રથયાત્રાને કારણે ભારતીય જનતા પક્ષ રાષ્ટ્રીય રાજકારણના હાંસિયામાંથી મધ્યે ધકેલાયો અને તેને ‘હિંદુ’ઓને એકઠા કરવામાં, પોતાના બનાવવામાં એક બહુ અગત્યનું એવું હુકમનું પત્તું ય મળ્યું

અયોધ્યામાં પર રામ મંદિરનો શિલાન્યાસ થયો અને જય શ્રીરામ નહીં પણ જય સિયા રામના નારા સાથે રામ મંદિરને સંપનું પ્રતીક ગણાવાયું. આ મંદિર કેટલાં લોહી ઉકાળા, રમખાણો, કાટમાળ અને સત્તાની ખેંચતાણ પછી બન્યું છે તેની ચર્ચા કરવાનો અર્થ કારણકે 360 ડિગ્રીમાં આખી વાતને સમજનારાને એની જરૂર નથી. આમ તો ગુજરાતમાં મોટેભાગે દ્વારકાધીશ અને શિવનાં ભક્તો જ હોય છે પણ અયોધ્યાના રામને તેમની જન્મભૂમિમાં મંદિર મળે એ ઘટનામાં ગુજરાતની ભૂમિકા જરા ય નાની સૂની નથી. અયોધ્યાને મામલે ગુજરાતમાંથી જેટલો અવાજ ઉઠ્યો, બુમરાણ થઇ અને જીવ ગયાં એનો હિસાબ રામ મંદિરના ચણતરમાં ઘણો મોટો છે. કાર સેવા માટે ગુજરાતમાંથી અયોધ્યા જનારાઓનો આંકડો તો મોટો છે જ પણ રામ જન્મભૂમિની ચળવળનો પહેલો અને સૌથી મહત્ત્વનો અંક ગુજરાતમાં જ ખેલાયો હતો. એલ.કે. અડવાણીએ સોમનાથથી શરૂ કરેલી રથયાત્રા રામ જન્મભૂમિ મુવમેન્ટની સૌથી અગત્યની મશાલ સાબિત થઇ. વળી આ રથયાત્રાને કારણે ભારતીય જનતા પક્ષ રાષ્ટ્રીય રાજકારણના હાંસિયામાંથી મધ્યે ધકેલાયો અને તેને ‘હિંદુ’ઓને એકઠા કરવામાં, પોતાના તરફી બનાવવામાં એક બહુ અગત્યનું એવુ હુકમનું પત્તું ય મળ્યું.

