ઊગતી સવાર
ચાલતી માનવ કતારો,
દોડતા માનવ ચહેરાઓ
વિંટળાતું જનજીવન
ભાગતું નગર
કામની શોધમાં ઊભેલા કતારબંધ
માનવ સમૂહો
સ્કૂલબેગ સાથે
અવનવા યુનિફોર્મથી સજ્જ
રિક્ષા-બસમાં ઠલવાતું
બાળપણ
ચાની લારી ફૂટપાથી બાંકડા પર
વેરાતું બાળપણ
નવા જીવનની શોધમાં
ઝડપથી બુટપાલીસ
કરતાં ચબરાક ચહેરાઓ
કતારબંધ મોટરકારમાંથી
ઓકાતું પ્રદૂષણ
સમૃદ્ધિની શોધમાં ભાગતું
ભટકતું વેરાતું જનજીવન
અવિરત દોડતા યંત્ર માનવથી
ઉભરાતું નગર
ઢંકાતો સૂર્ય
ઢળતી સાંજ
થાકેલી રાત્રિ
ઘોર અંધકાર
સ્તબ્ધ શાંતિ
ભરપૂર નિદ્રામાં
અશાંત માનવ સમૂહો
પીઠ ફેરવતી રાત્રિ
ફરી પાછી ઊગતી સવાર
એ જ ઘટમાળ એ જ ક્રમ
દોડતું ભાગતું આખું નગર
થાકેલી સાંજ
એ જ રાત્રી
ઘોર અંધકાર
બધું જ યંત્રવત
બીબાંઢાળ જનજીવન
પણ ક્યારે ઊગશે એ સવાર
એક એવો દિવસ
ઉષ્માભરી ધમધમતી
પ્રેમસભર સવાર
માનવ માનવ વચ્ચે
પ્રેમની સાંકળ વડે
બંધાયેલું સાચુકલું
કહેવાય તેવું જનજીવન
જીવતો સાચુકલો માણસ
બીબાંઢાળ યંત્રવત
માનવ ચહેરાઓથી કંઇક જુદુ જ
નવજીવન
નવું પ્રસ્થાન

તા. ૧ ડિસેમ્બર, ૨૦૦૬

e.mail : koza7024@gmail.com

કેન્દ્ર સરકારે જૂન ૫, ૨૦૨૦ના રોજ ખેતી અંગેના ત્રણ વટહુકમ બહાર પાડ્યા હતા. જે હવે સંસદે પસાર કર્યા છે. તેનો ભારે વિરોધ થઈ રહ્યો છે. આ સંદર્ભમાં  ભા.જ.પ. અને કૉંગ્રેસના ૨૦૧૯ની લોકસભાની ચૂંટણી સમયના ઢંઢેરામાં શું વચનો અપાયાં હતાં તે જાણવું રસપ્રદ છે.

ભા.જ.પ.

“ખેડૂતોની આવક બમણી કરવી” એવા શીર્ષક સાથેના ચાર પાનાં અને તેમાં ૨૯ મુદ્દા છે; તેમાં કરારી ખેતી કે APMCનાં અસ્તિત્વને સમાપ્ત કરવા જેવા કાનૂની સુધારા કરવામાં આવશે કે નવા કાયદા લાવવામાં આવશે એવો કોઈ ઉલ્લેખ નથી. લૉક ડાઉન ચાલુ હતું ત્યારે કોઈ પણ ચર્ચા વિના જ આ વટહુકમ અને હવે કાયદા લાવવામાં આવ્યા તે સરકારનું સરમુખત્યારી માનસ છતું કરે છે.

કૉંગ્રેસ

કૉંગ્રેસ  ત્રણે ખરડાનો વિરોધ કરી રહી છે, ત્યારે એમ લાગે છે કે તે ૨૦૧૯ના તેના ઢંઢેરામાં જણાવેલી નીતિથી વિરુદ્ધ વર્તન કરી રહી છે. કાઁગ્રેસે તેના ઢંઢેરામાં ખેતી વિશે આ પ્રમાણે જણાવ્યું હતું.

