પ્રદેશ, ગરીબ-તવંગર કે ધર્મ કે પછી નાતજાતના ભેદ વિના સમગ્ર વિશ્વને ભરડામાં લઇ રહેલા કોરોના વાઇરસે આતંક મચાવીને લાખો લોકોને પોતાના રાક્ષસી પંજામાં લઈ લીધા છે. આવા મહાસંકટના સમયે એક બાજુ, માનવતાની સરવાણીઓ પણ દેખા દે છે અને બીજી બાજુ, એ મુદ્દે આંતરરાષ્ટ્રીયથી લઈને સ્થાનિક મંચ પર એકમેક પર દોષારોપણ કરવાનાં કે રાજકારણ ખેલવાનાં વરવાં દૃશ્યો પણ દેખા દે છે. સામાન્ય રીતે જે રાજનેતાઓ પર ભ્રષ્ટાચાર અને દુરાચારના આરોપ થતા હોય છે એ આવા માહોલમાં દાનશૂરા બનેલા જોવા મળે છે. જો કે મૂળે તો પ્રજાની સેવા સાટે મેવા બાબત દલા તરવાડીની ભૂમિકામાં કાયમ જોવા મળતા સત્તાપક્ષ કે વિપક્ષના રાજનેતાઓ અત્યારે પોતાના સાંસદનિધિ કે ધારાસભ્યનિધિમાંથી લાખો અને કરોડો રૂપિયા ફાળવવાનાં નિવેદનો કરીને પુણ્ય કમાઈ લેવાની સ્પર્ધામાં જોવા મળે છે.

દલા તરવાડીની કથા યાદ છે ને? કોઈકની વાડીએથી (અહીં પ્રજાની વાડી સમજવી) રીંગણાં ચોરનારા દલા તરવાડી ચોરીમાં પણ સ્વાવલંબી છે. પોતાને જ પ્રશ્ન કરે છે કે ‘રીંગણાં લઉં બે-ચાર?’ અને ઉત્તર પણ પોતે જ વાળે છે : ‘લોને દસ-બાર.’ સાંસદો કે ધારાસભ્યો લાખો અને કરોડોમાં આ “રીંગણાં” સત્તાવાર રીતે પોતાનાં ખિસ્સાંમાં સેરવે છે. પ્રજાના ચૂંટાયેલા “સેવકો” પોતે મહિને કેટલો “પગાર” લેવો અને કેટલાં ભથ્થાં લેવાં એ પણ પોતે જ ધારાગૃહોમાં સર્વાનુમતે નક્કી કરે છે! આવા પ્રજાના સેવકો કોરોનાગ્રસ્ત પ્રજાની વહારે ધાવા માટે પોતાના મહિનાના “પગાર”ની રકમ દાન કરીને કવચકુંડળ દાનમાં આપનારા મહાપુરુષ કર્ણની શ્રેણીમાં પોતાનું નામ નોંધાવવા આતુર જોવા મળે છે.

ખરા અર્થમાં દાનવીર ઉદ્યોગપતિ અઝીમ પ્રેમજીની જેમ પોતાની અંગત કમાણીમાંથી ૧,૨૦૦ કરોડ રૂપિયા ભલે આ રાજકીય દાનશૂરો ના આપે, પણ એ મસમોટા પગાર અને એનાથી ય મોટી રકમનાં ભથ્થાંની કમાણીમાંથી દાન કરી પોતે દાનેશ્વરી કર્ણ બનવા નીકળી પડ્યા હોય, ત્યારે એ ખટકવું સ્વાભાવિક છે. કોઈ પોતાના પરસેવાની કમાણીમાંથી થોડા રૂપિયા દાન કરે કે શાળાનો વિદ્યાર્થી પોતાના પોકેટમનીમાંથી એકાદ રૂપિયાનું પણ દાન કરે તો એનું મહાત્મ્ય ભૂખડીબારસ રાજનેતાઓના દાન કરતાં વધુ છે. પ્રજાએ તો વિચારવાનું છોડી દીધું છે. એટલું જ નહીં ઊલટાનું આવા મહાસંકટ ટાણે આવી વાત વળી કરાતી હશે? એવી સુફિયાણી સલાહ આપવા બેસી જવાની. અને છતાં સાચી વાત કહેવાની ત્રેવડ તો રાખવી પડશે, જેથી પ્રજાની સામે ઓઝલ થતાં સત્યોનાં દર્શન થાય.

