શરીર રહી ગયું છે
ને નામ પણ છે હજી
શરીર ભઠ્ઠીમાં જશે
એ સાથે નામ પણ જશે
પણ એનો ભડકો નહીં થાય
એ બહાર આવશે તપીને
અને રહી જશે હવામાં
ફૂલ ખરે છે
ને સુવાસ રહે છે
એમ રહી જવાશે ક્યાંક
કોઈ પંક્તિમાં
કોઈ શબ્દમાં
કોઈ સમરણમાં …
કેવું છે આ?
જીવન પૂરું થઈ ગયું
પણ જીવવાનું પૂરું …
000
એક સમયે એવું મનાતું કે પાપની સજા મળે છે કે પુણ્ય તપે ત્યાં સુધી માનવનું કુદરત રક્ષણ કરે છે કે કર્મનું ફળ મળે જ છે, પણ કોઈ પાપ ન કર્યું હોય તો ય પાપીને મળે તેથી ભયંકર સજા પુણ્યાત્માઓને મળે છે. કર્મ કરવાની તક ઊભી જ ન થઈ હોય તો ય ફળ મળી જાય છે. પાપ-પુણ્ય, સારા-નરસાની ખબર પડવાની બાકી હોય ત્યાં મૃત્યુ શિકાર કરી નાખે છે. આપણો કોઈ વાંક હોય ને તેની સજા મળે તે તો સમજાય, પણ કોઈ વાંક જ ન હોય ને કોઈ એમ જ ઉડાવી દે એની હવે નવાઈ રહી નથી. વારુ, આપણે ભરપૂર જીવ્યા હોઇએ ને પછી મરવાનું થાય, તો એટલું આશ્વાસન તો રહે કે જીવ્યા વગર જ મરી ગયાં નથી, પણ હજી આંખ ખૂલી ન હોય, પાંખ ફફડી ન હોય, આકાશ ઊઘડ્યું ન હોય ને કૈં ખબર પડે, તે પહેલાં આંખ મીંચી દેવી પડે કે આંખો કોઈ પરાણે મીંચાવી દે, ત્યારે રહી રહીને સવાલ થાય કે એ પતંગિયાઓનો વાંક શું હતો કે તેમને કોઈએ એમ જ મસળી નાંખ્યાં? આમ ન થવું જોઈએ, પણ આમ થાય છે ને હવે તો આમ જ થાય છે.
ગયા ગુરુવારે થાઈલેન્ડના નોંગબુઆ લામ્કુનાં એક ચાઇલ્ડ કેર સેન્ટરમાં, પન્યા કામરાબ નામનો 34 વર્ષનો માથા ફરેલ પૂર્વ પોલીસ લેફ્ટનન્ટ ઘૂસી જાય છે ને એમ જ અંધાધૂંધ ગોળીઓ છોડીને સાવ નિર્દોષ ને બેખબર ઊંઘતાં 24થી વધુ બાળકોનાં લોહીનાં ખાબોચિયાં બનાવી દે છે. બનેલું એવું કે એ માથા ફરેલ પોલીસ અધિકારીને કોઈક ગુના સબબ કાઢી મૂકવામાં આવેલો. તેનો બદલો લેવા તેણે આમ કર્યું હોવાનું મનાય છે. હત્યારાને તો મારવા માટે કોઈ કારણ હશે, પણ જે મર્યાં તે બાળકોને તો મરવાનું કોઈ કારણ જ ન હતું ને એ મર્યાં. એ બચ્ચાંઓ આમ કારણ વગર મરી જવાં તો આ દુનિયામાં નો’તાં આવ્યાં ! પાપનું નામ પણ ન સાંભળ્યું હોય ને એમને કોઈ પાપીને ય ન મળે એવી સજા મળી. હુમલાખોરે પહેલાં તો સેન્ટરના સ્ટાફના 5 લોકોને માર્યા, જેમાં એક 8 માસની ગર્ભવતી શિક્ષિકા પણ હતી. ગર્ભનાં એ જીવને મરવાનું તો ઠીક, જીવવાનું પણ કોઈ કારણ ન રહ્યું. હત્યારાએ પણ આત્મહત્યા કરીને જ શાંતિ મેળવી. માની લઇએ કે એ નિવૃત્ત પોલીસ અધિકારીને અન્યાય થયો હોય, પણ તેણે જે માર્ગ ન્યાય માટે પસંદ કર્યો એમાં તેને ન્યાય મળ્યાનું તો લાગતું જ નથી. 2020માં પણ આમ જ એક સૈનિકે અંધાધૂંધ ફાયરિંગ કરીને 29 લોકોને મારી નાખ્યા હતા. ગયા મે મહિનામાં જ અમેરિકાના ટેક્સાસમાં 18 વર્ષનાં સાલ્વાડોર રામોસેએ એલિમેન્ટરી સ્કૂલમાં ઘૂસી જઈને 22 લાશો પાડી દીધી હતી, જેમાં 19 તો બાળકો હતાં. એમાં પણ મારનારને હશે, પણ મરનાર બાળકોને તો મરવાનું કોઈ કારણ જ ન હતું.