૧૧મો મુદ્દો : “કૉંગ્રેસ ખેત ઉત્પન્ન બજાર સમિતિ (APMC) ધારો પાછો ખેંચશે અને નિકાસ તથા આંતર-રાજ્ય વેપાર સહિત ખેતપેદાશોનો વેપાર તમામ નિયંત્રણોથી મુક્ત કરશે.”

૨૧મો મુદ્દોઃ ૧૯૫૫નો આવશ્યક ચીજવસ્તુ ધારો નિયંત્રણોના જમાનાનો છે. કૉંગ્રેસ વચન આપે છે કે તે આ કાયદાને બદલશે અને તેને સ્થાને એવો કાયદો લાવશે કે જેનો ઉપયોગ માત્ર આપત્તિના સંજોગોમાં જ કરી શકાય.”

સ્પષ્ટ છે કે અત્યારે કૉંગ્રેસ જે કરી રહી છે તે તો શુદ્ધ રીતે રાજકીય વિરોધ બની જાય છે. કાઁગ્રેસે એ યાદ રાખવાની જરૂર છે કે દેશમાં તેણે પોતે જવાહરલાલ નેહરુનો સમાજવાદ છોડીને ૧૯૯૧માં ઉદારીકરણ, ખાનગીકરણ અને વૈશ્વિકીકરણની નીતિ દાખલ કરી. તેના ભાગ રૂપે જ આ ત્રણ કાયદા થયા છે. શું કૉંગ્રેસનું મન ખેતીક્ષેત્રે આવા સુધારા ના કરવાનું થયું છે? શું તે અત્યારે સરકારમાં હોત તો તેણે ઢંઢેરામાં જે બે વચનો આપ્યાં છે તેનું પાલન કર્યું હોત કે ના કર્યું હોત?

ભા.જ.પ. વચન આપ્યા વિના વર્તી રહ્યો છે અને કૉંગ્રેસ પોતે જે વચન આપ્યું હતું તે ભા.જ.પ. કેમ પાળે છે એવો સવાલ ઉઠાવે છે. કૉંગ્રેસ પાસે આ કાયદાનો વિરોધ કરવા માટેની કોઈ નૈતિક ભૂમિકા તેના ચૂંટણીઢંઢેરાને જોતાં રહેતી નથી.

e.mail : hema_nt58@yahoo.in

સૌજન્ય : “નિરીક્ષક” સાપ્તાહિક ડિજિટલ આવૃત્તિ; 28 સપ્ટેમ્બર 2020; પૃ. 08

ઉત્તર ગુજરાતના પછાત એવા વઢિયાર પંથકમાં, શિક્ષણનો ઓછો ફેલાવો થયેલો છે, તેવા સમી તાલુકાના સામાજિક ક્રાંતિના મશાલચી ફકીરભાઈ મોતીભાઈ વણકરનું સપ્ટેમ્બર ૧૯, ૨૦૨૦ના રોજ ,૭૫ વરસની વયે, સમી ખાતે, હાર્ટ એટેકથી અવસાન થયું.

તેઓ મામલતદાર કચેરી, સમી ખાતેથી પટાવાળાની સેવામાંથી વયનિવૃત્ત થયા હતા. સત્ય શોધક સભા સાથે સતત સક્રિય હતા. માત્ર ધોરણ ૯ સુધી ભણેલા ફકીરભાઈએ ક્રાંતિકારી વિચારનો અમલ તેમના ઘરથી જ કર્યો હતો. તેમનાં માતા મઘીબાનું અવસાન થતાં તેમની પાછળ, વઢિયારની તળપદી ભાષામાં કહીએ તો, રોટલા ખવરાવ્યા ન હતા. પ્રેતભોજન પાછળ માણસ દેવાદાર થઈ જતો. આવી પ્રથામાં ન માનનારા ફકીરભાઈનો વિરોધ તેમના કુટુંબ અને સમાજે પણ કર્યો હતો. તેમની પડખે તેમનાં પત્ની પૂરીબહેન અને દીકરાઓ રહ્યાં હતાં. બચેલાં નાણાંનો સદુપયોગ તેમણે સમાજની વિધવા બહેનોને આર્થિક મદદ કરવામાં કર્યો હતો .   

