રવીન્દ્ર પારેખ

અત્યારે શિક્ષણને મામલે મેગ્સેસે એવોર્ડ વિજેતા સોનમ વાંગચુક પચીસેક દિવસથી ધરણા પર છે. અને કોક્રોચ જનતા પાર્ટી (CJP) દિલ્હીના જંતર મંતર પરથી વિરોધ પ્રદર્શિત કરવા સંસદ સુધી પહોંચી છે ને સાથે જ દેશભરમાંથી યુવક-યુવતીઓ પણ મોટી સંખ્યામાં વિરોધ પ્રદર્શિત કરવા જંતર મંતર પર પહોંચ્યાં છે. આ વિરોધમાં પોલીસે બેરહેમીથી લાઠી ચાર્જ કર્યો છે, તો સામે CJPએ પોલીસ પર પથ્થરમારો કર્યાના અહેવાલ પણ છે. નીટની એક્ઝામનું પેપર લીક થતાં ફરી પરીક્ષા માથે ઠોકાઈ. એના આઘાતમાં બાવીસેક છાત્રોએ આત્મહત્યા કરી, એમાં શિક્ષણતંત્ર કઈ હદે ખાડે ગયું છે તે વાત પડેલી છે. મધ્યમવર્ગીય જનતાનાં સંતાનો તનતોડ મહેનત કરે ને માબાપ એ આશામાં ખર્ચાતાં જ રહે છે કે સુખનો સૂરજ ઊગશે, પણ આટલું કર્યાં પછી પણ નોકરી ન હોય તો એ સ્થિતિ દુ:ખના પહાડ જેવી જ છે. આખા દેશનું શિક્ષણ તંત્ર બદથી બદતર થઈ રહ્યું હોય, તો કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રીએ નૈતિકતાને ધોરણે પણ રાજીનામું આપવું જોઈએ, એ ન અપાયું એટલે યુવા વર્ગે સંસદમાં એ માંગ પહોંચાડી કે શિક્ષણ મંત્રી રાજીનામું આપે. રાજીનામું આપવાથી બધું સુધરી જ જાય એવું નથી, પણ કોઈકની તો જવાબદારી બનવી જોઈએ ને !

ન્યૂ એજ્યુકેશન પોલિસી મોટા ઉપાડે લાવવામાં તો આવી, પણ તેનો અમલ કરાવે એવા શિક્ષકો ને તંત્રો જ સક્રિય નથી, તો એ નીતિનો કોઈ મતલબ રહેતો નથી. એક અંદાજ મુજબ દેશની સરકારી શાળાઓમાં 10,00,0૦૦ (દસ લાખ) શિક્ષકોની જગ્યાઓ ખાલી છે. શિક્ષકોને સરકારી પ્રવૃત્તિઓમાં જોતરી દેવાયા છે. કેટલાકને પરિપત્રોનો જવાબ આપવાની કે ડેટા પહોંચાડવાની કારકૂની સોંપાઈ છે. શિક્ષક વર્ગમાં જાય, તો નવી કે જૂની શિક્ષણ નીતિનાં પરિણામો જણાય ને ! પાયાનું પ્રાથમિક શિક્ષણ જ વિદ્યાર્થીઓ પામતા નથી ને તેનો મંત્રી સુધી કોઈને જ અફસોસ નથી. શિક્ષકો નિર્માલ્ય થઇ ગયા છે. તેમનો શિક્ષણને મામલે કોઈ અવાજ જ નથી. સંસ્થાઓ ખાનગી ને સરકારી એમ બે વિભાગોમાં વહેંચાઈ ગઈ છે. ખાનગીમાં શિક્ષકનું શોષણ થાય છે ને સરકારીમાં મજૂરી કરાવાય છે. આ સ્થિતિમાં શિક્ષણનો શતમુખી વિનિપાત ન થાય તો બીજું શું થાય?