તેલંગણાના મુખ્ય મંત્રી કે. ચંદ્રશેખર રાવ તો સામાન્ય રીતે પ્રજાના પૈસે ધાર્મિક સંસ્થાનોમાં કરોડોના ખર્ચે હોમ-હવન અને દાન-ધરમ કરવા માટે જાણીતા છે, પરંતુ કોરોનાસંકટ ટાણે તેમણે અને તેમના મંત્રીમંડળના સભ્યો જ નહીં, બોર્ડ-નિગમ અને સ્થાનિક સ્વરાજની સંસ્થાઓના વડાઓએ પણ ૭૫ ટકા પગારકાપ સ્વીકારીને એ સઘળી રકમ મુખ્ય મંત્રી રાહતકોશમાં જમા કરાવીને કોરોના સંકટગ્રસ્તોના લાભાર્થે ખર્ચવાનો નિર્ણય કર્યો છે. ૩૧ માર્ચ, ૨૦૨૦ના રોજ કે.સી.આરે. આ નિર્ણયની જાહેરાત કરી ત્યારે રાજધાની હૈદરાબાદ સહિત રાજ્યના દસ જિલ્લામાં કુલ ૬૧ લોકો કોરોનાગ્રસ્ત હતા અને બે વ્યક્તિનું આ ચેપથી મૃત્યુ થયાનું જાહેર થયેલું હતું. ૩ એપ્રિલ, ૨૦૨૦ના રોજ રાજ્યમાં કુલ ૨૨૯ જણને કોરોનાની અસર હતી, ૩૨ જણા સાજા થઇ ઘરે ગયા અને મૃત્યુનો આંક ૧૧નો હતો. કે.સી.આર. પોતાના પક્ષ ‘તેલંગણા રાષ્ટ્ર સમિતિ’ના સુપ્રીમો છે અને આંધ્રમાંથી અલગ તેલંગણા રાજ્ય મેળવાની ઝુંબેશના એ પ્રણેતા રહ્યા છે. એમના પ્રધાનો નહીં, ધારાસભ્યો, બોર્ડ-નિગમના અધ્યક્ષો અને સ્થાનિક સ્વરાજની સંસ્થાઓના પ્રતિનિધિઓ પણ ૭૫ ટકા પગારકાપ સ્વેચ્છાએ સ્વીકારી ચૂક્યા છે. અખિલ ભારતીય સેવાના આઇ..એએસ., આઈ.પી.એસ. જેવી કેડરના અધિકારીઓએ ૬૦ ટકા પગારકાપ સ્વીકાર્યો છે. રાજ્ય સરકારના બીજા અધિકારીઓએ ૫૦ ટકા અને ચોથા વર્ગના કર્મચારીઓએ ૧૦ ટકા પગારકાપ સ્વેચ્છાએ સ્વીકાર્યો છે. ચોથા વર્ગના નિવૃત્ત કર્મચારીઓ પેન્શનમાં ૧૦ ટકા કાપ અને બીજા નિવૃત્ત અધિકારી–કર્મચારીઓએ પેન્શનમાં ૫૦ ટકા કાપ કબૂલ્યો છે. જાહેર ક્ષેત્રના એકમોના અન્ય તમામ કર્મચારીઓએ ૫૦ ટકા સ્વૈચ્છિક પગારકાપ સ્વીકાર્યો છે.

