મેં વારસામાં મેળવી છે,
આ ઉદાસી,
તમારી પાસેથી.
ભરપૂર જીવાતા જીવન વચ્ચે
અંદરથી સતત કોરી ખાતી એ લાગણી,
જાણીતી છે મને, જન્મથી.
જન્મ આપનાર અને જન્મ લેનાર,
આપણે, પિતા-પુત્રી,
પોતપોતાના એકાંતમાં અકારણ પેદા થતા અજંપાને
અવગણીએ છીએ, એમ,
જાણે ઊંઘમાં,
મોંમાંથી બહાર આવી જતી લાળ.
લૂછી નાખતા હોઇએ.
ઘણી વખત
એકબીજાની આંખમાં આંખ ન મેળવી શકતા આપણે,
જાણીએ છીએ,
આ અજંપો, ઘર કરી ગયો છે શરીરમાં.
તમે ઘણી વાર જોઇ રહેતા,
એક જૂના ફોટામાં
દાદીમાનો લકવાગ્રસ્ત ચહેરો.
હું ઘણી વાર જોઇ રહેતી,
ભગવાનની મૂર્તિને ઘસી ઘસીને અજવાળતા
નાનીમાના હાથ.
પછી એકવાર તમે કહ્યું હતું, ઇશ્વર નથી.
ઉદાસીના એક અંતરિયાળ પ્રદેશના પ્રવાસી,
એક નાળે બંધાયેલા, આપણે, પિતા-પુત્રી,
લોહી કરતાં પણ સાચો,
આપણો સંબંધ છે,
ઉદાસીનો.

~ મનીષા જોષી

આસ્વાદ –

કહેવાય છે કે પિતા અને દીકરી વચ્ચે એક અનોખો વહાલનો નાતો હોય છે. આ સંબંધનું ઉદ્દગમ માત્ર લોહીનાં સગપણનું જ નથી હોતું. એ સાચું છે કે માતા-પિતા તરફથી વારસામાં જે મળે છે એના પર આપણું નિયંત્રણ નથી હોતું. કવયિત્રી કોઈ પણ છોછ વિના, કવિતાનો ઉઘાડ કરતાં, આગળ-પાછળની કોઈ પણ પળોજણમાં પડ્યા વિના, સીધી જ વાત માંડે છે કે, એને એના જન્મદાતા પાસેથી ઉદાસી વારસામાં મળી છે.

અહીં પિતા-પુત્રીના અસ્તિત્વને જોડતું એક સાદું વિધાન કવયિત્રી સ્વીકારી લે છે. સંબંધના સમીકરણને સાબિત કરવાના તર્કમાં અટવાયા વિના જ, કવયિત્રી સમીકરણના અર્કને ઘોષિત કરી દે છે. વહાલના ઉછળતા દરિયા જેવી દીકરી પિતાને કહે છે કે એના અંતરમનમાં ઘર કરી ગયેલી ઉદાસી એને એના પિતા તરફથી વારસામાં મળી છે, પણ, આ “Bold”- સાહસિક કથન કરતી દીકરી પિતા પર તહોમતનામું નથી મૂકતી, પણ, ભરપૂર જીવાતી જિંદગી, “ફેસ્ટીવિટીસ”- ઉત્સવ – બનાવીને ભલે મહાલે પણ ઉદાસીની ટીસ એક પ્રકારે છાની રીસ બનીને પ્રગટ થવા દે છે.

આ સાથે આ હકીકત પણ છે કે ઉદાસીનો અજંપો તો રોમરોમમાં ઘર કરી ગયો છે, જેને અવગણી શકાય એમ પણ નથી. પિતા-પુત્રી એમના એકાંતમાં પાંગરતા આ અજંપાને સંતાડવાની કોશિશ કરે છે કે જેથી એકલતા અને એમાંથી છલકાતી ઉદાસી પિતા-પુત્રી જિગરની આરપાર જોઈ ન લે. બસ, એટલે જ એકબીજાં સાથે નજર મેળવતાં નથી.  અને, કદાચ, આ જ લોહીનું સગપણ છે એવી પ્રતીતિ કરાવે છે કે દુનિયા જાણે ન જાણે પણ પિતા-પુત્રી તો અણબોલાયેલા શબ્દોના અર્થને આત્મસાત કરી ચૂક્યાં છે. આ ઉદાસીના અજંપાની અવગણના કરવાની પ્રક્રિયાનું આલેખન કરતાં કવયિત્રી “Raw”- સદંતર પ્રાકૃતિક રૂપક, “જાણે ઊંઘમાં, મોંમાંથી બહાર આવી જતી લાળ લૂછી નાખતા હોઈએ” યોજે છે જેની નૈસર્ગિકતા એને જિંદગીના શ્વાસો જેટલું સહજ બનાવી દે છે.