એનું આશ્ચર્ય જ છે કે વસ્તી વધતી જતી હોય ને સરકારી સ્કૂલો ઘટતી જતી હોય ! આમ ન થવું જોઈએ, પણ થાય છે. એક સમયે ખાનગી બેન્કોનું રાષ્ટ્રીયકરણ કરવામાં આવ્યું, પણ આ સરકારે સરકારીકરણ ને ભૂંસતાં જઈને ખાનગીકરણનો મહિમા કર્યો છે. એ જ કારણ છે કે સરકારી સ્કૂલો બંધ થતી જાય છે ને ખાનગી સ્કૂલોને લાઈસન્સ અપાતાં જાય છે. સ્કૂલો બંધ થવા પાછળનું સરકાર કારણ એ આપે છે કે વિદ્યાર્થીઓ મળતા નથી. એ સાચું હોય તો ખાનગી સ્કૂલોને વિદ્યાર્થીઓ ક્યાંથી મળે છે? એક તરફ સરકારી સ્કૂલોમાં મફત ભણવાનું છે ને ચોપડાં, કપડાં, મધ્યાહ્ન ભોજન … વગેરેની સગવડ છે, છતાં બાળકોનાં એડમિશન મોંઘી ખાનગી સ્કૂલોમાં થાય છે, તે પરથી પણ સમજી શકાશે કે સરકારી સ્કૂલો એવું તે કેવું કથળેલું શિક્ષણ આપે છે કે ઓછી સગવડવાળી મોંઘી ખાનગી સ્કૂલોમાં એડમિશન વધુ થાય છે? એક અંદાજ મુજબ 1 લાખ સરકારી સ્કૂલો બંધ થઈ છે ને 43,૦૦૦ નવી ખાનગી સ્કૂલો શરૂ થઈ છે. જે લોકો ખાનગી સ્કૂલોમાં બાળકોનું એડમિશન નથી લઈ શકતા તે સરકારી સ્કૂલોનો ત્યાગ કરી લારીમાં કામ શોધવાનું સ્વીકારી લે છે. એ પણ કેવું છે કે ખાનગી સ્કૂલોને ડ્રોપઆઉટ રેશિયો નડતો નથી ને વિદ્યાર્થીઓ ન મળવાને લીધે સરકારી સ્કૂલો બંધ કરવી પડે છે. આવી અંધાધૂંધી વર્ષોથી ચાલે છે. આ હાલત હોય તો શિક્ષણ મંત્રીનું રાજીનામું ન મંગાય તો બીજું મંગાય શું?

છેલ્લા રિપોર્ટ પ્રમાણે એકલા ગુજરાતમાં જ બે વર્ષમાં 75 પ્રાઈમરી સ્કૂલો બંધ થઈ ને છેલ્લાં દસ વર્ષમાં લગભગ 1,૦૦,૦૦૦ સ્કૂલો દેશમાં બંધ થઈ છે, મતલબ કે અંદાજે રોજની 13 સ્કૂલો બંધ થાય છે. સરકારી સ્કૂલો બંધ થવામાં સરકારનો ફાળો નથી એવું નથી. ગમ્મત એ છે કે કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રાલય સ્કૂલો બંધ થવાનો કોઈ રેકોર્ડ રાખતું નથી. દેખીતું છે કે બંધ શાળાથી પ્રભાવિત વિદ્યાર્થીઓનો રેકોર્ડ પણ ન હોય  એમ બને. બને કે કાલે ઊઠીને સ્કૂલો ચાલુ રાખવાનો રેકોર્ડ પણ ન હોય. સાચું તો એ છે કે સરકાર સ્કૂલોનો બોજ ઉપાડવા જ રાજી નથી, એટલે ગ્રાન્ટમાં કાપ મૂકતી જઈને સરકાર એ રાહ જુએ છે કે સ્કૂલ ક્યારે બંધ થાય છે? તેની સામે ખાનગી સ્કૂલો વધતી જાય તો એક તબક્કે સરકારી સ્કૂલો આપોઆપ જ બંધ થાય એ ખાનગીને પ્રોત્સાહિત કરવાનું એક કારણ છે. ખાનગી સ્કૂલોનો કન્સેપ્ટ ક્વાલિટીના આગ્રહમાં હતો, પણ તે તો શોષણખોર વેપારીની ગરજ સારે છે, એમાં ક્વાલિટી ક્યાંથી ને કેટલી સચવાય? કોણ જાણે કેમ, પણ સરકારને ખાનગીકરણમાં રસ વધુ પડે છે, કદાચ સરકારીકરણની જવાબદારીમાંથી છૂટવા માટે !

