અંગ્રેજી વિષે વાત કરતાં પહેલાં, ચાલો, પ્રથમ, આપણે ઇન્ડો-યુરોપિયન ભાષાઓનો થોડો ઇતિહાસ સમજીએ.

ઇન્ડો-યુરોપિયન ભાષાઓનો ઉદય ક્યાંથી થયો એ વિષે વિશ્વમાં એકમત નથી અને દુનિયાના ભાષાશાસ્ત્રીઓ વચ્ચે ઘણો વિવાદ છે. મધ્ય એશિયામાં, દક્ષિણ ટર્કીમાં અથવા કાળા સમુદ્ર પાસેના પ્રદેશમાં રહેતા લોકોની આ માતૃભાષા હતી એવા વિવિધ મતો છે. આ મતભેદો ઉપર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાને બદલે આ લેખમાં અંગ્રેજી ભાષા વિષે બહોળી રૂપરેખા વર્ણવેલી છે.

ઇન્ડો-યુરોપિયન ભાષાઓના આ બે મુખ્ય વિભાગો છે ઃ કેંટમ (પશ્ચિમના દેશો) અને સેટમ (પૂર્વના દેશો) કેંટમ વિભાગમાં ઈટાલિક (લૅટિન, ફ્રેંચ, સ્પૅનિશ, ઈટાલિયન વગેરે), હેલનિક (ગ્રીક) અને જર્મૅનિક (જર્મન, અંગ્રેજી, ડચ, યીડિશ વગેરે), કેલ્ટિક (આઇરિશ, સ્કૉટિશ  વગેરે). સેટમ વિભાગમાં સ્લાવિક (સર્બિયન, બુલ્ગેરિયન, રશિયન,પોલિશ વગેરે), બાલ્ટિક (લિથવેનિયન, લાત્વિયન  વગેરે), આલ્બેનિયન, આર્મેનિયન, અને ઇન્ડો-ઈરાનિયન (સંસ્કૃત, હિન્દી, પર્શિયન, અવેસ્તન વગેરે)

આ બધી ભાષાઓમાં અંગ્રેજી એક એવી ભાષા છે કે જે મુખ્યત્વે વિવિધ ભાષાઓના સંગમથી બનેલી અને અતિ સહજતાથી અન્ય ભાષાઓના શબ્દો સ્વીકારનારી ભાષા છે. અંગ્રેજીની જીવનયાત્રા ઈંગ્લેંડ દેશના ઇતિહાસની પણ જીવનયાત્રા છે. તો ચાલો, ભૂતકાળના પ્રવાસે અને ઇ.સ. પૂર્વે ૪૦૦ના બ્રિટાનિયમ ટાપુની મુલાકાતે.

