ન પરણવાના ફાયદા

1. ડબલબેડનો ખર્ચો થતો નથી.

2. રોટલી બળતી નથી ને ડબલરોટીથી ચાલી જાય છે.

3. થિએટરમાં આખી ફિલ્મ જોવાય છે.

4 . સ્વતંત્રતા, સ્વાવલંબન અકબંધ રહે છે.

5. કોઈ કચરાપોતાં કરાવતું નથી.

6. સાળી, સાડી ને માળી ઘરમાં ઘૂસતાં નથી.

7. પૂરો સમય નોકરી થઈ શકે છે.

8. ઉજાગરા ઘટે છે એટલે વહેલાં ઊઠી જવાય છે.

9. વર-દાન, કન્યા-દાન ન રહેતાં ના-દાન રહે છે.

10. જાન નીકળતી નથી એટલે જાન બચે છે.

11. પાર્ટી પ્લોટ, રિસેપ્શન ને બૂફેથી બચાય છે.

12. છૂટાછેડાનો ભય રહેતો નથી.

13. સ્કૂટરની પાછલી સીટ કોઈને પણ માટે ખાલી રહે છે.

14. 'જૂઠ બોલે કૌઆ કાટે' સિલેબસની બહાર રહે છે.

15. કોઈ મોબાઈલ જોઈ લેશે એવો ભય રહેતો નથી.

16.. એડમિશન એ જ મિશન – એવું રહેતું નથી.

17. છેવટે કૈં હોતું નથી કે 'વિલ' કરવું પડે.

18 . કોણ, કોની સાથે કેવી વાત કરે છે એવી ચિંતા રહેતી નથી.

19. બીજી વાર લગ્નની તક રહે છે, કારણ પહેલીવાર કર્યાં નથી.

20. ગમે ત્યાંથી વાસણ આવવાની બીક લાગતી નથી.

21. અડધું અંગ હોતું નથી એટલે લકવો પણ અડધો જ થાય છે.

22. ઘરનું ખાવાથી તબિયત બગડતી નથી.

23. ઘરમાં જ સેફટી અને સેઇફ 'ટી' મળી રહે છે.

0

પરણવાના ફાયદા

1. ડબલબેડ સાસરેથી આવતો હોય છે.

2. ફૂલકાંથી ફૂલીને ફાળકા થઈ જવાય છે.

3. થિયેટરમાં શું જોયું એ યાદ જ આવતું નથી.

4. એકલપેટો જ સ્વતંત્ર, બાકી વિના સહકાર નહીં ઉદ્ધાર !

5. વાસણ ધોવાં કરતાં કચરાપોતાં કરવાં સહેલાં છે.

6. ઘર'વાળી' 'કાઢીએ' તો સાળી પણ અડધું ઘર'વાળી' કાઢે.

7. 'ઘરવાળી જ પૂરા સમયની હોય તો નોકરીનું કામ ખરું?

8. ઉજાગરા થતા હોય તો ઊઠી જવાનો ભય નથી રહેતો.

9. વરદાન, કન્યાદાનનો લાભ મળતાં ખાનદાન વિકસે છે.

10. જાન નીકળે છે તો 'જાન' આવે પણ છે.

11. પાર્ટી પ્લોટ જ બીજા ઘણા પ્લોટનું નિમિત્ત બને છે.

12. છેડા છૂટવાના ભયે છેડા ગાંઠવાના ય નહીં?

13. સ્કૂટરની સીટ પર એક પણ ન બેસે તે કરતાં એક તો બેસે !

14. જૂઠ બોલે કૌઆ હવે કાટતા નથી, ખાટે છે.

15. મોબાઈલ બીજું જોતું નથી, બીજાનું પણ કોઈ જોઈ લેને !

16. એડમિશનનું મિશન ન રહે તો બેડમિશનનું રહેશે.

17. વ્હેર ધેરીઝ એ 'વિલ' ધેરીઝ એ વે.

18. ખોટો રૂપિયો પાછો જ આવે. એની ચિંતા ન કરવી.

19. પહેલાં લગ્ન જ સાહસ છે, બીજાં દુસ્સાહસ !

20. ગમે ત્યાંથી આવે, વાસણ ખખડયાં વગર રહેતું નથી.