દરેક રાજ્ય શિક્ષણને મામલે થોડુંઘણું પોલું જ હશે, પણ ગુજરાત એમાં મોખરે છે. આમ પણ શિક્ષણને મામલે તેણે છેલ્લામાં પણ છેલ્લે હોવાનો રેકોર્ડ કર્યો જ છે, પણ મેલી રમત કેવી રીતે રમાય છે, તે જોઈએ. ગુજરાત સરકારના શિક્ષણ વિભાગે પ્રાથમિકના પાયાના શિક્ષણ માટે, ‘નિપુણ ગુજરાત અભિયાન’ અંગે નવો પરિપત્ર બહાર પાડ્યો છે, એમાં સરકારી ઠરાવના આંકડાઓ, રાજ્ય સરકારની નબળી નીતિનો નમૂનો પૂરો પાડે છે. આ ઠરાવમાં 2026-27થી 2028-29 સુધીના ત્રિવાર્ષિક લક્ષ્યાંકો જાહેર કરવામાં આવ્યા છે, જે મુજબ 2026-27નાં પ્રથમ વર્ષ માટે પાયાની સાક્ષરતા માટે માત્ર 70 ટકા અને ગણતરી માટે માત્ર 65 ટકા બાળકો જ ‘નિપુણ’ બને તેવો ટાર્ગેટ રખાયો છે. આ ટકાવારી ત્રણ વર્ષે વધીને સાક્ષરતામાં 80 ટકા અને ગણતરીમાં 75 ટકા સુધી પહોંચાડવાનો લક્ષ્યાંક છે, એટલે કે પરિપત્રમાં જ એમ સ્વીકારી લેવાયું છે કે 20 થી 30 ટકા બાળકો વાંચન, લેખન, ગણન ન શીખે તો પણ સરકારનું મિશન ‘સફળ’ ગણાશે. સાક્ષરતા નફાતોટાનો દાખલો નથી કે 30 ટકા ખોટની સાથે 30 ટકા કમ સાક્ષરતા હોય તો તે ચલાવી લેવાય. દેશના 30 ટકા બાળકો લખતાં, વાંચતાં કે બોલતાં ન શીખે તો પણ મિશન સફળ ગણાય એ બરાબર નથી. એનો ટાર્ગેટ તો 100 ટકા જ હોય ને ! 30 ટકા ઓછી સાક્ષરતા વસ્તીના પ્રમાણમાં મોટો આંકડો ગણાય. 140 કરોડની વસ્તી હોય તો 30 ટકાને હિસાબે 42 કરોડ સાક્ષરતા ખૂટે છે એવો એનો અર્થ થાય. 140 કરોડની વસ્તીમાં 42 કરોડ સાક્ષર ન હોય એને સફળ મિશન કઈ રીતે ગણાય? ભારત માટે સાક્ષરતા ઓછી હોય તો પણ, 42 કરોડનો આંકડો મોટો છે ને એટલી પ્રજા સાક્ષર ન હોય તો તે અસહ્ય છે. બાલવાટિકાથી ધોરણ-5 સુધીનાં બાળકો માટે શરૂ કરાયેલાં અભિયાનમાં શરૂથી જ 30 ટકા બાળકોને અવગણવામાં આવે તો તેવા બાળકોનું ભાવિ શું? સરકારે 100 ટકા સાક્ષરતાની ગણતરી રાખવાને બદલે 70 ટકાથી જ સંતોષ માન્યો એ બરાબર નથી, કારણ એમાં 30 ટકા તો સાક્ષરતાને નામે ગણતરીમાં જ લેવામાં ન આવે ને 100એ 30 વિદ્યાર્થીને અવગણવાનું સહ્ય નથી. એ મિશન કદી પણ સફળ ગણાય નહીં. સરકારે આ પરિપત્રની ગુણવત્તા સુધારવાની જરૂર છે. એવું ન બનવું જોઈએ કે ‘નિપુણ ગુજરાત’ મિશન કાગળ પર જ રહી જાય.