ઇ.સ. ૪૦૦ સુધી આશરે ૩૫૦ વર્ષ, આ ટાપુનો મોટો ભાગ રોમન સામ્રાજ્ય હેઠળ હતો. અંગ્રેજી ભાષાની યાત્રાનો આરંભ રોમન સામ્રાજ્યના અંતથી થાય છે. આ કાળમાં રોમન લોકો જેને બ્રિટાનિયમ ટાપુ તરીકે ઓળખતા (જ્યાં કેલ્ટિક અને વેલ્શ લોકો રહેતા હતા) એ પ્રદેશ રોમન સામ્રાજ્યનો ભાગ હતો. ઇ.સ. ૪૦૦ પછી રોમન સામ્રાજ્યની રાજધાની રોમ ઉપર શત્રુઓનાં આક્રમણો વધવા માંડ્યાં હતાં એટલે રોમન રાજ્યકર્તાઓ અને સૈનિકો રોમનું રક્ષણ કરવા સામ્રાજ્યના દૂરના પ્રદેશો છોડી રોમ પાછા ફરી રહ્યા હતા. રોમની નબળાઈનો ફાયદો લઈને બ્રિટન ઉપર ઉત્તર જર્મનીની આદિ લોકજાતિનાં વિવિધ ટોળાંઓનાં આક્રમણોની શરૂઆત થઈ હતી. આ લોકજાતિઓમાં ઍંગલ્સ, સૅક્સન, જુટ, ફ્રીઝિયન વગરે જર્મન આદિજાતિઓએ બ્રિટનના વિભિન્ન પ્રદેશોમાં રહેનારા કેલ્ટિક લોકો, જે સુસંસ્કૃત, શાંતિપ્રિય, ન્યાય અને કાયદાને માનનારા સદાચારી લોકો હતા, એમનો સહજતાથી અને ક્રૂરતાપૂર્વક  પરાજય કરી પોતાનાં રાજ્યો સ્થાપવાનું ચાલુ કર્યું. ગૉલ(આજનું ફ્રાંસ)ના લોકો ફ્રેંચ ભાષામાં આ પ્રદેશને ઍંગલ્સનો પ્રદેશ અથવા ઍંગલ્સનો લૅન્ડ કહેતા જેના ઉપરથી આ પ્રદેશનું નામ ઈંગ્લૅન્ડ (land of Angles) થયું. આ ટાપુ ઉપર  સૅક્સન લોકોનું પ્રભુત્વ રહ્યું. જુટ અને ઍંગલ્સ લોકોનું નામનિશાન રહ્યું નહિ તો પણ આ ટાપુને ઍંગલ્સ લોકોનું નામ કેમ અપાયું એ એક રહસ્ય છે અને ભાષા ઉપર ઍંગલ્સ ભાષાની મોટી અસર ન હોવા છતાં ભાષાનું નામ અંગ્રેજી કેમ પડ્યું તે પણ એક રહસ્ય છે.

ઉત્તર જર્મનીના ખૂણે રહેતા લોકોની ભાષા આજે પણ પ્રાચીન અંગ્રેજી ભાષાની યાદ અપાવી જાય છે! ઇટલી, ફ્રાંસ અને સ્પેન, આ પ્રદેશો રોમન સામ્રાજ્યનો સુરક્ષિત ભાગ રહ્યા તેથી ઇટાલિયન, ફ્રેંચ અને સ્પૅનિશ ભાષાઓ ઉપર લૅટિન(રોમન સામ્રાજ્યની ભાષા)ની ભારે અસર રહેલી છે જ્યારે અંગ્રેજી ભાષા ઉપર રોમન અને લૅટિન ભાષાની ઓછી અસર રહેવાથી લૅટિનને બદલે જર્મૅનિક ભાષાઓની અસર છે.

આ બધી આક્રમક ટોળીઓ દેવપૂજા, મૂર્તિપૂજા અથવા વ્યક્તિપૂજાને બદલે બહુદેવવાદી નિસર્ગપૂજક (પૅગન) હતી જેની અસર આજે પણ દિવસોને આપેલાં અંગ્રેજી નામોમાં દેખાય છે . . Monday ઍંગ્લો-સૅક્સન monandaeg(મોનૅનદાએગ)માંથી બન્યો છે, એનો અર્થ છે, “Moon’s day (ચન્દ્રનો દિવસ). Tuesday (Tyr’s day) અઠવાડિયાનો ત્રીજો દિવસ છે, એનું નામ  સ્કૅન્ડીનેવિયાના યુદ્ધના દેવ ‘ટિયુ’(Tiu) અથવા ‘ટિર’ (Tyr) પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. ઑડિન(Odin)ના પુત્ર વોડેન (Woden)નું નામ Wednesday (Woden’s day)માં મળે છે. અઠવાડિયાનો આ ચોથો દિવસ સ્કૅન્ડીનેવિયાના આ મુખ્ય દેવતાને સમર્પિત છે. Thursday (Thor’s day) નામ સ્કૅન્ડીનેવિયાની પુરાણ કથાઓના ઝંઝાવાતના દેવતા ‘થોર’ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. Friday (Frigg’s day) ઑડિન દેવતાની પત્ની ફ્રિગ (Frigg) અથવા (અંગ્રેજીકરણ પછી) Frigga સાથે સંકળાયેલું છે. ફ્રિગ ટિર અને થોરની સાવકી માતા છે અને ઑડિન સાથે સિંહાસન પર બેસવાનો અધિકાર એકલી એને જ છે. Saturday નામ ઓલ્ડ ઈંગ્લિશના Sætern(es)dæg નામ પરથી આવ્યું છે, જે લેટિન Saturni dies‘ (day of Saturn)નો અનુવાદ છે જે રોમના પ્રાચીન કૃષિ દેવતાનું એ નામ હતું. Sunday ઓલ્ડ ઈંગ્લિશના  sunnandæg (sunne એટલે કે sun + dæg એટલે કે day)નું નવું રૂપ છે. આ નામ મૂળ ‘હાઇ જર્મન’ નામ  sunnūntagમાંથી ઊતરી આવ્યું છે.

