જ્યાં ચળકતી લાગણીમાં ભેરવાયા,
ત્યાં પછી તો એકબીજામાં સમાયા.
આ જ માટીમાં દટાઈને નીકળ્યા,
તોય મિત્રોને અમે લાગ્યા પરાયા.
ભેટમાં અમને મળી બસ બાદબાકી,
જેની પાછળ અંત લગ કદમો ઘસાયા.
એક અપરાધી ગઝલના થઈ ગયા શું!
નામથી હર એક છાપામાં છપાયા.
એમ તો અપડેટ, અપટુડેટ હતા પણ,
આરસી દેખાડતા ખોટા જણાયા.
આપની નગરીમાં “સિદ્દીક” પ્રેમ આપી,
ખૂબ મોંઘી જ્યાં ગયા નફરત કમાયા.
રમેશ ઓઝા
આ જગતમાં નરેન્દ્ર મોદીની જેટલી ઠેકડી ઊડાડવામાં આવી રહી છે અને એમાં ય ગયા મહીને જે રીતે અને જે પ્રમાણમાં ઠેકડી ઊડી છે એ કદાચ ઇતિહાસની પહેલી ઘટના છે. મને યાદ નથી કે ઇતિહાસમાં ક્યારે ય કોઈ નેતાની આટલી ઠેકડી ઊડી હોય અને એ પણ તેની હયાતીમાં અને સત્તાના સર્વોચ્ચ શિખરે હોય ત્યારે. લોકોએ રોષમાં આવીને રસ્તા પર ઊતરીને અને કાયદો હાથમાં લઈને નેતાઓને મારી નાખ્યા હોય, દેશમાંથી તગેડી મૂક્યા હોય કે પદભ્રષ્ટ કર્યા હોય અથવા લોકોના રોષથી બચવા આત્મહત્યા કરી લીધી હોય એવી અનેક ઘટનાઓ બની છે (ત્રણ ઘટના તો છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં ત્રણ પાડોશી દેશમાં બની છે) પણ એ કોઈની ઠેકડી ઊડાડવામાં નહોતી આવી. મારી જાણકારીમાં જગતના ઇતિહાસમાં આવી આ પહેલી ઘટના છે. ઠેકડી જોઇને ગૃહ પ્રધાન અમિત શાહે એકવાર કહેવું પડ્યું હતું કે આદરણીય વડા પ્રધાનની ઠેકડી ન ઊડાડવી જોઈએ.
અહીં એક વાતનો સ્વીકાર કરવો જોઈએ કે આ મૂડી નરેન્દ્ર મોદીએ પોતે રળી છે. એમની પોતાની સિદ્ધિ છે. બીજી સિદ્ધિ વિષે બે મત હોઈ શકે, આ સિદ્ધિ બાબતે બે મતની કોઈ શક્યતા નથી.
શા માટે આવું બન્યું?
આ જગતમાં ચાર પ્રકારના લોકો જોવા મળે છે. એક એ જે સામાન્ય માણસ તરીકે જન્મે છે, સામાન્ય જિંદગી જીવે છે અને વિદાય લે છે. બીજા એ જે સામાન્ય માણસ તરીકે જન્મે છે અને પુરુષાર્થ કરીને શક્ય એટલા ઉપર ઊઠવાનો પ્રયાસ કરે છે. શક્ય એટલા એ મહત્ત્વનો શબ્દ છે. ત્રીજા એ જે કેટલાક અસામાન્ય ગુણો લઈને જન્મે છે અને પછી તેને હજુ વધુ સમૃદ્ધ કરે છે. ચોથા એ જે સામાન્ય હોવા છતાં ય અસામાન્ય હોવાનો દેખાવ કરે છે. ઢોંગ અને દેખાવ કરનારા અનેક લોકો તમે જોયા હશે.
