Opinion Magazine
Number of visits: 10080495
  •  Home
  • Opinion
    • Opinion
    • Literature
    • Short Stories
    • Photo Stories
    • Cartoon
    • Interview
    • User Feedback
  • English Bazaar Patrika
    • Features
    • OPED
    • Sketches
  • Diaspora
    • Culture
    • Language
    • Literature
    • History
    • Features
    • Reviews
  • Gandhiana
  • Poetry
  • Profile
  • Samantar
    • Samantar Gujarat
    • History
  • Ami Ek Jajabar
    • Mukaam London
  • Sankaliyu
    • Digital Opinion
    • Digital Nireekshak
    • Digital Milap
    • Digital Vishwamanav
    • એક દીવાદાંડી
    • काव्यानंद
  • About us
    • Launch
    • Opinion Online Team
    • Contact Us

ગલગોટિયા યુનિવર્સિટીએ તો ભારાતનું અને ભારત સરકારનું નાક જ કાપી નાખ્યું!

રમેશ ઓઝા|Opinion - Opinion|22 February 2026

રમેશ ઓઝા

લખવા બેસતા પહેલાં મનમાં ગડમથલ ચાલતી હતી કે ઇવેન્ટજીવી વડા પ્રધાન દ્વારા યોજવામાં આવેલી એ.આઈ. સમિટ (કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા માટેની વૈશ્વિક શિખર પરિષદ) વિષે લખવું કે બંગલાદેશની ચૂંટણીનાં પરિણામો વિષે. પહેલી ઘટના બહુ જલદી ભુલાઈ જવાની છે અને બીજી ઘટનાના દૂરગામી પરિણામો આવી શકે છે. લાંબાગાળાના દૃષ્ટિકોણ વિના, લાંબાગાળાના આયોજન વિના, પોતાનાં હિતોને ગણતરીમાં લીધા વિના, પોતાનાં હિતોને સાકાર કરવાની કે સ્થાપિત કરવાની કોઈ યોજના વિના માત્ર સ્વની ઉજવણી કરવા અને વાહવાહી મેળવવા માટે ઇવેન્ટો યોજવામાં આવે તો તેનું ભુલાઈ જવું અવશ્યંભાવી છે. ઇવેન્ટજીવી વડા પ્રધાને કેટલી બધી ઇવેન્ટો યોજી જે તમને યાદ પણ નથી. 

શરમાયા વિના જૂઠ બોલો, અતિશયોક્તિ કરો, દેખાડો કરો, કોઈની બદનામી કરો એ આજના યુગનો સ્વભાવધર્મ છે અને તેની શરૂઆત વર્તમાન શાસકોએ કરી છે. પ્રમાણ આપવા હોય તો સો બસો સેહેજે આપી શકાય. જો વડા પ્રધાન અને અન્ય શાસકો શરમસંકોચ વિના જૂઠ બોલી શકતા હોય તો બીજા તેનું અનુકરણ શા માટે ન કરે! ગલગોટિયા યુનિવર્સિટીએ તો હદ કરી. ભારતનું અને ભારત સરકારનું નાક કાપી નાખ્યું અને ચીન ફદિયું ખર્ચ્યા વિના બાજી મારી ગયું. જે વાચકો માત્ર ગોદી મીડિયાનું સેવન કરે છે એને એ વાતની જાણ નહીં હોય કે એ.આઈ. સમિટ માત્ર એક વ્યક્તિને પ્રોજેક્ટ કરવામાં અવ્યવસ્થા અને અરાજકતાનો શિકાર બની ગઈ છે અને ઓછામાં પૂરું ગલગોટિયાએ તો દેશનું નીચાજોણું કર્યું. 

ગલગોટિયા યુનિવર્સિટી એક પ્રાઈવેટ યુનિવર્સિટી છે. આજકાલ દેશમાં દર વર્ષે એક પ્રાઈવેટ યુનિવર્સિટી સ્થાપાય છે. તેનો હેતુ શિક્ષણનો વેપાર કરવાનો છે. આ ઉપરાંત દેશની પ્રતિષ્ઠિત યુનિવર્સિટીઓનો તેમ જ શિક્ષણનો રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘે કબજો કર્યો છે ત્યારે તેનાથી બચવા માગતા માબાપો પોતાનાં સંતાન માટે પ્રાઇવેટ યુનિવર્સિટીઓનો કે વિદેશમાં ભણવા મોકલવાનો માર્ગ અપનાવે છે. ૨૦૧૪ પછી સંપન્ન પરિવારોનું જે પ્રમાણમાં વિદેશમાં સ્થળાંતર થઈ રહ્યું છે અને જે પ્રમાણમાં તેઓ ભારતનું નાગરિકત્વ છોડી રહ્યા છે એટલું પ્રમાણ આ પહેલાં ક્યારે ય જોવા મળ્યું નથી. 

ખેર, ગલગોટિયા યુનિવર્સિટીના સાહસની વાત આગળ વધારીએ. ગલગોટિયાએ દાવો કર્યો છે કે તેણે ૩૫૦ કરોડ રૂપિયાનું રોકાણ એ.આઈ.ના વિકાસ અને શિક્ષણ માટે ફાળવ્યા છે. વિશ્વની બેસ્ટ ફેકલ્ટી તેની પાસે છે. મંગળવારે દેશભરનાં છાપાઓમાં એક પાનું ભરીને એડવર્ટાઈઝમેન્ટ આપી જેમાં કેન્દ્ર સ્થાને એ.આઇ.નિર્મિત એક કૂતરાની તસ્વીર હતી. સમિટમાં ગલગોટિયાએ એક સ્ટોલ લીધો જેમાં એ કૂતરાને રાખવામાં આવ્યો હતો. એ કૂતરો ચાલતો હતો, ભસતો હતો, હાથ મેળવતો હતો અને એટલે સમિટમાં આકર્ષણનું કેન્દ્ર હતો તે ત્યાં સુધી કે દેશના માહિતી અને પ્રસારણ ખતના પ્રધાન અશ્વિની વૈષ્ણવે એક્સ મેસેજમાં એ.આઈ.ના જગતમાં સ્વઘોષિત વિશ્વગુરુનો જયજયકાર કરવા એ કૂતરાનો પ્રમાણ તરીકે ઉપયોગ કર્યો. હવા એવી બની કે એ કૂતરો ગલગોટિયા યુનિવર્સિટીના એ.આઈ. વિભાગે ભારતમાં બનાવ્યો છે. વાહવાહીનો પણ એક નશો હોય છે અને નશામાં સાહસનું પ્રમાણ વધે છે એટલે ગલગોટિયા યુનિવર્સિટીના પ્રાધ્યાપકે દૂરદર્શનના કેમેરામેનને કહ્યું કે આ કૂતરો ગલગોટિયા યુનિવર્સિટીના એ.આઈ. વિભાગે બનાવ્યો છે. વાત વહેતી થઈ. આ બાજુ ગોદીમીડિયાએ વિશ્વગુરુના દિગ્વિજયનો શંખનાદ શરૂ કર્યો ન કર્યો કે દેશદ્રોહીઓએ દૂધમાં નમક નાખી દીધું. તેમણે કૂતરાની તસ્વીર, એ કૂતરો બનાવનારી ચીની કંપનીનું નામ, કંપનીએ કૂતરાને આપેલું નામ (જે ગલગોટિયાઓએ બદલીને ‘ઓરિયોન’ આપ્યું હતું જેનો અર્થ થાય છે; દૈવી પ્રકાશ) ચીનના સ્ટોરોમાં વેચવા માટે મૂકેલા કૂતરાની તસ્વીર અને તેની કિંમતની વિગતો આપી દીધી. દેશદ્રોહીઓએ કશું જ બાકી ન રાખ્યું. સુજ્ઞ વાચકને સમજાઈ ગયું હશે કે એ કૂતરો ચીની બનાવટનો હતો અને ચીનથી આયાત કરવામાં આવ્યો હતો. આયાત કરવા સિવાય એ,આઈ, માટે ૩૫૦ કરોડ રૂપિયા ખર્ચનાર યુનિવર્સિટીએ કશું જ કર્યું નહોતું.