૧૯૮૬-૮૭-૮૮ના દુષ્કાળ વખતે ગુજરાતના સ્વામી સચ્ચિદાનંદ પોતાના ખર્ચે બનાસકાંઠાના સૂઈ ગામે રાહતકામો ને ઢોરવાડા ચલાવતા. તેની મુલાકાત વેળાએ રસ્તામાં ફકીરભાઈને ઘેર પૂરીબહેનના હાથના બાજરાના રોટલા ને મગનું શાક સમી ખાતે જમીને જ જતા. ફકીરભાઈની ક્રાંતિકારી સામાજિક સેવાથી તે પ્રભાવિત હતા. વાલ્મીકિ સમાજના એક ભાઈને સરકારી નોકરી સમી ખાતે મળી હતી. તેમને કોઈ ઘર આપે નહીં, ત્યારે ફકીરભાઈએ ઘર ભાડે આપ્યું હતું. ફળિયાના લોકોનો વિરોધ ને રોષ હોવા છતાં પાછી પાની કરી ન હતી. તેમનાં પત્ની પૂરીબહેન અને ફકીરભાઈ પોતે વાલ્મીકિ ભાઈના ઘેર પાણી ભરીને આપતાં હતાં.     

એક વિધવા બહેનનો નાની ઉંમરનો દીકરો ઘર છોડીને જતો રહ્યો હતો. મામલતદાર કચેરીમાં બહેન આવ્યાં. ફકીરભાઈએ ગુમ થયાની જાહેરાત તેમના ફોન નંબર, છોકરાના ફોટા સાથે પોતાના ખર્ચે છાપામાં આપી. ચાની લારીવાળાએ વાંચી. છોકરો એની લારી પર કામ કરતો હતો. તેણે ફકીરભાઈને ફોનથી જણાવ્યું. ફકીરભાઈ જાતે જઈને છોકરાને લઈ આવ્યા હતા ને વિધવા માને છોકરો સુપ્રત કર્યો હતો.

સ્વામી સચ્ચિદાનંદના વતન મુજપુરની બાજુના ગામ લોટેશ્વર ખાતે મહાદેવનો મેળો ભરાય. ત્યાં ભૂતપ્રેત, વળગાડના માનસિક રોગીઓને વિધિ કરવાના નામે શારીરિક ત્રાસ આપવામાં આવતો જોઈને ફકીરભાઈ અને તેમનો પરિવાર આવી અંધશ્રદ્ધા દૂર કરવા માટે નાટકો ભજવતા. તેમનાં પત્ની, પુત્રો-પુત્રવધૂઓ પણ હાથમાં પ્લેકાર્ડ સાથે સહકાર આપતાં. વઢિયાર જેવાં પંથકમાં આવો પ્રયોગ કરવો ખતરનાક હોવા છતાં અંધશ્રદ્ધા દૂર કરવાની ધૂણી ધખાવનાર ફકીરભાઈની હિંમતને દાદ દેવી પડે. તેમને ડોક્ટર કોવુર એવાર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. જગ રૂડો વઢિયારના વ્યવહારુ, સંવેદનશીલ અને માણસાઈના મોંઘેરા જણની વિદાય ન તો માત્ર તેમના કુટુંબને સાલશે, અમારા જેવા મિત્રો અને આખાયે વઢિયાર પંથકને સદાય સાલશે. ઝાઝા જુહાર, ફકીરભાઈ.

સૌજન્ય : “નિરીક્ષક” સાપ્તાહિક ડિજિટલ આવૃત્તિ; 28 સપ્ટેમ્બર 2020; પૃ. 13