નરેન્દ્ર મોદીને તમે આમાંથી કઈ શ્રેણીમાં મૂકશો? જો તમારો જવાબ ચોથી શ્રેણીનો હોય તો તમે ભૂલ કરો છો. તેમણે પાંચમી શ્રેણી પેદા કરી છે અને કદાચ તેમાં તેઓ એકલા છે અથવા એકાદ-બે પાત્ર ઇતિહાસમાં થઈ ગયા હોય અને મને જાણ ન હોય એવું બને. તેઓ અસામાન્ય હોવાનો દેખાવ માત્ર નથી કરતા, એનો ધરાર સ્વીકાર કરાવવાનો પ્રયાસ કરે છે. જીદપૂર્વક પ્રયાસ કરે છે, આકાશપાતાળ એક કરે છે, થાક્યા વિના દિવસ
માં અઢાર અઢાર કલાક મહેનત કરે છે, વિદેશોમાં દોડે છે, કોઈએ નામ ન સાંભળ્યું હોય એવા સન્માનો મેળવે છે. શું શું નથી કરતા? નરેન્દ્ર મોદીની અસામાન્યતાને સ્થાપિત કરવા આખી યંત્રણા વિકસાવવામાં આવી છે. અબજો રૂપિયાનો ખર્ચ કરવામાં આવે છે, એ ખર્ચાને પહોંચી વળવા આંગળિયાત ઉદ્યોગપતિઓને ફાયદો કરી આપવો પડે છે, વિરોધીઓને મેનેજ કરવા પડે છે. જે નથી એનો સ્વીકાર કરો.
હું મહાત્મા ગાંધી કરતાં વધુ મહાન છું, હું જવાહરલાલ નેહરુ કરતાં વધુ બત્રીસલક્ષણો છું, જગતમાં મારા નામના ડંકા વાગે છે, હું કોઈ વિદ્વાન કરતાં વધુ વિદ્વાન છું, હું વીરોમાં વીર છું, હું બહુશ્રુત છું, હું પ્રજાવત્સલ છું, હું નોન બાયોલોજીકલ છું. હું શું નથી? સ્વીકાર કરો. કરો કરો અને કરો. જે જોઈએ તે આપું, પણ મારી મહાનતાનો સ્વીકાર કરો. આ જગતમાં હિટલર, મુસોલિની, સ્તાલીન જેવા ઘણા શાસકો થયા છે (આજે પુતિન, ઝિંગપીંગ કે કીમ જોંગ જેવા શાસકો છે) પણ તેમણે તેમનામાં જે નથી તેનો સ્વીકાર કરાવવાની જિદ્દ નહોતી કરી કે નથી કરતા. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ નથી કરતા. તેમણે ક્યારે ય ગાંધી અને નેહરુની પંક્તિમાં બેસવાની ચેષ્ટા નહોતી કરી ત્યાં સ્વીકાર કરાવવાનો તો પ્રશ્ન જ પેદા નથી થતો. અહીં તો જુદો જ ખેલ હતો. મેં મારી બનાવેલી અને મને ગમતી ઈમેજનો સ્વીકાર કરો. કદાચ એવું પણ હોય કે પોતે બનાવેલી એ ઈમેજ તેમને પોતાને જ સાચી લાગવા માંડી હોય. આવું બનતું હોય છે.
આ પાંચમી શ્રેણી નરેન્દ્ર મોદીએ વિકસાવી છે જેમાં કદાચ તેઓ એક માત્ર જીવ છે. મહાન હોવાનો દાવો નહીં, એવા તો લાખો માણસો થઈ ગયા, મહાનતાનો ધરાર સ્વીકાર કરાવવાની એષણા અને તેની આકાશપાતાળ એક કરનારી જીદ. ગોદી મીડિયા, સાયબર સેલ, ફિલ્મ અભિનેતા, ફિલ્મ દિગ્દર્શક, કેટલાક બૌદ્ધિકો વગેરે મળીને નહીં નહીં તોયે દસેક હજાર લોકોની ફોજને કામે લગાડવામાં આવી. કોઈ શંકા કરે કે ઝીણી નઝરે જુએ તો તેને ડામી દો. તેને બોલવા જ નહીં દો. બોલવા માટેનું પ્લેટફોર્મ જ આંચકી લો. ધીરે ધીરે મહાનતાના દાવાને સ્વીકારનારી જમાત વિસ્તરતી જશે અને દાવા વિષે શંકા કરનારી જમાત હાંસિયામાં ધકેલાતી જશે.
પણ ૨૦૨૬નું વરસ ઇઝરાયેલ માટે અને ઇઝરાયેલપૂજક નરેન્દ્ર મોદી માટે બહુ વસમું નીવડ્યું. ઇઝરાયેલનો આયર્ન ડૉમ ઈરાને વીંધી નાખ્યો અને નરેન્દ્ર મોદી નામના મહામાનવની મહાનતાનો ફુગ્ગો લબરમૂછિયા છોકરાઓએ વીંધી નાખ્યો. માત્ર ચાર મહિનાની અવધિમાં બે ઘટના બની.