આખી કવિતાનો ઉપાડ, પહેલી નજરે સાવ સાધારણ લાગતી, પણ આ “Brilliant” – તેજસ્વી પંક્તિઓમાં કવયિત્રી કરે છે.

તમે ઘણી વાર જોઇ રહેતા,
એક જૂના ફોટામાં
દાદીમાનો લકવાગ્રસ્ત ચહેરો.
 હું ઘણી વાર જોઇ રહેતી,
ભગવાનની મૂર્તિને ઘસી ઘસીને અજવાળતા
નાનીમાના હાથ                                        

એક ચમત્કાર, કવયિત્રી આ પંક્તિઓમાં કરે છે. જાણે કહેતી હોય કે, “બોસ, તમારી આ ઉદાસીનું મૂળ મને પણ ખબર છે! એ તમને દાદીમા પાસેથી મળી છે, જે હું સમજી શકી છું. દાદીમાના લાચાર લકવાગ્રસ્ત ચહેરાને જોઈને એક ઝનૂનથી તમે ઈશ્વરના હોવાપણાને નકારી શકો છો. પણ એ સાથે મને અપૂર્વ શ્રદ્ધાથી, ભગવાનની મૂર્તિ ઘસીને સાફ કરતાં, નાનીમાના બેઉ હાથમાંથી નીતરતી ભક્તિ આજે પણ યાદ છે! અહીં આપણે પિતા-પુત્રી અલગ પડીએ છીએ. કારણ, મને માતૃપક્ષ તરફથી એક સુષુપ્ત શ્રદ્ધા પણ વારસામાં મળી હશે જ.”

આ સાથે, કવયિત્રી પોતે પિતાથી ઈશ્વરની હયાતી બાબતે પિતાથી જુદી પડે છે એ તરફ સહેજ ઈશારો કરે છે, પણ, ખુલાસો તો સંદિગ્ધ રાખે છે. ઈશ્વરનું એ પરમ તત્ત્વ તો આપણામાં જન્મ સાથે વણાઈ ગયું છે, આપણા “નાળ”ના સંબંધરૂપે. અહીં “ગાલિબ” યાદ આવે છે –

જબ કુછ ન થા તો ખુદા થા, કુછ ન હોતા તો ખુદા હોતા!


ડૂબોયા મુઝ કો હોનીને, ‘ગર મૈં ન હોતા, તો ક્યા હોતા?

કવયિત્રી એમના પિતા સાથે આ અજંપાભરી ઉદાસીની નાળ સાથેની પોતાની આગવી ઓળખને સ્વીકારી લે છે, નીચેની આ કાવ્યપંક્તિઓમાં :

ઉદાસીના એક અંતરિયાળ પ્રદેશના પ્રવાસી,

એક નાળે બંધાયેલા, આપણે, પિતા-પુત્રી,


લોહી કરતા પણ સાચો,

આપણો સંબંધ છે,

ઉદાસીનો.

આખી કવિતા અહીં એક અદ્દભુત ઓપ પામે છે, એટલું જ નહીં, વાચકને પણ પોતાનાં માતાપિતા પાસેથી જે સ્વાભાવિક ડી.એન.એ. મળ્યા છે, એ સ્વીકાર કરવા માટે નૂતન દૃષ્ટિ પણ આપે છે.

e.mail : jayumerchant@gmail.com

ચાલો અમેરિકા … કેટલાક બનાવો (2)

યૅલ વખતે હું અને રશ્મીતા હૅમ્ડન, કનેટિકટમાં ડૉ. પ્રવીણભાઇ ભટ્ટને ત્યાં રહેલાં. પ્રવીણભાઈ તે આપણા જાણીતા કેળવણીવિદ નાનાભાઇ ભટ્ટના દીકરા. પ્રવીણભાઈ વૅક્સિનના મોટા રીસર્ચર ને યૅલમાં જ પ્રૉફેસર.