ગુજરાતની વાત કરીએ, તો સાક્ષરતા દર 78.૦૩ ટકા છે. તેમાં પુરુષની સાક્ષરતા 85.75 ટકા ને સ્ત્રીની સાક્ષરતા 69.68 ટકા છે. એમાં પણ સો ટકા સાક્ષરતા અપેક્ષિત છે. સંસદથી લઈને સાક્ષરતા સુધીનાં આ અભિયાનમાં એટલું સમજાય છે કે શિક્ષણમાં માહિતી પૂરતી ટકાવારી ભલે હોય, પણ શિક્ષણમાં સંપૂર્ણતા એ જ એક માત્ર માપદંડ હોવો જોઈએ. ટકાવારી મહત્તમનો ખ્યાલ આપે, તે સંપૂર્ણ સંદર્ભે તો ઘણું ઓછું સંપડાવે છે. ઉદાહરણ તરીકે ગણિતમાં 70 ટકા આવે તો તે સારો આંકડો ગણાય, પણ શિક્ષણ સંદર્ભે ટાર્ગેટ તો પેલા 30 ટકા ખૂટે છે, તે પણ આવેલા 70 ટકા જેટલા જ મહત્ત્વનાં છે. શિક્ષણનું લક્ષ્ય અધુરપનું નહીં, પણ 100 ટકા મધુરપનું જ હોવું ઘટે …

000

e.mail : ravindra21111946@gmail.com

પ્રગટ : ‘આજકાલ’ નામક લેખકની કટાર, “ધબકાર”, 24 જુલાઈ 2026

Early this morning, at 2:15 AM, Sahal Qureshi sent me a deeply shocking document from Ahmedabad. By 3:15 AM, I had finished translating it (with AI of-course) and immediately forwarded it to major media houses and political leaders.

I am putting this out publicly because there must be immense, unyielding pressure on political parties and the media to act. This is not a time for silence or mild statements. I demand that political parties take this up with the absolute, highest level of seriousness and urgency. The opposition and civil society cannot afford to sleep on this.

The document is an official operational Standard Operating Procedure (SOP) and a “Roadmap” issued by the State Intelligence Bureau of the Gujarat Police (dated June 1, 2026) for a newly established state-wide Anti-Radicalisation Cell (ARC).

Let’s be entirely clear: under the fraudulent guise of “national security,” the Gujarat government is institutionalizing blatant communal profiling and weaponizing the state machinery to criminalize ordinary religious and cultural identity. This is a direct, vicious assault on the Constitution.

The Most Alarming Aspects of this State SOP :

 * Blatant Communal Profiling : The SOP explicitly targets the Muslim community. Under “Step 2 (Detection),” it lists completely standard religious practices and personal choices—like keeping a beard, wearing a niqab, using common Arabic phrases, or performing Itikaf (seclusion in a mosque during Ramadan)—as primary behavioral indicators to identify a “radicalized person.”

 * Criminalizing Everyday Choices : The document instructs police officers to track individuals who leave education or jobs citing “Islamic duty,” or anyone expressing sharp dissent regarding global events affecting Muslims. Dissent and personal lifestyle choices are being treated as state crimes.

 * Mass State Surveillance : The SOP mandates building detailed “dossiers” on targeted individuals, tracking their digital footprints (including the use of standard encrypted apps like Signal or VPNs), monitoring financial transactions, and mapping every single Maulana teaching in madrasas.

 * Weaponizing Draconian Laws : The cell is ordered to work closely with the Special Operations Group (SOG) and prison administrations to enforce strict surveillance, explicitly building up cases to slap citizens with draconian measures like the UA(P)A and the Bharatiya Nyaya Sanhita (BNS).

This institutionalized bigotry by the Gujarat government cannot go unchallenged.

Legal experts need to immediately see this SOP for its blatant violation of fundamental constitutional rights—specifically Article 14 (Equality), Article 19 (Speech), Article 21 (Privacy), and Article 25 (Freedom of Religion). We must take this to the courts.

•

 TO ALL JOURNALISTS & POLITICAL LEADERS :

If you have not received the document or need the complete English translation along with the original Gujarati copy to expose this state-sponsored targeting, please contact me directly.

The government must be forced to answer for this overreach. We need absolute public accountability now.

