૧. વિદુષક
કવિ : સ્વપ્નિલ શ્રીવાસ્તવ
જો એક વિદુષકને
દેશનો રાજા બનાવવામાં આવે
તો શું થાય?
સૌ પ્રથમ હાસ્યને
અનિવાર્ય બનાવી દેવામાં આવે
જે હસે નહીં
એને હસતા હસતા
મારી નાખવામાં આવે
હાસ્યને રાજધર્મ
જાહેર કરી દેવામાં આવે
ઠેર ઠેર હાસ્યઘર
ઊભા કરવામાં આવે
ભલે ગમે તેટલા દુ:ખમાં હોવ
તમારે હસવું જ પડે
હાસ્યનો વેપાર થાય
ચોરે ચૌવટે ખોલવામાં આવે
લાફટર ચેનલ
હાસ્યને હાસ્યાસ્પદ બનાવવાવાળા કવિઓને
મોટા હોદ્દાઓ આપવામાં આવે
રાજાને હસાવી હસાવીને
વિહવળ કરી દઈને
ઈનામના એ હકદાર બની જશે
હાસ્યધારામાં લોકો ડૂબશે-ઉતરશે
અને ગંભીરતાને ભૂલી જશે
જ્યારે કોઈ દુ:ખીજન
રાજા સામે
પોતાની તકલીફ વ્યક્ત કરશે
રાજા એને હસવામાં કાઢી નાખશે.
°
૨. કાયાકલ્પ
કવિ : સત્યેન્દ્ર કુમાર
ફ્રાંઝ કાફકાના જંતુમાં ફેરવાઈ જઈએ
એ પહેલા
આપણે સૌ ઊભા થઈને
તાનાશાહની સામે ટ્ટટાર ખડા થઈએ
એના જૂઠાણાના ચીંથરા ઉડાવી દઈએ
એને એક રમૂજ બનાવી દઈએ
આપણાં ગીત, આપણી કવિતા
પર્યાવરણ, સંવેદના, નદીઓ, પહાડ, જંગલ
આપણા સંઘર્ષ પણ
જ્યાં જ્યાં એનો પડછાયો પડે છે
એને એ ઉજ્જડ બનાવી દે છે
ઉજ્જડ બનતા પહેલા આપણે ઊભા થઈએ
એના મંચ-પુરસ્કાર, એની નીતિઓ
એના ઇતિહાસબોધને ઉઘાડો પાડી
એક વાર ફરી
આપણા અસ્તિત્ત્વને સાબિત કરીએ
•
૩. વરૂઓ જે બનતા હતા રાજા
કવિ : રાજકુમાર કુમ્ભજ
એક જંગલ હતું
જંગલમાં ઘેટાં હતાં
ઘેટાંને નાગરિક સમજવાની ભૂલો હતી
કિસ્સા, વાર્તાઓ જેવી કાલ્પનિક નહીં
સાક્ષાત હતા
અને કદાચ દૃશ્યમાન હતા
ઊંદર-બિલાડી-ગિદરડાના સદાબહાર નાટ્યમાં
સિંહોના અટ્ટહાસ્યમાં નાચતા કિન્નરો
ભીખ માગતાં ઘેટાં નતમસ્તક રહેતાં હતાં
ચીસો-બૂમો પાડતા ભસતા કૂતરા ભેગા
અધમુઆ પૂર્વજોની માફક
માથું કૂટી કૂટીને
ક્યારેક પેટ અને ક્યારેક તાલી વગાડતાં ઘેટાં
પુસ્તકાલયનો નાશ કરી
પૂજતા હતા પત્થર
અને પૂજતા હતા અંધારામાં
અંધારાના કલંક
એક જંગલ હતું
જંગલમાં ઘેટાં હતાં
હતા થોડા વરૂઓ પણ
દેખાતા હતા ત્યારે માનવો એમના જેવા અદ્દલ
ઘેટાં રાત-દિવસ વેઠતાં બોજ વરૂઓના
વરૂઓ જે બનતા હતા રાજા
•
૪. ભર બપોરની ઊંઘ
કવિ : અનુપમ ત્રિપાઠી
નહોતી કોઈ કસ્તૂરી ગળામાં
કરતા હતા દોડાદોડ નોકરી માટે
અસુરક્ષા અને અપમાનથી
જેમ તેમ લડીને
ભૂખ અને તરસની ઇચ્છાથી
ઘેર પાછા ફરતા ત્યારે
કોઈ ના મળતું પોતાને માટે
આવું કેમ?
તંદ્રા હાવી થઈ જતી
ભૂખની ઇચ્છા પાણીથી મટતી
અને ગાદલા પર પડતા વેંત
આવી જતી મુલાયમ નિદ્રા
ગરમી જેટલી વધતી જાય છે
નિદ્રામાં એટલી જ ડૂબતી જાય છે કાયા
તળિયાથી તળિયું દબાય છે
ક્યાં – કયુ – કોણ- કેમ આ સવાલોથી
મળી જાય છે થોડી ઘણી મુક્તિ
આ દુનિયા જે હવે ખૂલે છે સામે
તરસ માટે એક ઝરણું ફૂટે છે
ઉપસી આવે છે કેટલીક આકૃતિઓ
પિતાની આકૃતિ મૂકે છે માથે હાથ
માની આકૃતિ ખોળામાં લે છે
અને એક આકૃતિ કહે છે
જુઓ, હું આવી ગઈ
વળી પાછો શહેરનો એ જ ઘોંઘાટ
જાદુ ધીરે ધીરે ઓસરતો જાય છે
પહેલા આકૃતિઓ ગાયબ થાય છે
જે ઝરણું ફૂટ્યું હતું એ
અચાનક ગાયબ છે
આકૃતિઓ પકડવા દોડીએ છીએ આપણે
દોડતા દોડતા ઊડવા લાગીએ છીએ
અને એક ઊંચાઈથી પડીએ છીએ
ધડામ!
સ્રોત : “હંસ” (એપ્રિલ 2026)
e.mail : rupaleeburke@yahoo.co.in
