આંખો કામ નથી કરતી …
જોયેલું જોયા કરે છે
ને નવું જોતી નથી
કોઈ ખુશ કરે તો ગમે છે
પણ રોજ તો કોણ કરે?
પ્રોબ્લેમ એ છે કે 
પેટ સાફ થતું નથી
ને મગજ સાફ થતું જાય છે
પેટ
આજકાલ 
વાટકી વહેવારથી ભરાય છે
તું મારી આરતી ઉતાર
હું તારી ગરબી ગાઉં
ખાલી કવિતાથી તો પેટ ભરાય નહીં
એટલે સપોર્ટિંવ ડ્રગ લેવું જ પડે
લાઈફ સેવિંગ ને વાઈફ લીવિંગ …
ને એવું બધું, યુ સી !
શું છે કે બોડીને 
સાર અને અતિસારની વચ્ચે રાખવું પડે
રસો ના મૂકો તો 
રસી મૂકવી પડે
પરભાતિયાંથી કબજિયાત દૂર ના થાય 
તો કવિએ એમઆર થયે જ છૂટકો છે
કચરાગાડી ડોર ટુ ડોર કલેક્ટ કરે
ને એમઆર 
ડોકટર ટુ ડોકટર કન્વિન્સ કરે
ઇન અધર વર્ડ્સ શીશામાં ઉતારે
જેમ કે આ ટેબ્લેટ મુક્તકની છે
એનાથી પવનમુક્તિ થાય છે
આ ગઝલનો સેમ્પલ 
પેરસિટામોલ ધરાવે છે
એ વારંવાર લેવાથી 
ઘણાનું માથું
ચડે છે
તો ઘણાનું રહેતું જ નથી
એ ન ફાવે તો ગીત ટ્રાય કરી શકાય
એનાથી લવ લવ વધે એમ બને 
જો કે એ ગા ગા કરવાથી
રાધાને કૃષ્ણનો વિરહ થયો હતો
એક કામ કરો
આ અછાંદસનાં થોડાં ફ્રી સેમ્પલ રાખો
પેશન્ટને જોઈએ તો ફીમાં આપજો 
એનાથી પ્રેસર કંટ્રોલ થાય છે
ચક્કર આવતા અટકે છે
ને વારંવાર દોડવું પડતું નથી
આમ તો બ્લડ સુગરને કંટ્રોલ કરવા
હાઈકુ ઉત્તમ ઈલાજ છે
પણ એનો પ્રોબ્લેમ એ છે કે
એનાથી
ઘણાંને 
દોઢડા'યાબિટીસની 
તકલીફ થાય છે ને એનો ઈલાજ નથી.
સોરી ...

0

e.mail : ravindra21111946@gmail.com

અમરેલીનાં કવયિત્રી પારુલ ખખ્ખરે જ્યારે રહેવાયું નહીં ત્યારે એક કવિતા લખી. એ કવિતા દાવાનળની જેમ વાઈરલ થઈ. એક હાથથી બીજે હાથ અથવા તો એક ગ્રુપથી બીજા ગ્રુપમાં પહોંચવા લાગી. હજુ તો ચોવીસ કલાક માંડ વીત્યા હશે ત્યાં તેનો બીજી ભાષાઓમાં અનુવાદ થવા લાગ્યો. વળી આ કવિતા લોકો સુધી પહોંચાડવા માટે બી.જે.પી.ના સાયબર સેલનો કોઈ હાથ નહોતો. ભાડૂતી માણસોની મહેનત અને મબલખ રૂપિયાની તાકાત વિના કવિતા પ્રસરી રહી હતી. તાજેતરનાં વર્ષોમાં પહેલી વાર એવું જોવા મળ્યું કે અસત્ય કરતાં સત્યની ફેલાવાની ઝડપ અનેક ગણી જોવા મળી. એમ કહેવાય છે કે સત્ય હજુ તો બુટની દોરી બાંધતું હોય ત્યાં સુધીમાં અસત્ય અનેક ગાઉંનું અંતર કાપી નાખે છે. એટલે તો અસત્યના પ્રસારણ માટે અને સત્યના અવાજોને રુંધવા માટે અબજો રૂપિયાની યંત્રણા વિકસાવવામાં આવી છે.