રોમન સામ્રાજ્યના પતન પછી ધીમે ધીમે અંગ્રેજી ભાષાની પ્રગતિ શરૂ થઈ. એટલામાં ૭મી સદીમાં ડેન્માર્કની આજુબાજુના પ્રદેશોમાંથી નવી ટોળીઓનાં આક્રમણો શરૂ થયાં અને આ નવા લોકોની અસરથી અંગ્રેજી ભાષામાં નવા શબ્દો ઉમેરાતા ગયા. ઇ.સ. ૮૫૦માં વાઈકિંગ જહાજોમાં આવેલા ડૅનિશ લોકોનાં નવાં આક્રમણો શરૂ થયાં અને આ લડાઈના અંતે કરારનામાની શરતો પ્રમાણે દક્ષિણમાં બ્રિટન અને ઉત્તર ભાગમાં ડૅનિશ રાજ્ય સ્થાપિત કરવામાં આવ્યું. આજે પણ બ્રિટનમાં આ બંને ભાગોમાં અંગ્રેજી ઉચ્ચારોમાં આ ફેર જણાય છે. અંગ્રેજી ભાષામાં ડૅનિશ ભાષામાંથી અનેક નવા શબ્દો ઉમેરાયા.

ત્યાર બાદ ૨૦૦ વર્ષની શાંતિ પછી ઇ.સ. ૧૦૬૬માં નોર્મન લોકોએ આક્રમણ કર્યું અને બ્રિટન ઉપર રાજ્ય કર્યું. નોર્મન લોકોના બ્રિટન ઉપરના આ આક્રમણ પહેલાં નોર્મન લોકો આશરે ૨૦૦ વર્ષ  ઉત્તર ફ્રાન્સમાં વસેલા હતા અને પોતાની ભાષા છોડીને ફ્રેંચભાષી થઈ ગયેલા હતા. એમણે અંગ્રેજી ભાષામાં લગભગ ૧૦,૦૦૦ નવા ફ્રેંચ શબ્દો ઉમેર્યા. રાજ્યકર્તાઓ અને ન્યાયાલયો ફ્રેંચ ભાષામાં વ્યવહાર કરતાં એટલે અંગ્રેજી ભાષામાં આજે પણ ન્યાયતંત્રને લગતા શબ્દો ફ્રેંચ ભાષામાંથી આવેલા ફ્રેંચ શબ્દો છે.

૩૦૦ વર્ષ અંગ્રેજી ભાષા બ્રિટનની ઊતરતા દરજ્જાની ભાષા બની રહી. છતાં પણ અન્ય ભાષાઓને આવકારવાની પ્રણાલિકા અને આવડતને લીધે અંગ્રેજી ભાષાનો નાશ થયો નહિ અને અંગ્રેજીનું મૂળ જર્મન સ્વરૂપ ટકી રહ્યું. પણ એટલું બધું વૈવિધ્ય આવ્યું કે ૧૪મી સદીમાં બ્રિટનમાં અંગ્રેજી ભાષાના ઉચ્ચારોના વૈવિધ્યને લીધે જુદા જુદા પ્રાંતના લોકો એકબીજાને સમજી શકતા નહિ.  ચૉસર, શેક્સપીઅર, મિલ્ટન વગેરે સાહિત્યકારોને લીધે  (ઇ.સ. ૧૬૦૦) અંગ્રેજી ભાષામાં ઘણા સુધારા થયા. તેમ છતાં, ઇ.સ. ૧૮૦૦ના વિક્ટોરિયન બ્રિટનમાં શ્રીમંત વર્ગમાં બાળકોને શાળાઓમાં લૅટિન, ફ્રેંચ, ગ્રીક ભાષાઓ શીખવવામાં આવતી. શેક્સપીઅર અને મિલ્ટન વગેરેનું સાહિત્ય ઊતરતા દરજ્જાનું ગણાતું. (આ જ સમય દરમ્યાન બ્રિટિશ શાસન હેઠળ ભારતમાં બ્રિટનમાં આદરણીય ન ગણાતી, એવી નીચા દરજ્જાની અંગ્રેજી ભાષાનું શિક્ષણ અપાતું. એનું કારણ, શું ભારતીય લોકોને બ્રિટિશ આધિપત્ય હેઠળ નીચા દરજ્જાનું સ્થાન હતું એ કદાચ હોઈ શકે?)  પ્રિન્ટિંગ અને શબ્દકોશ (Oxford English Dictionary) આવ્યા પછી લંડન શહેરની (ઑક્સફર્ડ ઉચ્ચારોવાળી) ભાષાને ધીમે ધીમે આદર્શ અંગ્રેજી ભાષા માનવામાં આવી.

