આજે પલાંઠી વાળી તો
તમે આવી બેઠા મારામાં
હું બેસું છું તો 
મારું ખોળિયું તમે પહેરી લો છો
દાઢી કરું છું 
તો રેઝર તમારી દાઢી પર 
ફરતું હોય છે
આમ પરાણે મારા પર છવાઈ
રહેવાનો કોઈ અર્થ છે?
મારા ગળામાં આવીને
તમે ખાંસો તે સારું નથી
કારણ ડોકટર ગોળી
મને ગળાવે છે
મારા પગમાં પગ નાખીને 
બેસો તો
ક્યાં સુધી હું
તમને જ ચાલ્યા કરીશ તે કહેશો?
મારે બદલે તમે જ જીવવાના હો તો મારે ક્યાં જીવવું?
ત્યાં મારી ખાંસી 
મારા દીકરામાંથી ઊઠે છે…
0

e.mail : ravindra21111946@gmail.com

પેટ્રોલ-ડીઝલનો ભાવ લિટરના હજાર રૂપિયા થઈ જાય તો પણ કોઈના પેટનું પાણી હાલે તેમ નથી. એના બે અર્થ થાય. એક તો એ કે પ્રજા પાસે વધારાની એટલી કમાણી છે કે તેને મોંઘવારી ગમે તેટલી વધે તો પણ ફેર પડે તેમ નથી. તેને ખાતરી છે કે સરકાર ગમે તેટલો ભાવ વધારો ઝીંકે તો પણ બીજી ઘણી રીતે એટલી કમાણી તો કરી જ લેવાશે કે ગજવું હલકું નહીં થાય. બીજો અર્થ એ થાય કે અનેક પ્રકારની મોંઘવારીનો ત્રાસ વેઠીને પ્રજા એટલી બેહાલ થઈ ગઈ છે કે તેની વિરોધની શક્તિ જ મરી પરવારી છે. તે જાત બચાવે કે સરકાર સામે દાંતિયા કરે? લોકોમાં એક વર્ગ એવો છે જેને સરકારમાં ઉત્તમથી ઓછું તો કંઈ જણાતું જ નથી ને એક વર્ગ એવો છે તે ખામી ગણ્યા કરે છે, પણ તેના વિરોધના દાંત-નખ નીકળી ગયેલા છે એટલે તેનું કંઈ ઉપજે તેમ નથી. એક વફાદાર વર્ગ છે જે નફાદાર પણ છે એટલે તે તો સરકારની આરતી ઉતારવામાં માને છે ને જે ખોટમાં છે તે વર્ગ ખૂણે રડીને બેસી રહે છે. આ બંને પરિસ્થિતિનો ભરપેટ લાભ ઉઠાવાય છે. તંત્રો બરાબર જાણે છે કે ક્યાંયથી વિરોધ થવાનો નથી એટલે પ્રજાની બોચી પકડવામાં વાંધો નહીં આવે. કૉન્ગ્રેસ વિરોધ કરે છે, પણ એ તો કરે હવે, એમ માની લેવાયું છે. એ વિરોધ પક્ષ છે તો વિરોધ તો કરે જ ને! કૉન્ગ્રેસનો વિરોધ સરકાર લેખામાં લેતી નથી. કારણ એમાં દમ નથી ને એ વિરોધનો પડઘો દૂર સુધી પડે એમ નથી. છેલ્લાં થોડાં વર્ષોમાં એટલું થયું છે કે જરૂરી બાબતોનો પ્રજા કે સંગઠનો દ્વારા વિરોધ કરવાનું લગભગ બંધ થયું છે. આ સારાં એંધાણ નથી. લોકશાહીને દાવ પર લગાવવા જેવું છે. પ્રજાએ વિચારી લેવાનું રહે કે તે લોકશાહીને સાચવવા માંગે છે કે તેને લોકશાહી વિરુદ્ધનું પણ કંઈ ખપે તેમ છે?