હવે? કરવું શું? ડરાવવા-ધમકાવવા અને ગાળો દેવા સિવાય બીજાં હકીકત અને તર્કના પ્રદેશને અડે એવાં સંસાધનો તો હિન્દુત્વવાદી રાજકારણીઓએ તેનાં લગભગ સો વરસના ઇતિહાસમાં વિકસાવ્યાં જ નથી. એ શક્ય પણ નથી. ઇસ્લામિક રાષ્ટ્રની સ્થાપના કરવા માગતા અંધ મુસલમાનો, હિટલર અને મુસોલિનીઓ અને ચીન, રશિયા અને બીજા દેશોના જંગલી સામ્યવાદી શાસકો પણ નહોતા વિકસાવી શક્યા. એ શક્ય જ નથી, કારણ કે તેઓ ગમે તે ભોગે સત્તા હાથમાંથી જવા દેવા માગતા નથી. એ માટે પહેલો ત્યાગ તેઓ લાજ-શરમનો કરે છે અને બીજો ત્યાગ સત્યનો કરે છે. જૂઠાણાં ફેલાવો અને જૂઠનો કોઈ પ્રતિકાર કરતું હોય તો તેને ડરાવો-ધમકાવો અને ગાળો આપો. આ જ તેમનાં એક માત્ર સાધનો અને ઓજારો છે.

હમણાં થોડા દિવસ ઉપર રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘમાં ઉછરેલા એક મિત્રએ મને ખબરઅંતર પૂછવા ફોન કર્યો અને પોરસાતા-પોરસાતા મારા ઉપર ઉપકાર કરતા હોય એમ કહ્યું કે, ‘રમેશભાઈ, તમે જોયું હશે કે હું તમને ક્યારે ય ગાળો નથી આપતો.’ બાવળિયે કેરી ઊગી હતી એવું નહોતું, મારા ઉપર તેમનો વ્યક્તિગત ઉપકાર હતો. ગુજરાતના જાણીતા વિદ્વાન અને ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના પ્રમુખ પ્રકાશ ન. શાહે એક મુલાકાતમાં કહેલો પ્રસંગ ટાંકવા જેવો છે. ઈમરજન્સીમાં પ્રકાશભાઈને વડોદરાની જેલમાં પૂરવામાં આવ્યા હતા. તેમની સાથે થોડા સંઘના સભ્યો પણ હતા જેમાં ગુજરાતના સંઘના જાણીતા નેતા વજુભાઈ શુક્લ એક હતા. ઈમરજન્સી ઊઠી એ પછી જ્યારે કેદીઓને છોડવામાં આવ્યા ત્યારે વજુભાઈ શુક્લએ પ્રકાશભાઈને કહ્યું હતું કે, ‘પ્રકાશ, આ બાઈ (ઇન્દિરા ગાંધી) મૂરખી છે. અમે હોઈએ તો અમારા વિરોધીઓને ન છોડીએ. એ વાત જુદી છે કે દોસ્તી દાવે તારા જેવાને કષ્ઠ ન પડે એવી વ્યવસ્થા કરી આપીએ, પણ છોડીએ તો નહીં જ.’ આમ વજુભાઈ શુક્લનો પ્રકાશભાઈ ઉપરનો અને મારા મિત્રનો મારા ઉપરનો ઉપકાર વ્યક્તિગત હતો, બાકી બગીચો તો થોર અને બાવળિયાનો જ છે. હા, મારે કબૂલ કરવું જોઈએ કે મારા એ મિત્રએ હજુ સુધી મને ગાળો આપી નથી. તેમણે બીજાને ગાળો દેતા રોક્યા પણ નથી કે તેમની નિંદા કરી નથી એ જુદી વાત છે.