લેટિન એક મૃતભાષા જેવી છે અને ફ્રેંચ અને ગ્રીક ભાષાઓ ફક્ત ફ્રાંસ અને ગ્રીસમાં બોલાય છે, જયારે આજે દુનિયાના આશરે ૧.૮ અબજ લોકો અંગ્રેજી બોલે છે અથવા સમજી શકે છે અને વ્યાપારી જગતની, કંપ્યુટરવિશ્વની એ વિશ્વભાષા બનેલી છે. અંગ્રેજી ભાષાની તાકાત અન્ય ભાષાઓને ખુશીથી સ્વીકારી પોતાની અંદર સમાવી લેવાની આવડતમાં છે. (સંસ્કૃત, અરેબિક, ઉર્દૂ, ફારસી, ટર્કિશ વગેરે શબ્દો ગુજરાતી ભાષાનો ભાગ સહજતાથી બનેલા જ છે જેના લીધે ગુજરાતી ભાષા વધારે સમૃદ્ધ ભાષા બનેલી છે. બિરાદર શબ્દ પર્શિયન છે, શરમ શબ્દ પણ પર્શિયન છે, સલામ શબ્દ અરેબિક છે, આવા શબ્દો ગુજરાતી ભાષાએ સહજતાથી અપનાવ્યા છે).

જંગલી ટોળીઓની ભાષાઓમાંથી બનેલી આવી આ અંગ્રેજી ભાષા આજે વિશ્વભાષા બની છે એ પણ એક મોટું રહસ્ય જ ગણી શકાય.

૦-૦-૦

e.mail : aajiaba@yahoo.com

http://webgurjari.in/2013/11/29/

On 28th Feb (2014) Ramvilas Paswan of Loktantantrik Jan Party joined the NDA alliance. Same Paswan had left the NDA twelve years ago with the beginning of Gujarat carnage, saying that with the violence in Gujarat he cannot be part of NDA. This time his son formulated the face saver when he said that Modi has received clean chit in the Gujarat carnage. Few days ago another dalit leader Udit Raj directly joined BJP, with the assurance of being given a ticket for forthcoming elections. In Maharashtra, Ramdas Athwaley of Republican Party of India had become part of NDA, and succeeded in being nominated for Rajya Sabha, Upper house of Parliament. There are many others dalits in the fold of BJP directly or in alliance with BJP to be in NDA, for pre poll alliance.  Most of these leaders claim to be working on the path shown by Dr. B.R. Ambedkar. Ambedkar was committed to annihilation of caste and was totally opposed to the concept of Hindu nationalism, as propounded by RSS-BJP.