તમે આની કલ્પના કરી હતી? હું મારી વાત કરું તો મને એમ લાગતું હતું કે આ ફુગ્ગો એક દિવસ ફૂટશે તો જરૂર કારણ કે ફૂટવું એ દરેક ફુગ્ગાની નિયતિ છે. પણ ક્યારે? છેલ્લાં બે વર્ષ દરમ્યાન જે રીતે ભારતીય રાજ્ય પર કબજો કરવામાં આવી રહ્યો હતો, અવાજોને શાંત કરવામાં આવતા હતા અને ત્રીજી મુદ્દત ચાલી રહી હતી ત્યારે એમ લાગવા માંડ્યું કે કદાચ આ બડભાગી બચી જશે. નરેન્દ્ર મોદી સત્તામાં છે ત્યાં સુધીમાં કદાચ ફુગ્ગો ન પણ ફૂટે. જો એવું બનશે તો એ સત્ય માટે શોકાંતિકા હશે. જૂઠ અટ્ટહાસ્ય કરશે. સભ્યતા, નૈતિકતા, સંસ્કારિતાનું તેજ ઝાંખું પડશે. માંડૂક્ય ઉપનિષદના ઋષિનું સત્યમેવ જયતેવાળું આર્ષવચન ઓશિયાળું બનશે. ભારતની અને હિંદુ સભ્યતાની પ્રતિષ્ઠા દાવ પર લાગી હતી.
પણ ફુગ્ગો ફૂટી ગયો. એક ચિનગારી પ્રગટી, દાવાનળ થયો અને તેની ગરમીમાં ફુગ્ગો ફૂટી ગયો.
ભારતીય (હિંદુ વાંચો) ન્યાયશાસ્ત્ર મુજબ ચિનગારી ક્યાં અને કોણે પ્રગટાવી એના નિમિત્ત કારણનું મહત્ત્વ નથી, મહત્ત્વનું છે ઉપાદાન કારણ. માટી એ ઘડાનું ઉપાદાન કારણ છે, કુંભાર તો નિમિત્ત માત્ર છે. મહાનતા સ્થાપિત કરાવવાનો અને કબૂલ કરાવવાનો જે અબજો રૂપિયાનો મોંઘો ખેલ ચાલતો હતો એ લોકો જોતા હતા અને સમજતા હતા. એક માણસની મહાનતાનો સ્વીકાર કરાવવા માટે આખી કાયનાતને કામે લગાડવામાં આવે! સરકાર, સરકારી તંત્ર, શિક્ષણસંસ્થાઓ, સાંસ્કૃતિક પ્રવૃત્તિ, કલાપ્રવૃત્તિ, રાષ્ટ્રીય વિમર્શ વગેરે તમામ પ્રકારનો રાષ્ટ્રીય ઉદ્યમ એક માણસની જે નથી એ મહાનતાને સ્થાપવા અને સ્વીકારાવવા માટે કામ કરે! અને એ પણ ચોવીસે કલાક, ૩૬૫ દિવસ અને દાયકાઓથી!
લોકો આ જોતા હતા અને ખાસ કરીને એ યુવાઓ જેને આ દેશમાં હવે પછી સરેરાશ ૬૦ વરસ જીવવાનું છે. કલ્પના કરો, અનિશ્ચિત સમયખંડમાં છ દાયકા! આ અકળામણ વિસ્ફોટનું ઉપાદાન કારણ હતું. લાખો યુવા એવા હતા જેનાં માંબાપ મોદીસમર્થક છે. નરેન્દ્ર મોદીએ પ્રત્યેક હિંદુ પરિવારમાં તિરાડ પાડી હતી તો જેન ઝીએ પ્રત્યેક હિંદુ ઘરોમાં ક્રાંતિ કરી. જેન ઝીને એક વાત સમજાઈ ગઈ કે એક વ્યક્તિની જે નથી એવી મહાનતાનો સ્વીકાર કરાવવા માટે દેશને બરબાદ નહીં, ગુલામ બનાવવામાં આવી રહ્યો છે. ભયનો હથિયાર તરીકે ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે અને એક નિમિત્ત કારણ મળતાની સાથે તેમણે ભયને ફગાવી દીધો. તમે જોયું હશે કે સડક પર ઉતરેલા યુવાઓનો ટાર્ગેટ નરેન્દ્ર મોદી પોતે અને તેમની બનાવવામાં આવેલી ઈમેજ હતાં, ધર્મેન્દ્ર પ્રધાન અને ‘નીટ’ તો બાજુએ નિમિત્તરૂપ હતા. તમે એ પણ જોયું હશે કે તરુણો તેમનો રોષ દલીલની જગ્યાએ ઠેકડી દ્વારા ઠાલવતા હતા. ઠેકડીનું પણ એક સમાજશાસ્ત્ર છે જેની અલગથી ચર્ચા કરી શકાય.