000

e.mail : ravindra21111946@gmail.com

(બુધવારની 'સંદેશ'ની કોલમ)

૨૭મી તારીખે, ગુજરાત વિધાનસભાની આગામી ચૂંટણીઓને ધ્યાનમાં રાખીને, પાટીદારોના પ્રભુત્વવાળા સૌરાષ્ટ્રમાંથી ચૂંટણી પ્રચારનો શુભારંભ કરતાં, પ્રધાન મંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ કહ્યું હતું કે, “પાછલાં 8 વર્ષમાં ભૂલથી પણ એવું કશું થવા દીધું નથી, જેના કારણે તમારે કે દેશના કોઈ નાગરિકને શરમથી માથું ઝુકાવું પડે.” રાજકોટમાં ૪૦ કરોડના ખર્ચે બનેલી મલ્ટી-સ્પેશ્યાલિટી હોસ્પિટલનું ઉદ્ઘાટન કરતી વખતે જનસભાને સંબોધતાં, મોદીએ એક રીતે તેમની સરકારનાં 8 વર્ષ પૂરાં થયાં તેની ઉજવણીનો પણ પ્રારંભ કર્યો હતો.

ભારતીય જનતા પાર્ટીએ 30મી મેના રોજથી, મોદી સરકારના 8 વર્ષના શાસનને “સેવા, સુશાસન અને ગરીબ કલ્યાણ”ના નામે ઉજવવાનું શરૂ કર્યું છે. એ પ્રસંગે, કેન્દ્ર સરકારના તમામ મંત્રીઓને ૧૪૦થી વધુ સંસદીય મતવિસ્તારોની મુલાકાત લઈને વિભિન્ન કલ્યાણકારી યોજનાઓની વાતો કરવાનું કહેવામાં આવ્યું છે. 30થી ૧૫મી જૂન સુધીના આ સેલિબ્રેશનની પાછળ આગામી એક વર્ષમાં આવનારી રાજ્યોની ચૂંટણીઓ ઉપરાંત એક નજર 2024ની લોકસભા ચૂંટણી પર પણ છે. મંત્રીઓને જે તે મતવિસ્તારોમાંથી ફીડબેક લાવવાનું પણ કહેવામાં આવ્યું છે, જેથી જરૂર પડે તો સમયસર યોજનાઓ કે નીતિઓમાં “કરેકશન” કરી શકાય.

“સેવા, સુશાસન અને ગરીબ કલ્યાણ”ની થીમ જોતાં પાર્ટી પોતાને લોકોના ઉત્થાન માટે કામ કરતાં સંગઠન તરીકે પેશ કરવા માંગે છે. એ માટે તે સરકારની 8 યોજનાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે : પી.એમ. કિસાન સન્માન નિધિ, પ્રધાન મંત્રી મુદ્રા યોજના, આયુષ્યમાન ભારત, પ્રધાન મંત્રી આવાસ યોજના, ઉજ્જવલા યોજના, વિમા યોજના, પ્રધાન મંત્રી જનધન યોજના અને પ્રધાન મંત્રી ગરીબ કલ્યાણ યોજના.

એ વાત સાચી છે કે આમાંની ઘણી યોજનાઓ લોકો માટે લાભદાયી રહી છે. એવું મનાય છે કે ઉત્તર પ્રદેશમાં કોરોનાની મહામારીમાં સરકારની જબ્બર નિષ્ફળતા છતાં, લોકોએ કલ્યાણકારી યોજનાઓના કારણે જ તાજેતરમાં વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં ભા.જ.પ.ની સરકારને પુન: સત્તામાં બેસાડી હતી. સરકારે એમાંથી સંકેત પકડીને ગરીબોના કલ્યાણની વાતો કરવાનું નક્કી કર્યું છે. તેની પાછળની એક વ્યૂહરચના એવી પણ હોઈ શકે કે સરકાર પાસે આર્થિક મોરચે છાતી કાઢીને બોલવા જેવું કશું નથી. બે વર્ષની મહામારીમાં આર્થિક નુકસાન ઘણું થયું છે, એટલે તેને બેલેન્સ કરવા માટે સરકાર ગરીબ કલ્યાણની યોજનાનાં ગુણગાન ગાવાનું પસંદ કરે તે સમજી શકાય તેવું છે.

