રચના અને નેહા સમવયસ્ક હતી અને સાથે અભ્યાસ કરતી હતી. નેહાનો સ્વભાવ સરળ અને જતુ કરવાની ભાવના વાળો હતો. જ્યારે રચનાનો સ્વભાવ અકડું અને અભિમાન વાળો હતો. રચનાના પપ્પા શહેરના નામાંકિત વકીલોમાંના એક હતા. ધિકતી પ્રેક્ટિસ અને અઢળક આવક હતી. સંતાનમાં રચના એક જ હતી આથી વધુ પડતા લાડપ્યારથી ગર્વિષ્ઠ અને અમીરીમાં રાચતી થઈ ગઈ હતી. તે માનતી કે પૈસા જ સર્વસ્વ છે. ઘણી વખત તેના પપ્પા તેને કહેતા, “બેટા, પૈસા નહીં પણ સમય બળવાન છે. સમયને માન આપતા શીખ. કોઈનો સમય ક્યારે ય એક સરખો હોતો નથી. આજે આપણો સમય બળવાન છે તો કાલે તે નબળો પણ પડી શકે છે.” પણ, રચના કહેતી, “ના પપ્પા, મારો સમય હંમેશાં એવો જ રહેવાનો છે. મારે કોઈની જરૂર નહીં પડે, બીજાને મારી જરૂર પડશે.”
નેહાના પપ્પા એક પેઢીમાં કામ કરતા હતા. સામાન્ય આવક હતી. કુટુંબમાં ત્રણ બાળકો અને પત્ની સાથે પાંચ જણાનો નિર્વાહ કરવાનો હતો એટલે આર્થિક સંકડામણ રહેતી હતી. નેહા સમજુ હતી અને અભ્યાસમાં સારી હોવાથી, સરળ સ્વભાવની હોવાથી જરૂરી મદદ મળી રહેતી. રચનાને નેહા સાથે મિત્રતા હતી, પણ તે પોતાની મોટાઈ બતાવવા માટે હતી. નેહાની આગળ પોતે પૈસાદાર હોવાનું પ્રદર્શન કર્યા કરતી. નેહાને તે ગરીબ છે એવો અહેસાસ કરાવતી રહેતી. રચના, બીજી સખીઓ વચ્ચે પણ નેહાને ઉતારી પાડતી, અપમાનિત કરતી. નેહા બધું જ સમજતી હતી, પણ તેને પોતાની આર્થિક પરિસ્થિતિ અને સમય અને સંજોગોનો ખ્યાલ હતો. ઘણી વખત બીજી સખીઓ પણ નેહા સાથેના આવા વ્યવહાર માટે રચનાને ટોકતી, તો રચના કહેતી તેને આજે પણ મારી જરૂર પડે છે અને પછી પણ પડશે. મને એ શું ખપ લાગવાની છે? મારે તેની જરૂર ક્યારે ય નહીં પડે. નેહાને પણ રચનાની આવી વાતોની ખબર હતી, પણ એ પોતાના સ્વભાવને લઈને ગમ ખાઈ જતી, કોઈ પ્રતિભાવ આપતી નહોતી.
સમયનું ચક્ર ફરતું રહ્યું. નેહાનો દીકરો અતુલ એક ખ્યાતનામ ન્યુરોલોજિસ્ટ ડૉક્ટર થઈ ગયો હતો. તેની મુલાકાત માટે પંદર પંદર દિવસ રાહ જોવી પડતી. અદ્યતન હોસ્પિટલ હતી. તેનો એક નિયમ હતો, ગરીબ હોય કે પૈસાદાર દરેકને મુલાકાત નિયમ પ્રમાણે જ આપવામાં આવતી અને તે જ પ્રમાણે ટ્રીટમેન્ટ થતી હતી. લાગવગને કોઈ સ્થાન નહોતું. તે માનતો કે ગરીબ હોય કે પૈસાદાર રોગ માટે બધા સરખા હોય છે અને તેની કુશળતા જોતા બધાં જ તેના આ વિચારને/નિયમને માન આપતા.
વિધિને કરવું ને રચનાના દીકરાને એક્સસિડેન્ટ થયો. માથાના ભાગે સખત ઇજાઓ થઈ અને તાત્કાલિક ઓપરેશન કરવું પડે તેમ હતું, ડૉક્ટરોનો મત હતો કે આ ઓપરેશન ડૉક્ટર અતુલ સિવાય કોઈ નહીં કરી શકે. ડૉક્ટર અતુલની આવા કોમ્પ્લિકેટેડ ઓપરેશનમાં માસ્ટરી હતી અને ઘણા અસંભવ હોય તેવા કેસમાં સફળતા મેળવી હતી. પણ, તેની મુલાકાત તો પંદર દિવસ પછી મળે અને એટલો સમય દર્દી પાસે નહોતો, તો શું કરવું?
રચનાએ કહ્યું, ડોકટર અતુલને ફોન કરીને તપાસ તો કરીએ, એ, શું કહે છે. ફોન કરતા જવાબ મળ્યો “સાહેબની મુલાકાત પંદર દિવસ પહેલાં શક્ય નથી, બહુ લાબું વેઇટિંગ લિસ્ટ છે.”
“સાહેબને કહો કે મારા દર્દી પાસે એટલો સમય નથી. તાત્કાલિક ઓપરેશન કરવું પડે તેમ છે જે ફક્ત ડોકટર અતુલ સાહેબ જ કરી શકો એમ છે. સાહેબને કહીને કંઇક રસ્તો કાઢો.”