આવો તે કેવો મોહ અને કેવી આત્મમુગ્ધતા કે ઠેકડીનો વિષય બનીએ! અને આવા બેહુદા પ્રયાસમાં મદદ કરનારાઓ પણ કેટલા પામર! જવાહરલાલ નેહરુ અને નરેન્દ્ર મોદી વચ્ચે ૧૨ વડા પ્રધાનો થઈ ગયા. કોઈએ નેહરુને ભૂંસવાની કે નેહરુની લાઈન નાની કરીને પોતાની લાઈન મોટી ચિતરવાનો પ્રયાસ નહોતો કર્યો. કોઈ નેહરુ સાથે હોડમાં નહોતા ઉતર્યા. અને વળી કેટલાકે કેટલીક બાબતે નેહરુ કરતાં લાંબી લાઈન ખેંચી પણ છે. ઇન્દિરા ગાંધી (સુરક્ષા અને આત્મનિર્ભરતા), રાજીવ ગાંધી (ટેકનોલોજીકીય આધુનિકતા), પી.વી. નરસિંહ રાવ અને ડૉ. મનમોહન સિંહ (અર્થનીતિ) અને અટલ બિહારી વાજપેયી (જમ્મુ અને કાશ્મીર તેમ જ દક્ષિણ એશિયાઈ નીતિ)માં નેહરુ જેટલું જ મહત્ત્વનું સ્થાન ધરાવે છે. નેહરુ કરતાં આગળ છે. પોતાની સમજ અને આવડત, પોતાના યુગના પ્રશ્નો અને તકને પારખવાની સમજ, તેજસ્વી લોકોની ટીમ, નિર્ણય લઈને જોખમ ઊઠાવવાની હિંમત અને રાષ્ટ્રને એક ડગલું ઊપર લઈ જવાની પ્રતિબદ્ધતા હોય તો જવાહરલાલ નેહરુ જેવી પ્રતિભા નહીં ધરાવનારાઓ પણ મહાન કામ કરી જતા હોય છે. કરીને ગયા છે. અને એવું કોણે કહ્યું કે જવાહરલાલ નેહરુએ કોઈ ભૂલો નહોતી કરી. એ પણ હાડમાંસનો માનવી હતો. આ જગતમાં એવો કયો માણસ થયો છે જેણે ભૂલ ન કરી હોય? ભગવાન રામચન્દ્રના હાથે સીતાને અન્યાય થયો હતો.
કોઈકના જેવા વાઘા પહેરીને અને કૃત્રિમ આભામંડળ વિકસાવીને હાસ્યાસ્પદ બનવા કરતાં આવડત મુજબ શુભનિષ્ઠાથી કામ કરતા જઈએ તો એ કામ અવશ્ય ઇતિહાસમાં જમા થાય છે, આવનારો સમય તેનો શ્રેય આપે જ છે. ઉદાહરણ તરીકે ડૉ મનમોહન સિંહની ખરડાવવામાં આવેલી પ્રતિભા અત્યારે ઉજળી થઈ રહી છે ને! સમયનો ખેલ જુઓ અને એમાં એક લેસન પણ છે. પ્રચાર દ્વારા ચમકાવવામાં આવેલી પ્રતિભા ઝાંખી પડી રહી છે અને પ્રચાર દ્વારા ઝાંખી પાડવામાં આવેલી પ્રતિભા ચમકી રહી છે.
તો ભાઈ, આપણે આપણે બની રહીને જીવીએ અને આપણાપણું જાળવી રાખીને તેને વિકસાવીએ તો આયખું સાવ એળે જતું નથી. સમય આની ગેરંટી આપે છે.
