એક ખોપરીએ
છૂટાછેડા થયા તેનો સમારંભ કર્યો
પતિપત્નીએ ફરી
બેચલર થવાનો આનંદ લેવા
મિત્રોને આમંત્રણ આપ્યું
ને રિસેપ્શનને 'ડિસેપ્શન' નામ આપ્યું
સ્ટેજ પર પતિપત્ની
બંને છેડે અલગ અલગ બેઠાં
એટલે જે ગયાં  તેમણે
બંનેને જુદાં જુદાં કવર કરવાં પડ્યાં
બમણું ખાવાનું હશે
એ ગણતરીએ સૌએ બમણો ચાંદલો કર્યો
કવર આપતી વખતે
સૌએ શુભેચ્છાઓ આપી
બીજે પરણવાનું કહ્યું તો બંનેએ કહ્યું :
એટલે જ તો છૂટાં થયાં
હવે ફરી રિસેપ્શન ગોઠવીશું
અત્યારે તો છૂટાં થયાં તેનું જમીને જાવ !
હું જમવા ગયો તો વ્યવસ્થા પણ જુદી હતી
પાર્ટીપ્લોટના બેઉ છેડે
આઈટમ્સનાં ટેબલ લાગેલાં હતાં
પ્લેટ આ છેડે તો બાઉલ્સ બીજે છેડે !
એટલી બધી આઇટમ્સ હતી કે
બધે પહોંચાય જ નહીં
ગાંઠિયાં દૂર હતાં
ને ટાંટિયાં પાસે રહેવા માંગતા હતાં
સબ્જીમાં ગાજર પનીર, ચીઝ ઊંધિયું,
મન્ચુરિયન ગટ્ટા, ચોકલેટ ચિલ્લી
પરોઠા, રોટલી, ભટુરા, પૂરી વગેરે હતું
પણ પનીર ગાજર અહીં હતું તો
પૂરી, પરોઠા પેલે છેડે હતાં
રાઈસ અહીં તો દાલ ત્યાં,
પુલાવ અહીં તો કરી ત્યાં
અડધાએ તો એકલું શાક જ ખાધું
કારણ રોટલી
ચોટલી ઊભી કરી દે એટલે દૂર હતી !
રબડીજલેબી હતી
પણ રબડી અહીં ને જલેબી ત્યાં –
ઉપરથી બંને કહેતાં હતાં : જમજો હં !
પણ જમવા કરતાં
ભૂખ્યા રહેવાનું સહેલું હતું ..
મેં પૂછ્યું તો ખરું :
આ બધું છૂટું છૂટું કેમ રાખ્યું?
તો સંયુક્ત જવાબ આવ્યો :
છૂટાછેડાનું જમણ તો છૂટું જ હોયને !
હું ઘરે આવીને જમવા ગયો
તો પત્ની વાસણો ધોઈને સૂઈ ગઈ હતી …

000

e.mail : ravindra21111946@gmail.com

'સંદેશ'ની અર્ધ સપ્તાહિક પૂર્તિમાં મારી કોલમ – ‘કાવ્યકૂકીઝ’ 16/02/2022

મોટાં માથાંઓની બેન્કો પાસેથી લોન લઈને બેંકોને નવડાવવાની હવે નવાઈ રહી નથી. ઘણી વાર તો બેન્ક પોતે ના’વા તૈયાર હોય છે ને તેનાં સાહેબો થોડા રૂપિયાની લાલચે ‘ગમે તેને’ લોન આપી પણ દે છે. લોન લેનારને ય ખબર હોય છે કે બેન્કના પૈસા ડુબાડવાના છે ને બેન્ક પણ જાણતી હોય છે કે આપેલી લોન પાછી આવવાની નથી. લોન પાછી નથી આવતી તો બેન્ક ઉઘરાણીઓ કરે છે, નોટિસ આપે છે, પોલીસ ફરિયાદ કરે છે ને લોન લેનારની મિલકતની હરાજી પણ કરે છે, પણ લોન પાછી આવતી નથી ને છેવટે બેન્ક તેનું નાહી નાખીને કેટલીક લોન માંડી વાળે છે. આ રીતે માંડી વળાયેલ લોનને નોન પરફોર્મિંગ એસેટ્સ(એન.પી.એ.)માં નાખીને બેન્ક ટકવા મથે છે, પણ બધી બેન્કોનો એન.પી.એ.નો આંકડો લાખો કરોડમાં હોય છે તે ભૂલવા જેવું નથી. માર્ચ 2020માં એન.પી.એ. 8.2 ટકા હતી જે માર્ચ 2021માં 7.3 ટકા થઈ છે. એ ટકાવારી ઘટીને સપ્ટેમ્બર, 2021 સુધીમાં 6.9 ટકા પર આવી ગઈ છે. આ માહિતી રિઝર્વ બેન્ક ઓફ ઇન્ડિયાએ 28 ડિસેમ્બરે તેના રિપોર્ટમાં આપી છે. આ ઘટાડામાં કોરોના કાળની અસરો ભાગ ભજવતી હોય એમ બને. મોટાં ધિરાણ ઘટવાને કારણે પણ એન.પી.એ.નો આંકડો ઘટ્યો હોય એમ બને.