રામ મંદિરની ચળવળ શરૂ થઇ 1984માં, જ્યારે 1988માં વિશ્વ હિંદુ પરિષદે લોકોને કાર સેવામાં જોડાવા અપીલ કરી. કાર સેવા એટલે કે અયોધ્યામાં મંદિર બનાવવામાં સ્વૈચ્છિક સેવા આપવી. એક જૂનાં લખાણનો સંદર્ભ લઇએ તો રાજકીય વિશ્લેષક વિષ્ણુ પંડ્યાને મતે જ્યારે 50ના દાયકામાં સોમનાથનું મંદિર પુનઃનિર્મિત થયું જેની પાછળ સરદાર પટેલ અને કનૈયાલાલ મુનશીનાં પ્રેરણા અને પ્રોત્સાહન હતાં તે પછી રામ જન્મભૂમિ અયોધ્યામાં બાબરી મસ્જિદ જમીનદોસ્ત કરી નાખી ત્યાં રામ મંદિર બનવું જોઇએ તેવી લાગણી અને વિચાર મજબૂત બન્યા. સોમનાથમાં છઠ્ઠી સદી જેટલું જૂનું શિવ મંદિર અનેક વાર તૂટ્યું અને તે ફરી બંધાયું પણ અને છેલ્લે 1665માં મુગલ બાદશાહ ઔરંગઝેબે સોમનાથનો ધ્વંસ કર્યો અને પચાસના દાયકા સુધી તો તે જિર્ણ શિર્ણ હાલતમાં હતું, જ્યાં સુધી ભારતને સ્વતંત્રતા અને નવા વડાપ્રધાન મળ્યા અને તેના જિર્ણોદ્ધારનો નિર્ણય ન થયો. જો કે નહેરુ એમ માનતા હતા કે સોમનાથના પુનઃઉદ્ધારને આટલું મોટું સ્વરૂપ ન આપવું જોઇએ અને ગુજરાતના જ અગ્રણી અને ત્યારે ખાદ્ય અને કૃષિના મંત્રી હતા તેવા કનૈયાલાલ મુનશીને મતે ભારતની “કલેક્ટિવ સબકોન્શિયસનેસ” સોમનાથના જીર્ણોધ્ધારથી રાજી હતી. બાર જ્યોતિર્લંગમાંનું એક ગણાતું હોવા છતાં ય જ્યારે સોમનાથનો ઉદ્ઘાટન પ્રસંગ હતો ત્યારે રાજેન્દ્ર પ્રસાદ ત્યાં જવા તૈયાર થયા તેની સામે નહેરુએ વાંધો લીધો હતો અને કહ્યું હતું કે આટલા દેખાડાની જરૂર નથી, આ જ બઘું સમયાંતરે ધીરે ધીરે થઇ શક્યું હોત અને તમે આ પ્રસંગે ન જાવ તો ઠીક રહેશે તેમ હું માનું છું. આ કહેવા છતાં ય રાજેન્દ્ર પ્રસાદ ઉદ્ઘાટન પ્રસંગે આવ્યા અને 5મી ઑગસ્ટે જેમ સંપ અને એકતાની વાત સંબોધનમાં કરાઇ તેવી જ વાત સોમનાથના ઉદ્ઘાટન પ્રસંગે પણ કરાઇ. ઇતિહાસકાર રામચંદ્ર ગુહાએ ટાંક્યું છે કે નહેરુ માનતા કે કોઇપણ ધર્મ કે ધર્મસ્થળ સાથે રાષ્ટ્રપ્રમુખોએ ન જોડાવું જોઇએ. વિશ્વ હિંદુ પરિષદે કરેલી શિલાન્યાસ યાત્રા અને સોમનાથથી નિકળેલી રથયાત્રા રામ મંદિર મુવમેન્ટમાં સીમા ચિહ્ન રહ્યાં. આ બંન્ને ઘટનાઓ પછી અયોધ્યામાં રામ મંદિર બનવું જોઇએ તેવું કહેવામાં ઉત્તર પ્રદેશના લોકોની સાથે સાથે ગુજરાતના લોકો ય મોટી સંખ્યામાં જોડાયા. 450 વર્ષથી મંદિર બને તે માટે જે પણ સંઘર્ષ ચાલી રહ્યો હતો તેમાં અત્યાર સુધીમાં ચાર લાખનાં જીવ ગયાં છે એવું વી.એચ.પી.ના પ્રવીણ તોગડિયાએ એક જૂના ઇન્ટરવ્યુમાં કહ્યું હતું.

સોમનાથથી નીકળેલી રથયાત્રા રામ મંદિરના વચનને યેનકેનપ્રકારેણ પૂરું કરવાની સૌથી બુલંદ હાકલ બની રહી તો ગુજરાતના જ નરેન્દ્ર મોદીએ વી.એચ.પી.ને રામશીલા પૂજનના આયોજનમાં મદદ કરી હતી. આ આયોજનમાં હજ્જારો અલગ અલગ ગામડાંઓમાંથી લોકોએ ઇંટો દાન કરી હતી અને રામ મંદિરના પ્રસ્તાવને ટેકો આપ્યો હતો. આ ઇંટો ભેગી કરવામાં સૌથી વધારે ઇંટો સૂરત સહિતના દક્ષિણ ગુજરાતમાંથી પહોંચી હતી. લગભગ દોઢ લાખ ઇંટો તો દક્ષિણ ગુજરાતમાંથી જ પહોંચી હતી. રામ જન્મભૂમિ મુવમેન્ટમાં નરેન્દ્ર મોદીએ ‘લોક અદાલત મેં અયોધ્યા’ના સંબોધનની અનેક કેસેટ્સ વેચાઇ હતી. કૉન્ગ્રેસના કાંગરા ખેરવવામાં અને તેની પકડ મજબૂત કરવામાં મોદી-તોગડિયાની જોડીએ રામને નામ સારી એવી બાજી ખેલી નાખી. અહેમદ પટેલ જેવા અહેમદ પટેલને પણ 1989માં લોકસભાની ચૂંટણીમાં હાર વેઠવી પડી. રામ મંદિર માટેના સિગ્નેચર કેમ્પેઇનમાં પણ મોદીએ ચાવીરૂપ ભૂમિકા ભજવી. એ જ નરેન્દ્ર મોદી ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી હતા ત્યારે ગોધરામાં કાર સેવકો ટ્રેઇનમાં બળી મર્યા પછી 2002ના રમખાણો થયાં અને એ બધાના કેન્દ્રમાં પણ અયોધ્યાનું રામ મંદિર જ હતું. મોદી વડાપ્રધાન પદ માટે દિલ્હીની વાટ પકડી રહ્યા હતા ત્યારે તેમણે રામ મંદિરનો મુદ્દો પોતાના મેનિફેસ્ટોમાં ‘કલ્ચરલ એજન્ડા’ હેઠળ મુક્યો અને સત્તા મળ્યા બાદ બંધારણીય રીતે રામ મંદિરનો પ્રશ્ન ઉકેલાય તેની તકેદારી રાખી. આમ પણ કેન્દ્રમાં વડાપ્રધાન થઇને બેઠેલ વ્યક્તિને ઝનૂન કે હિંદુત્વ કે રાષ્ટ્રવાદની બૂમો ન શોભે અને એ મોદી જેવા બાહોશ રાજકારણીને ન ખબર હોય તે શક્ય નથી જ.