પહેલાં તો યુનિવર્સિટીએ જૂઠ બોલનારાઓ જે ચીજનો આશ્રય લે છે એનો આશ્રય લીધો. ‘દેશદ્રોહીઓ’ છે, સાલ્લા. પણ કલાક બે કલાકમાં દેશદ્રોહીઓની સંખ્યા વધતી ગઈ અને પ્રમાણોનો પણ મારો શરૂ થયો. હવે બચાવ થઈ શકે એમ નહોતો એટલે કહેવામાં આવ્યું કે મેડમ પ્રોફેસર બરાબર બરાબર રજૂઆત કરી નહોતા શક્યાં. એ બહેનને પણ બોલવા ફરજ પાડવામાં આવી કે હા, હું સરખી રીતે વાત નહોતી કરી શકી અથવા મારી વાર સરખી રીતે સમજાઈ નહોતી. આ કૂતરો ચીની છે અને વિદ્યાર્થીઓને ભણાવવા માટે આયાત કરવામાં આવ્યો હતો. ખરીદો અથવા ડરાવો અને જે જોઈએ તે બોલાવડાવો. એક એ.આઈ. કંપનીના માલિકે એક્સ મેસેજ કર્યો કે ધક્કામુક્કી અને અવ્યવસ્થાને કારણે અમારા સ્ટોલમાં જે ચીજવસ્તુઓ હતી એ ચોરાઈ ગઈ. એ પછી પાંચ જ મિનિટમાં બીજો મેસેજ આવ્યો કે ચોરાયેલી ચીજો મળી ગઈ. દેશદ્રોહ નહીં કરવાનો. દેશ આગળ વધી રહ્યો છે, ઓલરેડી વિશ્વગુરુ બની ગયો છે ત્યારે તમે રસ્તામાં રોડા નાખો એ કેમ ચાલે!

આજકાલ દેશદ્રોહીઓ સ્ટેટ બેંક ઓફ ઇન્ડિયાનો અહેવાલ પ્રસારિત કરી રહ્યા છે. એ અહેવાલમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે દેશમાં ૪૦ લાખ કરોડ રૂપિયાની ચલણી નોટો ફરે છે અર્થાત્ ૪૦ લાખ કરોડ રૂપિયાનું રોકડ અર્થતંત્ર અસ્તિત્વ ધરાવે છે. નરેન્દ્ર મોદી વડા પ્રધાન બન્યા ત્યારે રોકડ અર્થતંત્ર માટે ૧૧ લાખ ૮૦ હજાર કરોડ રૂપિયાની નોટો ફરતી હતી. ૨૦૧૬માં નોટબંધી આવી ત્યારે ૧૬ લાખ ૬૦ હજાર કરોડ રૂપિયાની નોટો ફરતી હતી. નોટબંધી પછી તેમાં માત્ર ત્રણ લાખ કરોડનો ઘટાડો થયો હતો (આમ કેમ બન્યું એનો ખુલાસો કોઈ કરતું નથી) અને અત્યારે ૪૦ લાખ કરોડ રૂપિયાની નોટો. અહેવાલમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે ગયા વરસના પ્રમાણમાં રોકડ અર્થતંત્ર માટે ફરતી નોટોમાં ૧૧ ટકાનો વધારો થયો છે. દેશના અર્થતંત્રમાં પણ રોકડ અર્થતંત્રનો હિસ્સો ૧૧.૨ ટકા છે. અને જો રોકડ ઉપરાંત યુ.પી.આઈ. દ્વારા કરવામાં આવતા વ્યવહારને ઉમેરવામાં આવે તો દેશનું રોકડ અર્થતંત્ર લગભગ ૬૦ ટકાનું છે. 

તો પછી નોટબંધી શેને માટે કરવામાં આવી હતી? કાળુંનાણું કાયમ છે. રોકડ અર્થતંત્ર કાયમ છે, બેનામી વહેવાર કાયમ છે, નકલી નોટ કાયમ છે, ત્રાસવાદ કાયમ છે. આને નેસ્તનાબૂદ કરવાનું કહેવામાં આવ્યું હતું ને! એક દિવસ નોટબંધીનું રહસ્ય પણ બહાર આવશે. 

આની વચ્ચે બંગલાદેશની ચૂંટણીની ઘટના તપાસવી જોઈએ. કોઈ દૈવીપુરુષના આભામંડળ વિનાની, સ્વઘોષિત અને ઉપજાવેલી ન હોય એવી, કૃતક જયજયકારના ઘોંઘાટ વિનાની શુદ્ધ વાસ્તવિક ઘટના. ભારતીય ઉપખંડમાં કાચબાઓ આગળ નીકળી રહ્યા છે. પહેલા શ્રીલંકા અને હવે બગલાદેશ. 