એન.પી.એ. વધવામાં દરેક વખતે બેન્કો જ જવાબદાર છે એવું પણ નથી. બેન્કોને રાજકીય હેતુપૂર્તિ માટે ક્યારેક ધિરાણ કરવાની ફરજ પણ પાડવામાં આવે છે ને પછી એ લોન પાછી આવવાની શક્યતાઓ ઘટે છે ને એન.પી.એ. વધે છે. ખેડૂતોને અપાતી લોન માંડી વાળવાનું સરકારી વલણ પણ એન.પી.એ. પર પ્રભાવ પાડે છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં જાહેર ક્ષેત્રની બેન્કોની ઓછી કાર્યક્ષમતા ને સ્ટાફને પોષવાની જવાબદારી પણ ખોટનો આંકડો વધારે છે. આ સ્થિતિ પછી બેન્કોના મર્જરમાં પરિણમે છે ને નબળી બેન્કોનું નફો કરતી બેન્ક સાથેનું મર્જર બેંકની નફાકારકતા પર પણ અસર પાડે છે. સરવાળે તો એ ખોટનો ધંધો જ બની રહે છે.

એ ખરું કે સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશ પછી ગ્રાહકોની માહિતી જાહેર કરી શકાય છે. પહેલાં તો ગ્રાહકોની ગોપનીયતાને નામે રિઝર્વ બેન્ક ગ્રાહકોની માહિતી જાહેર કરી શકતી ન હતી, પણ સુપ્રીમના આદેશ પછી હવે ગ્રાહકોની માહિતી જાહેર કરી શકાય છે, એટલે જે ઇરાદાપૂર્વક લોન ભરવા નથી માંગતા એમને પણ હવે ખુલ્લા પાડી શકાય છે. આ બધું છતાં કેટલીક બેન્કોની લોન પાછી નથી જ આવતી ને બેન્કો નબળી પડે છે તે હકીકત છે.

ગઈ કાલે લોનનું મહાકૌભાંડ સામે આવ્યું છે ને એમાં એક બે નહીં, 28 બેન્કોના 22,842 કરોડ સલવાયા છે. આ દેશનું અત્યાર સુધીનું સૌથી મોટું કૌભાંડ છે ને મામલો સી.બી.આઈ. પાસે પહોંચ્યો છે. અત્યાર સુધીમાં નીરવ મોદીએ 14 હજાર કરોડ, વિજય માલ્યાએ 9 હજાર કરોડની કરેલી છેતરપિંડી ગવાઈ છે. આ ઉપરાંત મેહુલ ચોક્સી, લલિત મોદી, સાંડેસરા ગ્રૂપ જેવાં પણ કૌભાંડમાં સંડોવાયાં છે ને એમાંના કેટલાક તો વિદેશ ભાગી જવામાં પણ સફળ થયા છે. એમની મિલકત જપ્ત કરીને રકમ વસૂલાય તો પણ પરિણામ બેન્કોની ખોટમાં જ મોટે ભાગે આવે છે. આમાં બેન્કો પણ દૂધે ધોયેલી હોય એવું જરૂરી નથી. સાધારણ માણસને નાની રકમની લોન જોઈતી હોય તો તેની પાસેથી જરૂરી ડોક્યુમેન્ટ્સ મેળવવામાં બેન્ક જેટલી કાળજી રાખે છે, એટલી કાળજી મોટી રકમની લોનમાં ભાગ્યે જ રખાતી હોય છે. બેન્કોની રહેમ નજર આવાં મોટાં ધિરાણમાં રહેતી હોય કે રાજકીય દબાણને વશ થવાનું બેન્કોને આવે તો લોન પાછી આવવાની શક્યતાઓ ઘટી જાય છે. નીરવ મોદી, વિજય માલ્યા જેવા પરદેશ ભાગી છૂટવામાં સફળ થાય છે, પછી બેન્કોએ લોન પરત મેળવવા ફાંફાં જ મારવાના રહે છે. એક બાબત બહુ સ્પષ્ટ છે કે ક્યાંકને ક્યાંક અપ્રમાણિકતા ને છેતરપિંડીનો ઇરાદો કેન્દ્રમાં રહે છે ને સરવાળે બેન્કે ભોગવવાનું આવે છે.

