અસારવા ચકલામાં
શાકભાજી વેચતી શકરી
ક્યારે શિકાગો ગઈ હતી?
આ પ્રશ્ન અત્યારે પૂછવો વાજબી નથી.
આપણે દેશભક્ત છીએ.
આવા સવાલો આપણાથી ના પૂછાય.
શકરીનું નસીબ, બીજું શું?
શકરીની મા, દાદી, પરદાદી,
અહીં ચકલામાં શાકભાજી જ વેચતાં હતાં.
આજે શકરીની હારે
એની દીકરી સોમી પણ શાકભાજી વેચે છે.
કોરોના આવે કે જાય
શકરીનું નસીબ ફરવાનું નથી.
તમને શકરી ચકલામાં મળે
તો સોશિયલ ડિસ્ટન્સિંગ જાળવીને
એને આશ્વાસન આપજો
સૌજન્ય : “નિરીક્ષક” − ડિજિટલ આવૃત્તિ; 25 ઍપ્રિલ 2020
સમગ્ર દુનિયા આજે કોરોનાના ઉકેલ અર્થે વિજ્ઞાન તરફ મીટ માંડીને બેઠી છે, ત્યારે ઈશ્વરીય આસ્થાનું વજૂદ શું છે તે અંગે આધ્યાત્મિક ગુરુ દલાઈ લામા તરફથી નિવેદન આવ્યું છે. તેમણે કહ્યું છે કે, અત્યારની સ્થિતિમાં પ્રાર્થના કરવી પૂરતું નથી. કોરોના સામે લડવા આપણે અરસપરસ હિત ઇચ્છવું પણ જરૂરી છે.
“અમે બૌદ્ધધર્મી એવું માનીએ છીએ કે સમગ્ર વિશ્વ પરસ્પર આધારીત છે. તેથી અવારનવાર હું સહિયારી જવાબદારી અંગે બોલું છું. કોરોના વાઇરસે આપણને બતાવ્યું છે કે કોઈ પણ બાબતની અસર એક વ્યક્તિ સુધી મર્યાદિત નથી. આ બીમારી યાદ અપાવે છે કે ઠોસ કામ અને એકબીજાની ભલાઈ જ આપણને સુરક્ષિત રાખી શખશે.”
દલાઈ લામાએ આ નિવેદન અમેરિકાના જાણીતા ‘ટાઇમ’ મેગેઝિનમાં આપ્યું છે. ‘ટાઇમ’ મેગેઝિને કોરોનાની મુશ્કેલ ઘડીમાં વર્તમાન સો લિજેન્ડ્સ શું કહે છે તે વિશેનો અંક પ્રકાશિત કર્યો છે. ‘ટાઇમ’ મેગેઝિને આ અંકમાં ધાર્મિક ઓળખ ધરાવતા એક માત્ર દલાઈ લામાને સમાવ્યા છે. આ સિવાય અન્ય કોઈ ધર્મના વડાને તેમાં સ્થાન આપવામાં આવ્યું નથી. કારણ કે દલાઈ લામા બૌદ્ધ ધર્મના વડા હોવા છતાં તેઓએ બીમારીને સાંકળીને કોઈ ધાર્મિક વાત કરી નથી. તેમણે આ સંકંટમાં વિજ્ઞાનને મહત્ત્વ આપીને રજૂઆત કરી છે. આ વિશે તેઓ શરૂઆત જ એવી રીતે કરી છે કે, “ઘણી વખત મિત્રો મને વિશ્વ સામેની સમસ્યાઓનો હલ જાદુઈ શક્તિથી આણવાનું કહે છે. હું તેમને હંમેશાં કહું છું કે દલાઈ લામા પાસે કોઈ જાદુઈ શક્તિ નથી. જો તેમ હોત તો મારા પગમાં જે દુઃખાવો થાય છે તે ન થાત. અમે તમારી જેવાં જ છીએ. અમે પણ ભય, આશા અને અનિશ્ચિતતાની લાગણી અનુભવીએ છીએ.”
દલાઈ લામા આ સંકંટને પૂર્ણ રીતે પામ્યા હોય તેમ માલૂમ થાય છે. તેઓ કહે છે કે, “જ્યારથી વુહાનમાં કોરોના વાઇરસના ન્યૂઝ આવ્યા છે ત્યારથી હું ચીનના મારાં ભાઈ-બહેનો માટે પ્રાર્થના કરી રહ્યો છું અને વિશ્વના અન્ય દેશોનાં લોકો વિશે જેઓ વાઇરસમાં સપડાયા છે. આ વાઇરસથી કોઈ સુરક્ષિત નથી. આપણાં સૌને પોતીકાઓની અને વૈશ્વિક અર્થતંત્રની ચિંતા છે.