નવાઈ તો એ વાતની છે કે તેલંગણા ભા.જ.પે. સત્તાવાર નિવેદન બહાર પાડીને બિરદાવવા જેવા સ્વૈચ્છિક પગારકાપના પગલાને “ઉતાવળિયું” ગણાવીને વખોડવાનું પસંદ કર્યું! ભા.જ.પ.નું નિવેદન કહે છે : “આ અંતિમવાદી (એક્સ્ટ્રીમ) અને અસમર્થનીય કે અનુચિત (અન્વોરંટેડ) પગલું છે.” કોરોનાસંકટ સામે લડવા માટે મહારાષ્ટ્રની શિવસેના-રાષ્ટ્રવાદી-કોંગ્રેસ સરકારે કર્મચારી-અધિકારી સંગઠનો સાથે મંત્રણા કરીને સ્વેચ્છાએ પગારકાપ અમલમાં લાવવાનો નિર્ણય કરવા ઉપરાંત એ અંગે સરકારી પરિપત્ર પણ કર્યો છે. નાયબ મુખ્ય મંત્રી અને નાણાંમંત્રી અજિત પવારે ૩૧ માર્ચ, ૨૦૨૦ના રોજ જાહેર કર્યું હતું કે મુખ્ય મંત્રી ઉદ્ધવ ઠાકરે અને તમામ સાથી મંત્રીઓ અને ધારાસભ્યો તેમ જ સ્થાનિક સ્વરાજની સંસ્થાઓના વડાઓ સહિતનાઓ સ્વેચ્છાએ માર્ચ મહિનાના પગારમાં ૬૦ ટકાનો પગારકાપ સ્વીકારશે. પ્રથમ અને દ્વિતીય વર્ગના અધિકારીઓ ૫૦ ટકા પગારકાપ સ્વીકારશે, ત્રીજા વર્ગના કર્મચારીઓ ૨૫ ટકા પગારકાપ કબૂલે છે અને બાકીના કર્મચારીઓનો કોઈ પગારકાપ નહીં રહે.

રાષ્ટ્રપિતા મહાત્મા ગાંધીએ ૧૯૩૭ના ગાળામાં બનેલી કૉન્ગ્રેસની પ્રાંતિક સરકારોના મંત્રીઓએ મહિને રૂપિયા ૫૦૦ લેવો જોઈએ, એવું સૂચવ્યું હતું; જેથી તેમના મહેમાનો સહિતના ખર્ચને પહોંચી વળાય. સરદાર પટેલને આ રકમ ઓછી લાગી હતી એટલે એમણે મહિને ૧,૫૦૦ રૂપિયાનો આગ્રહ સેવ્યો હતો. જો કે એ જમાનો સાદગી અને સોંઘવારીનો હતો. આઝાદી વખતે રાષ્ટ્રપ્રમુખ ડૉ. રાજેન્દ્રપ્રસાદ મહિને રૂપિયા ૧૦,૦૦૦ “પગાર” લેતા હતા. વડાપ્રધાન પંડિત નેહરુ અને નાયબ વડાપ્રધાન સરદાર પટેલ સહિતના કેન્દ્રીય મંત્રી ૩,૦૦૦ રૂપિયા લેતા હતા. નાયબ મંત્રી મહિને માત્ર ૨,૦૦૦ રૂપિયાનો પગાર લેતા હતા. રાજ્યોના મુખ્ય મંત્રી મહિને માત્ર ૧,૫૦૦ રૂપિયાનો પગાર લેતા હતા. દેશના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ એચ.જે. કણિયાનો પગાર મહિને ૭,૦૦૦ રૂપિયા હતો. રાજ્યોના રાજયપાલોનો પગાર મહિને ૫,૫૦૦ રૂપિયા હતો. એ વેળા દેશની આર્થિક સ્થિતિ નબળી હોવાથી ગૃહમંત્રી સરદાર પટેલે સ્વૈચ્છિક પગારકાપની દરખાસ્ત મૂકી હતી. રાષ્ટ્રપ્રમુખે મહિને ૧,૫૦૦ રૂપિયાનો પગારકાપ સ્વીકાર્યો હતો.