તો અચાનક સમસ્યા પેદા થઈ કે આ પારુલબહેનનું અને તેમની કવિતાનું કરવું શું? તેમની ચિંતા એ વાતની હતી કે લોકો હાથોહાથ એ કવિતા એકથી બીજાને પહોંચાડતા હતા. સત્ય લોકો સુધી પહોંચે કે અસત્ય ઉઘાડું પડે એ વાતની તેમને ચિંતા નહોતી. એની ચિંતા તો તેમણે ક્યારે ય કરી જ નથી. તેમની ચિંતા એ વાતની હતી કે લોકોના મનમાંથી જો આ રીતે ડર જતો રહે તો રાજ કરવું કેવી રીતે? ગંગામાં વહેતા મુર્દાઓ જો ડરેલા મુર્દાઓનો ડર છોડાવવામાં નિમિત્ત બને તો આખો ખેલ ખતમ થઈ જાય. ડરના જરૂરી હૈ. ડરાના જરૂરી હૈ. એટલે આદેશ આપવામાં આવ્યો કે તૂટી પડો. એમ કહેવાય છે કે ૧૪ પંક્તિની કવિતા લખવાનો અપરાધ કરનારાં પારુલબહેનને ૨૮ હજાર મા-બહેનની ગાળો આપવામાં આવી. એ પછી હલ્દીઘાટીના યુદ્ધમાં રાણા પ્રતાપનો વિજય થયો હતો એવી જેમ જાહેરાત કરવામાં આવી હતી એમ આર્મી ઓફ ટ્રોલ્સે જાહેરાત કરી દીધી કે પારુલબહેને પોતાની કવિતા ફેસબુકની વોલ ઉપરથી હટાવી દીધી છે. હકીકત આનાથી જુદી છે. નિર્ભયતાના મશાલચી પારુલબહેનને પ્રણામ.

મનુસ્મૃતિમાં એક વચન છે: यत्र नार्यस्तु पूज्यन्ते रमन्ते तत्र देवता: । यत्रैतास्तु न पूज्यन्ते तत्र सर्वास्तत्राफला: क्रियाः ।। અર્થાત્ જ્યાં નારીની પૂજા કરવામાં આવે છે, નારીનો આદર કરવામાં આવે છે ત્યાં દેવતાઓ વાસ કરે છે અને જ્યાં નારીની પૂજા કરવામાં નથી આવતી, આદર આપવામાં નથી આવતો ત્યાં કરવામાં આવેલા દરેક સારા કર્મોનો નાશ થાય છે. રગેરગમાં સાચા દેશભક્તો, હિંદુ ધર્મને તેમ જ હિંદુ સંસ્કારને આત્મસાત કરી ચુકેલા સાચા હિંદુઓ, હિંદુ હિતરક્ષકો, હિંદુ યોદ્ધાઓ અને ‘ભગવાન’ના ભક્તોને કહેવામાં આવ્યું કે તમારે અમરેલીમાં એક નારીની પૂજા કરવા જવાનું છે. તેઓ પહોંચી ગયા. રમન્તે તત્ર દેવતા: એમ જો કહેવામાં આવ્યું છે! આખરે ‘ભગવાન’ આ જોઇને રાજી થવાનો હતો. બીજી બાજુ કઢીચટાઓને કાવ્યસમીક્ષા કરવાનું કહેવામાં આવ્યું હતું. વડા પ્રધાન અને તેમના હનુમાન માટે ‘રંગા-બિલા’ શબ્દ વપરાય? વડા પ્રધાનની સરખામણી નીરો સાથે કરાય? તેમને ‘નગ્ન રાજા’ તરીકે ઓળખાવાય વગેરે. આમન્યા વિનાની અભિવ્યક્તિ શોભા નથી આપતી એમ કાવ્યશાસ્ત્રીઓ કમ સભ્યતાના પ્રહરીઓએ પારુલબહેનને સલાહ આપી હતી. આ સંસ્કાર અને સભ્યતાના જાગતલોનો અંતરાત્મા ત્યારે નથી જાગતો જ્યારે મહાત્મા ગાંધી, જવાહરલાલ નેહરુ અને ગાંધીપરિવાર વિષે એલફેલ લખાય છે અને બોલાય છે. તેમનો અંતરાત્મા એ જોઇને વ્યથિત નહોતો થયો જ્યારે એક સ્ત્રીને હજારો લોકો ટોળે મળીને મા-બહેનની ગાળો આપતા હતા. શા માટે ડંખે? એ લોકો થોડા કઢી ખવડાવે છે! જેની કઢી ચાટી હોય તેની ગુલામી કરવી પડે.

