In times of this pandemic genuine good news are hard to come by. This is one of them. Race for a vaccine against SARS-CoV-2 is like a marathon that is being run at the pace of a 100 meter sprint. With more than 100 vaccine candidates in the pipeline, vaccine developed by the Jenner Institute of the Oxford University is the clear front runner. The institute, named after Edward Jenner, the English physician who developed the small pox vaccine & revolutionized the field preventive medicine, is currently headed by professor Adrian Hill. Prof Hill has been at the forefront of vaccine science for many years with most of his research for malaria, ebola & MERS vaccines.

Instead of the classical way of viral vaccine making where the weakened version of a virus is used to trigger an immune response, this vaccine uses different approach. First, a different virus, in this case a respiratory virus found in chimpanzees, is modified to neutralize it's effects. Later the same virus was tweaked to mimic the SARS-CoV-2. Initially it was developed to fight the MERS virus, a close relative of SARS-CoV-2. When cases began to increase in China in late January, with full viral genome sequence being released by the Chinese scientists, Jenner institute decided to alott some resources for a small vaccine project for this novel coronavirus. Little did they know that their small project, in just 2 month's time would spreadhead the search for a vaccine against the deadliest pandemic in over 100 years.

In the preclinical phase of the trial, 6 rhesus macaque monkeys vaccinated with this vaccine showed no signs of illness even after 28 days after being exposed to large quantities of SARS-CoV-2 virus. Similar exposures consistently caused infections in other monkeys. Phase I is already underway with 1100 people in randomized placebo controlled clinical trial. Aside from measurements of antibody production – i.e. body's response to the vaccine, this is the phase in which safety & tolerability between the actual vaccine & a placebo are measured in a relatively smaller group of healthy human subjects.

Multicenter combined phase II & III trials consisting of more than 5000 participants is expected to begin before the end of May, 2020 which may also include Indian collaboration. This larger scale part of the trial will see researchers continually monitor vaccine's efficacy, along with it's immunogenicity & toxicity. If all goes well, this vaccine may get it's fasttrack FDA approval by September of this year. The Jenner institute has already made clear that it will not sell it's exclusive rights/patent to any company to prevent profiteering in these distressing times. 6 asian & european firms have already signed up for the mass production of this potential vaccine, pune based Serum Institute of India being of them. Serum institute is even going to invest a substantial amount of money & resources on starting the vaccine production by May end, so that if the vaccine gets FDA approval by September, world doesn't have to wait for further 2-3 months to start deploying it.

Even if this vaccine doesn't succeed, it will teach us a great deal more about this devious virus which in turn will be helpful in all future vaccine making efforts. Humankind will win the fight against this treacherous virus & it will not be by god's grace or some miracle but by human ingenuity & perseverance. 

Popular perceptions form the base of many an acts of violence and violation of human rights of deprived sections of society. In India from mid-eighties many an event has shaped the perceptions and intensified Hate towards the religious minorities. Already the rise of communal politics during freedom movement had created a uniform image of minorities, Muslims in particular. This has been taking downward spiral by and by. Not an event is missed where the negative perceptions are not deepened. Be it the issue of Ram Janmbhumi-Babri mosque or the Holy cow, stereotypes have been so constructed that the Muslims in particular are given negative image. Intensifying this problem further has been the tragedy of Corona Virus pandemic. While dealing with such a National emergency requires utmost unity, the communal forces, this time the section of Media in particular, which has come to be labeled as Lap media, has played the role which is reprehensible.

Through their biased programs they presented the Nijamuddin Markaz event as the nidus of Corona spread in India putting the blame of spread of this dreaded pandemic on Tabligi Jamaat (TJ). True TJ cannot be exonerated in the spread of the disease through its acts of commission and omission. But there have been parallel acts by other organizations including the steps not taken by the state due to which India is undergoing the pangs of this disease. While many may dismiss this as whataboutery, the fact is that among the ten defaulters, if you single out one for the act, it is targeting and deliberate singling out for sinister goals. One should blame TJ for sure but this blame has to be in conjunction with other similar slips which have contributed to the disease spreading in India.