ભારતીય જનતા પાર્ટી તરફ ઝુકાવ ધરાવતા જમણેરી માસિક “સ્વરાજ્ય”માં પ્રકાશિત એક વિગતવાર લેખ પણ મોદી સરકારે ગ્રામીણ પ્રજાને સક્ષમ બનાવી હોવાનો દાવો કરે છે. લેખ કહે છે કે અગાઉની (કાઁગ્રેસની) સરકાર માઈ-બાપ સરકાર હતી અને જ્યારે પણ મંદી આવતી હતી ત્યારે “હેલિકોપ્ટર-ધન” સિસ્ટમમાં નાખતી હતી. એ સરકારની સિસ્ટમ ટેલિફોનની લાઈનો નાખે, એરપોર્ટ, બેંકો, એરલાઈન્સ અને ટેલિકોમ કંપનીઓ ચલાવે તેવી સહજ અપેક્ષા હતી. મોદી સરકારે આ સ્થિતિ બદલી છે. તેણે ગ્રામીણ ભારતને દર પાંચ વર્ષે સરકાર સામે લાઈનમાં ઊભા રહેવાને બદલે પોતાના પગ પર ઊભા રહેતાં કર્યું છે.

8 સાલ, 8 છલ

ભા.જ.પ.ના મુખ્ય વિરોધી પક્ષે મોદી સરકારના 8 વર્ષના શાસનને નિષ્ફળતાના નમૂના તરીકે ગણાવ્યાં છે. પાર્ટીએ “8 સાલ, 8 છલ સરકાર વિફલ” નામની ૨૦ પાનાંની એક પુસ્તિકા પ્રગટ કરી છે. તેમાં તેણે કહ્યું છે કે ઊંચો ફુગાવો, બેરોજગારી, ગેરવહીવટ અને કોમવાદી ધ્રુવીકરણ આ સરકારની “ઉપલબ્ધિ” છે. કાઁગ્રેસે કહ્યું છે આર્થિક મોરચે, ખેડૂતોની આવક ડબલ કરવાના વચનમાં, રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાના મુદ્દે, અનુસુચિત જાતિ-જનજાતિ અને અન્ય પછાત વર્ગોનાં કલ્યાણની બાબતે સરકાર નિષ્ફળ નીવડી છે.

પશ્ચિમ બંગાળમાં ભા.જ.પ.ને ધોબીપછાડ પરાજય આપીને પુન: સત્તામાં આવનાર મમતા બેનરજીની તૃણમૂલ કાઁગ્રેસે મોદી સરકારના આઠ વર્ષના શાસનને “ઓલ-રાઉન્ડ નિષ્ફળતા” ગણાવ્યું છે. પાર્ટીએ જારી કરેલા એક વીડિયોમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે, “ભા.જ.પ.નાં આઠ વર્ષ કેવાં હતાં તેની સાબિતી મોંઘવારી, બેરોજગારી, રૂપિયાની કમજોરી, આર્થિક મંદી, અસહિષ્ણુતા અને અન્યાય છે.” વીડિયો જારી કરનાર પાર્ટી પ્રવક્તા કુણાલ ઘોષે કહ્યું હતું કે, “ભા.જ.પ. શાસનનાં આઠ વર્ષ વાસ્તવમાં આઠ વર્ષનું ડિંગ છે, આઠ વર્ષનો જુમલો છે.”

મહારાષ્ટ્ર વિકાસ આઘાડીના એક સાથી, નેશનલ કાઁગ્રેસ પાર્ટીએ પણ મોદી સરકારનાં 8 વર્ષોને નિષ્ફળતાનો સિલસિલો ગણાવ્યો હતો. પાર્ટીના પ્રવક્તા મહેશ તાપસે કહ્યું હતું કે આ આઠ વર્ષમાં દેશે મેળવવાને બદલે “ઘણું ગુમાવ્યું છે.”

ખેર, એમાં કોઈ શક નથી કે આ આઠ વર્ષોમાં પ્રધાન મંત્રી પદે નરેન્દ્ર મોદીની લોકપ્રિયતામાં નિરંતર વધારો થતો રહ્યો છે. મોદી ઇન્દિરા ગાંધી પછીના સૌથી તાકાતવર પ્રધાન મંત્રી છે એટલું જ નહીં, તેમના ચાહકો અને સમર્થકોની સંખ્યા પણ શુમાર છે. મોદીએ આ આઠ વર્ષમાં સફળતાપૂર્વક તેમની સ્વચ્છ છબી બનાવી રાખી છે. તેમના નેતૃત્વમાં, ભા.જ.પે. 2014માં 6 રાજ્યોથી શરૂ કરીને 2022માં 17 રાજ્યોમાં પોતાની સત્તા બનાવી છે.