અસંસ્કારી હિન્દુત્વવાદીઓ, ભાડૂતી શ્વાનો અને કઢીચટાઓએ વિચારવું જોઈએ કે અવાજો રૂંધવાનો આટલો પ્રયાસ કરવા છતાં અને તેની પાક્કી વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હોવા છતાં પારુલબહેનની કવિતા કેમ ચપોચપ એક હાથથી બીજે હાથ પહોંચવા માંડી? ભારતની લગભગ બધી ભાષાઓમાં તેનો અનુવાદ થયો છે. લંડનના લબ્ધપ્રતિષ્ઠ સામયિક ‘ધ ઇકોનોમિસ્ટ’ નામના સામયિકે તેનો અંગ્રેજી અનુવાદ છાપ્યો છે. એ કવિતા કાવ્યતત્ત્વની એરણે નબળી હોવા છતાં શા માટે ભાષા અને ભૂગોળના સીમાડાઓ ઓળંગી ગઈ? ભક્તો, ભાડૂતી શ્વાનો અને ભાડૂતી કઢીચટાઓએ આ વિષે વિચારવું જોઈએ.

આનું કારણ છે સત્ય, સંવેદનશીલતા અને નિર્ભયતા. ભારતની પ્રજા રાહ જોતી હતી કે ક્યાંકથી સત્યનો અવાજ સંભળાય. કોઈક અસહ્ય પીડાને વાચા આપે. કોઈક હિંમત બતાવે. પારુલબહેને આ કરી બતાવ્યું. કાવ્યતત્ત્વની દૃષ્ટિએ કવિતા નબળી છે કે સબળી છે એ મહત્ત્વનું નહોતું, અભિવ્યક્તિ મહત્ત્વની હતી. અવાજ મહત્ત્વનો હતો. જીવતા માણસને જીવતા મુર્દામાં ફેરવનારાઓ અને તે બોલતો ન થાય તેની રખેવાળી કરનારા ડાઘુઓ હેબતાઈ ગયા. પારુલબહેનની કવિતા દાવાનળની જેમ વાઈરલ થઈ એનું બીજું કારણ છે જેઓ સત્ય જાણે છે, જેમણે બોલવું જોઈએ, જે બોલી શકે છે એવા લોકોની નપુંસકતા. ધુતરાષ્ટના દરબારમાં જ્યારે ભીષ્મપિતામહ અને ગુરુ દ્રોણ મૂંગા રહેતા હોય ત્યારે દ્રૌપદીનો ચિત્કાર સીમાડા ઓળંગી જતો હોય છે. પારુલબહેન એક સ્ત્રી છે એ અકસ્માત નથી.

અને છેલ્લે સેક્યુલરિઝમની વાત. હોસ્પિટલ, ડોક્ટર, નર્સ, વોર્ડબોય, દવાઓ, ઓક્સીજન, વેન્ટીલેટર, એમ્બ્યુલન્સ, પેથોલોજીકલ લેબોરેટરીઝ, મેડીકલ ટેકનોલોજી, હૂંફ, કાળજી, સંવેદનશીલતા વગેરે જીવન ટકાવી રાખવા માટેની શુદ્ધ માનવીય જરૂરિયાત છે એટલે કે સેક્યુલર જરૂરિયાત છે. તેને ધર્મ સાથે કોઈ લેવાદેવા નથી. આપણે જનરલ વી.કે. સિંહ જેવા કેન્દ્રીય પ્રધાનને, ભારતીય જનતા પક્ષના નેતાઓને, ભક્તોને, ટ્રોલ્સને, ગોદી મીડિયાવાળાઓને અને કઢીચટાઓને પોતાની કે પોતાનાં આપ્તજનની જિંદગી બચાવવા માટે આ સેક્યુલર ચીજની ભીખ માગતા જોયા છે. ધર્મના રાજકારણનો આનાથી વધારે મોટો પરાજય કયો હોઈ શકે! 