થાઈલેન્ડની ઘટનાની સમાંતરે આફ્રિકાના ગામ્બિયામાં ભારતીય કંપનીઓનાં કફ સિરપ પીવાથી 66 બાળકોનાં મોત થયાં. આવી રીતે અગાઉ પણ ભારતમાં કફ સિરપ પીવાથી 33 બાળકો મરણ શરણ થયાં છે, પણ તે અંગે કોઈ પ્રતિબંધ મુકાયો નથી. વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનિઝેશને એલર્ટ જાહેર કર્યું છે. એ એલર્ટ પછી આ કંપનીઓ પર દરોડા પાડવાનું શરૂ થયું છે. WHOએ ભારતીય કફ સિરપ અંગે એલર્ટ તો જાહેર કર્યું, પણ કયા બેચનાં એ સિરપ છે કે એ અંગેની અહીં તપાસ થઈ શકે એવી વિગતો હજી સુધી ભારતને આપી નથી. એ સ્થિતિમાં ભારતે જવાબદારો પર કોઈ પગલાં ભરવા હોય તો તે તક સરકાર પાસે નથી. કઇ કંપનીનાં સિરપ છે એ વિગતો તો બહાર આવી છે, પણ એટલાં પરથી શિક્ષાત્મક પગલાં ભરવાનું મુશ્કેલ છે. બને કે વધુ વિગતો મળે તો એ બારી ઊઘડે. એવું પણ બહાર આવ્યું છે કે ડાયથિલીન ગ્લાયકોલ અને ઇથિલીન ગ્લાયકોલ બાળકોના સિરપમાં ઉમેરવામાં આવે તો સિરપની મીઠાશ વધે છે ને બાળક તે આનાકાની વગર પી જાય છે, પણ એ સંયોજનોની માત્રા વધે તો તે જીવલેણ પણ બની જાય છે. ગામ્બિયામાં એ જ થયું. આટલાં મૃત્યુ પછી તો આવાં જોખમી સિરપ પર તાત્કાલિક અસરથી પ્રતિબંધ મુકાવો જોઈએ, પણ એવું થયું નથી, એના પરથી પણ આપણાં તંત્રો કેટલાં નીંભર અને નિષ્ઠુર છે તે સમજી શકાય એમ છે. બાળકોનાં મૃત્યુની આવાં તંત્રો પર અસર જ ન થાય એટલી જાડી ચામડી આ તંત્રોની હોય છે. મોટે ભાગે તો કફ સિરપ ડૉક્ટરનાં પ્રિસ્ક્રિપ્શન વગર જ ખરીદાતાં હોય છે ને મેડિકલ સ્ટોરવાળા એ રીતે દવાઓ વેચતાં પણ હોય છે. ડૉક્ટર પણ એવી દવાઓ લખી આપતા હોય છે જેમાં એમનો લાભ વધુ હોય. મેડિકલ રિપ્રેઝન્ટેટિવ પણ કોઈને કોઈ લાલચમાં ડોકટરોને ખેંચતા હોય છે. આ સ્થિતિ હોય ત્યાં દરદીના આરોગ્યની કેટલીક કાળજી રહે? આમ તો નબળી દવા ઘાતક હોય ને દરદીનું મોત દવાથી થતું હોય, પણ ડૉક્ટર પર તો અવિશ્વાસ કેમનોક થાય? દરદીના સંબંધીઓ તો એમ જ માનવાના કે મૃત્યુ રોગને લીધે થયું, પણ થયું હોય દવાને લીધે –