ગુજરાત અને ગુજરાતીઓનો ફાળો સ્થૂળ રીતે ય રામ મંદિરની ચળવળનમાં નોંધનીય છે. ચાંદી સોનાની ઇંટો જે ભૂમિ પૂજનમાં વપરાઇ તે રાજકોટમાં બની છે. તો મંદિરની ડિઝાઇન પ્રતિષ્ઠિત ચંદ્રકાંત સોમપુરાએ તૈયાર કરી છે જે મૂળ ગુજરાતના પાલીતાણાના છે અને અત્યાર સુધીમાં હિંદુ, જૈન તથા સ્વામીનારાયણ સંપ્રદાયનાં તેમણે 100થી વધારે મંદિર બનાવ્યા છે. સાત પેઢીથી આ જ કામ કરનારા સોમપુરા પરિવારનો સંપર્ક વી.એચ.પી.એ 30 વર્ષ પહેલાં જ કર્યો હતો. આ એ જ પરિવારનાં વંશજ છે જેમના મોભીએ સોમનાથની ડિઝાઇન તૈયાર કરી હતી.

કોરોનાના જોખમી સમયમાં ય જે કરવું હતું તે વડાપ્રધાને કર્યું. ભા.જ.પા. માટે રામ મંદિર હંમેશાં ‘ટ્રમ્પ કાર્ડ’ રહ્યું છે પછી એ ઉત્તર પ્રદેશમાં 2017ની ચૂંટણી હોય કે 2019ની ચૂંટણી હોય. મોદી 29 વર્ષ પછી અયોધ્યા ગયા, આ પહેલા ચૂંટણી પ્રચાર માટે અયોધ્યાથી થોડા કિલોમીટર દૂર હોય તો ય અયોધ્યા તરફ તે ફરક્યા નથી. જો કે 5મી ઑગસ્ટે રામ મંદિરના શિલાન્યાસ પર પોતાનું નામ વાંચી એક સમયે સંઘ પ્રચારક તરીકે રાત દિવસ કામ કરનારા નરેન્દ્ર મોદીને કેવી લાગણી થઇ હશે એ તો એ જ જાણે.

બાય ધી વેઃ

રાજકારણના રંગે રંગાયેલું આ મંદિર શું સાંસ્કૃતિ પ્રતીક તરીકે પૂરેપૂરું સ્વીકારાશે કે પછી અહીં દર્શન કરવા આવનાર કે પછી તેના પ્રાંગણમાં ઢૂંકનાર માણસમાં ઝનૂની હિંદુત્વ ખદબદી ઉઠશે? આ સવાલ ચોક્કસ થાય. એવી ય ચર્ચા અને ઉલ્લેખો થાય છે કે ખરેખ તો રાજીવ ગાંધીએ સૌથી પહેલાં બાબરી મસ્જીદને સ્થળે રામ મંદિર બનવું જોઇએ તેવી વાત કરી હતી જે હિંદુ મતદારોને પોતાની તરફ કરવાનો એક પ્રયાસ હતો. મુદ્દો એ છે કે મંદિર મસ્જિદના રાજકારણનો તખ્તો પોતાની રીત અને ઇચ્છા પ્રમાણે સજાવવામાં ભા.જ.પે. પોતાની કુશળતા સિદ્ધ કરી દીધી છે. બાકી રામ તો મનમાં વસે છે. આખી વાતને સંસ્કૃતિના પ્રતિક તરીકે જોવાની તૈયારી માત્ર નાગરિકોની નહીં સરકારની પણ હોવી જોઇએ. જીતવા માટે હંમેશાં ધર્મ અને ધ્રુવીકરણના ધતિંગો કામ લાગે જ એ જરૂરી નથી. જો કે હાલમાં તો રામ મંદિર બનવાનું છે અને તેનો શિલાન્યાસ થઇ ચૂક્યો છે એ જ વાસ્તવિકતા છે. જય શ્રી, અરે ના ના, જય સિયા રામ!