અત્યાર સુધીમાં છેતરપિંડીનો મોટો આંકડો માલ્યા કે મોદીનો લાગતો હતો, તેને ટપી જાય તેવો આંકડો 22,842 કરોડના કૌભાંડનો સી.બી.આઈ.એ ફોડ્યો છે. એ.બી.જી. શિપયાર્ડ લિમિટેડના પૂર્વ ચેરમેન અને મેનેજિંગ ડિરેક્ટર ઋષિ કમલેશ અગ્રવાલ અને બીજા સાત અધિકારીઓ સામે સી.બી.આઈ.એ કેસ દાખલ કર્યો છે. અહીં પણ અગ્રવાલ પરદેશ વસી ગયાની વાત છે જ. બેન્કોને નવડાવીને પરદેશ વસી જવાની યુક્તિ અહીં પણ કામે લગાડાઈ હોવાનું લાગે છે. ગઈ 7 ફેબ્રુઆરીએ સી.બી.આઈ.એ કેસ દાખલ કર્યો ને તેનાં અનુસંધાને ડિરેક્ટરોના સુરત, ભરૂચ, મુંબઈ, પુના સહિતના 13 ઠેકાણે દરોડા પાડી દસ્તાવેજો કબજે કર્યા છે. કંપનીના તત્કાલીન ડિરેક્ટરો સામે તથા બીજી એક કંપની એ.જી.બી. ઇન્ટરનેશનલ સામે (જે પણ આ કંપનીનો જ ભાગ છે) ગુનાહિત કાવતરું, છેતરપિંડી અને વિશ્વાસઘાતના કેસ દાખલ થયા છે.

2012થી 2017 દરમિયાન આરોપીઓએ એકબીજાના મેળાપીપણામાં સંપત્તિનો દુરુપયોગ કર્યાનું સી.બી.આઈ.નું માનવું છે. લોન જે હેતુસર લેવામાં આવી તેનો તે હેતુ માટે ઉપયોગ ના થયો ને બીજા જ કામમાં લોન વપરાઈ. 2016માં કંપનીનાં ખાતાં એન.પી.એ. જાહેર થયાં અને પછી 2019માં તેને ફ્રોડ એકાઉન્ટ્સ જાહેર કરાયાં. 2019ના નવેમ્બરમાં 28 બેન્કોએ આ કંપનીઓ વિરુદ્ધ સી.બી.આઈ.માં ફરિયાદ દાખલ કરી. દોઢ વર્ષ ફોરેન્સિક ઓડિટ ચાલ્યું જેમાં 22,842 કરોડનું કૌભાંડ પકડાયું. પ્રમોટરોએ મેળાપીપણામાં ગરબડ કરી હતી. વેપારના નામે લોન લેવાઈ હતી, પણ તેમાંથી સંપત્તિ ખરીદાઈ હતી અને નાણાં વિદેશ પણ મોકલાયાં હતાં. 2020માં બેન્કોએ ફરી ફરિયાદ કરી ને સી.બી.આઈ.એ દોઢ વર્ષ તપાસ કરીને 7 ફેબ્રુઆરીએ એફ.આઇ.આર. નોંધી. 6 બેન્કોની જ 17.734 કરોડની રકમ સલવાઈ છે જેમાં સૌથી વધુ રકમ 7.089 કરોડ આઇ.સી.આઇ.સી.આઇ.ની છે. સ્ટેટ બેન્કના પણ 2.925 કરોડ બાકી લેણાં છે. આ ઉપરાંત આઇ.ડી.બી.આઇ.ના 3,634 કરોડ સાથે બીજી બેન્કોના પણ કરોડો રૂપિયા બાકી લેણાં નીકળે છે.