આપણે ત્યાં દવાનું યોગ્ય પરીક્ષણ ખાસ થતું જ નથી. જે કફ સિરપ 66 બાળકોનાં મૃત્યુનું કારણ બન્યું તેમાં દેખીતું છે કે પરીક્ષણમાં બેદરકારી દાખવાઈ હોય, પણ એમાં ભારત બદનામ થઈ ગયું છે. હવે જ્યારે WHOનું એલર્ટ આવ્યું છે તો બને કે ભારત સરકાર અને ડ્રગ કન્ટ્રોલર જાગે ને જાનહાનિ દેશમાં ને બીજે થતી અટકાવે. આવી બેદરકારી ભારત, વિદેશમાં જ દાખવે છે એવું નથી, એના નમૂનાઓ તો દેશમાં પણ મળી રહે એમ છે. ઉત્તર પ્રદેશના ગોરખપુરમાં કદાચ 2019માં ઓક્સિજન કાંડ થયેલો. હોસ્પિટલ સત્તાવાળાઓએ ઓક્સિજન સપ્લાય કરતી કંપનીનું બિલ, વારંવારની ઉઘરાણી છતાં ન ચૂકવ્યું તો કંપનીએ ઓક્સિજન સપ્લાય બંધ કરી દીધો. કોરોના કાળમાં ઓક્સિજનની જરૂર કેટલી તીવ્ર હતી તે હોસ્પિટલ સત્તાવાળાઓ સિવાય કોણ વધુ જાણતું હશે? છતાં ઓક્સિજનની અછતના અભાવે તે વખતે સોએક બાળકોએ જીવ ગુમાવ્યા હતા. આવી ઘટનાઓ ભારતમાં કે અન્ય દેશોમાં બનતી રહે છે ને સત્તાવાળાઓ કે સરકાર વળતર ફેંકીને ધંધે લાગી જતાં હોય છે. બેપાંચ લાખનો વિકલ્પ એટલે એક જીવ – એવા ભાવ પડતા રહે છે. અહીં જે ઘટનાઓ નિર્દેશી છે એમાં બે પ્રકારે મૃત્યુ થયાં છે. આ ઘટનાઓ થાઈલેન્ડ અને અમેરિકન ટેક્સાસની અંધાધૂંધ ગોળીઓથી માસૂમ બાળકોની થયેલી હત્યાની છે. હત્યામાં બાળકો ઉપરાંત બીજાની હત્યાઓ પણ થઈ જ છે, પણ હત્યારાઓનો હેતુ મુખ્યત્વે તો બાળકો પર જ ફાયરિંગ કરવાનો છે. એ ખરું કે હત્યારાઓને કોઈક વાતે વાંકું પડ્યું અને તેનો બદલો લેવા બાળકોને ટાર્ગેટ કરાયા.