પ્રગટ : ‘બહુશ્રૃત’ નામક લેખિકાની સાપ્તાહિક કટાર, ’રવિવારીય પૂર્તિ’, “ગુજરાતમિત્ર”, 09 ઑગસ્ટ 2020

અયોધ્યામાં જે રામજન્મભૂમિ મંદિર બંધાઈ રહ્યું છે એમાં હું ક્યારે ય પગ ન મૂકું અને તેનાં બે કારણ છે. પહેલું કારણ એ છે કે અયોધ્યામાં રામલલ્લાનું મંદિર અપવિત્ર માર્ગે બંધાઈ રહ્યું છે. ૧૯૪૮માં બાબરી મસ્જીદમાં ફૈઝાબાદ જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટની મદદથી મોડી રાતે રામલલ્લાની તસ્વીર ઘૂસાડવામાં આવી ત્યારથી આજ સુધીમાં જૂઠ, હિંસા, છેતરપિંડી વગેરે દરેક માર્ગ અપનાવવામાં આવ્યા છે. સર્વોચ્ચ અદાલત સાથે સોગંદનામું રજૂ કરીને અને પછી સોગંદ તોડીને વિશ્વાસઘાત કરવામાં આવ્યો હતો. અપવિત્ર માર્ગે બંધાયેલું સ્થાન પવિત્ર ન હોઈ શકે. વળી ભગવાન રામ તો ભગવાનોમાં મર્યાદા પુરુષોત્તમ તરીકે ઓળખાય છે. એ પુરુષોમાં ઉત્તમ એટલા માટે હતા કે રામ મર્યાદાનું પાલન કરતા હતા. જે મર્યાદા ઓળંગે એ રામભક્ત ન હોઈ શકે અને જો કોઈ તમામ મર્યાદાઓ ઓળંગીને ભગવાન રામનું મંદિર બાંધે તો પણ ત્યાં રામનો વાસ ન હોઈ શકે. આમ આ એક કારણ છે.

બીજું મારી દૃષ્ટિએ આનાથી પણ વધારે મહત્ત્વનું કારણ એ છે કે અયોધ્યામાં બંધાનાર રામમંદિર હિંદુગર્વ કે હિંદુવિજયનું નહીં, પણ હિંદુઓની લઘુતાગ્રંથિનું પ્રતીક બનવાનું છે અને હું લઘુતાગ્રંથિથી પીડિત નથી. લઘુતાગ્રંથિ એ પરાજિત માનસિકતાનું પરિણામ છે. એ કઈ રીતે એ જોઈએ.

હિંદુ બાળક સમજણું થાય ત્યારથી એને શીખવાડવામાં આવે છે કે ભારતમાં આવીને વિદેશીઓએ અને વિધર્મીઓએ હિંદુઓ સાથે અત્યાચાર કર્યા છે. હિંદુઓને કાયમ પરાજિત કર્યા છે. હિંદુઓને ગુલામ બનાવ્યા હતા, હિંદુઓ ઉપર રાજ કર્યું હતું. લોકોનું ધર્માન્તરણ કરવામાં આવ્યું હતું, બહેનોની લાજ લૂંટવામાં આવી હતી, મંદિરો તોડવામાં આવ્યાં હતાં, જજિયાવેરો અને બીજા પ્રકારના અન્યાય કરવામાં આવ્યા હતા વગેરે. બાળક આવી પરાજિત મનોદશાને વાગોળતું વાગોળતું મોટું થાય છે. તેને એવી રીતે તૈયાર કરવામાં આવે છે કે એ હંમેશાં અતીતનું રુદન કરીને ક્યારે ય ઘાવ રૂઝાવા ન દે અને મોકો મળે તો વેર લેવાનું ચૂકે નહીં. એ વેર કોઈ વિધર્મીને મોકો મળ્યે નાનકડું કે મોટું નુકસાન પહોંચાડવા સુધીનું હોઈ શકે છે. કોઈ મુસ્લિમ યુવતી ઉપર બળાત્કાર થાય અને આપણું રુવાડું પણ ફરકે નહીં એ પણ એક પ્રકારનો વેરભાવ છે.

