઓ કે શિક્ષકો, અધ્યાપકો વગ વગરના, પાત્રતા ધરાવનારા હશે, પણ મોટો ફાલ, ખુશામતખોરીનું, સરકારની ભક્તિનું પરિણામ છે. એને ગુણવત્તા કે પાત્રતા જોડે બહુ લેવાદેવા નથી.

જે વિદ્યાર્થીઓ ક્રિએટિવ છે કે કશીક અસાધારણ પ્રતિભા ધરાવે છે તેમાં તેમની પોતાની બૌદ્ધિકતા ને કેટલાક એવા જ શિક્ષકોની નિસ્વાર્થ મદદ કેન્દ્રમાં છે. એમાં આ કહેવાતું શિક્ષણ બહુ મદદમાં આવતું નથી. ખરેખર તો ભણાવાય છે એટલે કે વિદ્યાર્થી અભણ ન ગણાય, પરીક્ષા એટલે લેવાય છે કે પેપરો ફૂટી શકે કે એકને બદલે બીજું પેપર આપી શકાય. પરીક્ષાઓ એટલે પણ છે કે વિદ્યાર્થીઓમાં ચોરીનું અવનવું કૌશલ્ય વિકસે. પેપરો એટલે અપાય છે કે પેપરસેટરો પેપર સેટ કરવાનો અનુભવ પરીક્ષાર્થીઓને ખર્ચે ને જોખમે મેળવે. ટૂંકમાં, ગુજરાતે શિક્ષણને મામલે એટલું પુરવાર કરી દીધું છે કે અહીં બધાં જ શિખાઉ છે. આવું વત્તેઓછે અંશે અગાઉ પણ હતું જ. શિક્ષકોને પગારમાં જ રસ હોય એ આજની શોધ નથી, વિદ્યાર્થી આજે જ ચોરી કરતો થયો એવું નથી, પેપરો આજે જ ફૂટે છે એવું પણ નથી, પણ માથે જે મૂકાતાં હતાં, એ માથાંને શિક્ષણ જોડે લેવાદેવા હતી. એમને શિક્ષણની ચિંતા હતી. આખો કારભાર તુક્કાઓનું પરિણામ ન હતો. આજે સૌથી વધારે ખૂટે છે તે નિસબત !

આજે સૌથી વધારે ભોળપણ કદાચ વાલીઓનું છે ને તેનો ભોગ બને છે વિદ્યાર્થીઓ. શિક્ષણને બધાંએ જ હળવાશથી લીધું હોય ત્યારે વાલીઓએ તેને ગંભીરતાથી લીધું છે. ગંભીરતાથી એ અર્થમાં કે તેણે વાપરેલાં નાણાંનું વળતર તેનાં સંતાનો તેને આપે. કેટલાક વાલીઓ બધી રીતે ઉત્તમ હોય છે, તો કેટલાંક સંતાનોને પોતાનું ઇન્વેસ્ટમેન્ટ પણ માને છે. વ્યાજ સાથે પાછું આપવાના છે એ ગણતરીએ તેઓ સંતાનોનાં શિક્ષણ પાછળ ખર્ચાય છે, તો કેટલાંક કેવળ લાગણીને કારણે, ફરજ સમજીને સંતાનોનું ઉત્તમ થાય એને માટે વેઠે છે. વિદ્યાર્થીઓમાંનાં પણ કેટલાંક તનતોડ મહેનત કરી શ્રેષ્ઠ દેખાવ કરવા મથે છે, પણ ઘણી વાર આ મહેનત વાલીઓ અને વિદ્યાર્થીઓને પક્ષે નિરર્થક પુરવાર થાય છે, કારણ ઓછી આવડતવાળા એક યા બીજા કારણે આગળ જતાં હોય તો જે ખરેખર મહેનત કરીને આગળ જવા મથે છે તેને ભાગે નિરાશા જ આવે છે.