નેહરુ-સરદારે મહિને ૪૫૦ રૂપિયા, જામસાહેબ અને ધ્રાંગધ્રાના મહારાજા મયૂરધ્વજસિંહજી જેવા રાજપ્રમુખોએ મહિને ૭૭૦ રૂપિયા અને ભાવનગરના મહારાજા કૃષ્ણકુમારસિંહજીએ મદ્રાસના રાજ્યપાલ તરીકે રૂપિયા ૫,૦૦૦ના પગારમાંથી ૮૫૦ રૂપિયા અને મુંબઈના રાજ્યપાલ રાજા મહારાજ સિંહે ૫,૫૦૦ રૂપિયાના પગારમાંથી ૧,૧૦૦ રૂપિયાનો પગારકાપ કબૂલ્યાનું રાષ્ટ્રીય અભિલેખાગાર(નેશનલ આર્કાઈવ્ઝ)ના દસ્તાવેજોમાં આ લેખકના અભ્યાસમાં આવ્યું હતું. સંયુક્ત પ્રાંત (ઉત્તર પ્રદેશ)ના મુખ્ય મંત્રી ગોવિંદ વલ્લભ પંતના મહિને ૧,૫૦૦ રૂપિયાના પગારમાંથી તેમણે ૧૮૭ રૂપિયાનો પગારકાપ સ્વીકાર્યો હતો. મુંબઈ હાઇકોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશ એમ.સી. ચાગલાએ ૫,૦૦૦ રૂપિયાના માસિક પગારમાંથી ૭૫૦ રૂપિયાનો પગારકાપ સ્વીકાર્યો હતો. સરદારના નિધન પછી ચક્રવર્તી રાજગોપાલાચારી (રાજાજી) દેશના ગૃહમંત્રી થયા ત્યારે સરદારના પ્રસ્તાવનો અમલ ચાલુ રખાયો હતો. જો કે એ વેળા કેટલાક અંગ્રેજ અધિકારીઓએ આ પગારકાપ સ્વીકાર્યો નહોતો, જ્યારે જમ્મુ-કાશ્મીરના પ્રીમિયર શેખ અબદુલ્લા અને એમના મંત્રીઓએ દસથી વીસ ટકા સુધીનો સુધીનો પગારકાપ કબૂલ્યો હતો.

આજે રાષ્ટ્રપ્રમુખ મહિને ૫,૦૦,૦૦૦ રૂપિયાનો પગાર મેળવે છે. ઉપરાષ્ટ્રપ્રમુખ ૪,૦૦,૦૦૦ રૂપિયા અને વડાપ્રધાન મહિને ૨,૦૦,૦૦૦ રૂપિયા તથા દેશના મુખ્ય ન્યાયાધીશ મહિને ૨,૮૦,૦૦૦ રૂપિયા પગાર મેળવે છે. મુખ્ય મંત્રીઓમાં સૌથી વધુ પગાર તેલંગણાના મુખ્ય મંત્રીનો મહિને ૪,૧૦,૦૦૦ રૂપિયા છે. તેલંગણાના ધારાસભ્યોને મહિને ૨૦,૦૦૦ રૂપિયા પગાર લે છે, પણ મતવિસ્તાર ભથ્થા પેટે મહિને ૨,૩૦,૦૦૦ રૂપિયા આપવા સાથે મહિને ૨૫,૦૦૦ રૂપિયાનું આવાસ ભથ્થું ઉપરાંત અનેક મફત સુવિધાઓ મળે છે. તેલંગણા પછીના ક્રમે દિલ્હીના મુખ્ય મંત્રીનો પગાર મહિને ૩,૯૦,૦૦૦ રૂપિયા. ગુજરાતના મુખ્ય મંત્રી મહિને ૩,૨૧,૦૦૦ રૂપિયા અને મહારાષ્ટ્રના મુખ્ય મંત્રી મહિને ૩,૪૦,૦૦૦ રૂપિયા લે છે. નાગાલેન્ડના મુખ્ય મંત્રી સૌથી ઓછો એટલે કે મહિને ૧,૧૦,૦૦૦ રૂપિયા પગાર લે છે. આંધ્ર પ્રદેશના મુખ્ય મંત્રી મહિને ૩,૩૫,૦૦૦ રૂપિયા લે છે. આ બધા ઉપરાંત બંગલા, ગાડીઓ, મફત સુવિધાઓ અને ફાટફાટ થતાં ભથ્થાં તો ખરાં જ. આમ છતાં પગારકાપ સ્વીકારવા માટે આગળ આવવામાં ઘણાને સંકોચ છે.

