24 વર્ષનો મેકલિન નોર્થ કેરોલિનાથી પોતાના એક માત્ર ખટારામાં માલ ભરીને ન્યુજર્સીના બંદરે લાવ્યો હતો. બે વર્ષ પહેલાં એક નાના ગામમાં તે ગેસ સ્ટેશન ચલાવતો હતો અને એમાંથી માંડ પેટિયું રળતો હતો. પણ એક ખટારાવાળા સાથે વાત કરતાં તેને ખબર પડી કે, ખટારાની એક જ સફરમાં તેનો માલિક પાંચ ડોલરની મબલખ કમાણી પાડતો હતો! તેણે પણ એક ખટારો ખરીદ્યો અને ધમધોકાર કમાવા માંડ્યો.
1937ના તે સદ્દભાગી દિવસે તેણે ન્યુજર્સીના બન્દર પર જોયું કે, સેંકડો મજૂરો સ્ટીમરમાંથી માલ કાઢીને ખટારાઓમાં ભરતા હતા; અથવા બન્દર પરથી સ્ટીમરમાં ચઢાવતા હતા. તપાસ કરતાં તેને ખબર પડી કે, એક સ્ટીમર ભરતાં કે ખાલી કરતાં એક કે બે અઠવાડિયાં વીતી જતા હતા. આટલા બધા માણસોની મજૂરીનો ખર્ચ કેટલો બધો થાય? એના વેપારી મગજમાં આ ખર્ચો અને સમયની બરબાદીના હિસાબ મંડાવા માંડ્યા. આખો ને આખો ખટારો જ સ્ટીમર પર કેમ ન ચઢાવી દેવાય? સામા બન્દર પર એ ખટારો જ સીધો નીચે ઉતારી દેવાનો!
એ વિચાર ગુબ્બારાને
વાદળમાંથી જમીન પર વરસતાં
વીસ વરસ વીતી જવાનાં હતાં!
તેની સખત મહેનતના કારણે 1945ની સાલમાં તેની પાસે 162 ખટારા હતા. બીજું વિશ્વયુદ્ધ પત્યા બાદ સૈનિકોને લોન મળતી હતી અને અમુક સૈનિકો ખટારા ખરીદીને રળતા હતા, મેલકોમે તેમને કોન્ટ્રાકટ આપવા માંડ્યા અને પોતે કશું કર્યા વગર આડતની કમાણી રળતો થઈ ગયો. 1949માં તો તેની પાસે 600 ખટારાઓનો કાફલો હતો. 1954માં તેની કંપની આખા અમેરિકામાં આઠમા નંબરની બની ગઈ. તેની મહત્ત્વાકાંક્ષાએ ફરી એક છલાંગ ભરી – તેને શિપીંગના ધંધામાં ઝૂકાવવા મન થયું.
ઓલ્યા ગુબ્બારાને ધરતી પર લાવવા કાજે જ તો!
1955માં તેણે એક ઓઇલ ટૅન્કર જહાજ ખરીદ્યું. માલસામાન ભરવાના મોટા કન્ટેનર પણ બનાવ્યા. ટૅન્કરની ઉપર સ્ટીલના ગર્ડર અને પ્લેટો મૂકીને એ કન્ટેનરો મુકવાની શરૂઆત કરી. ક્રેન વડે આખા કન્ટેનર જહાજ પર ચઢવા દેવાના. એક ક્રેનથી તેણે આ પ્રયોગ સફળતાથી કર્યો. આ જહાજે 58 કન્ટેનર સાથે ન્યુયોર્ક થી હ્યુસ્ટન જવાની પહેલી સફર શરૂ કરી!
પણ આમ મોટા પાયે કરવા તેની પાસે શિપિંગ કમ્પની હોવી જોઈએ. ખોટમાં ચાલતી વૉટરમેન શિપિંગ કમ્પની સવા બે કરોડ ડોલરમાં ખરીદવા તેણે સીટી બેન્કમાં અરજી કરી. વોલ્ટર રિસ્ટન નામના સ્થાનિક ઓફીસરે તેની અરજી પસાર કરવા આગળ મોકલી. આટલી મોટી લોન એક ખટારાની કમ્પનીવાળાને આપવા બહુ કમને તેના ડિરેકટરો તૈયાર થયા. એ સાથે આધુનિક કન્ટેનર શિપિંગના યુગની શરૂઆત થઈ ગઈ. પાછળથી વોલ્ટર રિસ્ટન પણ બેન્કિંગ ક્ષેત્રમાં બહુ મોટી હસ્તી તરીકે નામ કમાયો.
માલ્કમે ધાર્યું હોત કન્ટેનર માટેની પેટન્ટ મેળવી એનો ઉત્પાદક બની શક્યો હોત. પણ તે માનતો હતો કે આ વિચારનો લાભ સૌને મળવો જોઈએ. આવા જહાજો માટે જરૂરી બન્દરો તો હતાં જ નહીં. આથી શરૂઆતમાં તેને બહુ મુશ્કેલીઓ પડી. પણ 1965ના અરસામાં ન્યુયોર્ક ખાતેના બંદરો અંગેના સત્તાવાળાઓએ 33 કરોડ ડોલરના ખર્ચે ઇલિઝાબેથ, ન્યુજર્સી ખાતે પહેલું કન્ટેનર બન્દર બનાવવાનું નક્કી કર્યું.
પછી માલ્કમને ઘણી સફળતા મળી. પણ સમો બદલાયો અને અને તેને કમ્પની વેચી કાઢવી પડી, જે આજે MERSK નામથી બહુ જાણીતી છે. 1978માં MERSK કમ્પનીએ 2,000 મોટા કન્ટેનર સમાવી શકે તેવાં 12 જહાજ બનાવવા માટે 1.2 million dollarની લોન મેળવી!
કન્ટેનર બંદરો બનાવવાની પણ આખા વિશ્વમાં હોડ જામી ગઈ. માલની વૈશ્વિક આયાત નિકાસ અત્યંત ઝડપી અને બહુ ઓછા ખર્ચ વાળી બની ગઈ. વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થામાં એક જબરદસ્ત પદ્ધતિનો જન્મ થયો. એક અંદાજ અનુસાર આ વ્યવસ્થાના સબબે શીપીંગ ખર્ચમાં 80 %નો ઘટાડો થયો છે, અને વિશ્વભરની પ્રજાને વિવિધ ચીજો ઘણા ઓછા દરે સુલભ્ય બની છે.
સન્દર્ભ –
https://en.wikipedia.org/wiki/Malcom_McLean
https://americanbusinesshistory.org/malcolm-mclean-unsung-innovator-who-changed-the-world/
https://youtu.be/Ua2ZCnl3JDc?is=m1P-e9P3lfHZ6UHA
e.mail : surpad2017@gmail.com