હું યુનિવર્સિટીથી એમના ઘરે પાછો ફરું ત્યારે ડાઇનિન્ગ ટેબલ પર પ્રવીણભાઈ મારી રાહ તો જોતા જ હોય પણ મને પૂછવાના નાનામોટા પ્રશ્નોનું એમણે કાગળ પર ટાંચણ કરી રાખ્યું હોય – વળી, નાનું ટેપરૅકર્ડર ગોઠવી રાખ્યું હોય. જમતાં જમતાં અને જમ્યા પછી પણ અમારી પ્રશ્નોત્તરી ચાલે. બધું રૅકર્ડ થાય.

શેને વિશે પૂછતા? એ જ બધું – ગુજરાત ઇન્ડિયા પોલિટિક્સ નેતાઓ કેળવણી સાહિત્ય સંસ્કૃતિ સમાજ. અમારા એ પ્રશ્નોત્તરી-કાર્યક્રમો મને બિલકુલ યાદ છે. હૅમ્ડનની પ્ર-શાન્ત શેરીઓ, કોઇ અણજાણ પંખીની તીણી ચપ્ઝચપ્ઝ, ઘરમાં ચોપાસ વિજ્ઞાનીય અસબાબ. એ વચ્ચે પ્રવીણભાઇ મને એક મોટા ગજાના સજાગ વિચારક વરતાયેલા.

એમણે તેમ જ મધુસૂદન કાપડિયાએ અને કિશોર દેસાઇએ મારી ઘણી સભાઓનાં આયોજન કરેલાં. એ સભાઓ વિશે ક્યારેક વિસ્તારથી વાત કરીશ.

એક સભા ઍલ.એ.માં ડૉ. વિક્રમ કામદારના નિવાસસ્થાને થયેલી. મને વિક્રમભાઇએ આગ્રહ કરીને ‘પ્રૉબ્લેમ ઑફ મીનિન્ગ’ વિશે બોલવા કહેલું. એ ઘરેલુ સભામાં બેઠેલી વિવિધ વિદ્યાશાખાની વ્યક્તિઓએ પણ સૂર પુરાવેલો કે હા, મીનિન્ગનો પ્રૉબ્લેમ તો એમને પણ છે, સતત નડે છે. સભાને અન્તે રિવાજ મુજબની ખાણીપીણી હતી. પછી બધાં વિખેરાઇ ગયેલાં. વિક્રમભાઇનાં બા સૂવા માટે એમના રૂમમાં ચાલી ગયેલાં પણ વિક્રમભાઇ અને તેમનાં પત્ની ડૉ. અંજના તેમ જ અમે બન્ને બે વાગ્યા લગી જાતભાતની બૌદ્ધિક વાતોએ ચડી ગયેલાં.

વિક્રમભાઇ કહે – અહીં અમેરિકામાં અમે ‘સ્પિરિચ્યુઅલ સ્ટાર્વેશન' અનુભવીએ છીએ. એ નાજુક મુદ્દાની ચર્ચા પછી અમે કામચલાઉ સમાધાન પર આવેલા કે એવી ભૂખ કદી પણ મટતી નથી પણ એનું હોવું એ તો ઘણી મોટી વાત છે.

પછી અમે સ્યાદ્વાદની – પરહૅપ્સિઝમની – વાતો પણ કરેલી.

બીજી દિવસે નીકળવાનું હતું. હું અમારી બૅગ ખસેડતો’તો. એમની ગવર્નેસ જોયા કરતી’તી. મેં જ્યારે ઇશારો કર્યો ત્યારે હસીને આવી અને મદદ કરવા લાગી. પહેલી વાર સમજાયું કે પશ્ચિમના દેશોમાં માગ્યા પહેલાં મદદ કરવા દોડી જવાનો રિવાજ નથી. સમજાયેલું કે એ રીતે તેઓ આપણા આત્મવિશ્વાસની રક્ષા કરે છે – ભલે ને એમાં તમને અવિનય લાગે, કે તમારી કસોટી થતી લાગે. 