कुमार प्रशांत
यह सरकार मार पड़ने पर इस्तीफे ही नहीं देती है, घमंड में उठाया अपना क़दम भी वापस लेती है. सौजन्यता नहीं है इसके पास, इसलिए माफी नहीं मांगती है. यूपीआई भुगतान के बारे में टेढ़ा मुंह बना कर जो सारा शुल्क हम पर दे मारा था अभी-अभी इसने, जब चौतरफा मार पड़ी तो उसे वापस ले लिया लेकिन कुछ इस तरह जैसे कुछ हुआ ही न हो !
सारा देश पूछ रहा है कि जंतर-मंतर पर पुलिसिया हैवानियत का आदेश किसने दिया था ? जवाब कोई नहीं दे रहा है. इस सरकार के एक सत्वहीन मंत्री की बात को यदि थोड़ा बदल कर कहूं तो इस सरकार में जवाब नहीं दिए जाते हैं. एक मंत्री लगा रखा है भाई लोगों ने, संसदीय कार्यमंत्री, जो रोज अपनी भी और पार्टी की भी किरकिरी करवा रहा है लेकिन एक वाक्य में यह नहीं बता पा रहा है कि देश का गृहमंत्री कहां गायब है. छोटा-सा प्रश्न जवाब न मिलने से बड़ा-से-बड़ा होता जा रहा है और कल तक जो सरकार 56 इंच की बनी फिरती थी, क्षुद्रतर होती जा रही है.
देश की अर्थमंत्री निर्मला सीतारमन से जितने अनर्थ करवाए जा रहे हैं, उनकी अब गिनती करनी भी हमने छोड़ दी है. हमने गिनना छोड़ दिया है, लेकिन निर्मलाजी ने गलतियां करना थोड़े ही छोड़ा है ! सो एकदम ही अर्थहीन हो चुकी संसद में उन्होंने टैक्सेशन एंड अदर लॉस (एमेंडमेंट) बिल पेश कर दिया. सरकार को पता था कि इस पर कोई बहस नहीं होगी, क्योंकि विपक्ष जब इस सरकार के अस्तित्व पर ही सवाल खड़े कर रहा है, तो वह इसके कारनामों पर बहस क्यों करेगा !
डॉक्टर लोहिया ने कहा था: जब सड़कें सूनी हो जाती हैं, तब संसद आवारा हो जाती है. इसी वजन की एक दूसरी बात भी कही जा सकती है : जब संसद गूंगी हो जाती है, तब लोक बोलने लगता है. वह बोल रहा है और इतनी जोर से बोल रहा है कि सरकार ने अपने कान व दिमाग बंद कर लिए हैं. इसलिए मैं यह सवाल उठा रहा हूं कि निर्मलाजी ने यह जो बिल पेश किया, इस बिल का जनक कौन है ? वे स्वयं नहीं हैं, यह तो मैं जानता हूं. लेकिन हर उपभोक्ता को, हर स्तर पर कैसे निचोड़ा जाए, इसकी यह काइयां योजना वित्त मंत्रालय के किस अधिकारी ने बनाई थी, मैं यह जानना चाहता हूं. मैं जानना चाहता हूं कि इस योजना का ‘अमित शाह’ कौन है ? क्या निर्मलाजी बताएंगी या उनके भीतर भी कोई किरण रिजूजू जाग गया है जो बहुत बोलेगा लेकिन मतलब का एक जवाब नहीं देगा ?
यह बिल, जो अब कानून बन गया है, कहता है कि यूपीआई, रूपे या डेबिट कार्ट या ऐसी किसी भी माध्यम से अाप जो भी भुगताने करेंगे, उसकी फीस भी आपको चुकानी पड़ेगी. उस पर अब यह लीपापोती की जा रही है कि इसे या उसे फी नहीं लगेगी, एकदम मुफ्त रहेगा यह. लेकिन भारतीय रिजर्व बैंक के गवर्नर संजय मल्होत्रा सीधी बात कह रहे हैं कि इन सारी प्रक्रियाओं का खर्च तो आता ही है; खर्च आता है तो भुगतान भी किसी को तो करना ही होगा ! संजय मल्होत्रा साहब से मेरा सवाल इतना ही है कि आप जिसे ‘किसी को’ कह कर पतली गली से निकल जाना चाहते हैं, वह हम ही क्यों हैं ?