છેલ્લી બે ઘટનાઓમાં પણ બાળકોનાં મૃત્યુ જ કેન્દ્રમાં છે, પણ એમાં બાળકો ટાર્ગેટ કરવામાં નથી આવ્યાં, પણ મર્યાં તો છે બાળકો જ ! આ ઘટનાઓનાં કારણો ગમે તે હોય, પણ પરિણામ એક જ છે, બાળકોનાં અકાળ મૃત્યુ. થાઈલેન્ડ કે અમેરિકામાં એટલું છે કે હત્યા કરવા માટેનું હથિયાર હત્યારાઓને સહેલાઈથી મળી રહે છે. એમને બાળકો કે કોઈ પણ મરે, કોઈ ફરક પડતો નથી. આમ તો આખું વિશ્વ પરાણે હિંસા વહોરવાની હોડ બકીને બેઠું હોય તેમ કોઇની પણ સામૂહિક હત્યાઓ કરવામાં જરા ય સંકોચ અનુભવતું નથી. ગન કલ્ચર અમેરિકામાં જ વિકસ્યું છે એવું નથી. ભારતમાં પોલીસને હથિયાર હાથવગું હોય છે એટલે પણ કૌટુંબિક કે અન્ય હત્યાઓ કરવાની ઘટનાઓ પ્રકાશમાં આવતી રહે છે. સામૂહિક બળાત્કાર પછી પીડિતાની હત્યા કરવાનું ભાગ્યે જ ગુનેગારો ચૂકતા હોય છે. પરાણે પ્રેમ કરનારા, પ્રેમિકા ન માને તો તેની જાહેરમાં હત્યા કરનારા વીરલાઓની પણ ખોટ નથી. પતિ કે પત્ની નડતરરૂપ હોય તો પ્રેમિકા કે પ્રેમીની મદદથી પતિ કે પત્નીની હત્યા કરવાની ઘટનાઓમાં કોઈને કોઈ પણ પ્રકારનો ખચકાટ થતો નથી, પણ પેલાં નિર્દોષ ભૂલકાંઓ જેમણે કોઈનું ય કૈં બગાડ્યું નથી, જેમને હત્યારાની ને જગતની જોડે દૂર દૂર સુધી કોઈ સંબંધ પણ નથી, જે કેવળ ને કેવળ જગતના ઈરાદાઓથી અજાણ છે, તેઓનો સર્જાતો ભયંકર હત્યાકાંડ ગુનેગારને ગમે એટલી ભયાનક સજાઓ થાય તો પણ એ મૃત બાળકોને ન્યાય નથી કરતો. પેલાં બાળકોનાં માતાપિતાએ તો ખાંસી, તાવથી સારાં કરવાં જ કફ સિરપ આપ્યું હશે ને એણે જ 66 બાળકોની જિંદગી છીનવી લીધી. એ સિરપ ન આપ્યું હોત તો કદાચ માંદા માંદા પણ એ બાળકો જીવતાં હોત, પણ બચાવશે એની આશા હતી એ દવાઓએ જ બાળકોનો જીવ લીધો ને સૌથી શરમજનક વાત તો એ છે કે એ સિરપ ભારતીય કંપનીનું હતું.
કમ સે કમ આવી હત્યાઓમાં ભારત આરોપી ન બને એટલું જોવાવું જોઈએ …
000
એક સમય હતો જ્યારે ગુજરાતમાં ‘જય જય ગરવી ગુજરાત’ સરકારી કે અન્ય કાર્યક્રમોમાં શરૂઆતમાં ગવાતું. હવે એ ગવાય જ નહીં એવા સંજોગો છે. જો ગાવું જ પડે તો એનો અંગ્રેજી અનુવાદ વેસ્ટર્ન મ્યુઝિકમાં સરકાર ગવડાવે એમ બને, કારણ થોડાં વર્ષ પછી ગુજરાતી બોલવાના જ ફાંફાં હોય ત્યાં ‘જય જય ગરવી ગુજરાત’ ન ગાઈ શકાય એટલી વરવી ગુજરાત કરવા સરકાર ખૂબ મહેનત કરી રહી છે. ગુજરાતી બોલનારા જ ન રહે એ રીતે સરકાર જ માતૃભાષાનો એકડો કાઢી નાખવા બેઠી છે ને પ્રયત્ન એ ચાલે છે કે ગુજરાતની માતૃભાષા અંગ્રેજી બને. ગુજરાતમાં ગુજરાતી મરવા પડે તો તેનો બધો યશ કેસરિયાં કરતી સરકારને આપવો પડે એ હદે તે ગુજરાતી ભાષા પરત્વે ઉદાસીન છે. આ કેળવેલી ઉદાસીમાં શરમ ને સમજ વગરની, મતલબી ને સ્વાર્થી પ્રજાનો પણ એટલો જ ફાળો છે. કોઈ પ્રજા આટલી સ્વમાન વિહોણી પણ હોઈ શકે એનું ઉત્તમ દૃષ્ટાંત ગુજરાતે પૂરું પાડ્યું છે. જે પ્રજાને પોતાની ભાષા માટે માન નથી એનું દુનિયા અપમાન કરે તો આશ્ચર્ય ન થવું જોઈએ.