કેટલુંક ધંધાદારી નીતિને કારણે આ સમયમાં પેધું પડ્યું છે. માબાપોમાં એક આગ ઊઠી છે તે સંતાનોને નાનેથી જ ભણાવી દેવાની ! સારું છે કે એ રીતે એડમિશન આપવાનું હજી શરૂ થયું નથી, નહીંતર બાળકને તેની મમ્મી સ્કૂલમાં જ જન્મ આપે એમ બને. નર્સરી ક્લાસમાં મોકલીને માતાને સંતોષ ન થયો તો હવે પ્રિ-નર્સરી પણ શરૂ થયું છે. બને કે એ પહેલાંનો કોઈ વર્ગ પણ આવનાર વર્ષોમાં શરૂ થાય ને તેમાં ઢગલો ફી આપવા છતાં એડ્મિશનનાં ફાંફાં પડે. ખાસ કરીને આજની મમ્મીઓને પોતાનું બાળક સ્માર્ટ હોય ને ફટાફટ અંગ્રેજી બોલતું થાય તે જોવાની તાલાવેલી છે. તેમાં ઓછું ભણેલી હોય તો આ ઘેલછા થોડી વધારે જ હોય છે. પપ્પા પૈસા આપી છૂટે છે કે બહુ બહુ તો બાળકનાં એડમિશન માટે દોડી વળે છે, પણ પોતાનું બાળક બહુ જ હોંશિયાર બને તે માટે મમ્મીઓ મચી પડતી હોય છે. એ ચારેક વર્ષનાં બાળક પર સ્કૂલમાં જે વીતે તે તો વીતે જ છે, પણ મમ્મીઓ પણ કોઈ કસર છોડતી નથી. બાળકને રમાડવાને બદલે તે ભણાવવા બેસે છે.  તેને આવડે કે ન આવડે, બાળકને બધું જ આવડવું જોઈએ. પપ્પા કંટાળીને આવે તેની સામે મમ્મી બાળક નથી ભણતો એનું પારાયણ માંડે છે. પપ્પા મૂડ પ્રમાણે બાળકને વેતરે છે ને રડીને સૂઈ ન જાય ત્યાં સુધી તેને વીતે છે. ત્રણચાર વર્ષનાં બાળક માટે આ શિક્ષણ નથી, શિક્ષા છે. એનાથી બાળક ખિલતું નથી, કરમાય છે.

આટલું ઓછું હોય તેમ નવું દૂષણ ઉમેરાયું છે તે ટ્યૂશનનું. નર્સરીનું ટ્યૂશન ચાલે છે કે નહીં, તે નથી ખબર, પણ ધોરણ એકથી ટ્યૂશન ચાલે છે તે તો છોકરો ટાંકીમાં ડૂબી ગયો એ ઉપરનાં સમાચારમાં પણ જોયું. એ છ વર્ષનાં છોકરાએ ટ્યૂશને જવું ન હતું ને મમ્મીએ તેને ટ્યૂશને મોકલવાનો આગ્રહ રાખ્યો ને છોકરો ખોયો. ખબર નહીં, માબાપોમાં કયા પ્રકારની ઘેલછા કામ કરે છે, પણ સંતાનને ટ્યૂશને મોકલ્યા વગર તેમને ચાલતું નથી. ક્યારેક બાળક પણ દેખાદેખી ટ્યૂશને જવાની જીદ પકડે છે. એક સમય હતો જ્યારે ખાનગી ટયૂશનનો વાંધો લેવાતો, પણ આજકાલ તો ટ્યૂશન ફરજિયાત જેવું જ છે. એ પાછું હજારો હજારોમાં પડે છે. માબાપો ફી અને ટયૂશન ફીમાં જ ખપતાં રહે છે. સ્કૂલે ભણવાનું ને ઉપરથી ટ્યૂશનમાં પણ જવાનું ને તેમાંથી એક ધોરણના વિદ્યાર્થી પણ બાકાત નહીં? આ બધી રીતે તિરસ્કારને પાત્ર છે. ઊઠીને ઊભાં થતાં બાળકને આટલો ત્રાસ શેને માટે ને કેવાં શિક્ષણ માટે? ભણાવવાને નામે બાળકને તલવારની ધાર પર રાખવાનો આ આખો ઉપક્રમ નિંદનીય છે.