પ્રગટ : ‘નો નૉનસેન્સ’, નામક લેખકની કટાર, ‘રવિવારીય પૂર્તિ’, “ગુજરાતમિત્ર”, 22 ફેબ્રુઆરી 2026

Loading

યુ.કે.માં ડ્રાઇવિંગની પરીક્ષા

નિમિતા શેઠ|Diaspora - Features|21 February 2026

બે મહિના પહેલા, ડ્રાઇવિંગ લાયસન્સ માટેની થિયરી એક્ઝામ પાસ કરી, ત્યારે અખિલ વિશ્વ વિજેતા જેવી ફીલિંગ આવી હતી. યુ.કે.માં ડ્રાઇવિંગ થિયરીમાં કુલ 45 ટકા લોકો જ પાસ થાય છે, અને મારા તો 50માંથી 50 માર્ક્સ આવ્યા. એટલે મને થયું કે, થિયરીમાં ફુલ માર્ક્સ વાળાને સીધું લાઇસન્સ આપી દેવું જોઈએ, પ્રેક્ટિકલ એક્ઝામ ન લેવી જોઈએ. પછી જાણ્યું કે, થિયરી પાસ કરેલા લોકોમાંથી 50 ટકા જ પ્રેક્ટિકલ એક્ઝામમાં પાસ થાય છે. ભારતમાં કાર ચલાવેલી હતી, એટલે મને થયું કે અહીંનું શીખતાં બહુ વાર નહિ લાગે. ત્યાં વળી એક ભારતીય મિત્ર રાજવીએ કહ્યું, “ઇન્ડિયામાં કાર બહુ ચલાવેલી છે? કે થોડીક જ?” મેં કહ્યું, “થોડીક જ.” એણે કહ્યું, “હાશ! તો વાંધો નહિ. બહુ ચલાવી હોત તો ભૂલતા વાર લાગત.” મતલબ, અહીં પ્રમાણે કાર ચલાવતાં શીખવું હોય તો પહેલા ભારતીય સ્ટાઇલ પ્રમાણે ચલાવવાનું ભૂલવું પડે!

રાજવીએ મને સ્ટેફીનો નંબર આપ્યો : “આ અમેરિકન લેડી છે. પણ સરસ શીખવાડે છે.” યુ.કે.માં બધાં જ દેશનાં લોકો હોય, પણ યુ.કે. કરતાં માલદાર દેશો જેવાં કે અમેરિકા, કેનેડા, ઓસ્ટ્રેલિયાની પબ્લિક ભાગ્યે જ જોવાં મળે. આપેલા ટાઈમે સ્ટેફીનો ફોન આવી ગયો, “ફ્લેટની નીચે ઊભી છું, આવી જા.” ટોયોટા C-HR કાર લઈને (મારા કરતાં સહેજ ઓછી) આધેડ વયની મહિલા ઊભી હતી. “હાય હેલો” અને પરિચય કર્યા પછી મને પૂછ્યું, “ઇન્ડિયામાં કાર ચલાવી છે?” મેં શરમાતા શરમાતા “હા” પાડી. મને ડ્રાઇવિંગ સીટ પર બેસાડી, પછી કહે, “ગરદન મારી તરફ ફેરવ.” “હવે ઊંધી તરફ ફેરવ.” “હવે ગોળ ગોળ ફેરવ.” મને મનમાં થયું, “તને ગરદનનાં યોગાસન કરવા નથી બોલાવી.” એણે કહ્યું, “યુ.કે.માં ડ્રાઇવિંગ માટે આ જરૂરી છે. ચલાવતા ચલાવતા ડોકું ક્યારે ફેરવવાનું, કઈ તરફ ફેરવવાનું, કેટલું ફેરવવાનું … એ જ શીખવાનું છે.”

પછી તો બે મહિના સુધી ડ્રાઇવિંગનાં લેસન ચાલ્યાં. સ્ટેફી મને યુ.કે. અને અમેરિકાનાં ડ્રાઇવિંગ વચ્ચે શું ફરક છે એ કહે. અને હું સ્ટેફીને ભારતના ડ્રાઇવિંગ વિશે કહું. યુ.કે.માં ડ્રાઇવ કરવા માટે અવલોકન, આંખો અને ગરદનની મુવમેન્ટ બહુ જરૂરી છે, ડ્રાઇવરમાં ચતુરાઈ હોવી જોઈએ. USAનું ડ્રાઇવિંગ ટેકનોલોજી અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનાં કારણે સુવિધાજનક છે, ડ્રાઇવરમાં કોમન સેન્સ હોય એ પૂરતું છે. જ્યારે ભારતનું ડ્રાઇવિંગ લોકોનાં જીગર પર ટકેલું છે, ડ્રાઇવરમાં હિંમત હોવી જોઈએ. ગઈકાલે મેં ભવ્યતિભવ્ય રીતે ડ્રાઇવિંગ ટેસ્ટ પાસ કર્યો, હવે મારી પાસે યુ.કે. ડ્રાઇવિંગ લાયસન્સ છે. ફિનલેન્ડ પછી દુનિયાના બીજાં નંબરનાં સૌથી મજબૂત ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સની હવે હું માલિક છું. દુનિયામાં સૌથી લાંબી ડ્રાઇવિંગ ટેસ્ટ લેનારા દેશોમાં ચોથા નંબરે આવતાં દેશનું ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ હવે મારી પાસે છે. મારી વાહવાહી કરો, પ્રશંસાનાં ગીતો ગાવ.

ના, આ કોઈ મજાક નથી. ખરેખર અઘરું હતું. પરીક્ષામાં 40 મિનિટ સુધી કાર ચલાવવાની હતી. અને આપણે ત્યાંની જેમ ખુલ્લા મેદાનમાં આઠડો નહોતો પાડવાનો. રસ્તા પર ટ્રાફિકમાં ચલાવડાવે, પછી હાઇવે પર પણ લઈ જાય. સ્ટેફીએ મને કહી દીધેલું, “ટોટલ કેટલી ભૂલ એલાઉડ છે તે ખબર છે ને? ઝીરો. એક મોટી ભૂલ એટલે ફેઈલ.” મોટી ભૂલ કોને કહેવાય? લેન બદલતી વખતે કાચમાં જોવાનું રહી જાય, કે રિવર્સ લેતી વખતે પાછળ તરફ ગરદન ફેરવીને ચેક કરવાનું રહી જાય, અથવા ટર્ન લીધા પછી ઇન્ડિકેટર બંધ કરવાનું ભૂલી જાઓ … આ બધી એમની મોટી ભૂલ. સ્ટેફીએ કહેલું કે, અહીં એક્ઝામીનરનું પણ રેગ્યુલર ચેકીંગ થતું હોય છે. જો તું ભૂલ કરે અને તો ય એ તને પાસ કરે, તો એની નોકરી જાય. આપણે ત્યાંની જેમ પૈસા ખવડાવીને પાસ થઈ જવાનો વિચાર મારા મનમાં જન્મેલો. પણ એના જન્મ બાદ તરત સ્ટેફીએ એને મારી નાખ્યો.

