પુરાવા નાશ કરવા લાકડાં લાવો.
પૂરો આદેશ કરવા લાકડાં લાવો.

તમસમાં આગિયાઓ બાળવા માટે,
પિશાચી ડાન્સ કરવા લાકડાં લાવો.

મૂકી બંદૂક નીચે, લાકડાં લેજો,
ફરજની લાશ કરવા લાકડાં લાવો.

નથી જોતું અહીં અંધારમાં કોઈ,
મશાલી હાશ કરવા લાકડાં લાવો.

અભાગી કોઇની બેટી બહેન હશે,
ગુનો જ ખલાશ કરવા લાકડાં લાવો.

કરી દો બંધ ઘરમાં સૌ સગાંવ્હાલાં,
પહેરો ખાસ કરવા લાકડાં લાવો.

વિરોધો થાય, જોખમ નોકરીમાં છે,
સલામી પાશ કરવા લાકડાં લાવો.

ઉપરથી એ જ ઓર્ડર, લાશને બાળો,
બરફનાં ચાસ કરવા લાકડાં લાવો.

ધટે ધટના તમારાયે  કુટુંબ કુળે,
રિવાજો 'કાશ 'કરવા લાકડાં લાવો.

વળગશે ચેહ બળતી ભૂત થઇ તમને,
ખૂની આકાશ કરવા લાકડાં લાવો.

બચાવો છો લફંગાને, નરાઘમને,
તો સત્યાનાશ કરવા લાકડાં લાવો.

૨/૧૦/૨૦૨૦

e.mail : naranmakwana20@gmail.com

મુંબઈના ગિરગામ વિસ્તારના અવંતિકાબાઈ ગોખલે રોડને એક નાકે, વિલા બેલ-વ્યુ મકાન હેઠળ, વરસોથી, સેન્ડવીચ બનાવતા ને વેંચતા રાજુભાઈનો બાંકડો મંડાતો રહેતો. અમારા નિવાસસ્થાનેથી ઊતરતાં રાજુભાઈ જોડે વાતચીત થયા કરે. ચાળીસેક વરસથી આમ રાજુભાઈ જોડે પરિચય. અને પછી તો તેમણે બનાવેલી સેન્ડવીચ લઈને અમે ઘેર આવતાં અને માણતાં. સ્વચ્છ અને ઉચ્ચ કક્ષાનો સરંજામ અને એવા જ તે ખુદ પણ ચોખ્ખા. અમારી ગલીના દરેક દુકાનદાર સાથે તેમનો સદ્દગુણી વ્યવહાર. ક્યારે ય ન કોઈ જોડે ઊંચે સાદે વાત કરે, કે ન કોઈનું તેમણે લગીરેક મનદુ:ખ પણ કર્યું હોય.

અમારાં પરિવારમાંથી કુંજબહેન, કુન્તલ, કીર્તિ, ભક્તિ-મિલિન્દ, ભૂષણ તેમ જ રાજુલબહેનના તે ખાસ માનીતા સેન્ડવીચવાળા. ઘરમાં આવે અને પોતા સંગાથે રાજુભાઈની સેન્ડવીચ લઈને જ આ દરેક ઘરમાં પગ માંડે અને પછી પડીકે બાંધી સેનડવીચ આરામે માણે. તેમાં ય રાજુલબહેન તો સૌથી ચડે : પોતાનાં જ ચચ્ચાર પડીકાં જોગવેલાં જ હોય ! … અને એ સ્વાદ વરસોથી એક જ રહ્યો.

અમારો લતો મોટર બજાર તરીકે જાણીતો. અને તેથી રાજુભાઈને તેમની સારી ઘરાકી રહેતી, સંતોષકારક વકરો રહેતો. આમ તેમણે સારી એવી બચત કરી, કેમ કે તેમની જિંદગી સાદી અને સરળ.