એ.બી.જી. શિપયાર્ડ જહાજ બનાવવાનું અને મેઇન્ટેનન્સનું કામ કરતી હતી. આ કંપની 1985માં સુરતના મગદલ્લામાં શરૂ થઈ હતી ને તે દહેજમાં પણ ચાલતી હતી. 1991 સુધી તો કંપની નફો પણ કરતી હતી, પણ 2016માં કંપનીને 55.7 કરોડ ડોલરની ખોટ ગઈ ને વૈશ્વિક મંદીમાંથી પણ તે બેઠી ન થઈ શકી. આ સાચું હોય તો કંપનીના ડિરેક્ટરોએ, જે હેતુ માટે લોન અપાઈ હતી, તે સિવાયના હેતુઓ માટે રકમ સગેવગે કરી એનું શું? એ મંદીનું પરિણામ તો ન જ હોય. એટલે કંપની મંદી અને વેપાર ઘટતાં ને ખર્ચ વધતાં લોન ભરપાઈ ન કરી શકી કે ડિરેક્ટરોએ લોનનો દુરુપયોગ કર્યો તે લોન ડૂબવાનું મુખ્ય કારણ છે એ સ્પષ્ટ થતું નથી. આ ફ્રોડમાં એલ.આઇ.સી.ના પણ 136 કરોડ સલવાયેલા છે ને બીજી બેન્કોના પણ કરોડો રૂપિયા તો ખરા જ !

આમ તો આ કૌભાંડ કોરોના કાળ પહેલાંનું છે, પણ કોરોના દરમિયાન પણ થયેલાં લોકડાઉનમાં નોકરીધંધા મંદા પડ્યાં હતાં એટલે બેન્કો પાસેથી લોન લઈને વેપાર કરવાનું મુશ્કેલ જ હતું. એ દરમિયાન રિઝર્વ બેન્કે પણ વ્યાજદરોમાં ફેરફાર કરવાનું એટલે ટાળ્યું કે બેન્કો વધુને વધુ ધિરાણ કરી શકે. રિઝર્વ બેન્કની  ધિરાણને પ્રોત્સાહિત કરવાની નીતિએ પણ એવી સ્થિતિ સર્જી કે બેન્કો ખરાંખોટાં ધિરાણ માટે આકર્ષાય અને એમાં જે જેન્યુઇન ધિરાણ છે તે તો પાછું આવે, પણ કેટલુંક ન પણ આવે ને એ એન.પી.એ.નો આંકડો વધારે એમ બને. બેન્કોની લોન પરત આવે તેમ જરૂર ઈચ્છીએ, પણ ધિરાણની ફરજ પડે એવું પ્રોત્સાહન કેટલીક વાર બેડ લોનનું નિમિત્ત પણ બને છે. આ અટકવું જોઈએ. મોટાં ધિરાણમાં વધુ નફાની તકો બેન્કોને રહેલી છે જ, પણ એમાં જોખમ પણ છે જ. 22.842 કરોડ નાનું ધિરાણ નથી જ. એમાં એક, બે નહીં, 28 બેન્કો ફસાઈ છે ત્યારે આટલી બધી બેન્કોમાંથી કોઈને પણ લોન પરત નહીં આવે એવી ચિંતા થઈ હશે કે કેમ તે નથી ખબર. આટલી બધી બેન્કો એક બે કંપનીને જ આટલાં મોટાં ધિરાણ માટે એક સાથે તત્પરતા દાખવે એ પણ ધિરાણની ગરજ, બેન્કોની વધારે રહી હોવાનો સંકેત કરે છે. આ રકમમાંથી કેટલી રકમ પરત આવશે તે તો સમય જ કહેશે. જવાબદારો સામે કેવાં પગલાં લેવાશે એની પણ રાહ જોવાની રહે, પણ એટલું ચોક્કસ છે કે અગાઉનાં માલ્યા, મોદીનાં લોન ડુબાડીને વિદેશ ભાગી જવાનાં ઉદાહરણો સામે હોય, પછી પણ બેન્કો સમૂહમાં આટલું મોટું ધિરાણ કઈ ખાતરીથી કરતી હશે એનું પરમ આશ્ચર્ય જ સામાન્ય માણસ પાસે રહી જાય છે. એક સમય હતો જ્યારે બેન્કોને ડિપોઝિટના ટાર્ગેટ અપાતા ને ડિપોઝિટ પર 10થી 12 ટકા જેવું સારું એવું વ્યાજ અપાતું. આજે ડિપોઝિટ તરફ બેન્કો બેધ્યાન છે. એમાં જે સિનિયર્સ ડિપોઝિટ પર ટકી ગયા હતા, એમના હાથમાં વ્યાજ ચણામમરા જેવું માંડ આવે છે. એમની સ્થિતિ દયનીય છે. એનું પણ આશ્ચર્ય જ છે કે ડિપોઝિટની બહુ પરવા ન કરતી બેન્કો ધિરાણને આટલું પ્રોત્સાહન કયા આધારે આપે છે ! આ ભેદ સાધારણ માણસને સમજાતો નથી. કોઈ ભલે કહે કે ખાતો નથી ને ખાવા દેતો નથી, પણ હવે તો ખાઈને ખવડાવો એ નીતિ જ કદાચ કેન્દ્રમાં છે. અનીતિ જ નીતિ હોવાનો વહેમ પડે છે.