એવું જરા ય માનવાની જરૂર નથી કે લોકશાહી ખતરામાં છે. એવું નથી. તે ઈન્ટેકટ છે, પણ અત્યારના સંજોગો એવા છે કે પ્રજા લોકશાહી અંગે પૂરતી બેપરવા થઈ ગઈ છે. ચિંતાજનક છે તે આ. ઉદાહરણ આપીને વાત કરું તો ગઈ ૭ જૂનથી રોજ, એક પણ દિવસનો ખાડો પાડ્યા વગર પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ રોજ વધે છે. હવે એ સાબિત કરવાની જરૂર નથી કે વ્યક્તિના ભાવ ઘટે છે ને વસ્તુના ભાવ વધે છે. એ ક્રમે પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ પણ વધે છે ને રોજ વધે છે, પણ કૉન્ગ્રેસના જરાતરા વિરોધ સિવાય ખાસ કોઈ ઊહાપોહ નથી. એનો અર્થ એવો થાય કે ભાવવધારો કૉન્ગ્રેસને જ લાગે છે ને પ્રજાને તેની કોઈ અસર વર્તાતી નથી. કોઈ માઈનો લાલ પૂછતો નથી કે ભાઈ આ રોજ શું માંડ્યું છે? રોજ જ ભાવ કેમ વધે છે? એવું કોઈ પૂછતું નથી. આંતરરાષ્ટ્રીય તેલ બજારમાં ભાવો વધ્યા છે? કોઈ યુદ્ધ શરૂ થયું છે?ના, એવું તો કંઈ નથી. તો પછી ભાવો વધે છે કેમ? ને આ પેટ્રોલ-ડીઝલ પૂરતી જ વાત નથી. શાકભાજીનો ઉપાડ ઘટી ગયો ત્યારે શાક ફેંકાઈ ગયું, પણ સસ્તું ન જ થયું. બીજી ખાસિયત પણ જોવા જેવી છે. માની લઈએ કે આવક નથી એ સ્થિતિમાં ભાવો વધે તો તે સમજી શકાય, પણ આવક થાય પછી ભાવો ઘટવા જોઈએ, પણ તેવું થતું નથી. ભાવો વધેલા જ રહે છે ને તેમાં વધારો થશે, પણ ઘટાડો થતો નથી.

સરકારે માર્ચ ૧૪ને રોજ પેટ્રોલ અને ડીઝલમાં ત્રણ ત્રણ રૂપિયાની એક્સાઈઝ ડ્યૂટી વધારી. પછી ફરી મે ૫ ને રોજ પેટ્રોલમાં ૧૦ રૂપિયા અને ડીઝલમાં ૧૩ રૂપિયા વધાર્યા. એમાં બે લાખ કરોડની વધારાની આવક થઈ. યાદ રહે કોરોના કાળમાં સરકારને આ આવક થઈ. આપણે ત્યાં એવું છે કે પેટ્રોલ ડીઝલના ભાવ સરકાર જ વધારે એવું નથી. એ સરકારની જ ત્રણ કંપનીઓ ઇન્ડિયન ઓઈલ કોર્પોરેશન, ભારત પેટ્રોલિયમ કોર્પોરેશન અને હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ પણ ભાવોની સમીક્ષા જૂન ‘૧૭થી કરતી જ આવી છે. એ બધામાં ન પડીએ તો પણ એટલું છે કે ૭ જૂનથી ૧૮ જૂન સુધીના ૧૨ દિવસમાં જ પેટ્રોલમાં ૬.૫૫ રૂપિયા અને ડીઝલમાં ૭.૦૪નો લિટરે વધારો થયો છે.