એ પછી ૨૦૦૨નું વર્ષ મારા માટે નોંધપાત્ર નીવડ્યું : જૂનમાં હું પ્રૉફેસર અને હેડ પદેથી નિવૃત્ત થયો. તરત પછી બે સુન્દર ઘટનાઓ ઘટી :

University of Pennsylvania

Pic Courtesy : Amazon.com

સપ્ટેમ્બરમાં યુ.જી.સી. દિલ્હીએ મને ‘પ્રૉફેસર-ઇમેરિટસ’-નું નેશનલ લેવલનું બિરુદ આપ્યું. ત્યારે પણ મેં ઉમાશંકરની કાવ્યસૃષ્ટિપરક પદ્યરચના પર કામ કરેલું.

૨૦૦૨ના નવેમ્બરમાં, મને જણાવાયું કે યુનિવર્સિટી ઑફ પૅન્નસીલ્વેનિયામાં રાઇટર-ઇન-રેસિડેન્સ રૂપે મારી પસંદગી થઇ છે.

Writer – in – Residence
Pic Courtesy : Shiksha Study Abroad

મિત્ર બાબુ સુથારને મારી સજજ્તા વિશે પૂછ્યું હશે. મને બાબુએ ફોનથી જાણ કરી ત્યારે મેં એક જ વાત જાણવા માગી કે – મને મારી ગુણવત્તા સબબ બોલાવાયો છે કે કેમ. બાબુએ સૉગંદથી જણાવેલું કે – તમને તમારાં ક્રૅડેન્શ્યલસ જોઈને જ બોલાવ્યા છે. મને સારું લાગેલું. તૈયારી કરવાનો ઉત્સાહ ઉતાવળો થઇ ગયેલો.

સૌ જાણે છે એમ એ બન્ને બિરુદ પશ્ચિમી છે, અમેરિકી છે. એ મને, કપડવણજના પેલા મહત્ત્વાકાંક્ષી અધ્યાપકને, ત્રેસઠ વર્ષની વયે ખાસ્સા વિદ્યાકીય શ્રમ પછી પ્રાપ્ત થયેલાં.

એ બન્ને ઘટનાઓને હું મારી કારકિર્દીની શિરમોર ઘટનાઓ ગણું છું.

= = =

(December 5, 2021: Ahmedabad)

સૌજન્ય : સુમનભાઈ શાહની ફેઇસબૂક દિવાલેથી સાદર

કોરોનાને દુનિયાએ ચીનથી આયાત કર્યો. આ વાયરસ કુદરતી નથી ને માનવસર્જિત છે, એ પણ હવે જગજાહેર છે. મહાસત્તા બનવા વિશ્વયુદ્ધ ન છેડતાં ચીને કોરોના(હત્યા)કાંડ કર્યો ને આખી દુનિયાને બાનમાં લીધી. જુદા જુદા દેશોમાં પ્રવાસીઓ કોરોના વાયરસના વાહક બન્યા. એ ઘણું બધું શક્ય છે કે ચીને જ વાયરસના વાહકો ફેલાવ્યા હોય. ચીન તેના ઈરાદાઓમાં સફળ થયું ને વગર યુદ્ધે તે દુનિયાની ઈકોનોમી પર પ્રભાવ પાડી શક્યું, એટલું જ નહીં, ચીન સૌથી વધુ ધનિક દેશ તરીકે ઉપર ઊઠયું છે ને અમેરિકાને તેણે પાછળ છોડ્યું છે. અમેરિકા, ચીનનો સૌથી મોટું ટાર્ગેટ હતું. કોરોનાને મામલે અમેરિકા, રશિયા કે અન્ય દેશોમાંથી કોઈ પણ ચીનની જવાબદારી નક્કી કરી શક્યું નથી કે જવાબદારી નક્કી જ ન કરવી હોય તેમ વર્તી રહ્યા છે તે અકળ છે. વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા(W.H.O.-હૂ)ની ભૂમિકા આખા કોરોના કાળ દરમિયાન બહુ જ સંદિગ્ધ રહી છે. કેટલીય વાર તેનાં વિધાનો વિરોધાભાસી રહ્યાં છે. ક્યારેક કોરોનાથી જગતને તેણે ડરાવ્યું છે તો ક્યારેક સાદી ચેતવણીથી પણ ચલાવી લીધું છે. એ જાણે લીલાલહેર હોય તેમ બીજી, ત્રીજી, ચોથી લહેર સુધીનાં ભયસ્થાનો દુનિયાને વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થાએ બતાવ્યાં છે. દુનિયાએ એવું પણ અનુભવ્યું છે કે વૈશ્વિક કક્ષાએ કોઈ એવું છે જે ઇચ્છે છે કે કોરોના દુનિયામાંથી જાય જ નહીં ને તે ભયભીત જ રહે. થોડે થોડે અંતરે પ્રગટ થતા વેરિયન્ટ એ વાતની સાક્ષી પૂરે છે. ડેલ્ટાથી દુનિયા ઠરીઠામ થાય ન થાય ત્યાં ઓમિક્રોન વેરિયન્ટની વધામણી દક્ષિણ આફ્રિકાએ ખાધી છે. ડેલ્ટા કેટલો ખતરનાક છે એનું રટણ ચાલ્યું ને હવે ઓમિક્રોનના મણકા ફેરવાઈ રહ્યા છે.