000

e.mail : ravindra21111946@gmail.com

પ્રગટ : ‘આજકાલ’ નામક લેખકની કટાર, “ધબકાર”, 14 ફેબ્રુઆરી 2022

એક સમયે સત્ય એક જ હતું, પણ જેમ જેમ સમય જાય છે તેમ તેમ બધું જ સાચું લાગવા માંડે એ સ્થિતિ છે. ખોટું નથી થતું એવું નથી, પણ તે એવી રીતે થાય છે કે બધું જ સાચું લાગે. રાજકીય પક્ષો ખોટું કરવાની ગણતરીએ તો કૈં કરતા જ નથી, પણ જે એનો ભાગ નથી તેને એ સાચું લાગતું નથી તે હકીકત છે. જોવાની ખૂબી એ છે કે એક પક્ષને બીજા પક્ષમાં કશું સારું કે સાચું દેખાતું નથી ને જે એનો ભાગ નથી તેને તો ખબર પડે છે કે કોણ શું કહે છે કે કરે છે? આજની વિચિત્રતા એ છે કે કોઈ પણ મુદ્દાની બધી બાજુઓ તપાસીએ તો તે એવી રીતે ફોકસ કરવામાં આવે છે કે સાચી જ લાગે, પણ બધું જ સાચું લાગે ત્યારે તે કુદરતી નથી એટલું સમજી લેવાનું રહે. તે એવી રીતે ક્રિએટ કરવામાં આવે છે કે સાચું લાગે. સત્ય સાપેક્ષ છે એ ખરું, પણ એટલુંય સાપેક્ષ નથી કે બધું જ સાચું લાગે.

કર્ણાટકમાં હિજાબ પ્રકરણે આગ પકડી છે ને બધાં જ તેને હવા આપી રહ્યા છે. વાત સાવ સાદી હોય, પણ મીડિયાની મહેરબાનીથી ને વાયરલ કરવાની ઉતાવળે તેનો પડઘો આખી દુનિયામાં પડયો છે. આ સ્થિતિ ચાલુ રહી તો બેડરૂમની પ્રાઇવસી પણ દુનિયાની આંખે ચડે એ દિવસો દૂર નહીં હોય. મોટે ભાગે દુનિયાની સ્કૂલોમાં યુનિફોર્મનું ચલણ છે. ભારતમાં પણ છે. બધી સ્કૂલોને તેનો અગાઉથી નક્કી કરાયેલો ડ્રેસ કોડ છે. એ પ્રમાણે વિદ્યાર્થીઓએ ડ્રેસ ધારણ કરવાનું ફરજિયાત હોય છે. કેટલીક સ્કૂલોમાં ખાદીનો યુનિફોર્મ નક્કી હોય છે ને તે ઉપરાંત શિક્ષકો માટે પણ ખાદી પહેરવાનું ફરજિયાત હોય છે. એટલે જ્યાં ડ્રેસ કોડ છે ત્યાં તેનું પાલન અનિવાર્ય છે, પણ ઘણી કોલેજો, યુનિવર્સિટીઓમાં ડ્રેસ કોડ નથી. ત્યાં કૈં પણ પહેરવાની છૂટ છે, છતાં ત્યાં પણ ટૂંકાં વસ્ત્રો કે ન શોભે તેવાં વસ્ત્રોની ટીકા થાય જ છે. આ ટીકા ખાસ કરીને વિદ્યાર્થિનીઓ સંદર્ભે થતી હોય છે. કૈં પણ પહેરવાની છૂટ હોય એનો અર્થ એવો નહીં જ કે વર્ગખંડમાં બિકિની પહેરીને બેસી શકાય. કોલેજમાં આવ્યા પછી એટલી અક્કલ હોવાની અપેક્ષા સહેજે રહે કે અભદ્ર લાગે તેવું વર્તન કે પહેરવેશ કોઈ ન સ્વીકારે. કૈં પણ પહેરવાની છૂટ હોય ત્યારે જ જે તે વિદ્યાર્થીને કે શિક્ષકને બેજવાબદાર બનવાની છૂટ નથી.