ગુજરાતના નાયબ મુખ્યમંત્રીએ કહ્યું છે કે અગાઉ પેટ્રોલના ભાવમાં બે વખત સાત ટકાનો ઘટાડો સરકારે કર્યો હતો. આ એટલે કહ્યું કે રાજ્ય સરકારે ૧૬ જૂનથી બે રૂપિયાનો વધારો કર્યો તેનો ઊહાપોહ ન થાય. આ વધારો, પેલા રોજ વધતા ભાવ ઉપરાંતનો છે. આ બે રૂપિયા ખાસ ગુજરાત સરકારની ભેટ (કે ફેંટ) છે. આ વધારાનું કારણ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં વધેલા ભાવ નથી. તે તો હજી તળિયે જ બેઠેલા છે. તો, ભાવ વધારવાનું કારણ શું? કારણ એ કે સરકાર પાસે પૈસા નથી. મે મહિનામાં બે લાખ કરોડની સરકારને કમાણી થઈ તેમાં ગુજરાત સરકારને કંઈ મળ્યું નથી એમ માનીએ તો જ સરકાર પાસે પૈસા નથી એ વાત ગળે ઊતરે. નાયબ મુખ્યમંત્રીશ્રી, સરકાર પાસે પૈસા નથી તો તમે ભાવ વધારીને પ્રજાનું ખીસું કાતરશો, પણ આ ગાળામાં પ્રજા ક્યાં કમાવા ગઈ તે કહેશો? પૈસા તો પ્રજા પાસે પણ નથી. તો, તે કોનું ગજવું કાતરે? જેમ સરકારની આવક ઘટી છે એમ જ પ્રજાની આવક પણ પણ ઘટી છે તેનું શું? જેને કમાણી જ નથી થઈ એને લૂંટો છો, એટલી શરમ તો રાખો, ભલા માણસ!

એ સમજી શકાય એવું છે કે કોરોના પ્રકરણને કારણે સરકારોની આવક ઘટી છે એટલે તે વધારવા જુદા જુદા હેડ નીચે તે ભાવ વધારી આવક મેળવવા મથે છે, પણ આ જ ગાળો પ્રજા માટે પણ ખતરનાક પુરવાર થયો છે, તેનું શું? લાખો લોકોએ રોજગારી ગુમાવી છે. પગાર વગર રહેવાનું આવ્યું છે ને ખર્ચા તો ચાલુ જ રહ્યા છે. ઘરમાં રહેવાને કારણે વીજળીનો વપરાશ વધ્યો છે. સ્કૂલો-કોલેજો બંધ રહી, પણ તેની ફીની તલવાર માથે લટકે જ છે. ખાનગી નોકરી કરનારાઓ ઘરમાં રહેવા જતાં ઘરે બેઠાં છે તે સરકાર જાણે છે? ઘરમાં રહેવાનો કોઈ પગાર આપતું નથી, તેમાં પેટ્રોલ-ડીઝલનો ભાવ વધારીને સરકાર મરેલાંને મારવા બેઠી છે તે બરાબર નથી.

સરકાર પોતે મોંઘવારી વધારી રહી છે તે સ્પષ્ટ છે, કારણ પેટ્રોલ-ડીઝલનો ભાવ વધે છે તો ટ્રાન્સપોર્ટેશનનો ચાર્જ પણ વધે છે. કારણ એ વાહનો ડીઝલથી ચાલે છે ને ડીઝલના ભાવ વધે તો તેનાં ભાડાં વધે જ છે. એને લીધે વાહનોમાં આવતી ચીજ વસ્તુઓ પણ મોંઘી થાય છે. એની અસર પણ પ્રજા પર જ પડે છે. એટલે પેટ્રોલ-ડીઝલનો ભાવ વધારો સરકારે વિચારીને જ કરવો જોઈએ. છાશવારે ભાવ વધારવાનું કોઈ પણ રીતે પ્રજાનાં હિતમાં નથી એ સરકારે સમજવાનું રહે છે.