ईमानदारी की बात यह है कि बैंकों का यह सारा जंजाल आपने खड़ा किया है. हम तो अपनी थोड़ी-बहुत आय और बहुत सारे खर्च का संतुलन बिठाते-बिठाते ही दोहरे हुए जा रहे थे. जो थोड़ा-बहुत अगली फ़सल या ज़रूरत के लिए बचा पाते थे वह घर में ही रखा रहता था. बैकों का यह सारा जाल आपने बुना ताकि हमारे घर में बचे-रखे पैसों तक भी आपकी पहुंच बन सके. पैसों से पैसे बनाना, पैसों वालों तक पैसा पहुंचाना आपकी योजना थी, हमारी नहीं. हम अपना पैसा लेकर बैंकों में आ जाएं, इसके लिए कितनी कसरत की आपने ! तरह-तरह प्रलोभन दिए आपने; हमें सुरक्षा व व्याज का लालच दिया. हमारा पैसा हमारे देश के विकास में लगाया जाएगा, यह प्रलोभन भी कम नहीं था. हम फंसते गए, आप फंसाते गए. फिर भी हमारा रिश्ता आमने-सामने का था. हम नियमित बैंक जाते थे, आमने-सामने बैठ कर अपना काम निबटाते थे, अपने पासबुक में अपना पैसा दर्ज करा कर लौटते थे.
हमने कहां कहा कि हमें कोई तकलीफ है! आपने ही कहा कि हम आपकी तकलीफ़ कम करना चाहते हैं. अब आपको पासबुक ढोना नहीं होगा, हम आपको स्टेटमेंट भेजेंगे. फिर वह स्टेटमेंट कागज से इलेक्ट्रोनिक कर दिया आपने. हमसे पूछा भी नहीं कि भाई, आपकी इलेक्ट्रोनिक पहुंच है भी कि नहीं ? हम चुप रहे, क्योंकि तथाकथित आधुनिकता दूसरा कुछ करे या न करे, डराती बहुत है. आपने बैंकों का अपना महल खड़ा करना शुरू किया और हमें किनारे करने लगे. हम यह देख तो रहे थे, समझ कम पा रहे थे. आपने हमारा सारा पैसा अपनी मुट्ठी में कर लिया. ऐसा हाल कर दिया आपने कि हम अपना पैसा निकालना चाहें तो आपका रवैया ऐसा होता है जैसे हम खैरात मांग रहे हैं; कि किसी दूसरे का पैसा उड़ाने की फिक्र में हैं हम. काउंटर के उस तरफ बैठा आदमी कब आदमी नहीं, मशीन बन गया, हम पहचान नहीं सके. अब वह बात नहीं करता है, फॉर्म थमाता है. वह हमेशा ही चाय पीने, मोबाइल पर बतियाने या लंबे लंच पर रहता है जबकि हम कतार में लगा दिए जाते हैं. हमने यह भी देखा कि बैंकों की सूरत संवरती जा रही है, उनका मकान ऊंचा व चमकदार होता जा रहा है. वेतन-भत्ता बढ़ाने की अंतहीन मांगें व बैंकों के हड़ताल पर जाने का नजारा भी हम देखते रहे.
फिर हमने देखा कि आपने हमें जितने भी प्रलोभन दिए गए थे, वे एक-एक कर वापस लिए जाने लगे. हमें अपना ही पैसा किश्तों में मिलने लगा, हमारे ही पैसों में विभिन्न कारणों से कटौती की जाने लगी; फिर हमसे बिना पूछे, मीनिमम बैलेंस की तलवार हमारे ऊपर चलाई गई; फिर कहा गया कि पैसे चेक से निकालते हो तो उस चेक की कीमत भी आपको देनी होगी; कि अाप दिन में इतनी बार ही पैसा निकाल सकते हो; अपने पैसे का ड्राफ्ट बनवाया तो उसकी क़ीमत अलग से देनी होगी. आपने सूदखोरी पर कानूनी बंदिश लगाई ताकि सरकारी सूदखोरी निर्बाध चल सके.