The disease begins in China and grips the countries like US, Italy Spain, Malaysia and many others. Those coming from these countries brought along the disease. The first death in India is of a person coming from Saudi Arabia (Feb 12). Then there is a high-profile singer, Kanika Kapoor, who was Corona positive and she came in contact with innumerable people. A Sikh preacher, who was Corona positive also came in contact with thousands. The TJ event which was planned much earlier, with due permission from the Government of India, was not cancelled as the overall threat perception here in India has been low.

To be precise WHO declared it as global emergency on January 30. In India Rahul Gandhi (Feb 12) tweets urging the government of India to take the Corona threat seriously, but he is mocked at. The Markaz event from 13-15 March where international delegates are allowed to come with due permission without any airport screening. Indian Government on 13th March declares through the spokesperson of Ministry of Health and family Welfare that Corvid 19 is not and Emergency in India. While Delhi Government starts putting restrictions on assemblies from 13th March the Government of India wakes up by calling a Janata Curfew on 22nd March. This is followed by the National lockdown on 24th March, which was declared at a notice of four hours.

The TJ event comes to media notice when one of the persons attending it dies in Kashmir and other six die in Telangana. The lap media anchors, who till that time were playing Antakshari, got the tonic for their type of journalism. Distorted news is immediately made the part of social perception that it is TJ which is the source of spreading the disease. This is picked up by the usual channels, social media, word of mouth propaganda and the usual culprit, Muslim is presented as the cause of spread of the disease. The rumors abound (Tabligi demanding non-veg food in hospital, Tabligi’s spitting to spread corona, Tabligis behaving indecently) the result is that on the lines of lynching in the name of cow, few incidents take place (Muslim woman being denied admission for delivery, a youth beaten up, another youth forced to commit suicide). Many housing societies ban the entry of Muslims in their communities and other scattered incidents against minorities. And all this is just tip of the iceberg created by Hate.

The section of Media already created the scare of Corona bomb, Corona Jihad, India being encircled by Corona Jihadis. The result was that various state circulars started putting forward the numbers of Corona affected victims in two categories, these originating from TJ and others. It is in this background that the Chairman of Minorities Commission of Delhi, Dr. Zafrul Islam Khan) had to write “Your bulletins of Coronavirus victims are showing a separate column ‘Markaz Masjid’. Such thoughtless classification is feeding into the Islamophobia agenda of the lap media and Hindutva forces and has been easily turned into a handle to attack Muslims across the country. As a result, Muslims are being attacked in various areas, calls are being made for their social boycott, one boy was almost lynched in the North-West Delhi village of Harewali, others attacked.”

Today the situation has come to a pass where the fake news and Hate spreaders are being urged upon even by the Government to desist from such postings, which are not authentic and true. Many Chief Minsters, particularly of Andhra, Maharashtra, Kerala and WB have urged on people not to spread things which create divides in the society. Even United Nations has come forward to appeal that racial and religious profiling of Corona virus spread should be stopped.

The logical thinking and understanding proper chronology of spread of the disease clearly points to the fact that government has woken very late in registering the potential of the dangers of Covid 19. The section of media making merry by distorted presentation needs to realize that their home work should be truthful and balanced. Corona is an international pandemic, global problem, spread by various factors. By narrowing it down to TJ and by equating TJ to Muslims in general, they are doing a great disservice to the cause of National unity and humanity.