લોકડાઉનમાં દુનિયા લગભગ બંધ રહી એમાં એવું થયું કે વાતાવરણ સુધર્યું. જળ,વાયુનું પ્રદૂષણ ઘટ્યું. વાહનો બંધ પડ્યાં એને કારણે પેટ્રોલ-ડીઝલનો ઉપયોગ લગભગ બંધ રહ્યો. એની અસર એ પડી કે પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ તળિયે નહીં, માઈનસમાં ગયા. પેટ્રોલને, પેટ્રોલની ટાંકીમાં જ પડીને આપઘાત કરવાનો વખત આવ્યો. એ તબક્કે તો એવું લાગતું હતું કે પેટ્રોલ, પાણીને ભાવે વેચાશે. પણ, ભારતમાં તો પાણી જ પેટ્રોલને ભાવે વેચાતું હોય ત્યાં પેટ્રોલ, પાણીને ભાવે તો વેચાય જ કેમ?ભારતમાં સસ્તું ને શુદ્ધ કશું મળે એમ નથી. તેનું કારણ છે – રાજા અને પ્રજા. બંને ભ્રષ્ટ છે. સરકાર જાણે છે કે પ્રજાને કઈ કઈ યુક્તિથી લૂંટી શકાય એમ છે. એટલે તે તો અનેક પ્રકારના સીધા-આડા કરવેરા નાખીને લૂંટશે જ. બીજી બાજુ પ્રજા પણ જાણે છે કે કેવી રીતે સરકારની આંખમાં ધૂળ નાખીને છટકતાં રહેવું. આ સ્પર્ધા છે ને એમાં જે પ્રમાણિક છે, ગરીબ છે, સાધારણ છે તેનો મરો થાય છે. એને જીવવાનો અધિકાર જ ન હોય તેમ દુનિયા તેની સાથે વર્તે છે. આમ ન થવું જોઈએ, પણ થાય છે ને એની શરૂઆત ઘણીવાર તો સરકારથી થતી હોય એવું લાગે છે. આ અટકવું જોઈએ.

પ્રગટ : “ધબકાર”, 19 જૂન 2020

‘પોણી આયું સ, પોણી’

બૂમ પડી. એ ઘરડી બૂમ તરફ બધાં જ બજાણિયા દોડયાં. નજીક ગયાં તો એક વહેળો આકાશ તાણી જતો વહેતો હતો. મુખીએ મૂછે તાવ દેતાકને ગાડામાંથી જમીન પર કૂદકો માર્યો. ભારેખમ જોડાં ઠોકાતાં ધૂળ ઊડી. બાજુમાં ઊભેલા તિમ્કાને ઈશારો કર્યો ને તેણે બધાની સામે જોયું. તે સાથે જ ભૂરું પ્લાસ્ટિક જમીન પર પથરાવા માંડ્યું. તેમાં અગાઉથી ખોસેલાં સળિયાઓ ધૂળમાં ખૂંપ્યા ને થોડીવારમાં તો ટેન્ટ ખડા થઇ ગયા. કમરેથી વળો નહીં તો એમાં જવાય પણ નહીં, પવનથી પથરાયેલી ભૂરાશ ખખડી. બેચાર પુરુષો માથેથી ફાળિયું ખોલતાં વહેળા તરફ જવા લાગ્યા. બેચાર ડોશીઓ ય ચણિયા ફફડાવતી વહેળામાં ઊતરી. પોલકાંની કસ ખૂલવા લાગી. છૂંદણાવાળા ચહેરાને છાલક અડતાં જ ચામડી તાંબુ થઈને બહાર પડવા લાગી. ધૂળિયા ચહેરા ધોવાવા માંડ્યા. પુરુષોનાં દાઢીમૂછ પલળતાં વધુ કાળાં ચમકવાં લાગ્યાં. એકાદ પાસે ટમ્બલર હતું. તેનાથી ઉઘાડી પીઠ પર પાણી રેડાવા લાગ્યું. પછી તો મુખી ને તેની જાજરમાન વહુ ને ગોઠની ગંદીગોબરી છોકરીઓ ય લીંટ લૂંછતી, ધૂળ ઉરાડતી પાણી ભેગી થઇ ગઈ. આ એ છોકરીઓ હતી જે દોરડા પર ચાલીને કરતબ બતાવતી હતી. એ બધી આઠ દસ વર્ષથી જૂની ન હતી.

તડકો આછરતો જતો હતો ને ખુલ્લાં મેદાનમાં થઈને તે પશ્ચિમ તરફ દોડવા લાગ્યો હતો. એક સફેદ વાદળું પસાર થઇ ગયું. ચામડી ચોળીને બધાં ધીમે ધીમે વહેળામાંથી બહાર આવવાં લાગ્યાં.