સરકાર તરફી ઝુકાવ ધરાવતી રાષ્ટ્રીય સમાચાર સંસ્થા એ.એન.આઈ., આ આઠ બાબતોને મોદી સરકારની સૌથી મોટી ઉપલબ્ધિ ગણાવે છે; જમ્મુ-કાશ્મીરમાંથી ૩૭૦ની કલમની નાબૂદી, અયોધ્યામાં રામ મંદિરના નિર્માણનો શુભારંભ, આઝાદીના અમૃત મહોત્સવની ઉજવણી, પ્રધાન મંત્રી ગરીબ કલ્યાણ યોજના, રસીકરણ અને આયુષ્યમાન યોજના, અફઘાનિસ્તાન અને યુક્રેનમાંથી ભારતીયોની બચાવ કામગીરી, પ્રધાન મંત્રી કિસાન સન્માન નિધિ અને પ્રધાન મંત્રી આવાસ યોજના.

આર્થિક મોરચે મિશ્ર પરિણામ

જો કે, પાછલાં આઠ વર્ષોમાં દેશના આર્થિક મોરચે પરિસ્થિતિ મિશ્ર રહી છે. પહેલાં કોરોના મહામારી અને પછી રશિયા-યુક્રેનના યુદ્ધથી ભારતની અર્થવ્યવસ્થા બહુ ખરાબ રીતે પ્રભાવિત થઇ છે. એ પહેલાં, નોટબંધી અને જી.એસ.ટી.એ પણ બિઝનેસની કમ્મર પર ફટકો માર્યો હતો. કાઁગ્રેસ તરફ ઝુકાવ ધરાવતું ‘નેશનલ હેરાલ્ડ’ સમાચારપત્ર લખે છે કે સરકારનો સત્તાવાર દાવો તો એવો છે કે ભારતે 5 ટ્રીલિયન ડોલરની અર્થવ્યવસ્થા બનવા તરફ હરણફાળ ભરી છે, પરંતુ ઉપલબ્ધ અને તથ્યો સારું ચિત્ર પેશ નથી કરતાં.

વિશ્વ બેંકના વૈશ્વિક ગવર્નન્સ ઇન્ડિકેટર્સમાં ભારતનું રેટિંગ ઘટાડવામાં આવ્યું છે. ભારતમાં ગરીબ અને અમીર વચ્ચે ખાઈ વધી છે. એક તરફ, ફુગાવાના કારણે સાધારણ માણસની કમ્મર તોડી નાખી છે ત્યારે બીજી તરફ મહામારીના સંકટ અને ડિમાન્ડમાં ઘટાડા છતાં કોર્પોરેટ પ્રોફિટમાં વધારો થયો છે. ‘નેશનલ હેરાલ્ડ’ લખે છે કે 2021-22માં ઇંધણ કંપનીઓનો પ્રોફિટ 43 ટકા વધ્યો છે, જ્યારે એફ.એમ.સી.જી. કંપનીઓનો પ્રોફિટ 68 ટકા વધ્યો છે. ખાદ્ય તેલનું ઉત્પાદન કરતી કંપનીઓનો પ્રોફિટ 90 ટકા, જ્યારે દૂધ સહકારી કંપનીઓનો 118 ટકા વધ્યો છે.

‘નેશનલ હેરાલ્ડે’ અન્ય આઠ મોરચા પર સરકારની નિષ્ફળતા ગણાવી છે.

1. જમ્મુ-કાશ્મીરમાંથી ૩૭૦ની કલમ દૂર કરવાના સાહસિક નિર્ણય પછી પણ ત્યાં સુરક્ષા અને રાજકીય પરિસ્થિતિમાં ખાસ સુધાર થયો નથી. 2010 અને 2019ની વચ્ચે જેટલા પંડિતોને નિશાન બનાવીને હત્યા નથી થઇ તેટલી 2019 પછી થઇ છે. ત્યાં ચૂંટણીઓ યોજી શકાઈ નથી. રાજ્યને કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશમાં વહેંચી નાખ્યા પછી પણ લોકોની અંદરથી અલગાવ અને વિરોધની ભાવના ઓછી થઇ નથી.