પ્રગટ : ‘નો નૉનસેન્સ’, નામક લેખકની કટાર, ‘રવિવારીય પૂર્તિ’, “ગુજરાતમિત્ર”, 23 મે 2021

ગ્રીસ જેવા આર્થિક રીતે પાયમાલ થઇ ગયેલા દેશે પણ રોગચાળા પર કાબૂ મેળવ્યો, ટુરિઝમ પર અર્થતંત્ર ટક્યું હોવા છતાં ય લૉકડાઉનનું કડક પાલન કરાયું.  વાત ઇરાદાની છે, તેમની પાસે હતું એટલે એ કરી શક્યા એવી દલીલ કરનારાઓને સાંભળવાની તસ્દી ન લેવી

અમેરિકાના પ્રમુખ જો બાઇડનને એવી ઇચ્છા પ્રગટ કરી કે યુ.એસ.એ.ના સ્વતંત્રતા દિવસ ૪ જુલાઈ સુધીમાં ત્યાંના ૭૦ ટકા વયસ્કોને ઓછામાં ઓછો એક શોટ તો મળવો જ જોઇએ.  ઘણાં લોકો વેક્સિન લેવાને મામલે કચવાતા હોય છે, આપણે ત્યાં ય ગૌમૂત્રનું ચિયર્સ કરીને વિજ્ઞાનનો છેદ ઉડાડનારાઓની ખોટ નથી. પણ યુ.એસ.એ.માં લોકો વેક્સિન લેવા માટે તૈયાર થાય, પાછા ન પડે તે માટે જાતભાતના નુસખા અપનાવાઇ રહ્યા છે. ન્યૂ જર્સીમાં વેક્સિનેશન ડ્રાઇવમાં વધુને વધુ લોકો જોડાય તે માટે ‘શોટ એન્ડ બિયર’ની જાહેરાત થઇ. પહેલો વેક્સિન ડોઝ મેળવનારા તમામને એક બિયર ફ્રી આપવાની જાહેરાત કરવામાં આવી. કનેક્ટિકટમાં અને વોશિંગ્ટનમાં પણ આવી જ જાહેરાત થઇ . વેસ્ટ વર્જિનિયામાં ૧૬થી ૩૫ની ઉંમર વચ્ચેના જે લોકો વેક્સિન લેશે તેમને ૧૦૦ ડૉલરના સેવિંગ બોન્ડ્ઝ આપવાની જાહેરાત કરાઇ. વળી ત્યાં અમૂક ડોનટ ચેઇન્સે એવી જાહેરાત કરી છે કે ત્યાં આવનાર વ્યક્તિ વેક્સિનેશન લીધું હોવાનો પુરાવો બતાડશે તો તેને ફ્રી ડોનટ મળશે.

એક તરફ વેક્સિનેશન માટે આ પગલાં લેવાય છે તો રશિયા જેવા દેશની વેક્સિન સ્પૂટનિક તો બીજા દેશના લોકોને મળે તેવી વ્યવસ્થા ખડી થઇ છે. જો કે આ એક બિઝનેસ મોડલ છે જે દુબઇની એક ટ્રાવેલ એજન્સીએ ખડું કર્યું છે, ટ્રાવેલ એજન્સીને સૌથી વધુ ફટકો પડ્યો છે ત્યારે તેમણે વેક્સિન ટૂરીઝમમાં તક જોઇ છે. આ એજન્સીએ ૧.૩૦ લાખની ૨૪ દિવસની દિલ્હીથી મોસ્કોની પૅકેજ ટૂર ઑફર કરી છે અને આ પૅકેજમાં રશિયા જનારા મુસાફરોને સ્પૂટનિક વી વેક્સિનના બે શોટ્સ પણ અપાશે. ‘રશિયા દર્શન’નું આ પૅકેજ લોકોને આકર્ષી રહ્યું છે તેવો આ ટ્રાવેલ એજન્સીનો દાવો છે. વળી રશિયા અને ભારત વચ્ચેની સરહદો બંધ પણ નથી. આ કીમિયાની કામયાબી નાણવાની વાત નથી થઇ રહી બલકે કઇ રીતે વેક્સિનેશનની અગત્યતા લોકો સમજે તે માટે પ્રયત્ન થઇ રહ્યો છે તે જોવાનું છે. વિશ્વના જે દેશોએ રોગચાળા પર પોતાની રીતે લગામ મૂકી છે, અર્થતંત્ર સાવ ખાડે નથી જવા દીધું, વ્યવસ્થાઓ સાચવી છે તે રાષ્ટ્રોએ શું અલગ કર્યું તે આપણે જાણવું રહ્યું.