સંતાનોને બધાંમાં જ નબર વન રાખવાનો માબાપોને ચસ્કો લાગ્યો છે. બધાંને પોતાનું બાળક એક નંબર પર જ જોઈએ છે. એક નંબર પર હોય ને એક નંબર પર રહે તેનો વાંધો નથી, પણ બધાં જ તો એક નંબર પર ન હોય ને ! કોઈ બીજે નંબરે પણ આવે, કોઈ નાપાસ પણ થાય, તો તેને માથે પહાડ તોડવાના? કોઈનાં કરતાં બેચાર માર્ક પણ ઓછા આવે તો મમ્મીઓ વલોવાઈ જાય છે. માર્ક ઓછા આવ્યા જ કઇ રીતે એ મુદ્દે બાળક પર ખટલો ચાલે છે ! એ વખતે માબાપ ભૂલી જાય છે કે પોતાનાં એ ઉંમરે કેટલાં માર્કસ આવતા હતા? બાપ એ ઉંમરે નાપાસ થયો હશે, પણ દીકરા પાસેથી તો એ 100માંથી 200 ટકાની જ અપેક્ષા રાખતો હોય છે. એ પણ એવા બાળક પાસેથી જેની રમવાની ઉંમર છે ને તેને સ્કૂલમાં ભણવાની ને ટ્યૂશને જવાની માબાપે ફરજ પાડી છે.

આજના શિક્ષકો ને વાલીઓએ એ સમજી લેવાની જરૂર છે કે જે સંવેદનશીલ છે તે બાળકો ભણતર, ટ્યૂશનને કારણે સખત તાણ અનુભવે છે. તેમાં માબાપ બાળકો સાથે કડકાઈથી વર્તે છે તો બાળક વાતો છુપાવતું અને અંતર્મુખી થતું જાય છે. તેમાં પરીક્ષાનું પરિણામ ધાર્યું ન આવે તો તે ફ્રસ્ટ્રેટ થાય છે ને માર્કસ ઓછાં આવેલા હોવાનું જાણીને માબાપ કેવી રીતે રિએકટ કરશે એ વાતે બહુ જ મૂંઝાય છે ને એમાં ને એમાં આત્મહત્યા પણ કરી લે છે. પરીક્ષાને કારણે આત્મહત્યા કરનારા બાળકોની સંખ્યા વધતી આવે છે તે ચિંતાનો વિષય છે. શિક્ષણ એને માટે કેટલું જવાબદાર છે તેમાં ન પડીએ, પણ શિક્ષણ નિમિત્તે આ બધું થાય છે તે સ્પષ્ટ છે. આમાં ક્યાંક શિક્ષણનો ધંધાકીય અભિગમ ભાગ ભજવે છે એવું ખરું કે કેમ? બધે બધું જ ઉત્તમ હોય એવું ન પણ બને, પણ ગુજરાતમાં શિક્ષણને નિમિત્તે જે થાય છે તે અનેક સ્તરે સુધારણાને પાત્ર છે, બીજું બધું જવા દઇએ તો પણ સાવ નાનાં બાળકોને માથે શિક્ષણનું ને ટયૂશનનું જે ભારણ વધારવામાં આવ્યું છે એ કુદરતી છે કે તંત્રોની ધંધાદારી નીતિની નીપજ છે એટલું વિચારવાની તાતી જરૂર છે. લાગતા વળગતા વિચારશે?

000

e.mail : ravindra21111946@gmail.com

પ્રગટ : ‘આજકાલ’ નામક લેખકની કટાર, “ધબકાર”, 22 ઍપ્રિલ 2022