Towards the end of 2015 many a writers and accomplished eminent citizens returned their national honors; protesting against the growing atmosphere of intolerance. The list was long and this acted as a process where some introspection took place in the society. Still the ruling dispensation and its associates in the Hindu right wing politics, the RSS combine, began criticizing those who returned their awards, accusing them of being politically motivated. They were also criticized for doing so to influence the forthcoming state assembly elections in Bihar.
Most of the awardees stood their ground as the perceptions about tolerance; freedom of expression had crossed the threshold and had undergone qualitative change. This gets confirmed in a 2015 report by US Commission for International Religious Freedom. This USCIRF is a bipartisan US Federal Government Commission. This is first of its kind in the World and is aiming at defending the universal right to freedom of religion or belief in the World. The report is very scathing and points out the state of religious freedom in India. As per the report freedom in India is on a negative trajectory, religious tolerance deteriorated and ‘religious freedom’ violations increased during 2015.
The report points out, “In 2015, religious tolerance deteriorated and religious freedom violations increased in India…minority communities especially Christians, Muslims and Sikhs experienced numerous incidents of intimidation, harassment and violence, largely at the hands of Hindu nationalist groups.” The report outlines the violations and points that USCRIF will continue to monitor the situation and may have to recommend to the state department that India should be kept under ‘the country with particular concern’. It is a significant report which goes on say that US Government should keep this in mind while shaping the bilateral contacts with India and future of ‘strategic dialogues’ should be determined according to that.
The USCRIF suggests that the Indian Government publically rebut officials and religious leaders that make derogatory statements about religious communities. This is the crux of the matter. Those understanding Indian politics know by now more clearly than before that the leaders making derogatory comments are either directly the part of ruling party, like Sadhvi Niranjan Jyoti, Giriaraj Singh (both minsters at center) or leading members of Parliament like Yogi Adityanath or Sakshi Maharaj. Then there are others who belong to the affiliate organizations like VHP, Bajrang Dal, which again are part of the broader Sangh Privar or more precisely RSS Combine.
When these statements derogatory to religious minorities are made some from the ruling party will come forward to say that this is not the official position of the party and stop at that. There is neither a reprimand neither demotion of the person concerned. Many have made these derogatory comments even before coming to power like Giriraj Singh but despite that they have been given the positions of power. At these times Mr. Modi, who is presented as a powerful Prime Minister keeps silent for weeks and later comes with some lame unconvincing statement, which is no setback to the one making the statement. It may a sort of pat in the back of the person.
As such it seems to be a coordinated game. Someone makes the provocative statement, and some others from RSS stable come to defend/justify him/her and some other say it is not official while Modi keeps a deliberate silence. Interestingly some statements need not sound derogatory to begin with. Hindutva’s patriarch RSS Chief Mohan Bhagwat’s statement about shouting Bharat Mata ki Jai (Hail mother India) is very revealing. First; he said that we should teach the younger generation to say this. Then he took a step back saying it should not be compulsory. In response to this Asaduddin Owaisi of MIM gave and unwarranted statement that he will not say so even if a knife is put on his throat. To take the story further Maharashtra Chief minister Devendra Fadnavis said it is a must for all those who want to stay in India. As a matter of fact this is a subtle intimidation of the religious minorities who don’t worship anybody but Allah as per Bharat Mata ki Jai, it becomes like hailing mother Goddess, which they say is not permitted by Islam.
The RSS fellow traveler Yoga guru and entrepreneur Baba Ramdev said that had Constitution not been there by now lakhs would have been beheaded. This is at the top rungs of society, what goes down below from this is that certain elements will ask non Hindus to shout this slogan and refusal to do that may result in unpleasant situation. The writers of report in their naivety may have given this suggestion, not knowing that currently the divisiveness in India is being spread from bottom up and the protection for these elements is coming from the top down.
This is not an enviable situation for democracy in India. The quality of democracy is to be judged by the degree of safety and security of the religious minorities. True, even earlier also anti minority violence was there but now with the BJP Government at centre the intolerance and divisiveness has undergone a sea change. What the awardees were feeling has lots of truth; the feeling of insecurity is accompanied by the gag on freedom of expression, which is going together with the intolerance.
The report has come out at a time Modi is packing his bags for a major trip to US. It is the same place where he was denied VISA for long years due to Gujarat carnage which took place when he was Chief Minister of Gujarat. Will the US establishment’s policies change due to this report? That is a million dollar question, but as now Modi is the Prime Minster and India fits in to the scheme of things designed by US, this time around VISA will not be an issue and Mr. Modi can look forward to one more trip abroad, while such reports can keep adorning the shelves in libraries.