છેલ્લા કેટલાક સમયથી માનવજાત સામે ઊભી થયેલી કોવિડ-૧૯ની અસામાન્ય ઘટનાએ આપણને વિચારતા કરી દીધા છે. કોરોના મહામારી પૂર્વે મંદીનાં નિરાશાજનક પરિણામોથી વિશ્વના દેશો સાથે ભારત પણ પીડિત હતું અને કોરોના મહામારીને કારણે આર્થિક વ્યવસ્થા વધુ કથળી છે. વૈશ્વિક સ્તરે મંદી, વૈશ્વિક બેકારી, ઉત્પાદનનાં સાધનોનું સ્થળાંતર વગેરે કેટલાક ગંભીર આર્થિક પ્રશ્નો ઊભા થઈ રહ્યા છે. એમાં સૌથી અગત્યની સમસ્યા ઉત્પાદનનાં સાધનોના સ્થળાંતરની રહેશે. છેલ્લા કેટલાક દસકાથી મહત્તમ નફાકારકતા સાચવવા ખર્ચઘટાડાના નામે થયેલા આંતરરાષ્ટ્રીય શ્રમવિભાજન સામે પણ પ્રશ્નો ઊભા થયા છે. દુનિયાનાં ઘણાં ઉદ્યોગગૃહો તેમના વિદેશમાં કાર્યરત ઉત્પાદનના એકમોને પોતાના દેશમાં સ્થળાંતરિત (relocate) કરવાનું વિચારી રહ્યા છે. તો બીજી બાજુ તેમના દેશમાં કામ કરતાં વિદેશી નાગરિકોને દેશ છોડવાનું ફરમાન જે તે દેશની સરકારો કરી રહી છે, એવું પણ બની રહ્યું છે. દુનિયાના અર્થશાસ્ત્રીઓ, નીતિ-ઘડવૈયાઓ, સામાજિક તથા આર્થિક વિશ્લેષકો ખર્ચની સાથે આ નવા પરિપ્રેક્ષ્યમાં જોખમના તેમ જ અવિશ્વાસના આયામને વધુ મહત્ત્વ આપીને દેશોના ઉત્પાદનના એકમોના સ્થળાંતરના નિર્ણયો લેવા સંબંધિત ઉદ્યોગપતિઓને મજબૂર કરશે.

આપણા દેશનાં સંદર્ભમાં વિચારીએ તો, દુનિયાના વિવિધ દેશોમાં કામ કરતા બિનનિવાસી ભારતીયો વતનમાં પાછા ફરવા પરિસ્થિતિ સુધરે તેની રાહ જોઈ રહ્યા છે. બીજી તરફ, દેશનાં જુદાં જુદાં રાજ્યોમાં કામ કરતા અન્ય રાજ્યોના ઘણા શ્રમિકો પણ પોતાના વતન તરફ પ્રયાણ કરી ગયા છે અને બીજા હજારો શ્રમિકો વતનમાં પહોંચવાના મરણતોલ પ્રયાસો કરી રહ્યા છે. શ્રમિકોની પોતાના વતન તરફ પાછા વળવાની પ્રક્રિયાને રીવર્સ માઈગ્રેશન કહે છે. આ પરિસ્થિતિ માટે આર્થિક કારણો ઉપરાંત સામાજિક તેમ જ મનોવૈજ્ઞાનિક કારણો પણ જવાબદાર હોય છે.

આવા સંજોગોમાં કેટલાક ટૂંકા ગાળાના તેમ જ લાંબા ગાળાના આર્થિક પ્રશ્નો પણ ઊભા થશે. આપણે ભારતના સંદર્ભમાં જોઈએ તો, બિનનિવાસી ભારતીયોનું રીવર્સ માઈગ્રેશન શહેરી વિસ્તાર તરફ વધારે અને ગ્રામ્ય વિસ્તાર તરફ ઓછું રહે, જેથી શહેરી વિસ્તારમાં એકાએક આવાસ જેવી માળખાકીય સુવિધાઓની માગમાં વધારો થશે. તેને કારણે ટૂંકા ગાળામાં મોંઘવારીની સમસ્યા વધશે. સાથેસાથે આ બિનનિવાસી ભારતીયો પોતાની કાર્યક્ષમતા મુજબ બજારમાં રોજગાર મેળવવાનો પ્રયત્ન કરશે, જેથી ટૂંકા ગાળા માટે શિક્ષિત બેકારી કે ચક્રીય બેકારી સર્જાશે. બીજી બાજુ, ગ્રામ્ય વિસ્તાર પર બે બાજુથી દબાણ વધશે. એક તરફ બિનનિવાસી ભારતીયોનું રીવર્સ માઈગ્રેશન અને બીજી તરફ દેશના શહેરી વિસ્તારના શ્રમિકોનું પોતાના વતન તરફનું રીવર્સ માઈગ્રેશન. આ બંને પરિબળોની ગ્રામ્ય વિસ્તાર પર ગંભીર અસરો ઊભી થશે. આમેય ગ્રામ્ય વિસ્તારમાં રોજગારીની તકોનો અભાવ છે, ત્યાં આવા ભારણથી બેકારીની સમસ્યા વિકરાળ બનશે. આ તો શ્રમિકોની વાત થઈ. અગાઉ વાત કરી તેમ, મૂડીરોકાણનું પણ રીવર્સ માઈગ્રેશન થશે. મૂડી સાધનોનું રીવર્સ માઈગ્રેશન એટલે દેશમાં થયેલા વિદેશી મૂડી રોકાણનું પાછું જવું. જો આવું થશે તો દેશના આર્થિક વિકાસ પર વિપરિત અસર થશે.