આમ તો ભેંશ આગળ ભાગવત જેવું જ છે, પણ સંઘના પ્રમુખે પણ માતૃભાષાનો મહિમા કરતાં યોગ્ય રીતે જ કહ્યું છે કે આપણે નેમ પ્લેટ માતૃભાષામાં લગાવી શકીએ, નિમંત્રણો માતૃભાષામાં પાઠવી શકીએ. સંઘ પ્રમુખે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે માતૃભાષામાં શિક્ષણ આપતી નીતિ બનવી જોઈએ. આ બધું તો આપણા હાથમાં છે. એક પ્રજા તરીકે એટલું તો આપણે કરી જ શકીએ, પણ એવું ઓછું જ થાય છે. એ દુ:ખદ છે કે શિક્ષણને આપણે કમાવાનું સાધન માત્ર બનાવી મૂક્યું છે. શિક્ષણથી કમાણી નથી જ થતી એવું નથી, ન કમાવું એવું પણ કહેવાનું નથી, પણ શિક્ષણ સાહિત્ય, કળા કે સંસ્કારનું સિંચન પણ કરે તો તેમાં હાનિ શી છે? તો, કેમ એ દિશામાં પ્રયત્નો ઘટતા આવે છે? જન્મ મા આપે છે ને એ ગુજરાતી હોય તો એની ભાષાનો આટલો છોછ કેમ? બીજા બધાંને તો ઠીક, પણ સરકારને જ માતૃભાષાની સૂગ હોય તેમ તે અંગ્રેજી માધ્યમની સ્કૂલો શરૂ કરાવે છે ને ગુજરાતી માધ્યમની શાળાઓ એમ કહીને બંધ કરે છે કે એમાં વિદ્યાર્થીઓ મળતા નથી. આ બચાવ પાયામાંથી ખોટો છે. ગુજરાતમાં ગુજરાતી માધ્યમના વિદ્યાર્થી ન મળે તો તે શું અમેરિકા કે ઇંગ્લેન્ડથી મળવાના છે? વારુ, ગુજરાતી માધ્યમના વિદ્યાર્થીઓ ન મળે એવી સ્થિતિ ઊભી કરી કોણે? એને માટે સરકાર જવાબદાર છે. હકીકત એ છે કે સરકાર નફાખોર વેપારીનું માનસ ધરાવે છે. બને તો સર્વે કરવા જેવો છે કે અંગ્રેજી માધ્યમની કેટલી સંસ્થાઓ સાંસદો, ધારાસભ્યો અને મંત્રીઓની ને એમના વળના માણસોની છે? સીધું ગણિત એ છે કે ખાનગી સ્કૂલો પર આ બધાંનું વર્ચસ્વ છે ને એમાંની મોટે ભાગની સંસ્થાઓ અંગ્રેજી માધ્યમની છે. એ નિમિત્તે ઊંચી ફી વસૂલાય છે અને એના સંચાલકો ને ટ્રસ્ટીઓ, વાલીઓની ચામડી ખોતરીને તિજોરીઓ ભરે છે. આ બધું સરકાર જાણે છે. બીજી બાજુએ સરકારી સ્કૂલો ગુજરાતી માધ્યમની છે ને તે મફત શિક્ષણ આપે છે. એમાં આવક નથી ને કેવળ ખર્ચ જ છે. એ બોજ સરકારને માથે છે. આમ તો એ પ્રજાના જ પૈસા છે, પણ સરકાર તે ખર્ચવા ઉત્સુક નથી. એ પૈસા બચે તો નફો વધે ને ખાનગી સ્કૂલો વધે તો ઊંચી ફી મળે ને આવક વધે. ખાનગીકરણનો મહિમા પણ એટલે જ થાય છે, કારણ, એમાં આવક છે ને સરકારીકરણમાં ખર્ચ જ છે. બાકી, સરકારે જાતે પરિપત્ર બહાર પાડ્યો હોય તો માતૃભાષામાં શિક્ષણ આપવામાં આટલા અખાડા થાય ખરા?