આમ વેરભાવના હજારો પ્રકાર છે અને અયોધ્યાનું રામમંદિર આમાંનું એક છે. જે માણસ લઘુતાગ્રંથિથી પીડાતો હોય એ જ માણસ વેરભાવને પોષી શકે. પુરુષાર્થી હંમેશાં ભૂતકાળ ભૂલીને આગળ વધે. તમારી આજુબાજુમાંથી જ તમને આનું ઉદાહરણ મળી રહેશે. જે માણસ કુટુંબમાં કાકા-બાપાના ઝઘડાના ઇતિહાસને ભૂલીને આગળ જુએ છે એ જિંદગીમાં આગળ નીકળી જાય છે, અને જે બદલો લેવાની તક શોધતો ફરે છે એ પાછળ રહી જાય છે. મને ખાતરી છે કે તમને આવો અનુભવ થયો હશે.

સવાલ એ છે કે જો હિંદુઓનો સતત પરાજય થયો અથવા હિંદુઓને સતત રંજાડવામાં આવ્યા તો એમ શેને કારણે બન્યું? જે તમને કહેવામાં આવ્યું છે એ બધું જ સાચું છે એમ માનીને આપણે આગળ વધીએ. કોઈ પ્રજાનો ક્યારે ય અને કોઈની ય સામે વિજય જ ન થાય એવું બને? અને જો એવું બને તો ખામી આપણામાં હોવી જોઈએ એવી કોઈ શંકા કે સવાલ ક્યારે ય તમારા મનમાં પેદા થયાં? આવો સવાલ તમને તમારા મા-બાપે કે મિત્રે પૂછ્યો?

શા માટે? આના ઉત્તર એ છે કે જો વેરભાવ છોડવામાં આવે, લઘુતાગ્રંથિ ત્યજવામાં આવે તો અતીતની જગ્યાએ ભવિષ્યમાં જોવાનું આવે અને ભવિષ્ય એ પડકારનો પ્રદેશ છે, પુરુષાર્થનો પ્રદેશ છે. નમાલાઓનું ત્યાં કામ નથી. બીજું, એવી કેટલીક વાસ્તવિકતાઓનો સ્વીકાર કરવો પડે જેનો સ્વીકાર તમારા પૂર્વજોએ કર્યો નહોતો અને તમે તેનો સ્વીકાર કરો એ તેઓ ઈચ્છતા નથી. ત્રીજું, જે દાર્શનિક-સાંસ્કૃતિક વારસો તમને મળ્યો છે એ કાં છોડવો પડે અથવા અપનાવવો પડે અને એટલો વિવેક કરવા જેટલું ગજું નથી. ટૂંટિયું વાળીને જેને આશ્રયે પડ્યા હોઈએ અને પુરુષાર્થથી ભાગતા હોઈએ એ ઓળખ નામની ઓથ જતી રહે. ટૂંકમાં વાસ્તવિકતાઓ ભયભીત કરે છે. આવા નમાલા લોકો ઇતિહાસને નામે જે કાંઈ કહેવામાં આવ્યું હોય એને શંકા કે પ્રશ્ન કર્યા વિના લાપશીની જેમ સ્વીકારી લે છે. આ ભાગેડુવૃત્તિ છે અને માટે લઘુતાગ્રંથિ છે.