આ આર્થિક, સામાજિક કે પર્યાવરણીય સમસ્યાઓ માટે પ્રવર્તમાન આર્થિક મૉડેલ જવાબદાર છે, એ વાત નિર્વિવાદ છે. દુનિયાના દેશોએ પણ આર્થિક આયોજનની વ્યૂહરચના બદલવી પડશે. તેમાં સ્થાનિકીકરણ મહત્ત્વનો ભાગ ભજવશે. અહીં ગાંધીજીના અન્ય ગ્રામોદ્યોગો દ્વારા આર્થિક રીતે સ્વનિર્ભરતા આવે તો સ્વાભાવિક રીતે દેશ સ્વનિર્ભર બનશે.

ગાંધીજીના આર્થિક વિચારો નૈતિકતા, અહિંસા (માનવ અને કુદરત પ્રત્યે), માનવીની સર્વોપરિતા, કરકસર, જાતમહેનત, લોકો માટે લોકો દ્વારા ઉત્પાદન, ટ્રસ્ટીશીપ, સ્વદેશી અને સર્વોદય જેવા ખ્યાલો પર આધારિત છે. કોરોના મહામારીના સંકટના પરિપ્રેક્ષ્યમાં જુઓ તો, ગાંધીજીના આર્થિક વિચારો જ બંધબેસતા છે. ગાંધીજીના આર્થિક વિચારો પ્રવર્તમાન પ્રશિષ્ટ અર્થશાસ્ત્રની મૂળભૂત ધારણાઓથી અત્યંત જુદા છે, પરંતુ અત્યારે અર્થશાસ્ત્રના તજ્જ્ઞો જે વિકલ્પો બાબતે સૂચનો કરી રહ્યા છે તેમાં ગાંધીવિચાર જ તો છે. ગાંધીજીના આર્થિક વિચારો પર આધારિત કોઈ પદ્ધતિસરનું મોડેલ ન હોવાને કારણે તેમના વિચારોની પ્રસ્તુતતા અંગે ઘણા મતમતાંતર છે. હાલના ‘ન ભૂતો ન ભવિષ્યતિ’ જેવા સંજોગોમાં ગાંધીવાદી સંસ્થાઓ, ગાંધીવાદી તજ્જ્ઞોએ સાથે મળીને, આ તબક્કે જે તે સ્થળને અનુરૂપ ટ્રાયલ એન્ડ એરરના ધોરણે મૉડલ વિકસાવીને માનવકલ્યાણની દિશામાં ઠોસ કાર્ય કરવું જોઈએ. દા. ત. અત્યારે લૉક ડાઉન તથા રીવર્સ માઈગ્રેશનની સ્થિતિમાં ઘેર બેઠા ખાદી કાંતવાનું કામ આપીને લોકોને રોજગાર આપી શકાય. ખાદી વણાટની કામગીરીને મનરેગા જોડે પણ જોડી શકાય. અને ભવિષ્યમાં આજ પદ્ધતિ બીજા ગ્રામોદ્યોગોને લાગુ કરીને સ્વનિર્ભર ગ્રામોધ્ધાર કરી શકાય.

આ તક ઝડપીને ગાંધીવિચાર આધારિત નવા આર્થિક મૉડેલની રચના કરીને ખૂબ સુખદ પરિણામ મેળવી શકાય તેમ છે. આપણા દેશની સરકારે પણ આ દિશામાં ગંભીર વિચાર કરવો જોઈએ. એ રીતે દેશ પણ સ્વનિર્ભરતાની દિશામાં આગળ વધશે. એમ થશે તો આપણા પોતાના ‘સ્વદેશી’ આર્થિક મૉડેલનો લાભ આપણા દેશને અને અન્ય જે દેશો એને અનુસરવા માગે એમને થશે. 

સૌજન્ય : “નિરીક્ષક” − ડિજિટલ આવૃત્તિ; 28 ઍપ્રિલ 2020