આ મુશ્કેલીમાં સૌએ થાય એટલી જવાબદારી લેવાની છે. સાથે મળીને આગળ આવવાનું છે. આ સંકંટની અસર સૌને થઈ છે. પંરતુ જેમની પાસે ઘર, પૂરતી સગવડ નથી આપણે તેમના તરફ મદદનો હાથ આગળ વધારીને સુરક્ષિત કરવા જોઈએ. આ પડકારથી એટલું સાબિત થયું છે કે આપણે સૌ એકબીજાંથી અલગ-અલગ હોવા છતાં વેગળાં નથી. તેથી સૌએ ભલાઈ આદરીને એકબીજાંની મદદ કરવાની છે.
“બુદ્ધિસ્ટ હોવાના નાતે હું અસ્થાયી સિદ્ધાંત પર વિશ્વાસ કરું છું. આ વાઇરસથી પણ દુનિયા મુક્ત થશે. મેં યુદ્ધ અને અન્ય ભયંકર આપત્તિઓ જોઈ છે, અને તેનાથી આપણને વૈશ્વિક સમાજ નિર્માણ કરવાનો અવસર સાંપડ્યો છે. બસ સાથે મળીને પ્રયાસ કરતાં રહેવાનું છે.”
e.mail : kirankapure@gmail.com
ચીનની વિવાદિત લેબ ‘વુહાન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ વાઇરોલોજી’નાં વાઇરોલોજીસ્ટ શિ ઝેન્ગલી (Shi Zhengli) એકાએક પ્રકાશમાં આવેલું નામ છે. શિ ઝેન્ગલી ‘બેટ વુમન’ના નામથી ઓળખાય છે. વુહાનમાં કોરોના પ્રસર્યો ત્યારે શિ ઝેન્ગલીને સૌથી પહેલાં પૂછવામાં આવ્યું હતું કે, આ વાઇરસના મૂળ ક્યાં છે તે શોધી કાઢો. ચીનના વાઇરોલોજી સમૂહમાં સૌ કોઈ જાણતા હતા કે કોરોના વિશે આધારભૂત માહિતી માત્ર શિ ઝેન્ગલી આપી શકે છે! શિ ઝેન્ગલી છેલ્લાં સોળ વર્ષથી બેટ(ચામડચીડિયા)માંથી આવનારાં વાઇરસ વિશે કામ કરી રહ્યાં છે. 2002-03માં જ્યારે ચીનમાં ‘સાર્સ’ની બીમારી પ્રસરી ત્યાર પછી શિ ઝેન્ગલીએ ‘સાર્સ’ના મૂળિયાં ક્યાં છે તે વિશે ગહન અભ્યાસ શરૂ કર્યો. આ માટે શિ અને તેની ટીમ ચીનનાં અંતરિયાળ જગ્યાઓ ખૂંદી વળ્યાં. અહીંયાથી તેમણે ચામડચીડિયાનાં લોહી અને લાળના નમૂના લીધા. ચામડચીડિયાનાં મોટાં ભાગનાં આ રહેઠાણો દૂરસુદૂર ગુફામાં આવ્યાં હતાં. તેમાં વાઇરસ સાથે સંપર્કમાં આવવાનું તો જોખમ હતું, સાથે ત્યાં પહોંચવાના પડકાર હતા. આ રીતે વાઇરસનાં મૂળિયાં શોધવાની પ્રક્રિયા સોળ વર્ષથી ચાલી રહી છે અને હજુ ચાલુ છે.