In solidarity,

https://www.facebook.com/677416374/posts/10163283463361375/?mibextid=wwXIfr&rdid=84r68raFwgQssPVK

માણસમાંનું ઉત્તમ અને અધમ બંને જોવા મળે તેવા કેટલા ય વીડિયોઝ અને રિલ્સ જંતર મંતર પરથી આવ્યા જ કરે છે, આવ્યા જ કરે છે. તેમાં જોવા મળતી ક્રૂરતા મનને ઉદ્વેગ આપે, અને શૂરતા ઉત્સાહ આપે. શાસકોની જનતાએ કરેલી ધીંગી મજાક, લોકનું ખમીર, સારમાણસાઈના કિસ્સા, સ્ત્રીની શક્તિ બતાવતાં વીડિયોઝ હૈયું ભીનું કરી દે. ધોધની જેમ ભીંજવતાં આ બધાં દૃશ્યો કેટલાક સમય પછી રહેશે તો ખરાં જ પણ, સંભવત: વિખરાઈ જવાના. એટલે તેને શબ્દોમાં પણ સાચવી રાખવા જેવાં લાગ્યાં. 

≡ વાવ થરાદ જિલ્લાના ભાભર મુકામે પરીક્ષાની તૈયારી કરતી વિદ્યાર્થિની નજીકના હાઇવે પર એકલી (રિપીટ એકલી) સોનમ વાંગચુકના સમર્થનમાં લોક જાગૃતિ માટે એક દિવસના ઉપવાસ પર બેઠી છે. તેના હાથમાં પોસ્ટર તરીકે મોટો સફેદ કાગળ છે, જેની પર તેણે પોતા અક્ષરે લખ્યું છે : ‘આઈ સપોર્ટ વૈજ્ઞાનિક સોનમ વાંગચૂક વાંગચૂક. નિષ્ફળ સરકાર રાજીનામું આપે. હમારી માંગે પૂરી કરો.’ 

≡ સચખંડ ફાઉન્ડેશનના વોલન્ટીઅર અપીલ કરે છે કે, તમને કોઈ પણ પ્રકારની મદદની જરૂર પડે તો અમને બોલાવજો. આ પઘડી જોજો, એ પહેરેલાં અમારા વોલન્ટિઅર્સ બધે ફરી રહ્યા છે. પોલીસનો ડર હોય, તેની સાથે માથાકૂટ થઈ હોય, પાટાપીંડી કે દવાની જરૂર હોય અમને બોલાવજો.

≡ એક આંદોલનકારી એવી લાઠી બતાવે છે કે જેને છેડે ખીલા જડેલા છે. એ લાકડીને પોતાના માથે અડાડીને તે આક્રોશ કરે છે, ‘દિલ્હી પોલીસ, લો મારો હમકો ઇસસે ઔર મારો’. તેના પછી તરત જ બે આંદોલનકારીઓ બતવવામાં આવે છે. તેમાંથી એકની છાતીની જમણી બાજુ છેક ખભા સુધી અને ચહેરાની જમણી બાજુ કપાળ પર, ગાલ પર છેક ગળા સુધી પર ખીલી ખોસાઈ હોવાના પચાસેક નિશાન છે. બીજા ફોટામાં ગાલ પર, ભ્રમર પર કપાળ પર, અને છાતીની જમણી બાજુ ખીલી ભોંકાયાના નિશાન છે. જોનારના મોંમાંથી સિસકારો છૂટી જાય છે. બર્બરતાનો આ મજબૂત પૂરાવો છે. 

≡ બે છોકરીઓને પોલીસ લાકડી મારતાં મારતાં દોડાવી રહી હતી. છોકરીઓ આશરો લેવા કનોટ પેલેસના હનુમાન મંદિરે પહોંચી, પણ મંદિર પરિસરના દરવાજા તેમના માટે બંધ કરી દેવામાં આવ્યા. ડરેલી કન્યાઓને ભગવાનનું રક્ષણ ન મળવા દીધું. એટલે ભાગીને છોકરીઓ નજીકના ગુરુદ્વારા બંગલા સાહેબમાં પહોંચી. ડરેલી, આજીજી કરતી છોકરીઓને આશરો અને રક્ષણ મળ્યાં, તેમની પાટાપીંડી થઈ અને ખાવાપીવાનું પણ મળ્યું. ‘હવે આ બે ગુરુ સાહેબના શરણમાં છે, હવે તેમને કોઈ અડી નહીં શકે’, એવી ચેતવણી ગુરુદ્વારાના કાર્યકર્તાઓએ આપ્યા બાદ જ બહાર ઊભેલા પોલીસવાળા જતા રહ્યા. 