પ્રેક્ટિકલમાં ટોટલ 50 ટકાથી ઓછા લોકો પાસ થાય છે, તે ખ્યાલ હતો. પણ મેં જે સેન્ટરમાં ટેસ્ટ બુક કરાવેલી ત્યાં કેટલા પાસ થાય છે, એ ચેક કરવાની ઇચ્છા થઈ. જોયું, તો ખબર પડી કે બેલ્વેડિયરમાં ખાલી 30 ટકા લોકો પાસ થાય છે. મારા તો મોતિયા મરી ગયા. મેં ચેક કર્યું, આખા યુ.કે.માં સૌથી ઓછો પાસ રેટ ક્યાં છે? જે જવાબ આવ્યો એ જોઈને પગ નીચેથી જમીન ખસી ગઈ. બેલ્વેડિયર જ. હાય રે કિસ્મત! આખા યુ.કે.માં જ્યાં સૌથી વધારે ડ્રાઇવરો ફેઈલ થાય છે ત્યાં જ મારે ટેસ્ટ બુક કરવાનો હતો! યુટ્યુબમાં બેલ્વેડિયર, ઇરીથ ટેસ્ટ સેંટરના વીડિયો જોયાં. એમાં જોયું કે, બીજાં એરિયામાંથી આવેલાં ડ્રાઇવિંગ ઇન્સ્ટ્રક્ટર પણ જો આ એરિયામાં આવીને એક્ઝામ આપે તો ઘણીવાર ફેઈલ થઈ જતાં હોય છે. “મમ્મી, બચાવો મને” નાનું છોકરું બૂમો પાડે એમ મન બૂમ પાડવા લાગ્યું.

એક્ઝામના દિવસે પંચામૃત ખાઈને સ્ટેફી જોડે ટેસ્ટ સેન્ટર પર પહોંચી. “હાય સ્ટેફી, આ તારી સ્ટુડન્ટ છે?” સવાલ પૂછતાં પૂછતાં એક ગોરો ફૂટડો યુવાન રૂમમાં આવ્યો. સ્ટેફીએ મને ઈશારાથી કહ્યું, ‘આ તારો એક્ઝામીનર છે.’ સ્ટેફી જોડે થોડી મજાક મસ્તી કર્યા પછી યુવાને મને કહ્યું, “મારું નામ ટેમી. લાવ તારું પ્રોવિઝનલ લાઇસન્સ, ચેક કરું. અને રેડી હોય તો નીકળીએ.” હજુ મને મનમાં હતું કે, આ તો સ્ટેફીને બહુ સારી રીતે ઓળખતો હોય એવું લાગે છે. આમાં મારું પાસ થવાનું કંઈ સેટિંગ થાય એમ હોય તો સ્ટેફીએ કરવું ના જોઈએ? સેટિંગ તો દૂરની વાત, મને ઝટકો ત્યારે લાગ્યો જ્યારે ખબર પડી કે, સ્ટેફી તો ટેસ્ટમાં પણ સાથે નહિ આવે. મારે એકલાએ ચાલીસ મિનિટ સુધી ટેમી કહે ત્યાં ત્યાં કાર ડ્રાઇવ કરવાની, અને એ બાજુમાં બેઠો બેઠો મારી ગરદન અને નજર બરાબર ફરે છે કે નહિ, એ જોઈને માર્ક મૂકતો હોય. આનાથી વધારે ખરાબ કે ભયજનક કશું હોઈ શકે? હા, હોઈ શકે. જેવાં હું અને ટેમી કારમાં બેસવા ઓફિસ બહાર નીકળ્યાં ત્યાં એક 50-55 વરસનાં સાહેબે અમને રોક્યાં. ટેમી એમને જોઈને નર્વસ થઈ ગયો. ટેમી ધીમા અવાજે બોલ્યો, “આ સાયમન છે. અમારા સિનિયર એક્ઝામીનર છે. આજે મારી સરપ્રાઈઝ એક્ઝામ ગોઠવી લાગે છે. એ પણ આપણી સાથે આવશે, મને ચેક કરવા.”

તમે સમજો છો આ પરિસ્થિતિ? દુનિયાનાં one of the most difficult ડ્રાઇવિંગ ટેસ્ટ વાળાં દેશમાં, ટેસ્ટ આપવા માટે મેં એ દેશનો સૌથી અઘરો એરિયા પસંદ કર્યો. એમાં પાછું મારા જ ટેસ્ટમાં મારા એક્ઝામીનરનું ચેકીંગ આવી ગયું. એટલે એ મને પાસ કરે તો એ પોતે ફેઈલ થાય. હું ડ્રાઇવિંગ સીટ પર, ટેમી મારી બાજુમાં, અને પાછળ સાયમન … અમે ત્રણેય જણ ગોઠવાયાં. કાચમાંથી દેખાતું હતું કે, સ્ટેફી ઓફિસમાં બેઠી બેઠી કોફી પીતી હતી … મને એક્ઝામીનર અને એક્ઝામીનરના એક્ઝામીનર જોડે છોડીને. એના પર ગુસ્સો આવતો હતો મને.

ટેમીએ પહેલા મને કાર પાર્કિંગ પ્લોટની બહાર લઈ જવા કહ્યું. સ્ટીયરિંગ પર મારા હાથ ધ્રૂજતા હતા. જેવી કાર પાર્કિંગની બહાર નીકળી, એણે કહ્યું હવે પાછી રિવર્સમાં લે. અને પેલા ખાનામાં ફરી પાર્ક કરી બતાવ. સ્ટેફીએ શીખવાડેલું એમ, ઘુવડની જેમ 180 અંશના ખૂણે ગરદન પાછળ ફેરવીને સહેજ રિવર્સ લીધી, પછી બીજી તરફથી 180 અંશના ખૂણે ફેરવી પાછી સહેજ રિવર્સ લીધી. એમ કરી કરીને એડજસ્ટ કરતાં કરતાં, ગરદન મરડી મરડીને પાછી પાર્કિંગની જગ્યાએ પહોંચાડી. ટેમી મારી ડોકી ગોળ ગોળ ફરે છે કે નહિ એ જોતો હોય, અને સાયમન ટોમી બરાબર જોવે છે કે નહિ એ જોતો હોય. પાર્કિંગ માટે જે લીટીઓ દોરી હોય એમાંથી ટાયર જો સહેજ પણ બહાર નીકળી જાય … તો ફેઈલ! પણ મારે વાંધો ન આવ્યો.