2. જેનું સૌથી મોટી કેશલેસ યોજના તરીકે મહિમામંડન થયું હતું તે આયુષ્યમાન ભારત યોજનાને કોઈ ગંભીરતાથી લેતું નથી, એવું ખુદ સરકાર માને છે. આ વર્ષે માર્ચ મહિનામાં, સરકારે સંસદમાં કહ્યું હતું કે ફંડના અભાવે કોઈ લાભાર્થીને સારવારનો ઇનકાર થયો નથી, પરંતુ રાજ્યો તરફથી માંગણીના અભાવમાં તેનું ફંડ ઘટાડવામાં આવ્યું હતું. 2019-20. 2020-21 અને 2021-22 માટે તેનું ફંડ રૂપિયા 6,400 કરોડ હતું, જે સુધારીને અનુક્રમે રૂ. 3,200, રૂ. 3,100 અને રૂ. 3,199 કરવામાં આવ્યું છે.

3. વડા પ્રધાને દાવો કર્યો હતો કે તેમણે ત્રિપલ તલાકના અન્યાયમાંથી મુસ્લિમ મહિલાઓને આઝાદ કરી છે, પણ અન્ય ધર્મોના પુરુષોનો પત્નીઓ પર અત્યાચાર યથાવત છે. નેશનલ ફેમિલી હેલ્થ સર્વેનો ડેટા કહે છે કે 1,000માંથી 17 હિંદુ સ્ત્રીઓની ફરિયાદ છે કે તેમના પતિ એકથી વધુ સ્ત્રીઓને પરણ્યા છે, જ્યારે 1,000 મુસ્લિમ સ્ત્રીઓમાંથી આવી ફરિયાદ 25 સ્ત્રીઓએ કરી હતી.

4. વડા પ્રધાને 2014માં જે સંસદનાં પગથિયાં પર માથું ટેકવ્યું હતું, તે જ સંસદની પરંપરાઓને તેમની સરકારે ઉપેક્ષા કરી છે. લોકસભામાં ડેપ્યુટી સ્પીકરની પોસ્ટ પર કોઈની વરણી કરવામાં આવી નથી (સામાન્ય રીતે, આ હોદ્દો વિપક્ષને આપવાનો રિવાજ છે). બજેટ પર ચર્ચા વગર તેને પસાર કરવામાં આવ્યાં છે. પહેલાં કરતાં વધુ વટહુકમો બહાર પાડવામાં આવ્યાં છે અને સંસદની સમીક્ષા સમિતિમાં બીલોને મોકલવાની સંખ્યા ઘટી ગઈ છે. જનહિતના મહત્વના મુદ્દાઓ પર ચર્ચાની વિપક્ષોની માંગણીઓનો અસ્વીકાર થાય છે.

5. સુપ્રીમ કોર્ટના કોલેજિયમની ભલામણો છતાં, કેન્દ્ર સરકાર મન ફાવે તે રીતે હાઈકોર્ટ અને સુપ્રીમ કોર્ટના જજનાં નામો પસંદ કરે છે. પરિણામે સેંકડો જગ્યાઓ ખાલી પડી છે.

6. કોઈ જાતના વિચાર-વિમર્શ વગર પસાર કરવામાં આવેલા ત્રણ કૃષિ કાનૂનનો ફિયાસ્કો થયો છે. ખેડૂતોને લઘુતમ ટેકાના ભાવ, કાનૂની અધિકાર અને બેવડી આવક આપવાની ખાતરી હજુ પણ અધ્ધર લટકે છે.

7. ભારતની જમીનમાં કોઈ આવ્યું નથી તેવા વડા પ્રધાનના ઓન-કેમેરા દાવાથી ચીનનો એ દાવો ઔર મજૂબત થયો છે કે લદાખમાં ભારતે ચીનની ભૂમિમાં ઘુસણખોરી કરી છે. હવે તો વિદેશ મંત્રાલય પણ સ્વીકારે છે કે લદાખમાં ચીન બીજો બ્રીજ બનાવી રહ્યું છે. ગલવાનમાં જે થયું તેમાં ભારતને ન છૂટકે અમેરિકાના નેતૃત્વ હેઠળની ચીન-વિરોધી ધરીમાં જવું પડ્યું છે અને ચીન સામે હવે કાયમી મોરચો ઊભો થયો છે.