હિંદુઓનો પરાજય થયો એનું કારણ વિધર્મીઓ વધારે શક્તિશાળી, ઝનૂની કે દૂરાચારી હતા એ નહોતું, પણ ચાર વર્ણને નામે થયેલું હિંદુઓનું સામાજિક વિભાજન હતું. એકલા ક્ષત્રિયો લડતા હોય અને બાકીની ૯૫ ટકા પ્રજાને હાથમાં શસ્ત્ર ઉઠાવવાની પણ અનુમતિ ન હોય તો એ પ્રજાનો પરાજય ન થાય તો બીજું શું થાય! પણ તમે જો શંકા કરી હોત તો સ્વાભાવિક ક્રમે સવાલ પેદા થયો હોત અને જો સવાલ પેદા કર્યો હોત તો પરાજયની મીમાંસા કરવી પડત અને એ તમને મહાન પણ વિધર્મીઓ દ્વારા પ્રતાડિત હિંદુ હોવાની ઓળખ પકડાવનારા બ્રાહ્મણોને અને અન્ય સવર્ણોને પરવડે એમ નથી. જે વર્ણવ્યવસ્થાના પુરસ્કર્તા રહ્યા છે, લાભાર્થી રહ્યા છે, સમાજ-વિભાજક રહ્યા છે, હિંદુઓના પરાજયનું કારણ રહ્યા છે, દેશના ગુનેગાર રહ્યા છે એ સામે ચાલીને તમને થોડા કહેશે કે હિંદુઓના પરાજયનું કારણ જ્ઞાતિ વ્યવસ્થા હતું. પોતાને દોષમુક્ત કરવા માટે દૂરાચારીઓએ હિંદુઓને પ્રતાડિત કર્યા છે એવો દુઝતો ઘાવ તમારા હાથમાં પકડાવી દીધો છે. એને ખોતર્યા કરો, રડતા રહો અને વેરભાવ પાળતા રહો. આને પરિણામે ઉજ્વળ ભવિષ્ય તરફ નજર કરનારા પુરુષાર્થી તમે જો ન નીવડો તો એનાથી તેમને કોઈ ફરક નથી પડતો. ઊલટું એવું તો તેઓ ઈચ્છે છે કે જેથી તેમના ગુના તરફ તમારી નજર ન જાય.

તો હિંદુઓના પરાજયનું મુખ્ય કારણ હિંદુઓનું આંતરિક સામાજિક વિભાજન હતું જેના વિષે હિન્દુત્વની વાત કરનારાઓ તમને કાંઈ નહીં કહે. એ તેમને પરવડે એમ નથી. બ્રાહ્મણોએ હિંદુઓને શીખવ્યું હતું કે મ્લેચ્છોની ભૂમિ ઉપર પગ મૂકવો એ પાપ છે. દરિયો ઓળંગવો એ પાપ છે. જેને આવી શીખ મળી હોય એ પરદેશ જવાનો નથી તો વિજય તો બહુ દૂરની વાત છે. હિંદુસ્તાનના ગેર-બ્રાહ્મણ આમ હિંદુઓએ પુરાણો નથી લખ્યાં કે નથી આવા બેહુદા આદેશો આપ્યા. જેણે આંતરિક સામાજિક વિભાજનનો બચાવ કરીને તમને પરાજિત કર્યા અને બેહુદા આદેશો આપીને પરાજયનો મસાલો પકડાવ્યો એ અત્યારે તમને સદૈવ દુઝતા ઘાવની પરાજય-મીમાંસા પકડાવી રહ્યા છે કે જેથી તેમના પાપ તરફ તમારી નજર ન જાય.

હિંદુઓના પરાજયનું બીજું કારણ હિંદુ તત્ત્વજ્ઞાન છે, જેની ચર્ચા હવે પછી.

પ્રગટ : ‘નો નૉનસેન્સ’, નામક લેખકની કટાર, ‘રવિવારીય પૂર્તિ’, “ગુજરાતમિત્ર”, 09 ઑગસ્ટ 2020

Contrary to present impression that Muslims are separatists due to whom the partition of India took place, the truth is that Muslims contributed to freedom movement and upheld India’s composite culture in equal measure. The partition process, mainly due to British policy of ‘divide and rule’ well assisted by Hindu and Muslim communalists is being hidden from the popular vision in India and Muslims in general are held responsible for the same. Not only that the communal historiography introduced by British to pursue their policies has become the bedrock of communal politics and worsening of the perceptions about Muslims is in progress in India.

Yet another example of this has been a series of tweets by the bureaucrat, who is close to retirement, K. Nageshwar Rao. Contrary to the service rules he has made statements, through his tweets which are appreciative of RSS-BJP and demonise the stalwarts Muslim leaders who not only contributed to the freedom movement but also later gave valuable service in laying the foundation of Independent India. As per Rao, his tweets he accuses Maulana Azad and the other Muslim Education ministers of “deracination of Hindus”. After naming “Maulana Abul Kalam Azad — 11 years (1947-58)”; “Humayun Kabir, M C Chagla & Fakruddin Ali Ahmed — 4 years (1963-67)”; and, “Nurul Hassan — 5 years (1972-77)”, he posts: “Remaining 10 years other Leftists like VKRV Rao.”