પછી મને કહ્યું હવે પાછી બહાર લે, રોડ પર લઈ જા. રોડ પરથી એક મોટા સર્કલ (અહીં એને Roundabout કહેતાં હોય છે) પર લઈ ગયા. એ ય મેં બરાબર રીતે ક્રોસ કરી નાખ્યું. થોડો કોન્ફિડેન્સ આવ્યો. સ્વાભાવિક છે કે, મારો કોન્ફિડેન્સ આવતો જાય એમ ટેમી વધારે નર્વસ થતો જાય. એના પર ભૂલ શોધવાનું પ્રેશર હતું. પછી મને હાઈ-વે (અહીં એને motor way કહેવાય છે) પર લઈ ગયા. હાઈ-વે પર મિનિમમ 50 માઇલની ઝડપે (80 કિ.મી./કલાક) ફરજિયાત કાર ચલાવવાની. સ્પીડ ઘટે તો ફેઈલ! પછી ટેમીએ મારી જોડે વાતો ચાલુ કરી. “એટલે તમારે ગ્રીનીચની બધી સ્કૂલોમાં વિઝીટ કરવાની હોય છે કે અમુક એરિયાની સ્કૂલોમાં જ?”, “અચ્છા, તો સેન્ટ પાઉલ સ્કૂલમાં ગયા મહિને કેટલી વાર જવાનું થયું હતું?” “મહિને લગભગ કેટલા છોકરાઓના કેસ સોલ્વ કરો?” નાલાયક, અહીં 80ની સ્પીડમાં ગાડી દોડે છે, બાજુમાંથી દૈત્ય જેવી ટ્રકો રમારમ પસાર થાય છે, મારી એક્ઝામ ચાલે છે, મારી તો છોડ તારી પણ એક્ઝામ ચાલે છે, અને તું વાતો શેનો કરાવડાવે છે? પછી મને ખ્યાલ આવ્યો કે, આ એક્ઝામનો જ એક ભાગ છે. માળું હાળું હાઇવે પર લઈ જઈને જાણીજોઈને વાતો કરાવડાવે છે. મને ફેઈલ કરવા એ જીવ પર આવી ગયો હતો. એની વાતોના અડધા પડધા જવાબ આપીને પણ મારી નજર અને ડોક અરીસામાં સતત જોતાં રહ્યાં. પાછળથી આવતાં વાહનો બાબતે ગફલત કરવી પોસાય તેમ નહોતું. મારે પાસ થવું હતું.

પછી પાછા સિટીમાં લઈ ગયા. વચ્ચે બે-ત્રણ વાર રસ્તાની સાઈડ પર પાર્ક કરાવડાવી. પાર્ક કર્યા પછી પાછી ઉપાડો એટલે પાછી જોરદાર ગરદન ફેરવવાની. પાછળથી વાહન આવતું હોય, ભલે એ રસ્તાની વચ્ચે હોય, ભલે આપણી કાર સાઈડમાં હોય, પણ એ દરમિયાન જો તમે કાર સ્ટાર્ટ કરો તો ફેઈલ! આટલી બધી સેફટી અને ડિસ્ટન્સ એમનાં પૂર્વજો રાખતાં હોત તો આ લોકો જન્મ્યા જ ન હોત. ફક્ત રિવર્સ કેમેરામાં જોઈને કે અરીસામાં જોઈને જજમેન્ટ લો, તો ફેઈલ. ગરદન ફેરવી ફેરવીને દુખાડો તો જ પાસ. સ્ટેફીએ કહેલું, અમેરિકામાં કે ઇન્ડિયામાં આપણે સેન્સર, કેમેરા, મિરરના આધારે નિર્ણય લઈએ, અહીં એવું નથી ચાલતું. મેં મનમાં કહેલું, “ઇન્ડિયાને અમેરિકા જોડે મૂકવા માટે આભાર. બાકી અમે તો ત્યાં હિંમતના આધારે જજમેન્ટ લઈએ છીએ. જેનામાં વધારે હિંમત હોય એ પહેલો જાય. ઓછી હિંમત હોય એ, વધારે હિંમત વાળો જતો રહે, પછી જાય.”

છેલ્લે, પાછાં ટેસ્ટ સેન્ટર પર પહોચ્યા. મારા ખ્યાલથી ખાસ ભૂલો નહોતી પડી. “મોટી” ભૂલ તો કદાચ એકપણ નહોતી. તો ય મને ન ખબર હોય પણ એણે નોટિસ કરી હોય એવું બને. ટેમી પાસેથી સાયમને એક્ઝામનું કાગળ લીધું, જોયું. અને કહ્યું, “વેરી વેલ ડન.” હું ખુશ થવાની હતી, પણ યાદ આવ્યું કે મને નહિ, ટેમીને ‘વેલ ડન’ કહ્યું છે. મતલબ, હું ફેઈલ? સાયમન તો ટેમીને કાગળ પાછું આપીને જતો રહ્યો. પછી ટેમીએ મને કહ્યું, “વેલ ડન. You have passed the test. એક જ ભૂલ માર્ક કરી છે, બહુ ધીમી ચલાવો છો, યાર! પણ જ્યાં ધીમી ચલાવવાથી સેફટી જોખમાય, કે પાછળ આવતાં ડ્રાઇવરોને અડચણ થાય એવી જગ્યાએ ધીમે નથી ચલાવી. એટલે એને નાની ભૂલ ગણી છે. પાસ કરીએ છીએ. રસ્તાની સ્પીડ લિમિટ હોય એના કરતાં એકાદ બે માઇલ જ ઓછી સ્પીડ રાખવાની.”

સ્ટેફી બહાર આવીને મને ગળે મળી. Congratulations કહ્યું. હું ઓળઘોળ થઈને એને “thank you so much” અને એવું બધું કહેવાની હતી. પણ એક વાત યાદ આવી, એટલે એને મારાથી દૂર કરીને મેં ગુસ્સાથી કહ્યું, “ઓલો હાઇવે પર લઈ જઈને વાતો કરાવવાનો હતો, એક્ઝામનો એ પાર્ટ તને ખબર નહોતી? તે મને એની પ્રેક્ટિસ કેમ નહોતી કરાવી?” એ તો કારમાં પેસેન્જર સીટ પર બેસી ગઈ, અને કહેવા લાગી, “કાર સ્ટાર્ટ કર. ચલાવતા ચલાવતા વાતો કરીએ.”