તાઇવાનમાં ગયા વર્ષે જૂન સુધીમાં ૭ મોત થયા હતા અને આ વર્ષે ફેબ્રુઆરી સુધીમાં ૯ મોત થયા. આ સાબિત કરે છે કે તાઇવાનની અગમચેતી કેટલી લેખે લાગી, વળી ત્યાં રાષ્ટ્રવ્યાપી લૉકડાઉન પણ હજી સુધી નથી થયું. વાઇરસ જ્યાંથી પેદા થયો ત્યાંથી તાઇવાન દૂર નથી. અહીં સૌથી પહેલાં બોર્ડર્સ સીલ કરાઇ, સર્જિકલ માસ્કની નિકાસ બંધ કરાઇ, સંક્રમિત લાકોને ટ્રેક કરીને તે ક્વૉરેન્ટાઇનના નિયમો ભંગ ન કરે તેની પર ચાંપતી નજર રખાઇ. અહીં બિઝનેસ બંધ ન કરાયા પણ સેનિટાઇઝર અને ટેમ્પરેચર ચેકિંગ જેવા કડક નિયમોનું પાલન કરાયું. તાઇવાનથી થઇ શકી તેટલી મદદ તેણે બીજા રાષ્ટ્રોને પણ કરી. સિંગાપોરમાં જુલાઇ ૨૦૨૦ સુધીમાં ૨૫ મોત થયા હતા અને ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૧માં આ આંકડો ૨૯ હતો. તાઇવાનની માફક શરૂઆતમાં જ કડક પગલાં લેનાર સિંગાપોરમાં વાઇરસ ફેલાય નહીં તેનું ધ્યાન રખાયું. સિંગાપોર વાઇરસ નાથવાને મામલે પહેલાં જ વિજેતા જાહેર કરાયો હતો. જો કે અહીં માઇગ્રન્ટ્સ એરિયાઝમાં કેસિઝની સંખ્યા ઘણી વધારે હતી, નાગરિકો અને માઇગ્રન્ટ્સ પ્રત્યે સરકારના અસમાન અભિગમની ટીકા પણ થઇ પણ સરકારે ઇકોનોમીના કાંગરા ન ખરવા દીધા. સિંગાપોર અને તાઇવાનમાં વેક્સિન લેવાને મામલે લોકોએ ઢીલું મુક્યું છે એ પણ એક વાસ્તવિકતા છે.

સાઉથ કોરિયાએ નાનામાં નાના ડેન્જર ઝોનને કાબૂમાં કરીને વાઇરસને ફેલાતા અટકાવ્યો. ત્યાં ગયા વર્ષે જૂન સુધીમાં ૨૭૬ મૃત્યુ થયા તો આ વર્ષે ફેબ્રુઆરી સુધીમાં ૧૫૪૪ જેટલા મોત થયા. સરકારે લાદેલી બધી જ મર્યાદાઓનું અહીં લોકોએ સ્વેચ્છાએ પાલન કર્યું. દેશની વસ્તી ધ્યાનમાં રાખી સરકારે એડવાન્સમાં વેક્સિનનો જથ્થો ખરીદી પણ લીધો પણ એક ગફલત એ થઇ કે કયા વેરિયન્ટ સામે કઇ વેક્સિન સારું કામ કરે છે તે જોવામાં સમય ખાસ્સો બગાડ્યો. કોરિયાને ૨૦૧૫નો MERS રોગચાળો હેન્ડલ કરવાનો અનુભવ પણ કામ લાગ્યો. સાઉથ કોરિયાએ જે રીતે ટેસ્ટિંગ, આઇસોલેશન, સારવાર વગેરેને મામલે અગ્રેસર કામગીરી કરી તે કોઇ પણ રાષ્ટ્ર્ માટે ઉદાહરણરૂપ છે. વળી તેમણે પોતાના અર્થતંત્રની મજબુતાઇ પણ જાળવી.