≡ જાહેરમાં રડતા પિતાઓ જોવા મળ્યા. એક કહેતા હતા : ‘મારા દીકરાને ‘નીટ’ની પરીક્ષા આપવામાં એટલું બધું ટેંન્શન આવ્યું કે એ કહેવા લાગ્યો કે પપ્પા મારે મરી જવું છે.’ પેપર લીકનો ભોગ બનેલા બીજાના પિતા આક્રંદ કરતા હતા : ‘જો કોઈ ભગવાન હૈ દુનિયામેં તો ઇન લોગોં કે અંદર ઇતને કીડે પડે, ઇતને કીડે પડે કી યે લોગ મર જાય …’ વળી ત્રીજા પિતા કહેતા હતા : ‘અપને બચ્ચે કે લિએ આયા હૂં, આનેવાલી પીઢી કે લિએ આયા હૂં, લોકતંત્ર કે લિએ આયા હૂં.’ 

≡ દોઢેક વર્ષના બાળકને તેડીને જીન્સ-ટીશર્ટ પહેરેલી એક મમ્મી આવી છે. તેણે એ મતલબનું કહ્યું કે આ બધું માત્ર ઘરે બેસીને જોયા કરવું એને બરાબર ન લાગ્યું. એને એમ થયું કે ‘આઈ મસ્ટ કન્ટ્રિબ્યૂટ બાય બીઈન્ગ હીઅર, બાય સપોર્ટીંન્ગ ધ યૂથ’. પોતાનાં બાળકને બતાવતાં તેણે એ પણ કહ્યું કે આ તો આના ભવિષ્ય માટે પણ છે.

≡ ટીઅર-ગૅસ છોડી રહેલા, બેરહેમીથી યુવાનોને ઝૂડી રહેલા પોલીસોથી બચવા કેટલા ય યુવાઓને જંતર મંતર પરની એક મસ્જિદે આશરો આપ્યો. આંખો ધોવા માટે વજુખાનામાંથી પાણી આપ્યું. વધુ પાણીની જરૂર પડી તે બહારથી મગાવ્યું. સલામતી અનુભવતાં યુવાનોએ આ બધાંનો વીડિયો બનાવ્યો. 

≡ લાલ શર્ટ પર ટાઈ પહેરેલી એક વ્યક્તિ ગાડી ચલાવતાં-ચલાવતાં બોલી રહી છે, યુવાનોનો બચાવ કરી રહ્યા છે. આગળના દિવસે જંતર મંતર પર તેમનો મોબાઈલ ખોવાયો છે. પણ તેમને દેખાવકારો સામે ફરિયાદ નથી. વિદ્યાર્થીઓની માગણીઓને તે બિલકુલ વાજબી, અને દેખાવોને તે સંપૂર્ણ શાંતિપૂર્ણ ગણાવે છે. પોલીસની વર્દીમાં સંઘ, વિશ્વ હિન્દુ પરિષદ અને બજરંગ દળના માણસો ખીલીવાળી લાકડીઓથી મારતા હતા એવી તે બર્બરતા હતી એવી સાફ વાત કરે છે. છેલ્લે કહે છે : ‘શેમ ઑન યુ મોદી ગવર્નમેન્ટ, શેમ ઑન યુ ઇન્ડિયન ગવર્નમેન્ટ.’

≡ પોલીસ દ્વારા મારપીટ, આંદોલનકારીઓની દોડધામ ચાલી રહી છે. એક પોલીસવાળો એક મહિલાના પાછળના ભાગમાં લાકડી ઘૂસાડતો દેખાય છે. વીડિયો બનાવનારે ગીત મૂક્યું છે : ‘જિન્હે નાઝ હૈ હિન્દ પર વો કહાં હૈ ?’ 