રસીકરણથી ને ગાઈડલાઇનથી દુનિયા થોડી બેઠી થવા મથે છે કે નવો વેરિયન્ટ માથે પડે છે ને વળી દુનિયા કોકડું વળી જાય છે. સત્તાધીશોને કોરોનાનું બહાનું મળી ગયું છે ને તે થોડે થોડે વખતે દુનિયાને ભયભીત કર્યા કરે છે. એમાં વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થાની ભૂમિકા દુનિયાને નિર્ભય બનાવવાની રહી નથી તે દુ:ખદ છે. નથી ચીન સામે કોઈ પગલાં લેવાયાં કે નથી તો કોરોનાથી ભયમુક્ત થવાનો કોઈ માર્ગ બતાવાયો. વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનિઝેશન કેવળ ભયભીત કરે છે. અલબત્ત ! વેરિયન્ટ વધુ નુકસાન ન કરે એટલે દુનિયાને ડર્યા વિના છૂટકોય નથી. તે બેધ્યાન રહે તો તેણે જ વેઠવાનું આવે એટલે નાછૂટકે ડરીને દિવસો કાઢે છે. એ પણ સાચું કે વેરિયન્ટ એનો પ્રભાવ તો પાડે જ છે ને તે અનેક પ્રકારની આફત ઊભી કરે જ છે. એટલું નક્કી છે કે કોરોના ન જાય તેને માટે વૈશ્વિક રાજકારણ ઘણી મહેનત કરે છે. ચીન પછી દક્ષિણ આફ્રિકાથી વેરિયન્ટ મળ્યો છે તો બીજા દેશો પણ બાકી ન રહી જાય એમ બને. એટલે કોઈને કોઈ વેરિયન્ટ કોઈને કોઈ દેશ ફેલાવે એમ બને. કોઈ વાયરસ ન હોય એવે સ્થળેથી પણ વેરિયન્ટ આવે તો આઘાત ન લાગવો જોઈએ. કયા દેશે કયો વાયરસ ક્યારે ફેલાવવો એવું કોષ્ટક બહાર પડે તો પણ નવાઈ ન લાગવી જોઈએ.