हमने कहां मांगा था कि हमें एटीएम मशीन लगा दो ? आपने लगाई; हमारी सुविधा के लिए नहीं, अपनी कमाई बढ़ाने के लिए. उस मशीन से आपने अपना किराया बचाया, आदमी रखने का खर्च बचाया. जब हमने आपकी यह मनमानी क़बूल कर ली तो आपने धीरे से उस मशीन का पैसा वसूलना शुरू कर दिया. बैंकों की व्याज-दर कम-से-कम होती गई, और आप हमारे ही पैसों से खुले बाजार में सट्टा खेल-खेल कर करोड़ों-अरबों बनाने लगे. आपने इतनी इंसानियत भी नहीं दिखाई कि जिसके पैसों पर ऐश कर रहे हो, उसे अपनी कमाई में हिस्सेदारी भी दें. बैंक अधिकारियों के लगातार बढ़ते वेतन-भत्ते देखो, उनकी दूसरी सारी सुविधाएं देखो, उनमें कदम-कदम पर पनपता भ्रष्टाचार देखो और फिर हिसाब लगाओ कि बैंक खाताधारकों के हित में हैं कि सत्ता के लिए दुधारू गाय हैं ? तुम आसानी से समझ सकोगे कि यह सत्ता व संपत्ति का भयंकर गठजोड़ है.
फिर एक सुबह किसी क्षद्मधारी ने घोषणा कर दी कि आज से नकद खरीद-भुगतान बंद करो, इलेक्ट्रोनिक विधि अपनाओ. नहीं भाई नहीं, हमें नकद खरीद-फरोख्त में कोई परेशानी नहीं थी. तुम्हें थी कि तुम हम पर वैसा काबू नहीं कर पा रहे थे जैसा तुम चाहते थे. हमारा पैसा व हम आजाद रहें, इससे तुम्हें परेशानी थी. तुमने अपने पंजे में हमारा सब कुछ समेट लेने के इरादे से इलेक्ट्रॉनिक भुगतान हम पर लाद दिया. यह भी हमने निभाया. अब निर्मला बहन कह रही हैं कि आपको इस सुविधा की कीमत भी देनी होगी. कैसी सुविधा ? कोई हमें समझाए कि हमारे पैसों की भीख आपने मांगी थी, आपने देश के विकास की कसमें खाई थीं, आपने कहा था कि इन पैसों से सट्टा नहीं खेलेंगे, आपने कहा था कि आप जब चाहेंगे अपना पैसा निकाल सकेंगे, आपने कहा था कि हम आपके पैसे पर व्याज भी देंगे. वह सब हवा हो गया. हमारा पैसा आपकी मुट्ठी में हर तरह से बंद होता गया. अब आप उस मशीन का पैसा भी हमसे वसूल रहे हैं जिसकी हमने मांग भी नहीं की थी !
तुम अपनी सुविधाएं सब वापस ले लो, हमारा पैसा सारा हमें लौटा दो और फिर दिखाओ हमें पैसा कमाने की अपनी कला ! तुम्हारा निकम्मापन तो ऐसा है कि अपनी एक योजना भी ठिकाने से बना-चला नहीं सकते हो; तुम्हारे बनाए भवन व पुल व रास्ते सब बनते नहीं हैं कि धराशाय़ी हो जाते हैं ! ठेकेदारों पर कभी-कभार जुर्माना तो होता है, ठेकेदारों के ठेकेदार पर कभी जुर्माना हुआ है ? आज तक किसी एक सरकार ने भी अपने ऐसे निकम्मेपन का हर्जाना सार्वजनिक कोष में जमा किया है ? कहां से करोगे कि तुम्हारे पास एक धेला भी ऐसा नहीं है कि जो हमारा नहीं है. तुम्हारा अस्तित्व हमारे वोट से है, तुम्हारा वैभव हमारे नोट से है. और तब निर्मला बहन किसे आंखें दिखा रही हैं ? जब सारी नकदी अपनी मुट्ठी में करनी थी तब रात के अंधेरे में नोटबंदी की महामूर्खता की; जब मध्यम रोजगार-धंधे को खत्म कर व्यापार-धंधे पर एकाधिकार करना था तब जीएसटी का काला क़ानून लाद दिया. लेकिन निर्मला बहन को मालूम हो कि न मालूम हो, पैसों से झूठ बोला जा सकता है, पैसा कभी झूठ नहीं बोलता है. वह आज फिर यह सच बोल रहा है कि देश के अर्थतंत्र पर निर्मला बहन व उनके भाइयों का कोई काबू नहीं है. वह ऐसी कटी पतंग है जो कभी डॉलर तो कभी रूबल की तरफ़ उड़ती है और दोनों उसे जब चाहें लूट लेते हैं. यह कोई अर्थतंत्र हुआ क्या ?
बात यहां पहुंच गई है. यूपीआई से भुगतान हम करें या न करें, जवाब आपको देना ही होगा कि इस योजना का ‘अमित शाह’ कौन है ?