મખનસિંહનો જન્મ પંજાબના ઘરજખ નામનાં ગામડામાં 27 ડિસેમ્બર 1913માં થયો હતો. તેઓના પિતા સુઘસિંહ સુથાર હતા. 1920માં સુઘસિંહ કેન્યા આવ્યા અને રેલવેની નોકરી કરી. 1927માં મખન સિંહ અને તેઓનાં માતા ઈશર કૌર કેન્યા આવ્યાં.
1939ની સંઘની સભામાં મખન સિંહ સાથે જેસી કર્યુકી અને જ્યોર્જ ડેગવા પણ સંઘની સમિતિમાં ચૂંટાયા. આ સભામાં આફ્રિકી અને કેન્યાવાસી ભારતીય મજૂરોએ મોટી સંખ્યામાં ભાગ લીધેલો. સભામાં ભાષણો કિસ્વાહીલી, હિંદુસ્તાની અને અંગ્રેજીમાં કરવામાં આવેલા.
પીઓ ગામમાં પીંટોનો જન્મ નાઇરોબીમાં 31 માર્ચ 1927માં થયો હતો. નાની ઉંમરમાં જ પિતાએ તેઓને ભારત ભણતર માટે મોકલ્યા હતા. ભણતર પૂરું કર્યા પછી થોડો વખત મુંબઈની પોસ્ટ એન્ડ ટેલિકોમ્યુિનકેશન કંપનીમાં કામ કર્યું. ત્યાં મજૂર સંઘના કામમાં ભાગ લઈ અને મજૂરોના હકો માટે હડતાલમાં ભાગ લીધો.
નાઇરોબીમાં પાછા આવ્યા પછી પીંટોએ કારકૂનનું કામ કર્યું પણ અંગ્રેજી સામ્રાજ્યશાહી નીચે દેશની ખરાબ હાલત જોતા સ્વતંત્રતાની લડત તરફ ખેંચાયા. 1951માં ઇસ્ટ આફ્રિકન ઇન્ડિયન કોંગ્રેસની કચેરી કે જે દેસાઈ મેમોરિયલ બિલ્ડિંગમાં હતી ત્યાં કામે લાગ્યા. તેઓએ આફ્રિકી આઝાદી સંઘ, કેન્યા આફ્રિકન યુનિયન, તેમ્ જ મજૂર સંઘોના સભ્યો અને નેતાઓ સાથે સંપર્ક સાધ્યો અને આફ્રિકી-એશિયન એકતા માટે કામ કર્યું. 1950માં જ્યારે મજૂરોના નેતા ચેંગે કિબાશ્યા, મખનસિંહ અને ફ્રેડ કુબાઈની ધરપકડ કરવામાં આવી ત્યારે પીંટો એ મજૂરો સાથે મળી, સંઘનું કામ ચાલુ રાખવામાં મદદ કરી.
જે લડવૈયાઓને અદાલતમાં લઈ જવામાં આવ્યા તેઓ માટે વકીલો શોધવાનું કામ પણ પીંટોએ કર્યું. સરકાર સામે લડી આઝાદીના સૈનિકોનો બચાવ કરવા માટે ઘણા દેશપ્રેમી એશિયન કેન્યાવાસીઓ આગળ આવ્યા. દા.ત. એફ. આર. ડીસુઝા, જે. એમ. નાઝારેથ, ઈ. કે. નવરોજી, એ. આર. કપીલા, એસ. એમ. અક્રમ, એ. એચ. મલીક, શેખ અમીન, કે. ડી. ત્રવાડી, અરવિંદ જમીનદાર વગેરે.
આ વખત દરમ્યાન સામ્રાજ્યશાહીઓની કોશિશ હતી કે મજૂર સંઘના નેતાઓ ગદ્દારીના રસ્તા ઉપર ચડી જાય અને મજૂરોના હિત માટેની લડત છોડી દે. તેઓને એમ પણ જોઈતું હતું કે કેન્યાના સંઘો આફ્રિકી ખંડના બીજા સંઘો સાથે ભળીને સામ્રાજ્યશાહીને પડકાર ના કરે. બીજા મજૂરના નેતા જેવા કે ડેનીસ અક્રમુ સાથે મળી પીંટોએ આનો સામનો કર્યો. એટલું જ નહિ પણ ‘ઓલ આફ્રિકા ટ્રેડ યુનિયન ફેડરેશન’ કે જેનું મથક ધાનામાં હતું તેની સાથે સંપર્ક સાધ્યો અને આફ્રિકી એકતા આગળ વધારી.