He points out that their policies were meant to “1. Deny Hindus their knowledge, 2. Vilify Hinduism as collection of superstitions, 3. Abrahamise Education, 4. Abrahamise Media & Entertainment, 5. Shame Hindus about their identity!  and 6. Bereft of the glue of Hinduism Hindu society dies.”

Then he goes on to praise RSS-BJP for bringing the glory back to Hindus. These statements of his on one hand promote the Hate and on the other tantamount to political statement, which civil servants should not by making. CPM politburo member Brinda Karat has written a letter to Home Minister Amit Shah to take suitable action against the erring bureaucrat.

Rao begins with Maulana Abul kalam Azad. Surely Azad was one of the major leaders of freedom movement, who was also the youngest President of INC, in 1923 and later between 1940 to 1945. He opposed the partition process tooth and nail till the very last. As the Congress President in 1923 he wrote a remarkable Para, symbolizing the urge for Hindu Muslim unity, “If an angel descends from heaven and offers me Swaraj in 24 hours on condition that I give up Hindu Muslim Unity, I will refuse. Swaraj we will get sooner or later; its delay will be a loss for India, but loss of Hindu Muslim unity will be a loss for human kind”. His biographer Syeda Hamid points out “He spoke without an iota of doubt about how debacle of Indian Muslims has been the result of the colossal mistakes committed by Muslim League’s misguided leadership. He exhorted Muslims to make common cause with their Hindu, Sikh, Christian fellow countrymen.” He was the one who promoted the translation of Hindu scriptures Ramayan and Mahabharat in to Persian.

Surely Mr. Rao, neither has read Azad or read about him nor knows his contributions to making of Modern India. While today, the ideological formation to which Mr. Rao seems to be pledging his commitment is critical of all that happened during Nehru era, it was during this period when as education minister Azad was shepherding the formations of IITs, Academies of Science, Lalit kala Academies. It was during this period that the efforts to promote Indian composite culture were undertaken through various steps.

The other stalwarts who are under the hammer have been outstanding scholars and giants in their own field of education. Humayun Kabir, Nurul Hasan, Dr.Zakir Husssain gave matchless ideas and practical contributions in different fields of education. One can say that contrary to the accusations, India could match up to the Computer era, software and associate things, due to creation of large manpower in these areas mainly due to these foundations which were laid down particularly in the field of education during this period.

The charge that these ‘Muslim’ education ministers white washed the bloody Islamic rule is a blind repetition of the offshoot of communal historiography introduced by British. While Kings were ruling for power and wealth, their courts had Hindus and Muslim both officers. The jaundiced vision sees this as a bloody Islamic rule but as a matter of fact the syncretic culture and traditions developed precisely this period. It was during this period that Bhakti Traidtion with Kabir, Tukaram, Namdeo, Tulsidas flourished. It was during this period that humane values of Sufi saints reached far and wide. It was during this period that poets like Rahim and Raskhan produced their classic literature n praise of Hindu Gods.

We also need to remind ourselves that large number of Muslims participated in the freedom Movement. Two scholars Shamsul Islam and Nasir Ahmad have come out with books on the myriad such freedom fighters, to recall just a few names. Khan Abdul Gaffar Khan, Zakir Hussain, Syed Mohammad Sharfuddin Kadri, Bakht Khan, Muzzafar Ahmad, Mohammad Abdir Rahman,, Abbas Ali, Asaf Ali, Yusuf Mehrali, Maulana Mazahrul Hague.

These are just a few of the names. The movement, led by Gandhi, definitely laid the foundations where composite Indian culture and respect for all religions, others’ religion was paramount and this is what created Indian fraternity, one of the values which finds its place in the preamble of Indian Constitution.

This blaming of Education ministers who were Muslims is an add-on to the process of Islamophobia in India. So for there have been many actions of Muslim kings which are selectively presented as being bloody, now the post Independent History, where glorious contributions have been made by Muslim leaders are being used to further deepen the divisive process. We need to pay respects to builders of modern India, irrespective of their religion.