કોઠારી કમિશને (1968) ત્રિભાષી ફૉર્મ્યુલાના અમલનું સૂચન કરેલું, જેમાં માતૃભાષા, રાષ્ટ્રભાષા અને આંતરરાષ્ટ્રીય ભાષા શિખવવાની વાત છે. એ જ વાતનું નવી શિક્ષણ નીતિમાં પણ સમર્થન થયું છે. એ સંદર્ભે ગુજરાત સરકારનો 13 એપ્રિલ, 2018નો પરિપત્ર પણ છે, જેમાં પ્રાથમિક શાળાઓમાં ફરજિયાતપણે ગુજરાતી વિષય ભણાવવામાં આવે તેવો આદેશ છે, પણ તેનો ચુસ્તપણે અમલ થતો નથી ને ખુદ સરકાર તરફથી જ માતૃભાષાની અવહેલના થતી હોય એવો ઘાટ છે. ખાસ કરીને ખાનગી શાળાઓ અને અંગ્રેજી માધ્યમની સ્કૂલોમાં ગુજરાતી વિષય ભણાવાતો નથી. ત્યાં માધ્યમ અંગ્રેજી છે એટલે અંગ્રેજી તો ભણાવાય છે, રાષ્ટ્રભાષા તરીકે હિન્દી પણ ભણાવાય છે, પણ સ્થાનિક ભાષા તરીકે ગુજરાતી ભણાવાતું નથી. માતૃભાષાની આવી ઘોર ઉપેક્ષા અક્ષમ્ય છે. એ ખરું કે અંગેજીનું મહત્ત્વ છે ને જેમણે વિદેશમાં જઈને ભણવું છે એમને અંગ્રેજી માધ્યમનું શિક્ષણ ઉપયોગી થાય, એની પણ ના નથી, પણ ગુજરાતી માધ્યમમાં ભણનારા વિદેશ જતા જ નથી, એવું પણ નથી. ત્યાં જતાં પહેલાં એ જરૂરી અંગ્રેજી શીખી જ લે છે ને વિદેશમાં સારો દેખાવ પણ કરે છે. જરા વિચારીએ કે કોઈ રશિયા કે જાપાન જઈને ભણે છે, તો તે અહીંથી રશિયન કે જાપાની ભાષા શીખીને જાય છે? મોટે ભાગે તો તે ત્યાં જઈને જ શીખે છે. અમેરિકા કે ઇંગ્લેન્ડથી સંશોધન માટે અહીં આવતા વિદ્યાર્થીઓ અહીં આવીને ગુજરાતી કે અન્ય ભાષા શીખે જ છે. એને માટે જો અમેરિકા કે ઈંગ્લેંડમાં ગુજરાતી કે અન્ય માધ્યમની સ્કૂલો શરૂ ન કરી દેવાતી હોય તો અમેરિકા કે ઈંગ્લેન્ડ જઈને ભણવાના છે તેને માટે અહીં અંગ્રેજી માધ્યમની સ્કૂલો શરૂ કરી દેવાનો કોઈ અર્થ ખરો? અહીં અંગ્રેજીનું બહુ વહી જાય છે એવી વાત નથી, પણ સરકારને અંગ્રેજીમાં સારો ધંધો થાય છે એટલે, અંગ્રેજીનું આટલું કૂટે છે. એવું નથી કે વધુ અભ્યાસ માટે ગુજરાતમાંથી જ બધા વિદેશ જાય છે, અન્ય રાજ્યોમાંથી પણ જાય જ છે, પણ ત્યાં અંગ્રેજી માધ્યમની આટલી ધંધાકીય ઘેલછા નથી. અંગ્રેજી ઓલાદો પેદા કરવાના ત્યાં આવાં કારખાનાં ચાલતાં નથી.