કોરોના પરિવારનો ‘સાર્સ’ ક્યાંથી માનવીના શરીરમાં આવ્યો તેનું ઠોસ સંશોધન કાર્ય શિ ઝેન્ગલીએ કર્યું છે, અને ‘સાર્સ’ ચામડચીડિયામાંથી આવ્યો છે, તે અંગે તેમણે પ્રતિષ્ઠિત સાયન્સ મેગેઝિન ‘નેચર’માં રિસર્ચ પેપર લખ્યું છે. આ પેપરની પ્રકાશિત તારીખ ડિસેમ્બર, 2018 છે. શિએ જે રીતે આ ક્ષેત્રમાં કામ કર્યું છે તેથી તેઓ કોરોના વાઇરસ સંબંધિત વિગતે વાત કરી શકે છે. એટલે જ જ્યારે વુહાનમાં પહેલાંવહેલાં કોવિડ-19 બીમારી પ્રસરી, ત્યારે તે અંગે તેમની ત્વરિત પ્રતિક્રિયા હતી કે, વુહાનમાં આ બીમારી પ્રસરે તેવી સંભાવના નહીંવત્ હતી, કારણ કે શિના કહેવા મુજબ ચીનના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલાં ગુઆંડગોન્ગ, ગુઆન્ક્સી અને યુન્નાન ક્ષેત્ર વાઇરસ બોમ્બ પર બેસેલાં રાજ્યો છે.
રિસર્ચ દરમિયાન શિ ઝેન્ગલીનું ધ્યેય ‘સાર્સ’ જેવી બીમારી ફરીથી ન પ્રસરે તે હતું. શિ ઝેન્ગલી ‘સાર્સ’ને અટકાવવાની કડી પણ શોધી શક્યાં છે. યુન્નાન રાજ્યમાંથી શિતોઉ ગુફામાંથી પાંચ વર્ષની ગહન શોધખોળ બાદ શિ અને તેમની ટીમ ચામડચીડિયાનાં સેમ્પલ લઈને એવું સાબિત કરી શક્યાં કે કોરોના વાઇરસના હજારો પ્રકાર અહીં મોજૂદ છે. મહદંશે તેઓ નુકસાનકર્તા નથી, પણ બાર જેટલાં કોરોના વાઇરસના પ્રકાર ઘાતકી છે. ચામડચીડિયાના વિવિધ પ્રકારમાં ‘હોર્સશોઇ બેટ’માં કોરોના બીમારી જન્મે છે, તેવાં પ્રમાણ વધુ મળ્યાં છે.
આજે વિશ્વભરના વાઇરોલોજી શિનો સંપર્ક સાધીને માહિતી મેળવી રહ્યાં છે. તેમની પાસે ચામડચીડિયાનો જંગી ડેટાબેઝ ઉપલબ્ધ છે. તેઓનું નામ આજે ઇન્ટરનેટ પર પહેલાં કરતાં બે હજાર ગણું સર્ચ થઈ રહ્યું છે. પરંતુ આ પ્રસિદ્ધિ વચ્ચે તેઓનું નામ કોરોના પ્રસરાવનાર તરીકે પણ આવ્યું છે. અમેરિકાના અખબારોમાં એવાં રિપોર્ટ પ્રકાશિત થયાં છે જેમાં કોરોના પ્રસરવાનું કારણ વુહાનની લેબને ગણવામાં આવ્યું છે. આ રિપોર્ટમાં એવો દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે પ્રયોગ દરમિયાન જાણીજોઈને આ વાઇરસ લીક કરવામાં આવ્યો.
શિએ જ્યારે કોરોનાની પહેલીવહેલી ખબર સાંભળી ત્યારે તેમને પણ એમ થયું કે વુહાનમાં વાઇરસ પ્રસર્યો છે, તેમાં ક્યાંક વુહાનની લેબમાં તો ભૂલ નથી થઈ ને. તેઓ પાછલાં વર્ષોનો ટ્રેક ફરી જોઈ ગયાં અને ચીનના વહીવટીતંત્રને વિશ્વાસ અપાવ્યો કે કોરોના વાઇરસને લેબ સાથે કોઈ લેવાદેવા નથી. લેબમાં જે સેમ્પલ હતાં, તેની સાથે વર્તમાન વાઇરસના લક્ષણો મેચ થતાં નહોતાં. તેમ છતાં ચીનના શાસન પર વિશ્વને ભરોસો નથી અને હજુ પણ એવા દાવા થઈ રહ્યા છે કે વાઇરસને ચીન દ્વારા નિર્માણ કરવામાં આવ્યો છે. પરંતુ વિશ્વભરનાં જાણીતા વાઇરોલોજિસ્ટ આ દાવો નકારે છે તેમના મતે વાઇરસને લેબમાં તૈયાર કરવો અશક્ય છે. આ અંગે શિની છેવટની પ્રતિક્રિયા કંઈ આવી હતી : “હું સોગન ખાઈને કહું છું વુહાનની લેબ સાથે કોરોના વાઇરસનો કોઈ સંબંધ નથી.”
e.mail : kirankapure@gmail.com