During freedom struggle when three types of nationalisms were in vogue, Indian Nationalism, Muslim Nationalism and Hindu nationalism, majority of the people of India supported and followed the path of Indian nationalism. Majority Hindus were for Indian nationalism, majority of Muslims were also for Indian nationalism. It was the elite, the landlord, Kings who began communal streams and were later joined in by a section of affluent upper castes of those religions. The British manipulation kept fuelling the fire of religious nationalism. Muslim nationalism turned in separatist direction and their demand for Pakistan came to the forefront. Hindu nationalists accepted the religion based nationalism but denied the demand of Pakistan on the ground that this had been a Hindu nation from times immemorial. This whole formulation of Hindu nation from ancient times is an invalid concept, as the very concept of nation, Nation state is a modern concepts. So in the revised edition of his book, ‘Partition of India’, Dr. Ambedkar opposed the formation of Pakistan on the following ground that formation of Pakistan may pave the way for Hindu Raj and “If Hindu Raj becomes a reality then it would be greatest menace to this country. Whatever may Hindus say, actually it does not make a difference that Hinduism is a danger to Independence, Equality and Brotherhood. Thus it is an enemy of democracy. We should make all out efforts to stop Hindu Raj from becoming a reality.” (Pakistan or Partition of India, Page 358). Here what Ambedkar is referring to Hinduism is Brahmanical Hinduism, the ideological ground of Hindutva, the agenda of RSS combine.

Ambedkar did lay the foundations of dalit movement, and went on to form Scheduled Caste Federation (SCF) in due course; before conceptualizing the Republican Party of India. This SCF in 1951, on the eve of First General elections in 1952; which was to begin the process of adult suffrage, forged an alliance with Praja Socialist Party (PSP) led by Jaya Prakash Narayan. The manifesto of SCF ruled out “alliance with any reactionary party such as Hindu Mahasabha and Jan Sangh (Previous avatar of BJP) (quoted from Gopal Guru EPW Feb 16, 1991, citing Ambedkar Letters to Gaikwad, page 280-296). He was the one who could see the long term agenda of Jan Sangh-Hindu Mahasabha of Hindu Rashtra, the concept totally opposed to secular democratic India. His basic motto was ‘educate, organize and struggle’, for caste annihilation and for the values of substantive Liberty, Equality and Fraternity. He was aware that this process; educate and organize to struggle; is possible only in a democratic set up, so alliance with Hindutva political outfits was ruled out of hand.

Today what is happening? From last several years a new dalit leadership has emerged, which on one hand represents a faction of this group and on the other has also personal-family electoral ambitions. So in short term they, for their personal benefits have been sitting in the laps of communal parties. Namdeo Dhasal, the great poet went with Shiv Sena, which had created hell with the publication of Amdekar’s ‘Riddles of Hinduism’. Ramdas Athwaley is again with the communal forces who have given him the Rajya Sabha seat. Udit Raj has also embraced the party of Hindu raj and Ramvilas Paswan, guided more by personal political ambitions, rather than the long term benefit of the downtrodden, has shamelessly allied with BJP. In the short term these dalit politicians may benefit but at the same time they will strengthen the politics of Hindutva-Hindu raj, the system of inherent hierarchy of caste and gender.

A single example will tell us about the approach of BJP towards the dalit question. Recently a book penned by BJP Prime Ministerial candidate Narendra Modi has been withdrawn, Karma Yoga. Modi in his book wrote “I do not believe that they (Valmiki’s) have been doing this job just to sustain their livelihood. Had this been so, they would not have continued with this type of job generation after generation…At some point of time, somebody must have got the enlightenment that it is their (Valmikis’) duty to work for the happiness of the entire society and the Gods; that they have to do this job bestowed upon them by Gods; and that this job of cleaning up should continue as an internal spiritual activity for centuries. This should have continued generation after generation. It is impossible to believe that their ancestors did not have the choice of adopting any other work or business.” (http://epaper.timesofindia.com/Repository/ml.asp?Ref=VE9JQS8yMDA3LzExLzI0I0FyMDA3MDA%3D&)

On the same issue of scavenging, Dr. Ambedkar makes scathing critique of the social order where a section of people have to do such demeaning and humiliating jobs. While claims are made about the development and ‘concern for all communities’ the conditions of dalits in Gujarat are abysmal, temple entry is opposed at places, there is low rate of conviction for anti dalit atrocities, there is prevalence of manual scavenging still prevalent and this receives glorification from Modi. There is denial of access for water to the main sump at places. Cases of intimidation of dalits wanting to convert to Buddhism have been reported from Gujarat. These are few of the phenomenon prevalent in the Laboratory of Hindu rashtra, Gujarat. What should one say of leadership of dalits who compromise the values of Dr. Ambedkar, the values of long term goals of social justice and annihilation of caste for their short term greed for electoral power for their own self? There is a need for introspection by these leaders and their followers about the opportunism and lack of principles of such people in the positions of leadership of the communities.