https://www.facebook.com/share/p/17yx5h1fUu/

Loading

ચલ મન મુંબઈ નગરી—329

દીપક મહેતા|Opinion - Opinion|21 February 2026

મુંબઈના પોલીસ કમિશનરે જાતે છૂપો વેશ ધારણ કરીને બળવાનું કાવતરું પકડી પાડ્યું      

જાહેરમાં ફાંસી આપવા માટેનો માંચડો – ગિબેટ

પોલીસ કમિશનર ફોર્જેટે પોતાના જાનના જોખમે કંપની સરકારના લશ્કરના દેશી સૈનિકોનો બળવો શરૂ થાય એ પહેલાં જ દાબી દીધો. છતાં બ્રિટિશ લશ્કરના વડા પોતાની જિદ્દ છોડતા નહોતા : નક્કી, દિવાળીના તહેવારના દિવસોમાં કોટમાં આવેલ બજારના દેશી લોકો બળવો પોકારશે. ફોર્જેટ આ વાત માનતા નહોતા. છતાં કોટ વિસ્તારના લોકોને ચેતવવા ખાતર તેમણે બોમ્બે પોલીસના મકાનના કમ્પાઉન્ડમાં એક ખાસ પ્રકારનો ફાંસીનો માચડો (Gibbet) ઊભો કરાવ્યો અને શહેરના કેટલાક આગેવાનોને ત્યાં બોલાવી જાહેર કર્યું કે જો કોઈ પણ ઇસમ બળવો કરવાનો વિચાર સુધ્ધાં કરશે તો તેને ધોળે દિવસે, રાહદારીઓની હાજરીમાં, આ માંચડા પર લટકાવીને તાબડતોબ ફાંસી આપવામાં આવશે. આવી ચેતવણી પછી કોટ વિસ્તારના ‘દેશી’ લોકો તો સપનામાં ય ‘બળવો’ કરવાનો વિચાર નહિ કરે એમ ફોર્જેટને લાગ્યું. પણ બીજી બાજુથી બીક વધી રહી છે એમ પણ તેને લાગ્યું. ફોર્જેટના ખબરીઓએ તેમને જણાવ્યું કે રોજ રાતે કેટલાક ‘દેશી’ સૈનિકો એક ઘરમાં ભેગા થઈ કશીક ગૂસપૂસ કરી રહ્યા છે. ફોર્જેટે પોતાના ખબરીઓને તાબડતોબ તપાસ કરી રિપોર્ટ આપવા જણાવ્યું. બ્રિટિશ આર્મીના દેશી સૈનિકો સાથે જેને ઘરોબો હતો એવો એક ઇસમ તે ગંગાપ્રસાદ. એ ‘ભગત’ હતો, ગોર હતો, અને વૈદ પણ હતો. એટલે ઘણા સૈનિકોને તેનામાં પુષ્કળ વિશ્વાસ. ધોબી તળાવથી થોડે દૂર આવેલા સોનાપુર વિસ્તારના એક ઘરમાં લગભગ રોજ રાત્રે તે જતો. અને મોડી રાતે ઘરે પાછો જતો. આ ખબર મળતાં જ તાબડતોબ ફોર્જેટે આ ગંગાપ્રસાદની ધરપકડ કરી અને પોલીસની જાણીતી-માનીતી રીતે તેની પાસેથી બધી બાતમી મેળવી લીધી. બીજી જ રાતે વેશપલટો કરીને ફોર્જેટ પહોંચ્યા સોનાપુર વિસ્તારમાં આવેલા પેલા ઘરે. ત્યાં બેઠેલા ‘દેશી’ સિપાઈઓ જે ઘૂસપૂસ કરતા હતા તે બધી સાંભળી લીધી. આ સિપાઈઓ ભેગા મળીને દિવાળીના દિવસો દરમ્યાન બળવો કરવાનું કાવતરું ઘડી રહ્યા હતા. એ વખતે લૂંટફાટ કરીને બનતી ઝડપે મુંબઈ છોડી ભાગી જવાની યોજના ઘડતા હતા. પણ આ કાવતરું ઘડનારાઓ હતા તો કંપની સરકારના લશ્કરના સૈનિકો. એટલે ફોર્જેટ પોતે સીધી રીતે તેમની સામે કશાં પગલાં લઈ શકે તેમ નહોતું. બ્રિટિશ લશ્કરના અફસરો ફોર્જેટની વાત માનવા તૈયાર નહોતા. એટલે ફોર્જેટ લશ્કરના વડા મેજર બેરોને મળ્યો અને બધી વાતથી તેમને વાકેફ કર્યા. તેઓ છૂપા વેશે ફોર્જેટ સાથે સોનાપુર વિસ્તારના મકાનમાં જવા તૈયાર થયા. ત્યાંની વાતો સાંભળીને મેજર બેરો તો ડઘાઈ જ ગયા. તેમણે તાબડતોબ એ ખબર જનરલ શોર્ટને પહોંચાડ્યા. બધી વાત સાંભળ્યા પછી શોર્ટ બોલ્યા : ‘છેવટે ફોર્જેટે આપણને બધાને ઊંઘતા પકડી પાડ્યા!’ સંબંધિત સૈનિકો પર તાબડતોબ લશ્કરી અદાલતમાં કામ ચલાવવામાં આવ્યું. બે મુખ્ય આરોપી ડ્રિલ હવાલદાર સય્યદ હુસેન અને સિપાઈ મંગલ ગુડેરાને સજા-એ-મૌત ફરમાવવામાં આવી અને તેમના છ સાગરિતોને આજીવન બ્રિટિશ રાજના પ્રદેશમાંથી તડીપાર કરવામાં આવ્યા. બે સૈનિકોને દેહાંત દંડની શિક્ષા માટે પોલીસ કમીશનરની ઓફિસની બહાર ફોર્જેટે જે ફાંસીનો માચડો ઊભો કરાવેલો તેનો ઉપયોગ કરવામાં ન આવ્યો. પણ કોટની બહારના એસપ્લનેડ મેદાન(આજનું આઝાદ મેદાન)માં બે લશ્કરી તોપ લાવવામાં આવી. દિવાળીને દિવસે બન્ને ગુનેગારોને તોપના મોઢા સાથે મુશ્કેટાટ બાંધવામાં આવ્યા. અને પછી તોપના ગોળા વડે તેમના શરીરના ફુરચેફુરચા ઉડાડી દેવામાં આવ્યા. તે પછી મુંબઈના રહેવાસીઓ કે લશ્કરના દેશી સૈનિકોમાંથી કોઈએ સપનામાં પણ બળવો કરવાનો વિચાર કર્યો નહિ. બીજા ત્રીસ ગુનેગારોને પણ તડીપારની સજા થઈ હતી. પણ લોકોની લાગણી વધુ પડતી ઉશ્કેરાય નહિ એટલે નામદાર ગવર્નર લોર્ડ એલ્ફિન્સ્ટને તેમને માફી આપી.