મુખી લચી પડેલી છાતી ઘસતો બહાર ઊઠ્યો. તેનાં બાવડાં પર બાંધેલા કેરબા ને માંદળિયાં કાળુંરૂપું ચમક્યાં. કાજળ લંબાઈને બહાર તરી નીકળ્યું. હાથ પરનું પાણી ઝટકતો તે ટેન્ટમાં ઘૂસ્યો એટલામાં રાની પશુઓના અવાજ તડકામાં ચળાઈને વહેળામાં ઊતરી જતા લાગ્યા. આ અકાળના અવાજો હતા. વધુ કંઈ વિચારે ત્યાં તો સવલી સામે જ ભટકાઈ,’ સોડી, ના’વું નથ?’

‘ના’ઇને ય ગોબરાં તો થાવાનું જ ને!’

‘અરે, સોડી! પોણી મલે સ તો ના’ઈ લે. મ’ઈનો થિયો ના’વાને! આપણને આપણી વાસ તો ના ઓ’ય, પણ તું તો બઉ જ વાસ માર સ!’

‘‘તી બાપુ તમે તો અત્તરના બનેલા અ’સો નય?’ મુખી, હાથ, મોં આગળ રાખીને હસતો હસતો ડામચિયે ટેકવાયો. સવલી પણ ગોબરું ગોબરું હસી. તેના દાંત તડકામાં પીળકું ચમક્યા. મુખીને પોતાને સમજાતું નો’તું કે સવલી ના’વામાં દાંડાઈ કેમ કરતી હતી? બજાણિયાની જાત! તેને વળી ના’વાનું કેવું? – તેવું તો મુખી ય માનતો હતો. પણ પાણી ના હોય ને ના’વાનું ન બને ત્યાં કરવાનું શું? પણ સવલીને ના’વાની ચિંતા ન હતી. તેની ઉંમરમાં અઢારનો ભરાવો થતો જતો હતો ને કાલ ઊઠીને ક્યાંક વળાવવાની થાય તો એને દવરાવશે કોણ એ વિચારે મુખીની છાતી બેસી જતી હતી. તેને તો ફાળ પડતી હતી કે છોડી આયખું આ કબીલામાં જ કાઢશે કે શું?

કબીલામાં ય બેત્રણ છોકરાઓ તો હતા જ, તેમાંના કોઈને વરાવાય તો ચાલે ને એમ ઘીના ઠામમાં ઘી પડી રહે, પણ છોકરાઓ જ સવલીથી દૂર ભાગતા હતા. એવું નો’તું કે સવલી દીઠી ગમતી નો’તી, પણ એવી ફૂવડ હતી કે વાત ન પૂછો.

સવલીને ય પોતાની વાસ તો આવતી જ હતી, પણ તેણે ગંધાવાનું ઠાની જ લીધું હતું, કદાચ! એ ખરું કે ગંધારો બજાણિયાઓની ઓળખ હતી, પણ સવલી તો જરા વધારે જ –

મુખીને આ ગમતું નો’તું. છોકરી નાક વગરના ને જ ચાલે એ તો કેમ ચાલે?

એકવાર તો મુખિયાણીએ સવલીને લાકડે લાકડે ઠમઠોરી લીધેલી, 'મે’ર મૂઈ! તારા કરતાં તો છાણ હારું,’ બોલતાં સવલીને તેણે ખરોચી જ કાઢેલી. કપડાં ધોવાનો ગુડલક ઘસી ઘસીને સવલીનું અજવાળું બહાર લાવી દીધેલું. કોઈનું આપેલું ઘાઘરું, પોલકું પહેરાવીને મુખિયાણી, મુખીની સામે પટકી ગયેલી, ’હાસવો સોડીને!’

મુખીએ વાળ વચ્ચેથી ઉંચકાતી ડોક જોઈ હતી, 'સવલી, મારી જોગમાયા, આવું હારું રૂપ લીધું છે તો આવી ગંધાતી કેમ રે’સે?’ સવલીનો અંબાર જોઇને મુખી તો હોલવાઈ જેવો ગયો હતો. આટલું બધું રૂપ! ને તે ઉકરડો થવા જન્મ્યું છે! મુખી સવલીની પાસે આવ્યો. તેને બાવડેથી ઊભી કરી. હેતથી માથે હાથ ફેરવ્યો, 'મારી વા’લકુડી, માવડીએ આટલું રૂપ દીધું સ તો અવતાર કેમ બાળ સ?’ સવલીને ખભે છેડો નાખી ને મુખી બહાર નીકળી ગયેલો.