e.mail : haridesai@gmail.com

સૌજન્ય : “નિરીક્ષક” – ડિજિટલ આવૃત્તિ; 13 ઍપ્રિલ 2020

વર્ષે અંદાજે સિત્તેર લાખ લોકો જેની મુલાકાત લઈને રોમાંચ અનુભવે છે તે એફિલ ટાવર અત્યારે સૂમસામ છે અને પેરિસના રસ્તા ખાલીખમ. મેટ્રો, ટ્રામ અને બસ ચાલુ છે, પણ અંદર રળ્યાંખળ્યાં માણસો જોવા મળે છે. લુવ્ર મ્યુઝિયમમાં મૉનાલિસાનું ચિત્ર પણ જાણે મુક્તપણે શ્વાસ લઈ રહ્યું છે. (અલબત્ત, એક કાર્ટૂનિસ્ટે દર્શાવ્યું છે તેમ, અત્યારે કોઈ મૉનાલિસાને પણ માસ્ક પહેરાવે તો નવાઈ નહીં.) પૅરિસ જેના માટે જાણીતું છે તે ફેશન પરેડ બંધ, રેસ્તોરાં બંધ, કૉફી શૉપ બંધ, કાફે બંધ. અરે, એકબીજાના અભિવાદનમાં પણ દૂરથી જ ‘બોંઝુર’ (કેમ છો) કરી લેવાનું. એકબીજાના ગાલને ગાલ અડાડીને કરાતું અભિવાદન પણ બંધ … બધું બંધ … બંધ .. બંધ …

માર્ચની બારમીએ ફ્રાન્સના પ્રમુખ મેક્રોએ જાહેર સંદેશ દ્વારા લોકોને કોરોના વાઇરસ વિશે માહિતી આપી અને બને ત્યાં સુધી ઘરે રહેવા આગ્રહ કર્યો. શાળાઓ અનિશ્ચિત મુદ્દત માટે બંધ કરી દીધી. પણ માણસની પ્રકૃતિ એમ બદલાય? બીજા જ દિવસથી સિનેમા, બગીચા અને સેન નદીના કિનારે જાણે કીડિયારું ઊભરાયું. શનિ-રવિ તો જાણે મેળો. પછી શરૂ થયો લૉક ડાઉનનો કડક અમલ. દુકાનો અને મૉલમાંથી ફટાફટ ખરીદી થવા લાગી. સીધુંસામાન અને ખાસ તો ટોઇલેટ પેપરની સીધાં ઘરે ડિલિવર થઈ ગયાં. ફ્રાન્સમાં લોકોને બહાર જમવાની ઘણી ટેવ. એટલે શરૂઆતમાં બીજું બધું બંધ થયા પછી પણ રેસ્તોરાં નિર્ધારિત સમય માટે ખુલ્લાં રાખવામાં આવતાં હતાં. પરંતુ ચેપગ્રસ્તોના વધતા આંકડા જોયા પછી રેસ્તોરાં પણ બંધ કરી દેવાયાં. ત્યાર પછી પણ રાંધવાની લોકોને એવી કીડીઓ ચડે કે તે સેવાસંસ્થાઓને વધુ પ્રમાણમાં સીધુંસામાન દાનમાં આપે અને તેમાંથી તેમને થોડો હિસ્સો રાંધેલો તૈયાર મળી જાય, એવી પણ વ્યવસ્થા ગોઠવે. મૅટ્રો સ્ટેશનમાં સિરિયા, બાંગ્લાદેશ જેવા દેશોના લોકોએ આશરો લીધો છે. સામાજિક સંસ્થાઓ તેમને ભોજન આપે. નિરાશ્રિતોની કૉલોનીમાં લોકો કપડાં અને ફુડપૅકેટ મૂકી જાય.

જે લોકો ઘરે રહીને કામ કરી શકતા નથી તેમના માટે પબ્લિક ટ્રાન્સપોર્ટ ચાલુ છે, પણ તેની સંખ્યા ઘટાડી દેવામાં આવી છે. જીવનજરૂરી ચીજવસ્તુઓ માટે દુકાનો ખૂલે છે, પણ તેમાં એક સાથે માત્ર ત્રણ જણને પ્રવેશ અપાય છે. માસ્ક અને હાથમોજાંમાં સજ્જ લોકો ખિસ્સામાં જ સેનીટાઇઝર રાખે છે અને નિયમોનું ચુસ્તીથી પાલન કરે છે. કસરત કરવા માટે લોકો ઘરની બહાર નીકળે ખરા. સવારે અગિયાર વાગ્યા સુધી અને સાંજે પાંચ વાગ્યા પછી લોકો પોતાના ઘરની નજીક દોડતા દેખાય. પણ ફક્ત એક કલાક માટે અને એક કિલોમીટરની અંદર. કામથી બહાર નીકળનાર પાસે સરકારે બહાર પાડેલું કાગળિયું ફરજિયાતપણે હોવું જોઈએ. તેમાં નામ, સરનામું, કયા કામે, કેટલા વાગ્યે જાવ છો વગેરે વિગત લખેલી હોય. આ કાગળ ન હોય તો ૧૩૦ યૂરો જેવો તગડો દંડ ભરવાની તૈયારી રાખવી પડે. પોલીસ ગમે ત્યાં, ગમે ત્યારે, યુનિફૉર્મ સિવાયના પોશાકમાં પણ હોય અને તે રોકે. ઉપરાંત ડ્રૉનથી પણ નજર રાખે.