તોપને મોઢે બાંધીને અપાતી દેહાંત દંડની સજા

હા, આજે આપણને તોપને મોઢે ગુનેગારને બાંધીને ફાંસીની સજા આપવાનું ક્રૂર અને ઘાતકી લાગે. પણ એ વખતે યરપમાં તો સજા આપવાની આવી રીતો પ્રચલિત હતી જ. પણ આપણા દેશમાં મોગલ સામ્રાજ્યમાં પણ આવી, કે આના કરતાં વધુ ઘાતકી રીતો પ્રચલિત હતી. જેમ કે, ગુનેગારને જીવતેજીવત ભીંતમાં ચણી લેવો કે તેના હાથ-પગ પર મોટા ખીલા ઠોકીને તેને ભીંત સાથે જીવતો જડી દેવો. લોર્ડ એલ્ફિન્સ્ટનનું માનવું હતું કે જો મુંબઈમાં બળવો થયો હોત તો તેને પૂના, હૈદરાબાદ, અને મુંબઈ ઈલાકાનાં બીજાં શહેરોમાં ફેલાતાં વાર ન લાગી હોત. અને પછી બળવાની એ જ્વાલા મદ્રાસ સુધી પહોંચી હોત. બળવો શમી ગયો અને કંપનીના રાજને બદલે તાજનું રાજ સ્થપાયું તે પછી, ૧૮૫૯ના મે મહિનાની ૨૩મી તારીખે લખાયેલા એક પત્ર દ્વારા નામદાર ગવર્નરે ફોર્જેટનો ખાસ આભાર માન્યો હતો. તેમાં કહેવામાં આવ્યું હતું : ‘મિસ્ટર ફોર્જેટે જે કામ સફળતાપૂર્વક પાર પાડ્યું તે કામ અસાધારણ હિંમત, ચોકસાઈ, અને નિર્ણયશક્તિ માગી લે તેવું હતું. કપરી કસોટીના કાળમાં મિસ્ટર ફોર્જેટમાં રહેલા આ બધા જ ઉમદા ગુણો પૂરેપૂરા ખીલી ઊઠ્યા હતા.’ 

૧૮૫૭ના બળવાના ઘા લગભગ રૂઝાવા આવ્યા હતા ત્યાં મુંબઈએ, અને એટલે પોલીસ કમિશનર ફોર્જેટે, નવી, અને સાવ જૂદી જાતની પરિસ્થિતિનો સામનો કરવો પડ્યો. આ પરિસ્થિતિ તે અસાધારણ સમૃદ્ધિની પરિસ્થિતિ. ૧૮૬૧ના એપ્રિલની ૧૨મી તારીખે અમેરિકામાં આંતરવિગ્રહ શરૂ થયો. પરિણામે માન્ચેસ્ટરની કાપડ મિલોને અમેરિકન રૂ (કપાસ) મળતું બંધ થયું. એટલે એ મિલોએ હિન્દુસ્તાનથી, અને ખાસ કરીને મુંબઈથી ઊંચા ભાવે કપાસ ખરીદવાનું શરૂ કર્યું. પરિણામે હિન્દુસ્તાનના કપાસના ભાવ આસમાને ગયા. કહેવાય છે કે મુંબઈ શહેરના જ નહિ, મુંબઈ ઈલાકાના ઘણા લોકોએ ઘરનાં ગાદલાં-ઓશિકાં ફાડીને તેમાંનું રૂ પણ વેચી નાખ્યું હતું! મુંબઈમાં પૈસાની રેલમછેલ થઈ. કપાસના વેપારીઓને લોન આપવા રાતોરાત નવી બેંકો ઊભી થઈ. નવી નવી કંપનીઓ ઊભી થઇ. શેરની લે-વેચથી મુંબઈનું શેર બજાર ધમધમવા લાગ્યું. 

૧૮૬૩ના એપ્રિલમાં કવિ દલપતરામ મુંબઈની મુલાકાતે આવેલા ત્યારે મુંબઈની જાહોજલાલી જોઈ આભા થઈ ગયા હતા. તેમણે લખ્યું :

લંકાની લક્ષ્મી બધી, છે મુંબઈ મોઝાર,

જેણે મુંબઈ જોઈ નહિ, અફળ ગયો અવતાર.  

માન્ચેસ્ટર મોકલવા મુંબઈની ગોદી પર ખડકાયેલી કપાસની ગાંસડીઓ 

બરાબર આ જ વખતે, ૧૮૬૨માં, મુંબઈને નવા ગવર્નર મળ્યા, સર બાર્ટલ ફ્રેરે. એ હતા ઉદારમતવાદી. શેર બજારના બેતાજ બાદશાહ ગણાતા પ્રેમચંદ રાયચંદને ફ્રેરે સાથે સારો સંબંધ બંધાયો. નવી બેંકો, નવા વેપારીઓ, નવી રેકલમેશન યોજનાઓને ગવર્નરે ટેકો આપ્યો. તો બીજી બાજુ એ વખતે ફૂટી નીકળેલી ઢગલાબંધ ‘રેકલમેશન’ કંપનીઓ દરિયો પૂરીને નવી જમીન મેળવવામાં પડી હતી. દેશાવરમાંથી મજૂરો, વેપારીઓ, આડતિયાઓ, વગેરેના ધાડે ધાડાં મુંબઈ આવવા લાગ્યાં. વસતી વધતી ગઈ. આ બધાંને લીધે પોલીસ કમિશનર ફોરજેટનું કામ ઘણું વધ્યું એટલું જ નહિ, કામનું સ્વરૂપ પણ બદલાયું. પહેલાં ચોર-ડાકુ પકડવાના હતા. મુંબઈમાં બળવો ન ફાટી નીકળે તેનું ધ્યાન રાખવાનું હતું. હવે વેપારવણજમાં હેરાફેરી કરી લોકોને ખંખેરતા વેપારીઓને પકડી પાડવાના હતા. રાતોરાત પૈસાદાર થઈ ગયેલા લોકોની સાથે તેમને ખંખેરી નાખનારા ઉસ્તાદો પણ મન ફાવે તેમ આખા શહેરમાં આવન-જાવન કરતા હતા. વધતી વસતી સાથે નાના મોટા ગૂના પણ વધ્યા જ. એ બધા સાથે કામ પાર પાડવાનું હતું પોલીસ કમિશનર ફોર્જેટે. વળી આ જ અરસામાં ફોર્જેટને માથે એક વધારાની જવાબદારી આવી : મુંબઈના મ્યુનિસિપલ કમિશનરનો વધારાનો હોદ્દો પણ તેમને સોંપવામાં આવ્યો!