ભારતની વાત કરીએ તો એ કોરોનાથી સારો એવો ટેવાઇ ગયો છે. બીજી લહેરે એટલી લાશો પાડી છે કે નથી તે નદીમાં સંઘરાઈ કે નથી સ્મશાનમાં ! આશ્ચર્યજનક રીતે ભારતમાં 100 કરોડને રસી લગાવવામાં આવી. આજે તો સવાસો કરોડને રસી લાગી હોવાનું ને 32 ટકાથી વધુને બંને ડોઝ મળ્યાનું પાકું થઈ ગયું છે. દેશે મોકળાશથી દિવાળી ઊજવી. સ્કૂલોની બીજી ટર્મ શરૂ થઈ. 1થી 5ના વિદ્યાર્થીઓ તો અઢી વર્ષે 22 નવેમ્બરથી સ્કૂલે આવતા થયા. યુનિવર્સિટીઓ પરીક્ષા લેતી થઈ. પેટાચૂંટણીઓ થઈ અને મોંઘું થતું જતું પેટ્રોલ ચૂંટણી પરિણામોએ સસ્તું કરી આપ્યું. શેરબજારમાં સહજતા આવવા લાગી ને બધું સામાન્ય થવા પર હતું ત્યાં નવેમ્બરના અંતમાં ઓમિક્રોનનો ધડાકો દક્ષિણ આફ્રિકાએ કર્યો અને આખી દુનિયા ફરી એલર્ટ પર મુકાઈ.

10 દિવસમાં જ ઓમિક્રોન અમેરિકા, ફ્રાંસ, મલેશિયા, ભારત જેવા 33 દેશોમાં ફેલાયો. શનિવાર સુધીમાં દુનિયામાં આશરે 400 જેટલા કેસ નોંધાયા. ભારતમાં 4 કેસ થયાના સમાચાર છે. તેમાં ગુજરાતમાં એક, મહારાષ્ટ્રમાં એક અને કર્ણાટકમાં બે કેસ થયા છે. ગુજરાતમાં એક કેસ સાઉથ આફ્રિકાથી ભારત આવેલ 72 વર્ષનાં વડીલનો મળ્યો છે જે 28 નવેમ્બરે દક્ષિણ આફ્રિકાથી ગુજરાત આવ્યા હતા. એ વખતે ને તે પછી આ લખાય છે ત્યાં સુધીમાં એરપોર્ટ પર ચેકિંગને નામે લાલિયાવાડી જ ચાલી છે. વિદેશથી અમદાવાદ આવેલા પ્રવાસીઓએ પણ એ રોકડું કરી દીધું છે કે ચેકિંગને નામે ‘ધતિંગ’ જ ચાલે છે. તબેલામાંથી ઘોડા છૂટી ગયા પછી ગુજરાત સરકાર તાળું મારતી હોય તેમ સાવધ થઈ ગઈ છે ને મંત્રીઓને મીટિંગમાં જોતરીને પગલાં ભરવા લાગી છે, પણ એ ખાતર પર દિવેલ જેવું જ છે. જે જામનગરમાં ઓમિક્રોનનો પહેલો કેસ પ્રગટ થયો છે તે શહેરના લોકો પણ પૂરતી બેદરકારીથી શહેરમાં મહાલતા જણાયા છે. ગુજરાતને તો એમ જ થઈ ગયું હતું કે કોરોના ગયો. મીડિયાએ પણ કોરોના વિદાયની વાતો કરી દીધી હતી, ત્યાં ઓમિક્રોને દેખા દીધી છે ને માંડ થાળે પડેલું જનજીવન ફરી ઘોંચમાં પડ્યું છે.

કોરોના ફરી માથું ઊંચકી રહ્યો છે. માત્ર ભાવનગરમાં 11 કેસનો વિસ્ફોટ થયો છે. આ બધું જનજીવન વધારે અઘરું કરે એમ બને. વિદેશથી આવતા યાત્રીઓનું સઘન ચેકિંગ થવું જોઈતું હતું, તેને બદલે એરપોર્ટ પર લાપરવાહી દાખવાઈ એટલે કોરોના કે ઓમિક્રોનથી સંક્રમિતો દેશભરમાં ફેલાઈ ગયા છે ને હવે તેમની શોધાશોધ ચાલે છે. એ લોકો મળે તે પહેલાં સંક્રમણ કાબૂમાં આવે તેમ ઇચ્છીએ. શુક્રવારનો આંકડો કહે છે કે દેશમાં 9,216 નવા કેસ કોરોનાના વધ્યા છે. એક્ટિવ કેસ આંશિક વધીને 99,976 થયા છે, તો 391નાં કોરોનાથી મોત થયા છે. રાજ્યની વાત કરીએ તો શુક્રવારે જ નવા 45 કેસો નોંધાયા છે ને સુરતની વાત કરીએ તો કોરોનાના નવા 5 કેસ નોંધાયા છે ને એક દરદીનું કોરોનાને લીધે મોત નીપજ્યું છે. પરિસ્થિતિને હજી કાબૂમાં લઈ શકાય એવું છે, પણ લોકો અને સરકાર વકરતી જતી સ્થિતિ તરફ બહુ ઘ્યાન આપતા હોય એવું લાગતું નથી. જો આમાં સુધાર ન થાય તો ફરી એક વાર માથે હાથ દેવાનો વારો આવે એમ બને.