8. 2019માં સરકારે ગાઈવગાડીને ઊભી કરેલી ચીફ ઓફ ડિફેન્સ સ્ટાફની પોસ્ટ જરનલ રાવતના કસમયના મૃત્યુ પછી છ મહિનાથી ખાલી પડી છે. એવું લાગે છે કે સરકાર આ પોસ્ટ જ નાબૂદ કરી નાખવાનું વિચારી રહી છે. 

“ન્યૂઝક્લિક” પોર્ટલમાં  સુબોધ વર્મા લખે છે કે, “એ સાચું કે વડા પ્રધાનના નેતૃત્વમાં ભા.જ.પે. સૌથી વધુ રાજ્યોમાં પોતાની સરકાર બનાવી છે, પરંતુ એ પણ સત્ય છે કે તમામ રાજ્યોમાં બેરોજગારી સૌથી મોટી સમસ્યા રહી છે. છેલ્લાં ત્રણ વર્ષથી 7-9 ટકાની આસપાસ રહેલો બેરોજગારીનો દર 2020માં 25 ટકા થઇ ગયો છે. કેન્દ્ર સરકારની લગભગ 10 લાખ જગ્યાઓ ખાલી પડી છે અને 30 લાખ રાજ્યોમાં ખાલી છે. નોકરીઓ ઊભી કરવામાં સરકાર ખાસી નિષ્ફળ રહી છે.”

વર્મા કહે છે, ભા.જ.પ. માટે હંમેશાં એવું કહેવાય છે કે તે રાજકીય હિતો સાધવા માટે ધર્મનો ઉપયોગ કરે છે. અનેક પ્રકારના ધાર્મિક મુદ્દાઓ પર તે સફળ રીતે ધ્રુવીકરણ કરી શકે છે અને તેનો બહુમતી હિંદુઓમાં તેનો આધાર મજબૂત કરે છે, પરંતુ અ બેધારી તલવાર છે. દેશના બહુ મોટા વર્ગમાં નિયમિતપણે કોમી સંઘર્ષના વાતાવરણને લઈને ચિંતા પણ છે. વારાણસીમાં જ્ઞાનવ્યાપી મસ્જિદ, મથુરામાં કૃષ્ણ જન્મ-શાહી ઇદગાહ, તાજમહાલ અને કુતૂબ મીનાર જેવી ઐતિહાસિક જગ્યાઓ માટે વિવાદ શરૂ થયો છે તેનાથી લોકો, ખાસ કરીને યુવાનો, આ ઝેરી રાજનીતિથી નારાજ થઇ રહ્યા છે. કદાચ એટલા માટે જ, ભા.જ.પ. તેના 8 વર્ષની સીમાચિન્હરૂપ સિદ્ધિ પર કલ્યાણકારી યોજનાઓનાં ઢોલ-નગારાં વગાડી રહી છે.

પ્રગટ : “ગુજરાતી મિડ-ડે”, 05 જૂન 2022

સૌજન્ય : રાજ ગોસ્વામીનીની ફેઇસબૂક દીવાલેથી સાદર

जमीयत उलेमा-ए-हिंद के एक धड़े के अध्यक्ष और भारतीय मुसलमानों की सशक्त व विवेकसम्मत आवाज़ मौलाना महमूद मदनी साहब से मैं कहना चाहता हूं कि अभी-अभी देवबंद में की गई आपकी तक़रीर न देश के हित में थी, न मुसलमानों के और न विवेक के. क्रोध और असहायता मनुष्य को इस कदर कमजोर कर देती है कि वह खुद खुद को संभाल नहीं पाता है. ऐसा ही उस रोज मदनी साहब के साथ भी हुआ.

मैं जानता हूं कि मुल्क में इन दिनों हवा ऐसी बह रही है या कि बहाई जा रही है कि संयम व संतुलन रखना आसान नहीं रह गया है. मैं यह भी जानता हूं और मुझे उसकी गहरी शर्म भी है कि हमारा मुस्लिम समाज इन दिनों गहरे तनाव में जी रहा है. वह डरा हुआ भी है, सशंकित भी है और इन दोनों से उपजने वाली असहायता का भाव उसमें घर करता जा रहा है. ऐसी मनःस्थिति में कोई व्यक्ति रहे या समाज, वह आक्रामक दीखने की कोशिश करता ही है. हमला ही उसे हथियार लगने लगता है. ऐसा ही हमारे मुसलमान समाज के साथ हो रहा है. लेकिन क्या हो रहा है और क्या होना चाहिए, यदि इसका विवेक हम खो देंगे तो वह देश व समाज भी खो देंगे जिसके नाम पर यह सारा कुछ रचा जा रहा है. नाजुक दौर में लचीला मन बहुत ज़रूरी होता है.