મણિલાલ એ. દેસાઈનો જન્મ 1878માં સુરતમાં થયો હતો. ભારતમાં નિશાળ પતાવી તેઓએ વકીલાતનો અભ્યાસ શરૂ કર્યો અને ત્યાં નોકરી કરી. 1915માં તેઓ કેન્યા આવ્યા અને એક વકીલોની અંગ્રેજી પેઢીમાં કામ શરૂ કર્યું. જેમ દેશભરમાં અંગ્રેજ સામ્રાજ્ય સરકારે જાતિય ભેદભાવ સ્થાપિત કરેલ તેમ આ વકીલોની કચેરીમાં પણ આવા ભેદભાવનો અનુભવ દેસાઈને થયો. આવી વર્તણુકને તેઓ સહન ન કરી શક્યા અને કામમાંથી રાજીનામું આપી દીધું.
1952માં શરૂ થયેલ કેન્યાની આઝાદીની સશસ્ત્ર લડતમાં જે ફાળો દેશપ્રેમી એશિયન કેન્યાવાસીઓએ કરેલ છે, તેનો ઇતિહાસ આજ સુધી ઘણો ખરો અનલિખિત છે. ત્રીસ વર્ષનો ગાળો વીતી જવાથી આ અહેવાલ હવે તો ભૂલાવા પણ મંડાયો છે. આપણી ફરજ છે કે કોઈ પણ કિસ્સાઓ વિશે આપણી પાસે માહિતી હોય, તેને આપણે પ્રસિદ્ધ કરી, આપણા આ દેશમાંના ઇતિહાસની જાણ વધારીએ.
પણ્ડિતયુગના આપણા સુખ્યાત સાહિત્યકાર ગોવર્ધનરામ માધવરામ ત્રિપાઠીની સ્મૃિતમાં ગયા બુધવારે [27 અૅપ્રિલ 2016] ભારત સરકાર દ્વારા ટપાલ-ટિકિટ બહાર પડી છે. ગુજરાતમાં, દેશમાં તેમ જ ઇન્ગ્લૅન્ડ-અમેરિકામાં વસતી ગુજરાતી પ્રજાને અને સૌ ગુજરાતી સાહિત્યકારોને તેમ જ ભાષા-સાહિત્યપ્રેમીઓને ગર્વ થાય એવી ઘટના. ભારત સરકારના ‘સંચાર અને સૂચના પ્રાદ્યોગિકી મન્ત્રાલય’-ના ટપાલ વિભાગ અને ‘રમતગમત યુવા ને સાંસ્કૃિતક પ્રવૃત્તિઓ વિભાગ’ તથા ‘ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી’, ગુજરાત રાજ્યના સંયુક્ત ઉપક્રમે ગાંધીનગરમાં યોજાયેલા સમારોહમાં મુખ્યમન્ત્રીશ્રી આનંદીબહેનના હસ્તે ટિકિટનું લોકાર્પણ થયું. સમારમ્ભમાં રાજ્યકલ્યાણ મન્ત્રીશ્રી (ર. ગ.) નાનુભાઈ વાનાણી, ચીફ પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ -ગુજરાત સર્કલ લૅફ. કર્નલ ડી. કે. એસ. ચૌહાણ, અકાદમીના અધ્યક્ષ ભાગ્યેશ જ્હા, ઉપરાન્ત, ગુજરાતી હિન્દી સંસ્કૃત તેમ જ ઉર્દૂના અનેક ગણમાન્ય સાહિત્યકારો ઉપસ્થિત હતા. સમારમ્ભમાં જાણે ગોવર્ધનરામ સ્વયં હાજર હતા – કેમ કે હસિત મહેતા નડિયાદથી ગોવર્ધનરામ પ્હૅરતા એ લાલ પાઘડી લાવેલા. પાંચ રૂપિયાની આ ટિકિટ પર ગોવર્ધનરામની છબિ અને બાજુમાં ‘સરસ્વતીચંદ્ર’ અને ‘સ્નેહમુદ્રા’ વગેરે પુસ્તકો બતાવ્યાં છે. ટિકિટ અને તેના લોકાર્પણ માટે કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારને બન્નેને હાર્દિક અભિનન્દન ઘટે છે.