ઘરમાં ક્વૉરન્ટીન થયેલા લોકોને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડે એટલે પંદર નંબર પર ફોન કરવાથી મૅડિકલ સ્ટાફ વાત કરે અને આગળ શું કરવું તે જણાવે. વૃદ્ધ અને એકલી રહેતી વ્યક્તિઓને દર અઠવાડિયે સામાજિક સંસ્થાઓ ફોન કરીને તેમના ખબરઅંતર પૂછે.

રોજ સવારે આઠ વાગ્યે સરકારના આદેશ કે જાહેરાત વિના, પોતાની મેળે લોકો ઘરની બાલ્કનીમાં આવે અને કોરોના સામે ઝઝુમી રહેલા લોકોને "બ્રાવો, બ્રાવૉ "(બહુ સરસ) કહી, તાળીઓ વગાડીને, તેમની સેવાઓ બદલ બિરદાવે. બાળકો કાચની બારી પર ચિત્રો ચોંટાડે અને ટેડી બૅર મૂકે, જેથી ત્યાંથી પસાર થનાર તે જોઈને બે ઘડી ખુશ થાય. સરકારી પુસ્તકાલયો બંધ છે, પણ તેમની વેબસાઇટ પર લૉગ ઇન કરીને ઘણાં બધાં પુસ્તકો ઑનલાઇન વાંચી શકાય છે. ફ્રાન્સના લોકપ્રિય કૉમિક ટિનટિને પણ તેનાં કૉમિક ઑનલાઇન વાંચવા માટે ખુલ્લાં મૂકી દીધાં છે.

રોજ સવારે ત્રણ કલાક ઑનલાઇન શિક્ષણ ચાલે છે. તેમાં લોકો વાર્તા વાંચવાની કે ગીત ગાવાની સેવાઓ પણ આપે છે. પ્રાથમિક શાળાના શિક્ષકો મોબાઇલનાં એપનો ઉપયોગ કરીને તેમ જ ઇ-મેઇલ કરીને બાળકો માટે વર્કશીટ બનાવે છે અને તેમને વિવિધ પ્રવૃત્તિઓ માટે પ્રેરે છે. સાથોસાથ, તેમનું કરેલું કામ તપાસીને અપલોડ પણ કરે છે. ફ્રાન્સના શિક્ષણખાતાના સહયોગથી સરકારી ટી.વી. પર "એલામેઝોલુમી" નામનો રોજિંદો કાર્યક્રમ પ્રસારિત થાય છે, જેમાં ૮ થી ૧૨ વર્ષનાં બાળકોને ગણિત, ઇતિહાસ, વિજ્ઞાન, ભૂગોળ અને ફ્રેન્ચ જેવા વિષય શીખવવામાં આવે છે.

પૅરિસમાં રહેતાં ભારતીયોનાં ઘણાં ગ્રુપ છે, જે એકમેક સાથે માહિતીની આપલે કરતાં રહે છે. તે વિદ્યાર્થીઓને મદદ કરે છે. પેરિસની ભારતીય એલચી કચેરી પણ ઘણી મદદરૂપ થાય છે. એક વાર તેમણે ભારતીયો માટે જૂની કૉમેડી ફિલ્મ ‘ચૂપકે ચૂપકે’ ઑનલાઇન વૉચ પાર્ટી દ્વારા બતાવી હતી. ઉપરાંત, તેમણે અહીં રહેતા દરેક ભારતીય માટે, હિંદી ફિલ્મોનો ખજાનો ધરાવતી સર્વિસ ‘શેમારૂ એન્ટરટેઇમેન્ટ’નું બે અઠવાડિયાંનું લવાજમ ભર્યું છે.