તેમને બે બાળક : એક દીકરો અને એક દીકરી. દીકરો સોફ્ટવેરનો ઈજનેર. દીકરી એક તબીબને પરણી છે.

થયું એવું કે વખત જતા, દીકરાને ધંધામાં 70-80 લાખ રૂપિયાની ખોટ આવી. રાજુભાઈ તો ઊંચેરો જીવ. દાદરમાંના પોતાનું મકાન તેમણે વેંચી કાઢ્યું. આવેલી એક કરોડ 50 લાખની રકમમાંથી દીકરાને 80 લાખ સુપરત કર્યા. અને દાયકાઓ જૂનો પોતાનો ધંધો વીંટીસાટી બાકીની રકમ લઈને મુંબઈ છોડી પોતાને વતન જવા નીકળવાનો તેમણે મનસૂબો કર્યો. કુદરતની ગત ન્યારી છે ને … નીકળવાના હતા તે દિવસના આગલા જ દિવસે રાજુભાઈને હૃદયરોગનો મોટો હુમલો આવ્યો અને તેમણે મોટે ગામતરે જવાની વાટ લીધી. અમે સૌ આધાતમાં વલોવાયાં રહ્યાં. અમારી ગલીના દરેક દુકાનદારે, દરેક રહેવાસીએ પોતાનો એક સ્વજન ગુમાવ્યો હોય તેવી પીડાલાગણી દરેકને થઈ.

આવા સાચુકલા અને ઘસાઈને ઊજળા થનારા મનેખને કુદરત નિરામય શાંતિ જ બક્ષે. પણ અમારે સૌને તેમનો ખાલીપો સહેવાનો રહ્યો. રાજુભાઈનું સ્મરણ સતત રહ્યા કરવાનું.

દિલ્હીમાં નિર્ભયાના નામે ઓળખાવાયેલી યુવતીની બળાત્કાર અને હત્યાનો કરુણ પ્રસંગ બન્યો, ત્યારે દેશ આખો આંદોલિત થઈ ઉઠ્યો હતો. વિરોધ પક્ષો ઉપરાંત ઘણા સંવેદનશીલ નાગરિકો પણ રસ્તા પર ઉતર્યા. ત્યાર પહેલાં કે પછી બનેલા બળાત્કારના બીજા સેંકડો બનાવ એટલા જ કરુણ હતા. પરંતુ કેટલાક બનાવ વિશેષ મહત્ત્વ ધારણ કરી લે છે અને રાષ્ટ્રીય સ્તરે ચર્ચાનો મુખ્ય મુદ્દો બની જાય છે. એવા વખતે, ‘આ એક જ બનાવને આટલું મહત્ત્વ કેમ અને બીજા બળાત્કારના બનાવો અગત્યના નથી?’ એવો સવાલ તાર્કિક લાગે. છતાં, આવી ‘વૉટઅબાઉટરી’ (‘તમે આની વાત કરો છો, પણ પેલું થયું ત્યારે તમે ક્યાં હતા?’) ન્યાયની વાત કરતા નાગરિકોને પરવડે નહીં. તેમણે એ ધ્યાન રાખવાનું હોય કે મુદ્દાની ચર્ચા અત્યાચાર પર અને વહીવટી તંત્રની – ન્યાયતંત્રની ભૂમિકા પર કેન્દ્રિત રહે.

આટલી પૂર્વભૂમિકા પછી વાત હાથરસના બળાત્કાર-પીડિતાના કેસની. સામૂહિક બળાત્કાર પછી જીભ કાપી નાખવા સહિત અરેરાટી ઉપજાવે એવી ઘાતકી હત્યા વિશે જાણ માત્રથી કંપારી અને રોષ ઉપજે. એટલો આઘાત ઓછો હોય તેમ, સ્થાનિક પોલીસ તંત્રે યુવતીના પીંખાયેલા મૃતદેહનો હવાલો તેના પરિવારને સોંપવાને બદલે, પરિવારને ઘરમાં ગોંધીને, અડધી રાત્રે મૃતદેહને સળગાવી મુક્યો – તેનો નિકાલ કરી નાખ્યો. (સારી સ્મૃતિ ધરાવનારા ગુજરાતીઓને કૌસરબી સાથે જે કરવામાં આવ્યું હતું તેની યાદ તાજી થઈ શકે.)