પણ, તે પછી ય સવલી ચહેરે છાણ ચોપડતી જ રહેલી. છાણ સુકાઈને ખરવા માંડે કે વળી માટી લપેડી લેતી. તે પતે કે કોઈ વાર રાખથી ય મોઢું માંજી લેતી. તડકામાં મેલના દોરા બાઝતા. નહાવાની આળસુ તે ધીમે ધીમે ગટર થઇ રહેતી.

બજાણિયાઓમાં કોઈ આટલું મેલું રહેતું ન હતું. બધાં જ સવલીને ટોકતાં. પણ ખબર નહીં કેમ, સવલી, નવલી થવા માંગતી ન હતી. મુખી પણ કંટાળતો, બબડતો, પણ સવલી વહાલી બહુ હતી એટલે … જો કે એ ગંધરીની ગૂણપાટ તો દૂરને ખૂણે જ પડતી, ઢોરની બગાઈઓ પાસે. સવલીને તેનો કોઈ હરખશોક ન હતો. ઝીંથરાં ખંજવાળતી તે ઘોરી જ જતી. રાતના ખડિયામાંથી સૂરજ ટમટમતો કે સવલી જાગી જતી. મસ્તીથી તે છાણ-વાસીદું કરતી. છાણ સાફ કરતાં કરતાં કોઈ વાર પોતાને ટપલી ય મારી લેતી, ગાલે.

તે જાણતી હતી કે વહેળો છે એટલે પડાવ વહેલો ઊઠવાનો નથી. એટલે રોજ સવારમાં છોકરાંઓ ઢોલ ઢમકાવતાં બહાર પડતાં. બજાણિયાઓ માથે ફાળિયાં બાંધતાં ને મૂછે તાવ દેતા નીકળી જતા. નવરો હોય તો કોઈ વાર મુખી ય માંકડાં નચવવાં જતો ને સડક વચ્ચે ડફ ઉલટાવીને લોકોમાંથી પૈસા ઉઘરાવી લાવતો. સવલી બહાર જવાનું હોય તો છાણ ઓછું ચોપડતી ને માથે લાલપીળું ફડકું બાંધીને ઠમક્તી રહેતી. ફિલ્મી ગીત ગાતાં ગાતાં એવી લચકાતી કે પાથરેલાં કાપડાંમાં થોડીક નોટો વધારે જ પડતી. સવલીનો અવાજ તીણો હતો, પણ ગાતી તો મીઠું લાગતું.

દોરડે ચાલતી છોકરીઓ સામસામે છેડેથી આવતી ને વચ્ચે બંનેના પડછાયા સડક પર સલામી ઠોકતા ને તાળીઓ પડતી.

જુદે જુદે મહોલ્લે ખેલ ચાલતો. બાળકો હરખાતાં હરખાતાં નાક લૂંછતાં ને બાંયે ઘસી દેતાં. મોટેરાંઓ રૂપિયો, બે રૂપિયા નાખીને તો કોઈ એમ જ સીટી મારીને નીકળી જતાં. થોડીવારે દોરડાં જમીન પર આવતાં ને પોટલામાં સૌ સાંજ સમેટીને ટેન્ટ આગળ રંધાતી ધૂળનો સ્વાદ માણવા આવી ચડતાં. મુખિયાણી ઇંટો વચ્ચેથી ઊઠતા ધૂમાડિયા ભડકા પર નાગલીના રોટલા ટીપતી ને છાલિયાની છાશ ઘટતી જતી. ફોડાતા કાંદાની વાસ આંખે ઊઠતી ને સવલી આંખનું કાજળ ગાલે ઉતારતી. થોડીવારે ખડિયો રામ થતો ને પડછાયાઓ પોઢી જતા.