વધારે સારું તો એ છે કે ભારતમાં કેન્દ્ર અને વિદેશોમાં વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનિઝેશન તેમના વ્યવહારો એકદમ પારદર્શી રાખે. એવું બન્યું છે કે કેન્દ્રે નવા વેરિયન્ટ મામલે લોકોને ગભરાવ્યા છે, તો WHO-એ તેનો ફેલાવો ઝડપી હોય છતાં તે બહુ ઘાતક નથી તેમ પણ કહ્યું છે. આ બંને મંતવ્યો લોકોને ગેરમાર્ગે દોરનારા છે. આખું વિશ્વ છેતરી રહ્યું હોય તેમ સાચું ચિત્ર હાથ લાગતું નથી. વિશ્વની રાજરમત તો જે હોય તે, પણ લોકો માટે, બેદરકાર અને ભયભીત રહેવાને કારણે બે વાતો બને છે. જો બેદરકાર રહે છે તો લોકો કોરોનાના વાહક બને છે ને છેવટે વેઠવાનું તેમને જ આવે છે. વાયરસ તેનો પ્રભાવ તો બતાવે જ છે. એરપોર્ટ પર ટેસ્ટ કરવામાં બેદરકારી દાખવાઈ હોય ને લોકોએ તેને બહુ ગંભીરતાથી ન લીધી હોય કે વાર તહેવારે, લગ્નોમાં ગાઈડલાઇન્સનું પાલન ન થવાને કારણે વેરિયન્ટનો ફેલાવો વધ્યો હોય ને તેનું પરિણામ લોકોએ જ ભોગવ્યું હોય એના દાખલાઓ દૂર શોધવા જવું પડે એમ નથી. લોકો ભયભીત થવાને કારણે પણ ન કરવાનું કરી બેસે છે. આજના જ સમાચાર છે કે કાનપુરના એક ડોક્ટરને ઓમિક્રોનનો એવો ભય લાગ્યો કે તેણે પત્ની અને બે સંતાનોની હત્યા કરી નાખી. તેને એવો ભય વ્યાપી ગયો કે ઓમિક્રોન કોઈને છોડવાનો નથી. એ સ્થિતિમાં કુટુંબ મુકાય તેનાં કરતાં ઓછું પીડાય એવી ગણતરીથી ડોક્ટરે તેમની હત્યા કરી નાખી. એક ડૉક્ટર જો આટલો ભયભીત થઈ શકતો હોય તો સામાન્ય માણસની શી સ્થિતિ થતી હશે તેની કલ્પના જ કરવાની રહે છે. કોરોના કાળમાં અનેક લોકો નોકરીધંધામાં, શિક્ષણમાં, સમાજમાં, કુટુંબમાં અનેક રીતે હતાશાનો ભોગ બન્યા છે. ઘણાંએ કસમયનું મૃત્યુ વહોર્યું છે. હવે નવા નવા વેરિયન્ટ રાજરમતની નીપજ હોય તો જેઓ ડિપ્રેશનનો, મૃત્યુનો ભોગ બન્યા છે તે રમત કે નાટક નથી. તે તો ખરેખર જ મર્યાં છે. તેઓ રોગથી નહીં, ભયથી જોખમમાં મુકાયા છે. એમની દયા ખાઈને પણ, જો, આ રમત હોય તો અટકવી જોઈએ એટલું તીવ્રપણે કહેવાનું રહે જ છે.

000

e.mail : ravindra21111946@gmail.com

પ્રગટ : ‘આજકાલ’ નામક લેખકની કટાર, “ધબકાર”, 06 ડિસેમ્બર 2021