‘ઇન્ડિયા ટુડે’ જૂથ સાથે સંકળાયેલાં પત્રકાર તનુશ્રી પાંડેએ ભારે હિંમત દાખવીને, બળાત્કાર અને હત્યાનો ભોગ બનેલી યુવતીના પરિવાર સાથે ઉત્તર પ્રદેશની પોલીસનો દુર્વ્યવહાર ઉજાગર કર્યો. મૃતદેહના નિકાલની પોલીસની ઉતાવળનું રેકોર્ડિંગ પણ તનુશ્રીની ખાંખત-હિંમતના કારણે જાહેર થયું. કેમ કે, દીકરીને ગરિમાપૂર્વક છેલ્લી વિદાય આપવાનો – તેના લાગણીભેર અંતિમ સંસ્કાર કરવાનો મોકો પણ પોલીસે યુવતીના પરિવારને આપ્યો ન હતો. વાત જાહેર થયા પછી સરકાર ભીંસમાં આવી. હા, આટલું થયા પછી પણ સરકાર ભીંસમાં ન આવે તો તેની ભાવના સંકેલો કરવાની જ હોય.

આ કિસ્સામાં દલિત યુવતી પર કહેવાતી ઉપલી જ્ઞાતિના લોકો દ્વારા થયેલો સામૂહિક બળાત્કાર અને ક્રૂર હત્યા એ પહેલી અક્ષમ્ય બાબત છે. પરંતુ એવી બીજી પણ ઘણી અક્ષમ્ય બાબતો છેઃ

૧) સરકારની રહેમનજર તળે પીડિતાના પરિવાર સાથે પોલીસનો અને સમગ્ર તંત્રનો ભયંકર વ્યવહાર

૨) આરોપીઓની સાથોસાથ મૃતકના પરિવારને પણ નાર્કો ટેસ્ટ આપવાનું કહેવું

૩) આરોપીઓને અન્યાય ન થવો જોઈએ, એ મતલબનો શરૂ થયેલો ગણગણાટ

૪) તનુશ્રી પાંડે સામે કીચડ ઉછાળવાનું શરૂ થઈ ચૂક્યું છે.

૫) યુવતી દલિત છે એ બાબતને ગૌણ દર્શાવવા માટે થતો પ્રયાસ

૬) નિર્ભયાકાંડ વખતે વિપક્ષમાં રહીને  મહિલા સુરક્ષાની વાતો કરનારા વર્તમાન સત્તાધીશો હાથરસના મુદ્દે વિપક્ષોની થોડીઘણી સક્રિયતા સાંખી શકતા નથી.

૭) ક્રિકેટરોની ઇજાના હાલચાલ ટ્વિટર પર પૂછતા વાણીશૂરા વડા પ્રધાન હાથરસ મુદ્દે એક શબ્દ બોલ્યા નથી કે એ વિશે કશું લખ્યું નથી. તે કદાચ રાહ જોતા હશે કે મોદીતરફી – મોદીવિરોધીનું ધ્રુવીકરણ બરાબર ગોઠવાઈ જાય ત્યાં સુધી થોભવું ને પછી આવીને શાણપણ ડહોળી જવું.

૮) દલિત રાજકારણનાં અગ્રણી  માયાવતી ક્યાં ય જોવા મળતાં નથી.

e.mail : uakothari@gmail,com

સૌજન્ય : “નિરીક્ષક” સાપ્તાહિક ડિજિટલ આવૃત્તિ; 05 ઑક્ટોબર 2020; પૃ. 01