શરીર બેશરમીથી ખુલ્લું રખાય એ જેમ માફ નથી એમ જ, શરીર પૂરું ઢાંકી દેવાય તે પણ માફ નથી એ કર્ણાટકની કોલેજે સાબિત કરી આપ્યું. ગયાં ડિસેમ્બરમાં છ વિદ્યાર્થિનીઓ એક કોલેજમાં હિજાબ પહેરીને આવી તો તેને કોલેજમાં પ્રવેશતી અટકાવાઈ. આવું પંદર દિવસ ચાલ્યું તો એ મુસ્લિમ વિદ્યાર્થિનીઓએ વિરોધ કર્યો. એ પછી એ વિદ્યાર્થિનીઓનો પણ વિરોધ થયો ને વિદ્યાથીઓએ કેસરી ખેસ પહેરીને કોલેજમાં આવવાનો આગ્રહ રાખ્યો. એની સામે આંબેડકરી વિદ્યાર્થીઓ પણ મુસ્લિમ વિદ્યાર્થિનીઓનાં સમર્થનમાં ભૂરો ખેસ પહેરીને બહાર પડ્યા. આમાંનું કૈં પણ કોલેજ પ્રશાસનને મંજૂર ન હતું ને તેણે ડ્રેસકોડનો આગ્રહ રાખી વિરોધ કરતા વિદ્યાર્થીઓને કોલેજમાં પ્રવેશતા અટકાવ્યા. કોલેજે થોડી ઉદારતા રાખી હોત ને હિજાબ કે ખેસ બંનેને વર્ગોમાં પ્રવેશવાં દીધાં હોત તો કોઈ નુકસાન ન હતું ને એમ થતે તો વાત વકરી ન હોત, પણ એમ ન થયું ને વાત વધી પડી ને પોલીસ સુધી પહોંચી. ત્રણ દિવસ માટે બધી સ્કૂલ, કોલેજો કર્ણાટકમાં બંધ થઈ ગઈ ને બેંગલુરુમાં 144મી લાગુ કરી દેવાઈ. હિજાબ પર પ્રતિબંધના મુદ્દે મુસ્લિમ વિદ્યાર્થિનીઓ હાઇકોર્ટે ચડી છે ને ત્યાંથી પણ વાત હાઇકોર્ટની મોટી બેન્ચ સુધી પહોંચી છે. બેન્ચે ચુકાદો આવે ત્યાં સુધી ધાર્મિક પ્રતીક પહેરવા પર રોક લગાવી દીધી છે. જો કે, સુપ્રીમે આમાં દખલ કરવાની ના પાડી છે ને હાઈકોર્ટના નિર્ણય પર મીટ માંડી છે એટલે હાઈકોર્ટના ફેંસલાની જ રાહ જોવાની રહે છે.