Banning or attacking the books in current times has been aplenty. There have been many reasons given for this intolerant attitude by different social-political groups. The cases of Satanic Verses by Salman Rushdie, Taslima Nasreen’s Lajja, book on Sonia Gandhi Red Saree, A.K. Ramanujan’s Three Hundred Ramayans are some of the major examples. There is a tight rope walk between freedom of expression and hurting ‘others’ sensibilities, which keeps fluctuating for same political groups. Those from Hindu right will talk of freedom of expression for Salman Rushdie or Taslima Nasreen, while the Muslim fundamentalists will talk of ‘Hurting religious sensibilities at the same time. In case of ‘The Hindus an Alternative History’ by Wendy Donigar or ‘Three Hundred Ramayanas’ the same Hindu right will assert the religious sensibility argument to get the uncomfortable things banished away. The overall victim of this intolerant attitude is freedom of expression and it also shows the ascendance of ‘Taliban’ elements in the social political sphere.

The ‘out of court settlement’ reached by Penguin to pulp its stock of ‘The Hindus-an alternative History’ is a very condemnable move from one of the most powerful publishers, who could have taken the matters further to the highest legal battles and preserved the right of a scholar to disseminate her views, and the right of readers to have access to it. It is in the fitness of things that well known Penguin authors Jyotirmaya Sharma and Siddharth Varadrajan have written to Penguin to pulp their books and cancel their agreements. The case against The Hindus… was filed by one Dinanath Batra of Shiksha Bachao Andolan Samiti (SBAS). In his petition to the court, the book is described as “shallow, distorted…a haphazard presentation riddled with heresies and factual inaccuracies”, and …that Doniger herself is driven by a “Christian Missionary Zeal and hidden agenda to denigrate Hindus and show their religion in poor light”. Interestingly Doniger is no Christian, she is Jewish. In her preface she writes “Part of my agenda in writing an alternative history is to show how much the groups that conventional wisdom says were oppressed and silenced and played no part in the development of the tradition—women, Pariahs (oppressed castes, sometimes called Untouchables)—did actually contribute to Hinduism…to tell a story of Hinduism that’s been suppressed and was increasingly hard to find in the media and textbooks…It’s not about philosophy, it’s not about meditation, it’s about stories, about animals and untouchables and women. It’s the way that Hinduism has dealt with pluralism.”

The two central aspects of the book are, one a presentation of the matters related to sex, which has become a taboo for the self proclaimed custodians of Hinduism. One knows the great creations like Khajuraho and Konark and the depiction of matters related to sex, that’s how it was looked at as and that’s how it prevails in society, before the Victorian prudishness took over. One recalls the classic of Kalidas; ‘Kumar Sambhav’, canto 8, which gives the erotic episode of Shankar and Parvati. And same way Adi Shankaracharya’s, Saundarya Lahiri, which gives graphic descriptions of the goddess, sholaka 78-79 being two examples.

As far as attack on Doniger’s book is concerned it is part of the long sequence of the agenda of SBAS and the other RSS affiliates like VHP, Bajrang Dal etc, who became more assertive after the decade of 1980s. This is also the period when the touchiness about religious sensibilities and suppression of the freedom of expression became a phenomenon of regular occurrence. It is interesting to note that the paintings of M.F. Husain drawn in the decades of 1960s and 1970s came under attack much later, during the 1980s with the rise of the aggressive presence of politics, which began around the Ram Temple issue.