मदनी साहब ने अपनी तकरीर में कहा : “हम ज़ुल्म सह लेंगे लेकिन मुल्क पर आंच नहीं आने देंगे.” यह कहते हुए वे इतने भावुक हो उठे कि उनकी आवाज़ रुंध गई, आंसू निकल पड़े. उन्होंने जो कहा और उनके जो आंसू बहे, आज हमें उनकी ज़रूरत है. यह भावुक अहसास यदि मुल्क के हर वाशिंदे के दिल में हो तो बात ही क्या ! मुल्क पर कैसी भी आंच तभी आती है जब मुल्क हमारी नजरों में नहीं रहता है. मदनी साहब ने ही आगे कहा : “मुश्किल को झेलने के लिए हौसला और ताक़त चाहिए.” उन्होंने अपने श्रोताओं को आगाह भी किया: “मुल्क में नफरत के खिलाड़ियों की संख्या कम है. यदि हम भी उन जैसे ही हो जाएंगे तो वे जीत जाएंगे.” यही तो सारा खेल है मदनी साहब कि वे सबको अपने जैसा बनाना चाहते हैं. अतिवादियों को ऐसे लोगों और ऐसे समाज से हमेशा परेशानी होती है जो मुल्क को देखता है और इंसान को समझता है. इसलिए अतिवादियों की कोशिश होती है कि हर आदमी सन्निपात में रहे ! जो होश में नहीं है उसे भीड़ में बदल लेना आसान होता है. इधर समाज भीड़ में बदला और उधर लगाम अतिवादियों के हाथ में आई ! इस खेल में जब सत्ता भी शामिल हो जाती है तब भीड़ निर्द्ंद्व हो कर आदमियों का शिकार करने लगती है.

इसलिए मुश्किल में मदनी साहब ही नहीं हैं, मुल्क का हर बाहोश आदमी मुश्किल में है. सत्ता जब समाज का भरोसा खो देती है तब जैसी आपाधापी मचती है, हमारा मुल्क वैसी कगार पर ला खड़ा किया गया है. सत्ता के सच और समाज के सच की दूरी लगातार बढ़ती जा रही है. यह ख़तरनाक दौर है. एक कदम फिसला, एक पल को आपने आपा खोया, एक जगह जीभ फिसली और बेड़ा तर्क ! यह इतना ख़तरनाक दौर है. इसलिए मदनी साहब ने जब यह कहा कि ‘ मुसलमान देश की एकता के लिए जान देता आया है और जान देता रहेगा’ तब वे उधर भटकने लगे जिधर अतिरेकी जमात हमें ले जाना चाहती है.

मदनी साहब जैसे क़द्दावर शख़्स को अब हिंदुस्तानी से छोटी किसी ज़बान में बात करनी ही नहीं चाहिए. मुसलमान ने नहीं, हर हिंदुस्तानी ने मुल्क की एकता के लिए जान दी है, और आज भी वही अपनी गर्दन आगे कर रहा है. जिन्होंने न तब गर्दन आगे की थी, न आज कर रहे हैं वे हिंदुस्तानी नहीं हैं. ऐसे लोगों में हिंदू भी हैं, मुसलमान भी हैं, और दूसरे धर्मावलंबी भी. यह बात हजार-हजार कंठों बोलनी चाहिए कि ऐसे सभी अतिवादी संकीर्णता के सिपाही थे जिन्होंने मुल्क की गर्दनें कटवाईं, देश के टुकड़े करवाए, गांधीजी को गोली मारी तथा दंगे-फसादों के रास्ते कुर्सी पानी चाही. हम वो नहीं हैं.