વિકસિત દેશ અને સાધનસુવિધાઓ છતાં, બારીની બહાર જોતાં રહેતાં વૃદ્ધો, ઘરમાં દુનિયા વસાવીને રહેતાં બાળકો અને ‘હવે શું થશે?’ તેની ચિંતા કરતાં મા-બાપ બધે સરખાં જ હોય છે.

(પૅરિસ, ફ્રાન્સ)

e.mail : surabhicjoshi@gmail.com

સૌજન્ય : “નિરીક્ષક” – ડિજિટલ આવૃત્તિ; 13 ઍપ્રિલ 2020

Recently, the Opinion published a column by Raj Goswami, જાણે નકશા પરથી અમેરિકા ઊડી ગયું છે અને ચીન બેસી ગયું છે.” The very title asserts China’s international supremacy in the wake of Coronavirus that still keeps the world on its edge as the death toll, particularly in the United States keeps rising. The same point is made in a recent Foreign Affairs article by Yanzhong Huang, “Xi Jinping Won the Coronavirus Crisis, How China Made the Most of the Pandemic It Unleashed.” The article states, “today, as the Chinese government lifts its lockdown on the city of Wuhan, the epicenter of the outbreak, Xi can present himself instead as a forceful and triumphant leader on the world stage. Leaders in Europe and the United States are increasingly looking to China for help as they struggle to contain the virus in their own countries.” Looking at the way how miserably Amerca has performed during the Coronavirus crisis under the wayward leadership of an incompetent and ignorant president, both Goswamy and Huang have a point. 

There is a great deal of chatter about the decline of America. The superpower that saved Europe from Nazism and Fascism and contained international communism as well as one that ushered in unprecedented economic prosperity throughout the world is now viewed as a spent force. This is a prevailing view nearly everywhere, especially at home. A recent analysis by the accounting firm PriceWaterhouseCoopers suggests that measured by GDP, U. S. is slipping into the third place behind China and India by 2050.  America’s haphazard and ghastly performance abroad over the last two decades as well as its pathetic governance at home surely would give credence to this pessimistic assessment.

I have a fundamental problem with such long term projections. As Ruchir Sharma of Morgan Stanley recently put it, to assume that China and India will keep growing through 2050 at their present annual rate of growth–China at 6% and India at 4%–is unrealistic.  Witness for example what happened to the so-called Pacific Tigers–Taiwan and South Korea–who were growing at a fast clip after the Second World War but slowed considerably in recent times. As nations mature economically, the growth inevitably moderates. 

The other problem with any long term projection is that it does not take into account twists and turns that any economy goes through over the years.  For example, see how Coronavirus has upended most of the world’s economies in a matter of months.  The United States of early January 2020 is not the same as of March 2020 and the same is true of China and India and the rest of the world.

What matters for economic growth is a growing working age population. Here the U. S. has an advantage over China, Japan and most of Europe that are facing a serious aging crisis. As long as the U. S. keeps its immigration open, young immigrants particularly from the south of the border will keep knocking at its door legally as well as illegally. This in addition to the younger immigrants who are already here gives the U. S. a competitive edge. Above all, most declinists underestimate the unique American characteristic to recalibrate and innovate. Americans are more prone to adapt and adjust than perhaps any other people. Indeed, unlike a traditional society such as India or China, American society is continually evolving and changing.

Even if it were true that U.S. slips behind China and India in GDP growth, does that mean that we will not have immigrants clamoring to get in here? Let us just take the Indian case since I know it first hand. Indians want to migrate to the U.S. or elsewhere in the West primarily because they want to improve their economic well-being. Yes, Indian economic conditions have indeed improved since I left the country in 1965 but the fruits of economic progress have been distributed unevenly. Cities are undoubtedly doing better, but there too a profound income disparity is too evident to ignore. Let us not forget that when one looks at India overall, it still has the largest mass of poorest people in the world. 

I write all this not to deny how poorly America has performed at home and abroad but to say that America will rise to the Coronavirus challenge as it had done during the past crises. Witness how economically prosperous it emerged from the Great Depression and how it won the Second World War and became a great world power of unsurpassed military strength. 

I agree the present Trump interlude is thoroughly depressing, but looking at it in a longer historical perspective, I am inclined to say this too shall pass and still would bet on the U.S.

Washington

April 13, 2020