Batra, who filed the suit, is the head of the Vidya Bharati’s Akhil Bharatiya Shiksha Sansthan, the educational arm of the Rashtriya Swayamsevak Sangh, the patriarch of the Hindu right. The earlier major book under its attack was A.K. Ramanujan’s classic essay ‘Three Hundred Ramayanas’, which was part of the syllabus in Delhi University. This essay shows the wide prevalence of diverse telling of story of Lord Ram. These diverse versions are not in conformity with the version of Ram story which gels with the Ram Temple campaign. Even before the attack on this book, the RSS supporters had attacked an exhibition of many tellings of Ram story by Sahmat. In a similar vein RSS’s political wing BJP’s political and ideological partner Shiv Sena in Maharashtra had opposed the publication of the book ‘Riddles of Ram and Krishna’ as in this book Ambedkar, apart from other things, says that he will not regard Ram Krishna as Gods and nor will worship them.

Doniger has been a Professor at School of Oriental and African Studies in University of London. She has two doctorates in Sanskrit and Indian studies and has written several works of scholarship on Hinduism. She says that Sanskrit and vernacular sources are rich in knowledge of compassion for deprived sections of society, women and pariahs as well. An example of this is in order, she is critical of Manu smiriti as it denigrates the women, at the same time she appreciates the sensitivity with which Vatsayanan’s Kam Sutra deals with women.

The tirade of SBAS and other RSS progeny against differing versions of Hinduism, and iconography is a part of its political agenda. It harps on the Brahamanical version of Hinduism bypassing and undermining the other Hindu traditions, Nath, Tantra, Bhakti, Shaiva, Siddha etc. The construction of RSS brand of Hinduism is a part of its Hindutva project, which took place during colonial period. Hindutva is the political ideology of this supra political organization, RSS. Hindutva picks up its version of Hinduism from the elaboration of European Orientalist interpretation of Hindu traditions. Orientalist scholars were in tune with the monotheistic worldview and that was reflected in their reading of Hinduism. In their rendering Hinduism got straight jacketed into monotheistic, monistic one and this puritan monolithic notion of Hinduism came to be presented as the Hinduism. The Colonial powers’ monotheistic worldview could not fathom the diverse richness of Hinduism’s philosophical, spiritual, religious and aesthetic expressions. Their understanding of religion revolves around a single Prophet. Hinduism as a religion as such is a conglomeration of multiple traditions which were prevalent here. Brahmanism was just one of them. During the colonial period by selectively projecting Brahmanical texts and values as Hinduism, the Orientalist scholars and British rulers gave legitimacy to caste and gender based Brahiminical tendency as ‘The Hinduism’. Brahmanism started becoming projected as the Hinduism. It is due to this that Ambedkar went on to say that ‘Hinduism is Brahmanic theology’. He was criticizing the social inequality prevalent in the name of Hinduism. Opposed to Brahmanical stream was the Shramnanic traditions of Hinduism, which by that time were out of the horizon of scholarship of Westerners and the British policy makers. In due course the declining sections of Hindu Landlords and upper caste resorted to the politics of Hindutva, which in the name of glorious Hindu traditions wanted to uphold the status quo of caste and gender, wanted to retain its hegemony in social and economic sphere. The freedom movement and its leader Gandhi’s Hinduism was away from this Brahmanical-Hindutva stream. It was more in continuation with liberal Hindu belonging to Shramanic tradition. It is the Hinduism with which the large sections of Hindus could identify.

Hindu Mahasabha and RSS brand of Hindutva was a marginal phenomenon as it was elite Brahamnical and harped on the values which were at deeper level undermining the status and dignity of women and dalits. That’s how RSS and the elite supporting them kept aloof from the social changes of caste and gender during this period, and stuck to their agenda of Hindu nation based on their own sectarian interpretation of Hinduism. The RSS, in pursuance of its agenda floated SBAS, which was the one which was instrumental in communalization of the history text books during the NDA regime, led by BJP-Atal Bihari Vajpayee. The same organization is the one which is at the back of the multitude of educational endeavors and promotes the divisive-sectarian history through many Sarswati Shishu Mandirs, Ekal Vidyalayas amongst others. So, for them Doniger’s book is a red rag as it talks of rich diverse traditions of the people and is not prude enough to suppress the narrations related to sex. Doniger talks of liberal Hinduism while RSS wants sectarian Hindutva imposed on the society. The struggle between liberal Hinduism and sectarian Hindutva is in full flow around the debate on this book.