વાત હવે કર્ણાટક પૂરતી સીમિત રહી નથી, તેની ઝાળ હૈદરાબાદ, પુડુચેરી થઈને સુરત સુધી વિસ્તરી છે. સુરતની ઉર્દૂ સ્કૂલના શિક્ષક અને આચાર્યે હિજાબના સમર્થનમાં વાત મીડિયા સુધી લાવી મૂકી છે, એટલું જ નહીં, પાકિસ્તાનને પણ મગમાંથી પગ ફૂટ્યા છે. ત્યાંના રાજદ્વારી નેતાઓએ હિજાબ પરના પ્રતિબંધને વખોડયો છે ને ઇસ્લામાબાદમાં ભારતીય રાજદૂતને સમન્સ મોકલ્યો છે. પાકના મંત્રી શાહ મહમૂદે મુસ્લિમ છોકરીઓને શિક્ષણથી વંચિત રાખવાની વાત આગળ કરીને ભારતની ટીકા કરી કે આ માનવ અધિકારોનું ઉલ્લંઘન છે. એનો જડબાંતોડ જવાબ મુસ્લિમ નેતા અસદુદ્દીન ઓવૈસીએ એમ કહીને આપ્યો કે મલાલા પર હુમલો પાકિસ્તાનમાં થયો હતો એ ન ભૂલો. છોકરીઓને શિક્ષણને મામલે પાકિસ્તાને ભારતને સલાહ આપવાની જરૂર નથી, તો, નોબેલ પારિતોષિક વિજેતા મલાલા યુસુફઝાઈને હિજાબ પરનો પ્રતિબંધ ભયંકર લાગ્યો છે. આ એ જ મલાલા છે જેને એક સમયે હિજાબ ‘ઓવન’ જેવો લાગતો હતો. આ બધાંમાં રાજકીય રોટલા ન શેકાય એવું તો બને જ કેમ? કર્ણાટકની ભા.જ.પ. સરકારે તટસ્થ રહેવાને બદલે હિજાબમાં ધાર્મિક પ્રતીક જોયું ને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ તો ધાર્મિક અખાડો ન હોય એ યાદ આવતાં હિજાબ પર પ્રતિબંધ મૂકી દીધો. એ વખતે કેસરી ખેસ પહેરીને આવતા વિદ્યાર્થીઓને રોકવા અંગે ચુપકીદી સેવી એટલે સરકાર મુસ્લિમ વિરોધી છે એમ કહેવાનું મીડિયાને બહાનું મળી ગયું. ભા.જ.પ.ના કેન્દ્રીય મંત્રી નકવીએ સરકારનો બચાવ કરતાં જાહેર કર્યું કે દુનિયાના દસ મુસ્લિમોમાંથી એક ભારતમાં છે ને તે સુરક્ષિત અને સ્વસ્થ છે. કાઁગ્રેસી નેતા પ્રિયંકા વાડ્રાએ તો રોકડું કહ્યું કે મહિલા હિજાબ પહેરે કે બિકિની એ તેનો અધિકાર છે, પણ એ ખ્યાલ ન રહ્યો કે બિકિની પહેરવાનું એ કોલેજની વિદ્યાર્થિનીઓને કહી રહી છે. એ પોતે વડા પ્રધાન હોય તો વિદ્યાર્થિનીઓને કોલેજમાં બિકિની પહેરવાની છૂટ આપશે? જો નહીં, તો ટાઢા પહોરની હાંકવાથી દૂર રહેવું  જોઈએ. આર.જે.ડી.ના નેતા લાલુ પ્રસાદ યાદવે પણ હિજાબ પ્રકરણ ગૃહયુદ્ધ તરફ જઈ રહ્યું હોવાની આગાહી કરી દીધી છે. આ બધી જ વાતો દ્રાક્ષ, હાથમાં આવી નથી એટલે ખાટી છે, એ વાતનો જ પડઘો પાડે છે.

આમ જોવા જઈએ તો હિજાબ પર પ્રતિબંધ મૂકવાની વાત દુનિયા માટે નવી નથી. શ્રીલંકામાં આત્મઘાતી હુમલો થયેલો ત્યારે આ પોશાકનો ઉપયોગ થયેલો, કેમરૂનમાં બુરખામાં આવેલી બે મહિલાઓએ આત્મઘાતી હુમલો કરેલો ને 13 નાગરિકોનાં મોત થયેલાં. ફ્રાન્સમાં 2004થી હિજાબ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ છે ને કોઈ તેનું ઉલ્લંઘન કરે તો તેને દંડવામાં આવે છે. નેધરલેન્ડ, સ્વિત્ઝરલેન્ડ, ડેન્માર્ક, બેલ્જિયમ, રશિયા, સિરિયા, ઈજિપ્ત, ચીન જેવામાં હિજાબ પહેરવા પર પ્રતિબંધ છે. તો, સાઉદી આરબ, ઈરાન, પાકિસ્તાન જેવાં દેશોમાં હિજાબ પહેરવાનો કે શરીર ઢાંકવાનો આદેશ અપાયો છે. પ્રતિબંધ મૂકવાનું મુખ્ય કારણ એ છે કે કેટલાક દેશોમાં હિજાબ પહેરીને આતંકવાદીઓએ ઓળખ છુપાવી છે ને હિંસક હુમલાઓ કર્યા છે. એટલે ધાર્મિક પ્રતીકનો એ જ ધર્મના આતંકીઓએ હિંસા માટે દુરુપયોગ કર્યો છે તો ત્યાં આ પ્રતિબંધ યોગ્ય ગણાય. પણ, હિજાબ પહેરીને કોઈ વિદ્યાર્થિનીએ કર્ણાટકમાં હુમલો કર્યો નથી કે એવી કોઈ આશંકા પણ નથી, એવું હોય તો હિજાબ પરનો પ્રતિબંધ યોગ્ય પણ ગણાય, પણ એવું કશું તો થયું નથી, તો પ્રતિબંધ મૂકવાનું કોઈ કારણ ખરું?