मदनी साहब यह कैसे कह गए कि हमें मौक़ा मिला था पाकिस्तान जाने का लेकिन हम नहीं गए ? यह तो अधूरा सच है. बाजवक्त मुसलमानों की तरफ़ से ऐसी बात कही जाती है. कभी ऐसा कह लेने में और सुन लेने में हर्ज भी नहीं है लेकिन आज के माहौल में यह सच्चाई बयान करनी चाहिए कि मौका सिर्फ़ मुसलमानों को नहीं मिला था कि वे पाकिस्तान चले जाएं, मौक़ा हिंदुओं को भी मिला था कि वे सारे  मुसलमानों को खदेड़ कर पाकिस्तान भेज दें. लेकिन तब हिंदुओं ने जिन्ना की नहीं, गांधी की बात सुनी जो अपनी सांसों का अंतिम तार संभाले, हर गली-नुक्कड़ से एक ही बात बोल रहे थे : दो राष्ट्रों का सिद्धांत हमने नहीं, जिन्ना साहब ने कबूल किया है. उनकी मानने वाले जितने जाना चाहें पाकिस्तान चले जाएं लेकिन जो हिंदुस्तान में रहना चुनेंगे वे पूरे हक, सम्मान व वफादारी के साथ भारत में रहेंगे और भारतीय कहलाएंगे. पागलपन के उस दौर में भी हिंदुओं के बहुमत ने गांधी की सुनी. मदनी साहब आप और दूसरे मुसलमान यहां रह सके, इसकी पूरी सच्चाई यह है. इसलिए नहीं जाने वाले मुसलमानों ने इस मुल्क पर अहसान नहीं किया, इस मुल्क की भली-बुरी क़िस्मत से अपने को जोड़ा.

इतना ही नहीं, ऐसे मुसलमान भी थे जो पाकिस्तान चले गए, वहां की हवा देखी-भाली और फिर भारत लौट आए जैसे वे मुल्क नहीं, तफ़रीह की जगह चुन रहे थे. लेकिन गांधीवाले हिंदुओं ने उनको भी जगह दे दी. इसलिए पहचान करनी ही हो तो  हिंदुओं-मुसलमानों के नाम करना सही नहीं है; करना ही हो तो गांधीवाले और जिन्नावाले जैसा विभाजन करें. मुझसे पूछेंगे मदनी साहब तो मैं कहूंगा कि साहब, अब ऐसी भाषा व ऐसी सोच को हम इतिहास में ही दफन कर दें और हिंदुस्तानी से छोटी किसी पहचान की बात ही न करें.

इसलिए मदनी साहब ने जब कहा कि अगर किसी को हमारा मज़हब, लिबास, तहज़ीब पसंद नहीं है तो वे ख़ुद कहीं और चले जाएं, तो वे जिन्ना वालों के जाल में फंस गए. जिन्नावाले हमें बात-बात पर कहते हैं कि पाकिस्तान चले जाओ, तो क्या हम भी उनसे ऐसा ही कहें ? फिर तो हम सब गांधी को छोड़ कर जिन्ना वाले ही बन गए न ! नहीं मदनी साहब, नहीं, जो हमें पाकिस्तान जाने को कहते हैं, हम उन्हें भी हिंदुस्तान में ही रहने देना चाहते हैं – सिर्फ़ उनका सर बदलना चाहते हैं. जहर निकल जाए तो कोई सांप खतरनाक नहीं होता है. अच्छा सपेरा यही तो करता है न !

हम उनसे हर कदम पर लड़ रहे हैं जो इतिहास-संस्कृति की ज़हरीली व्याख्या कर भारतीय समाज को गंदले तालाब में बदलना चाहते हैं. फिर हम यह कैसे मान सकते हैं कि शरीअत अंतिम बात है ? समान नागरिक क़ानून की उनकी मांग के पीछे यह चोर छिपा है कि बहुमत हमारा है, तो हमारे पक्ष का क़ानून बनेगा. ऐसे में जब हम शरीअत को अपरिवर्तनीय बताते हैं तो हम उनका ही पक्ष मजबूत करते हैं. हमें बेझिझक कहना चाहिए कि हम भी समान नागरिक क़ानून चाहते हैं क्योंकि यही हमारे संविधान की आत्मा भी है. लेकिन यह समान नागरिक क़ानून कौन बनाएगा, कैसे बनाएगा, उसकी संवैधानिक वैधता कैसे प्रमाणित होगी यह सब तो कोई सामने रखे. हवा में तलवारबाज़ी किसी मतलब की नहीं होती.

हम इस मुश्किल दौर को साथ रह कर ही पार कर सकेंगे.

(06.06.2022)

मेरे ताजा लेखों के लिए मेरा ब्लॉग पढ़ें 

https://kumarprashantg.blogspot.com