“ના, એ શક્ય નથી, સાહેબનો નિયમ છે એટલે અમે કંઈ મદદ નહીં કરી શકીએ.”
“તો અમે સાહેબને રૂબરૂ મળી શકીએ?”
“જેવી તમારી ઈચ્છા પણ સાહેબે આજ સુધી પોતાના નિયમમાં બાંધછોડ કરી નથી.”
રચનાને તપાસ કરતાં ખબર પડી કે સ્કૂલ, કોલેજના દિવસોમાં સદા ય જેને ઉતારી પાડતી, બે-ઈજ્જત કરતી અને ગરીબાઈની ઠેકડી ઉડાડતી એ નેહાનો પુત્ર જ ડૉક્ટર અતુલ છે. તેને બીક લાગી. હું નેહાને મળવા જાઉં અને તે તેના દીકરાને ઓપરેશન કરવાની ના પાડી, મેં કરેલી બે-ઈજ્જતીનો બદલો લે તો. પણ, તાત્કાલિક ઓપરેશન કરવાની જરૂરિયાત છે, જો ઓપરેશન સમયસર નહીં કરવામાં આવે તો દીકરાને બચાવો મુશ્કેલ છે. જે થાય તે હું નેહાને મળવા જઈશ, પગમાં પડી મારા કૃત્યોની માફી માગી લઈશ. નેહા મોટા દિલની છે મને જરૂર મદદ કરશે.
આલીશાન બંગલાની ડોરબેલ વાગી, માણસે બારણું ખોલ્યું, “કોનું કામ છે? ડૉક્ટર સાહેબ ઘરે કોઈને મળતા નથી.”
“મારે નેહા મેડમનું કામ છે.”
“બેસો, હું મેડમને વાત કરું છું.” રચના મોંઘા ઇટાલિયન સોફા ઉપર બેઠી. માણસે મોંઘી ટ્રેમાં પાણી આપ્યું.
“અરે! રચના તું? આપણી ઘણા લાંબા સમય પછી મુલાકાત થઈ.”
“તું મને ઓળખી ગઈ?”
“તને તો હું કેમ ભૂલું. એ દિવસોને કેમ ભૂલું કે એક પણ મોકો મને બે-ઇજ્જત કરવાનો તું છોડતી નહોતી.”
“એમ બોલમાં મને આજે મારા એ ભૂતકાળનાં કૃત્યનો અફસોસ અને પસ્તાવો થાય છે.”
“રચના એ દિવસોમાં તારાં વર્તનને કારણે મેં ખૂબ માનસિક ત્રાસ ભોગવ્યો છે. છતાં આજે હું જે કંઈ છું, એ તારાં વર્તનના પરિણામે છું. તારી એ અવહેલનાએ જીવનમાં કંઈક કરી બતાડવાનું જોશ અને જોમ આપ્યું. હું તો કંઈ ન કરી શકી, પણ મારા દીકરાને એક ઉચ્ચ અને ખ્યાતનામ વ્યક્તિ બનાવી શકી. આજે મારા અતુલનું ડૉક્ટર જગતમાં નામ અને સ્થાન છે.”
“હા, પણ તું શું કામ આવી છો? આપણે ખોટી વાતે ચડી ગયાં.” રચના ધ્રુસકે ને ધ્રુસકે રડવા લાગી.
“તું રડમાં. શું વાત છે એ કહે.” રચનાએ બધી વાત કરી. “મારા કૃત્યની સજા મારા દીકરાએ ન ભોગવવી પડે. મને માફ કરી દે.”
“અરે! રચના એ સ્કૂલ, કોલેજના દિવસો હતા. ભૂલી જા એ બધું. મેં તને ત્યારે પણ જવાબદાર નહોતી ગણી. કારણ કે એમાં તારો કોઈ વાંક નહોતો મારી પરિસ્થિતિ જ એવી હતી.”
“નેહા તું કેટલી ઉદાર દિલની છો. કાશ! હું, પણ તે સમયે પૈસાના અભિમાનમાં ન આવી હોત તો. મારા પપ્પાએ પણ સમજાવી હતી. બેટા, સમયને માન આપતા શીખ. સૌનો સમય એક સરખો નથી રહેતો. આજે મને સમજાય છે. મારા પપ્પા કેટલા સાચા હતા.”
નેહાએ અતુલને ફોન કર્યો, બેટા, તારું કામ છે, તું જરા ઘરે આવી જા. નેહાએ અતુલને રચનાની વાત કરી. “મમ્મી, તું તો મારા નિયમને જાણે છે.”
“હા, બેટા, તારા એ નિયમ ઉપર મને ગર્વ છે. પણ, બેટા, તારી આ માતાનું રચના માસી ઉપરનું ઋણ ચૂકવવા, મારી ખાતર નિયમમાં તારે બાંધછોડ કરવી પડશે.”
“ભલે મમ્મી, જેવી તમારી આજ્ઞા.”
રચનાએ કહ્યું, “બેટા, અતુલ, તારી મમ્મી, નેહા બહુ જ ઉમદા વ્યક્તિ છે. અને તેનો દીકરો પણ ઉમદા જ હોય. આજે મને સમયનું મૂલ્ય સમજાયું, સમયને માન આપશો તો સમય તમને માન આપશે.”
ભાવનગર, ગુજરાત
e.mail : Nkt7848@gmail.com