અન્ય રાજ્યોમાં માતૃભાષાની આટલી અવગણના કદાચ નથી, પણ સરકારે તો ગુજરાતમાં જ ઈંગ્લેન્ડ વસાવવું છે, એટલે અંગ્રેજીના મોહમાં ગુજરાતીનો સર્વનાશ કરવા બેઠી છે. કેટલીક સરકારી સ્કૂલોમાં ગુજરાતી ભણાવાય પણ છે, પણ સી.બી.એસ.ઈ. કે આઇ.સી.એસ.ઈ. કે આઇ.બી. જેવાં અન્ય બૉર્ડ દ્વારા ગુજરાતમાં જ ગુજરાતી ભણાવાતું નથી. રાજ્યનો પરિપત્ર છે, ગુજરાતી વિષય એકથી આઠ ધોરણમાં ફરજિયાત ભણાવવા અંગેનો, પણ પરિપત્રની ઐસીતૈસી થાય છે. એને લીધે સ્કૂલમાં કે બહાર ગુજરાતી વાંચવા, લખવા, બોલવાનું ઘટતું જાય છે. એનું ચલણ પછી નથી ઘરમાં રહેતું કે નથી બહાર તેનો ખાસ પ્રભાવ રહેતો. આવી ઉપેક્ષા ધ્યાનમાં આવતાં જ ગુજરાતી વિષય અંગેની વાત ગંભીરતાથી લેવાય એટલે દાદ માંગતી પી.આઈ.એલ. હાઇકોર્ટ સમક્ષ આવી અને કોર્ટે રાજ્ય સરકાર, શિક્ષણ વિભાગ અને સંબંધિત સત્તાવાળાઓને શો કોઝ નોટિસ પાઠવી છે. હાઇકોર્ટે ગુજરાતની ગુજરાતી માટે આટલી દખલ કરવી પડે એની રાજ્ય સરકારને શરમ આવવી જોઈએ, પણ સરકારો બહુ શરમાતી નથી તે હકીકત છે.
એ પણ છે કે ગુજરાતીની આ ઉપેક્ષા સ્કૂલ શિક્ષણ પૂરતી જ મર્યાદિત નથી, તેનો પડઘો યુનિવર્સિટી શિક્ષણ સુધી પડે છે. સ્કૂલોમાં ગુજરાતીનું મહત્ત્વ ઘટવાને લીધે કોલેજમાં પણ ગુજરાતી વિષય ભણવાનું ઘટી રહ્યું છે. મોટે ભાગે વ્યવસાયલક્ષી શિક્ષણનો મહિમા થાય છે એટલે કળા, સાહિત્યના શિક્ષણનું મહત્ત્વ આમ પણ ખાસ રહ્યું નથી. સંસ્કૃતના, ગુજરાતીના વિષયો ને વિભાગો યુનિવર્સિટીઓમાં બંધ કરવા પડે તેવી કંગાળ હાલત ભાષા શિક્ષણની છે. ગુજરાતીના પીએચ.ડીના વિષયોનું ને તેમના ગાઈડનું દારિદ્ર્ય જગજાહેર છે. એ પણ હવે ખાનગી નથી કે શિક્ષણના ઉચ્ચ હોદ્દાઓ પર હાઈલી ક્વોલિફાઇડની પસંદગી કેવળ અકસ્માત છે. મોટે ભાગે તો ચાપલૂસી કરનારાઓ જ મહાસુખ માણે છે. ક્યાંક સુખદ અપવાદો હશે જ, પણ આજનું સરકારી ગણિત એવું છે કે યોગ્યને અયોગ્ય જગ્યાએ અને અયોગ્યને યોગ્ય જગ્યાએ મૂકો જેથી ભણેલા અભણોથી આરતી ઊતરે અને અભણ ભણેલાઓ કારભાર કરે. એક પણ સ્કૂલ, કોલેજ કે યુનિવર્સિટી ન હોય ને જે અરાજકતા સર્જાય તેથી વધુ અરાજકતા આટલી સ્કૂલો, કોલેજો અને યુનિવર્સિટીઓ મળીને ફેલાવી રહી છે એવું નથી લાગતું?
000