≡ ઘાટી દાઢી અને માથે વાદળી ફાળિયું બાંધેલો એક હટ્ટો કટ્ટો માણસ અત્યંત ઉત્સાહથી મોં પર મજાના હાસ્ય સાથે ગામડાની ભાષામાં બોલી રહ્યો છે : ‘અબ તો પહોંચ ગયે,  ભૈયા, જંતર મંતર. અબ ટેન્સન કિસી બાત કી નાહી. વો xxxxx બોલ રહા હૈ ના મારેંગે, આજા બેટા, હમ ભી મજબૂત હી હૈ. કડે બી પહેનકે આયે હૈ.’ 

≡ ઝેન ઝીની એકનો અનુભવ : ‘યા s s s ર મૈને કભી ભી ઇતને સારે લડકોં કે બીચ ઇતના સેફ કભી ફીલ નહીં કિયા. ઇતની ભીડ કે બીચ વો એક અલગ એક્સપિરિયન્સ થા મેરે લિએ, એસ્પેશ્યલિ લડકોં મેં…મેરે કો કોઈ કિસીને ઇનૅપ્રોપ્રિએટલી ટચ નહીં કિયા, ના મેરે બમ્પ પર, ના મેરી બ્રેસ્ટ પર, કહીં પે ટચ નહી કિયા. ઇતને સારે લડકોં કે બીચ હોને કા વો મેરા પહેલા એક્સિપ્રિઅન્સ થા, ઔર મૈ બહુત સેફ ફીલ કર રહી થી. એક ઇન્સિડન્ટ ઐસસ ભી થા કે એક ઓર સે પોલીસ આ રહી થી. ઉસ ટાઈમ પે એક લડકા જિસે ન મૈ જાનતી થી, ના વો મુઝે જાનતા થા, વો મેરી તરફ મુઝે બચાને આયા. મેરે ઔર પુલીસ કે બીચ ખડા રહ ગયા, મેરે હિસ્સે કી દો લાઠી ભી ઉસને ખા લીઈ. ઓ શીટ બ્રો, યાર ઐસા લગા ઐસે સભી લડકે દુનિયામેં સભી જગહ ફૈલ જાય તો દુનિયા કિતની બહેતર બન જાય, હમ લડકીયોં કે લિએ. હૈ ના !

≡ એક ધીંગાં મહિલા બોલે છે : ‘પૂરે વિશ્વમેં અંધ ભક્ત હી ઐસી પ્રજાતિ હૈ જો ગોબર કો પક્વાન ઔર ગધે કો ભગવાન સમજતે હૈ.’ 

≡ સાત-આઠ વર્ષની બે નમણી દીકરીઓ મીઠા અવાજમાં નિર્દોષ ભાવે બોલે છે : ‘ દેશ કા નામ અયોધ્યા રખ લો. મોદી કો રામ માન લો ઔર સ્મૃતિ ઇરાની કો સીતા માન લો. યોગી કો લક્ષ્મણ માન લો. અમીત શાહ કો હનુમાન માન લો ઔર અંધ ભક્તોં કો વાનરસેના. લો હો ગયા વિકાસ.

અને આ પોસ્ટ કરું તે જ વખતે વીડિયો મળે છે કે જે સચખંડ ફાઉન્ડેશનની ઉપર વાત કરી તેના એક પ્રતિનિધી કહે છે : ‘ સંગઠનના બધાં આકાઉન્ટ ફ્રીઝ કરી દેવામાં આવ્યા છે. પણ એનાથી કશું ફેર પડવાનો નથી. અમારી આખી ટીમ વિરોધ સ્થળે ચોવીસ કલાક નિરંતર સેવા કરતી રહેશે, જેને જે કરવું હોય તે કરી લે.’ 

• સૌજન્ય : વીડિયો / રિલ્સ બનાવનારાં સહુ કે જે જુલમી શાસન સામે જંતર મંતર પર સંઘર્ષ કરી રહ્યા છે. 

• કોલાજ સૌજન્ય : પરીક્ષિત મેઘના મુકેશ

22 જુલાઈ 2026

e.mail : sanjaysbhave@yahoo.com