કોઈ પણ મુસ્લિમ નેતા, સંસદ કે વિધાનસભામાં તેની ટોપી, દાઢી સાથે સરળતાથી જઈ શકતો હોય, તો સ્કૂલ, કોલેજમાં હિજાબ પહેરીને મુસ્લિમ મહિલા જાય તેમાં શી હાનિ છે તેની સ્પષ્ટતા કર્ણાટક સરકારે અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓએ કરવી જોઈએ. ઉડુપીની જે સંસ્થાએ હિજાબ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો તે અચાનક મુકાયો હોવાનું લાગે છે, કારણ હિજાબધારી એ જ મહિલાઓ કહે છે કે અગાઉ તેમને ક્યારે ય હિજાબ પહેરીને વર્ગમાં જતાં રોકવામાં આવી નથી, તો અચાનક એવું શું થયું કે હિજાબ પર તવાઈ આવી? એનો જવાબ મળતો નથી. એને ઉત્તર પ્રદેશની ચૂંટણી સાથે પણ જોડવામાં આવે છે. લાગે છે તો એવું કે કોઈ રાજકીય હેતુ સર પેટ ચોળીને શૂળ ઊભું કરવામાં આવ્યું છે. એવું એટલે લાગે છે કે હિજાબ પહેરનારી મહિલાઓને હિજાબનો આગ્રહ રાખવા માટે ઉશ્કેરવામાં આવી છે તો વિદ્યાર્થીઓને કેસરી ખેસ પહેરીને જ કોલેજ જવા પણ ઉશ્કેરાયા છે. એવી પણ ગંધ આવે છે કે બંને ધર્મનાં લોકોને ઉશ્કેરીને કોઈ રાજકીય તત્ત્વો, વાતને કોમી તણાવ કે હિંસા સુધી લઈ જવા માંગે છે. એમ છે કે કટ્ટરતા બંને પક્ષે અત્યારે ચરમસીમાએ છે. મુસ્લિમો કટ્ટર છે તો હિન્દુઓ નથી એવું નથી. આ બધું કોઈ ધર્મને માટે પણ થતું નથી, પણ રાજકીય સ્વાર્થ સાધવા થઈ રહ્યું હોય એવું ઘણું બધું શક્ય છે. જ્યાં કોઈના ઉશ્કેરાવાની તક નથી, ત્યાં પણ ઉશ્કેરણીના પ્રયત્નો થઈ રહ્યા છે. આ આકસ્મિક નથી, ગણતરીપૂર્વકનું છે. જે મુસ્લિમો સ્વતંત્રતાનાં 75 વર્ષ પછી પણ પેઢી દર પેઢી આ ભૂમિમાં જીવી રહ્યા છે ને અહીંનું જ અનાજ ખાઈને ઉછરી રહ્યા છે તેઓ હવે બધું છોડીને ચાલ્યા જાય એવી આશા રાખવી કોઈ પણ રીતે યોગ્ય નથી. એમનો અધિકાર આ ભૂમિ પર છે તે સ્વીકારવાનું રહે, તે સાથે જ મુસ્લિમો પણ 75 વર્ષે આ દેશના ન થઈ શકે ને તેમની નજર બીજે જ અથડાયા કરતી હોય તો તે અવિશ્વાસ પણ અહીંની પ્રજાનો ને દેશનો દ્રોહ જ છે ને એને કોઈ પણ રીતે વાજબી ઠેરવી શકાય નહીં. કોમી હિંસાથી કોઈએ કૈં મેળવ્યું નથી, માત્ર ગુમાવ્યું જ છે. 75 વર્ષે એક પ્રતિજ્ઞા દરેક ભારતીયે લેવાની રહે કે કૈં પણ થઈ જાય, હવે કોમી આગમાં પોતે બળશે નહીં ને બીજાને બાળશે નહીં. 75 વર્ષે આટલું થઈ શકે? કે આપણે ભૂતકાળમાંથી કૈં શીખવું જ નથી? પૂછીએ જાતને –

000

e.mail : ravindra21111946@gmail.com

પ્રગટ : ‘આજકાલ’ નામક લેખકની કટાર, “ધબકાર”, 11 ફેબ્રુઆરી 2022