ઑસ્ટ્રેલિયા અને ન્યૂઝીલેન્ડ પણ રોગચાળાને નાથવામાં સફળ રહ્યા છે. જૂન ૨૦૨૦ સુધીમાં ન્યૂઝીલેન્ડમાં મૃત્યુ આંક ૨૨ હતો અને ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૧ સુધીમાં ૨૬ હતો. રોગચાળા સામે સૌથી સારી રીતે કામ કરનારા દેશોમાં ન્યૂઝીલેન્ડ મોખરે રહ્યો છે. ત્યાં બહુ જલદી જ કડક લૉકડાઉન જાહેર કરાયું.  ત્યાં વડા પ્રધાને લોકોને ખાતરી આપી કે નોકરી જશે પણ ઘર નહીં જાય અને ટેક્સ રિફોર્મથી નાના બિઝનેસિઝને મદદ કરાઇ, મંત્રીઓએ પોતાના પગારમાં ૨૦ ટકા કાપ લીધો.

ઑસ્ટ્રેલિયામાં જૂન ૨૦૨૦ સુધીમાં ૧૦૨નાં મોત થયા અને ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૧ સુધીમાં ૯૦૯ જણનાં મોત થયા. અહીં પણ લૉકડાઉનને મામલે ત્વરિત પગલાં લેવાયાં અને સરકારે રાજકરાણીઓએ મળીને વિજ્ઞાનીઓ અને હેલ્થ એક્સપર્ટ્સને કેન્દ્રમાં રાખી બધાં નિર્ણયો લીધા.

આ દેશો ઉપરાંત કેનેડા, જર્મની, આઇસલેન્ડ, યુ.એ.ઇ., ગ્રીસ, આર્જેન્ટિના જેવા દેશો પાસેથી પણ શીખવા જેવું છે. રોગચાળાનું જોર ઓછું કરી શકનારા તમામ રાષ્ટ્રોની શરૂઆતી તબક્કાની સતર્કતા તેમને લેખે લાગી ગઇ. આજે લગભગ વાઇરસ ફ્રી થઇ ચૂકેલા અથવા તો જ્યાં કેસિઝ નહીંવત છે તેવા આ રાષ્ટ્રોમાં વેક્સિનેશન જેટલું ઝડપથી થવું જોઇએ તેટલું ઝડપથી નથી થઇ રહ્યું કારણ કે લોકોમાં હાશકારો છે કે આપણે સચવાઇ ગયા, જો કે ત્યાંની સરકારો પોતાની ફરજમાં કાચી નથી પડી રહી.

બાય ધી વેઃ

આપણે ત્યાં વેક્સિનેશનથી માંડીને વાઇરસમાં મોતને ભેટેલાઓના અંતિમ સંસ્કારની વાત આવે ત્યાં વ્યવસ્થાનું અસ્થિ વિસર્જન આપણે લગભગ રોજ જોઇએ છીએ. હાંફળા ફાંફળા થવાને બદલે અથવા તો વધુ પડતા આત્મવિશ્વાસમાં રાચવાને બદલે, રાજકીય મુત્સદ્દીપણાને નેવે મૂકીને માણસાઇ અને બૌદ્ધિક વિશ્લેષણનો આધાર લીધો હોત તો આપણી પર વાઇરસે જે કમરતોડ હુમલો કર્યો છે તેમાંથી કળ વળવાના આસાર આપણને પણ દેખાયા હોત. બધા જ દેશ હેલ્થ કૅરની ક્ષમતા, રાજકીય તંત્ર, આર્થિક સ્રોતને મામલે એક સમાન નહોતા. ગ્રીસ જેવા આર્થિક રીતે પાયમાલ થઇ ગયેલા દેશે પણ રોગચાળા પર કાબૂ મેળવ્યો, ટુરિઝમ પર અર્થતંત્ર ટક્યું હોવા છતાં ય લૉકડાઉનનું કડક પાલન કરાયું. આ પરથી આપણે સમજવું રહ્યું કે વાત ઇરાદાની છે, તેમની પાસે હતું એટલે એ કરી શક્યા એવી દલીલ કરનારાઓને સાંભળવાની તસ્દી ન લેવી.

પ્રગટ : ‘બહુશ્રૃત’ નામક લેખિકાની સાપ્તાહિક કટાર, ’રવિવારીય પૂર્તિ’, “ગુજરાતમિત્ર”,  23 મે 2021