ખડિયા પર પહેલું કિરણ ફૂટતું ને સૂરજ ટેન્ટનો રંગ ઉઘાડી આપતો. વળી ઢોલ ઢબૂકતા ને ડફલી ઠોકાતી ઠોકાતી આગળ નીકળી જતી. દાતણ થૂંકીને સવલી ઘૂમર ઘૂમર ફરતી આગળ વધતી.

આજે મુખીને ટચાકિયું થયું એટલે સવલી એકલી જ નીકળી. થોડીવારમાં બધી ગોબરીઓને લઈને એક મોટી હવેલી આગળ તે આવી ચડી. મહોલ્લાના છોકરાંઓ રમવાનું છોડી ટોળે વળવા માંડ્યાં. તડકો છાપરેથી ભીંતે ઊતરી આવ્યો હતો. દોરડું ખેંચાયું ને બે છેડે ત્રિકોણિયા વાંસ ખોડાયા. ખેલ શરૂ થયો. માંકડાં આજે ન હતાં એટલે સવલી વધારે ફુદરડી ફરી. તીણા અવાજે તેણે લલકાર્યું, ’મેરી જિંદગીમેં તુમ્હારા ક્યા કામ હૈ? જો હે નામવાલા વો ભી તો બદનામ હૈ … મેરી જિંદગીમેં …’

તીણો અવાજ સાંભળીને અગાશીમાંથી એક જુવાન ડોકાયો. સવલી પીળું ફડકું બાંધતી બરાબરની  ચકરડીએ ચડી હતી, ’જિસકી બીબી કાલી ઉસકા ભી બડા નામ હૈ …’ ત્યાં તો લોકો વિખરાવાં લાગ્યાં હતાં. છોકરાંઓ ફરી રમવા દોડી ગયાં હતાં. જુવાન સવલીને તાકી રહ્યો. તેણે, ‘છૂછૂછ’ કરીને સવલીને બોલાવી. સવલીએ ઊંચે જોયું. પેલાએ ઉપર આવવા ઈશારો કર્યો. સવલીએ ડોકું ધૂણાવી ના પાડી. પેલાએ ઉપરથી બે નોટ બતાવી. લીલો કલર જોઇને સવલી ઊંચકાઈ. તેણે ’આવું છું’નો હાથ કરી સામાન સમેટવા માંડ્યો. છોકરીઓને ત્યાં જ થોભવાનું કહી સવલી હવેલીમાં ઘૂસી. આરસનો દાદર ચડીને તે લોબીમાં આવી. પેલા જુવાને નોટો બતાવી તેને રૂમમાં બોલાવી. નોટો સવલી સામે દૂરથી જ ફેંકી. નોટ સવલી તરફ ઊડી. તેણે આગળ વધી નોટ ઉપાડી લીધી. જરા આગળ આવી જુવાન બોલ્યો, ‘બેસ!’ સવલી ઊભી રહી. જુવાને આગળ ચલાવ્યું, ’મારું માને તો … બીજી ઘણી નોટો આપું.’ સવલીને સમજ ન પડી. તે પાછળ હટી. તેણે ફડકું આંગળીએ વીંટયું ને હથેળીમાં નોટ ચોળતી રહી. જુવાન તેની નજીક આવવા ગયો. તેણે બીજી નોટો ગજવામાંથી કાઢી. સવલી તે લેવા આગળ વધી. નોટની સાથે જુવાન ખેંચાઈ આવવાનો હોય તેમ તે આગળ વહી આવ્યો, ’આવ,’ કહેતો તે સવલીને વળગી જ પડ્યો ને બીજી જ પળે આંચકો ખાઈને પાછળ હટી ગયો, ’કદી ના’ય છે કે નઈ?’ કપડાં ઝટકતાં તેણે નાક દાબ્યું ને સવલીને હાથથી જ જવાનો ઈશારો કર્યો. સવલી પાછી ફરી. પછી ખડખડાટ હસતી દાદર ઉતરવા લાગી ને  ચોળાયેલી નોટો તેણે હવેલીમાં જ …

@     

e.mail : ravindra21111946@gmail.com

પ્રગટ : “પરબ”, જૂન,2020; પૃ. 24-27