ફોર્જેટે કડક હાથે કામ લઈ મુંબઈમાં કાયદો અને વ્યવસ્થામાં પુષ્કળ સુધારા કર્યા તે અંગે આભાર વ્યક્ત કરવા મુંબઈના વેપારીઓએ ૧,૩૦૦ પાઉન્ડ જેટલી રકમ ભેગી કરી ફોર્જેટને ‘થેલી’ આપી. તો કોટન મર્ચન્ટ એસોસિયેશને ૧,૫૦૦ પાઉન્ડ જેટલી રકમ તેમને ભેટ ધરી. બેક-બે રેક્લ્મેશન કંપનીએ પોતાના પાંચ શેર ફોર્જેટને ભેટ આપ્યા. એ શેરનો ભાવ જ્યારે આસમાને ગયો ત્યારે એ વેચીને ૧૩,૫૮૦ પાઉન્ડ જેટલી રકમ ફોર્જેટને મોકલી આપી. (એ જમાનામાં સરકારની મંજૂરી લીધા પછી સરકારી નોકરો આવી ભેટો સ્વીકારી શકતા.) પણ હા, ફોર્જેટના મનની એક વાત તેના મનમાં જ રહી ગઈ. તેને હતું કે ૧૮૫૭ના બળવા વખતે  પોતે જે કાંઈ કર્યું તેને ધ્યાનમાં લઈને ઉપરીઓ તેને ‘સર’નો, કે નહિ તો બીજો કોઈ ઇલકાબ આપશે. પણ સરકારે વખાણ કર્યા, વધારાનું પેન્શન મંજૂર કર્યું, પણ કોઈ ઈલ્કાબ ફોર્જેટને આપ્યો નહિ. કેટલાક માને છે કે તેનું કારણ એ કે ફોર્જેટ પાક્કો અંગ્રેજ બચ્ચો નહિ, એન્ગલો ઇન્ડિયન ઓલાદનો હતો.

નિવૃત્તિ પછી સ્વદેશમાં ફોર્જેટે બંધાવેલ ‘કાવસજી જહાંગીર હોલ’ 

છેવટે ૧૮૬૪ના એપ્રિલમાં ફોર્જેટે નિવૃત્તિ લીધી અને ઈંગ્લન્ડ પાછા જવાની તૈયારી કરી. એ વખતે કોઈક કારણે સર કાવસજી જહાંગીરે તેને બહુ મોટી રકમ ભેટ આપી. એટલે ગ્રેટ બ્રિટન ગયા પછી ફોર્જેટે ૨૬ એકર જેટલી જમીન ખરીદી. તેના પર બાંધવાના મકાનનો નકશો પોતે બનાવ્યો અને એ પ્રમાણે જે ભવ્ય ઈમારત ઊભી થઈ તેને નામ આપ્યું ‘કાવસજી જહાંગીર હોલ.’ તેણે બંધાવેલી ઈમારતમાં ભારતીય સ્થાપત્યનાં ઘણાં લક્ષણો જોવા મળતાં હતાં. ૧૮૯૦ના જાન્યુઆરીની ૨૭મી તારીખે લંડનમાં ફોર્જેટનું અવસાન થયું. 

મુંબઈની ફોર્જેટ સ્ટ્રીટ પર આંટો મારવા આપણે નીકળેલા. અને પહોંચી ગયા છેક લંડન. 

હવે? ન જાણ્યું જાનકી નાથે … તો આપણે તે વળી કોણ જાણનારા?

e.mail `; deepakbmehta@gmail.com

XXX XXX XXX 

પ્રગટ : “ગુજરાતી મિડ-ડે”; 21 ફેબ્રુઆરી 2026

Loading

...102030...100101102103...110120130...

Search by

Opinion

  • એક યુવક જન્તર મન્તર છોડતી વખતે પોલીસને કહેતો જાય કે, “ફિર આયેંગે ઔર તબ બંદૂક લેકર આના.”
  •  પ્રાથમિક શિક્ષણથી યુનિવર્સિટી શિક્ષણ સુધી ભ્રષ્ટાચાર એ જ શિષ્ટાચાર …
  • ૨૧મી સદીમાં ઘર પુન: બાંધવું
  • Gen Zનો રોષ: કઠેડામાં આજની કે અગાઉની પેઢી નહીં, વ્યવસ્થા છે
  • ચલ મન મુંબઈ નગરી—353

Diaspora

  • યુ.કે.માં ડ્રાઇવિંગની પરીક્ષા
  • અમીના પહાડ (1918 – 1973) 
  • છ વર્ષનો લંડન નિવાસ
  • દીપક બારડોલીકરની પુણ્યતિથિએ એમની આત્મકથા(ઉત્તરાર્ધ)ની ચંદ્રકાન્ત બક્ષીએ લખેલી પ્રસ્તાવના.
  • ગાંધીને જાણવા, સમજવાની વાટ

Gandhiana

  • શું આ જ કળિયુગની પરિભાષા હશે ? 
  • આંતરિક શક્તિ : હિંમત, અંતરાત્માનો અવાજ અને અહિંસક પ્રતિકાર 
  • માનવતાવાદી ત્રિપુટીને સ્મરણાંજલિ 
  • ગાંધી ‘મોહન’માંથી ‘મહાત્મા’ બન્યા, અને આપણે?
  • ગાંધીહત્યાના પડઘા: ગોડસેથી ગોળવલકર સુધી …

Poetry

  • ગઝલ
  • માર્યા જશે
  • ચાર સાંપ્રત હિન્દી કાવ્યો
  • ગઝલ
  • લૂંટ શકે તો લૂંટ

Samantar Gujarat

  • ઇન્ટર્નશિપ બાબતે ગુજરાતની યુનિવર્સિટીઓ જરા પણ ગંભીર નથી…
  • હર્ષ સંઘવી, કાયદાનો અમલ કરાવીને સંસ્કારી નેતા બનો : થરાદના નાગરિકો
  • ખાખરેચી સત્યાગ્રહ : 1-8
  • મુસ્લિમો કે આદિવાસીઓના અલગ ચોકા બંધ કરો : સૌને માટે એક જ UCC જરૂરી
  • ભદ્રકાળી માતા કી જય!

English Bazaar Patrika

  • State-Sponsored Communal Profiling : The Gujarat Government Must Be Held Accountable
  • My mother cries on the phone’: TV’s war spectacle leaves Indians in Israel calming frightened families
  • “Why is this happening to me now?” 
  • Letters by Manubhai Pancholi (‘Darshak’)
  • Vimala Thakar : My memories of her grace and glory

Profile

  • તપસ્વી સારસ્વત ધીરુભાઈ ઠાકર
  • સરસ્વતીના શ્વેતપદ્મની એક પાંખડી: રામભાઈ બક્ષી 
  • વંચિતોની વાચા : પત્રકાર ઇન્દુકુમાર જાની
  • અમારાં કાલિન્દીતાઈ
  • સ્વતંત્ર ભારતના સેનાની કોકિલાબહેન વ્યાસ

Archives

“Imitation is the sincerest form of flattery that mediocrity can pay to greatness.” – Oscar Wilde

Opinion Team would be indeed flattered and happy to know that you intend to use our content including images, audio and video assets.

Please feel free to use them, but kindly give credit to the Opinion Site or the original author as mentioned on the site.

  • Disclaimer
  • Contact Us
Copyright © Opinion Magazine. All Rights Reserved