કાવ્યકૂકીઝ 

મારું પહેલું શ્રાદ્ધ આવી રહ્યું છે ત્યારે –   

કેમ છો, છોકરાંઓ,  

હવે હું નથી એટલે મજામાં તો હશો જ !

આમ મને ભૂખે માર્યો 

પણ શ્રાદ્ધ દૂધપાકથી કરશો તે ખબર છે 

પણ તેમાં ટીકડી નાખવાનું ભૂલશો નહીં 

મર્યાં પછી પણ ડાયાબિટીસ મટ્યો નથી 

એટલે બહુ ગળ્યું કૈં કરશો નહીં 

આડે દા’ડે તો રીંગણ ખાવ જ છો 

પણ મારી બાજમાં રીંગણ મૂકશો નહીં 

મૂકશો તો બાજને હું અડીશ નહીં !

મારી દીકરીને શ્રાદ્ધમાં જમવા તેડજો 

એને દૂધપાક જોર કરી કરીને ખવડાવજો 

કારણ એને એ જરા પણ ભાવતો નથી

એમ થશે તો મારી ઈચ્છા વિરુદ્ધ એ પરણેલી 

એ વાતનો બદલો લઈ શકાશે 

મારી મિલકતના ભાગ પડી ગયા હશે  

એટલે ચારેક ઘરોમાં મારું શ્રાદ્ધ થશે 

પણ હું ચાર ચાર બાજ જમી શકું એમ નથી    

કૂતરાની જેમ હડે હડે મને કર્યો  

ને ઘરમાં કૂતરાનો નંબર પહેલો રાખ્યો   

હવે અમે બંને સરખા છીએ 

એટલે કૂતરાની બાજમાં જ મોં મારી લઇશ 

મન્ચૂરિયન કે પિત્ઝા, પ્લીઝ, ના મૂકશો   

મને એ નથી જ ભાવતાં !

જો કે મારો જનમ શેટ્ટીને ત્યાં થયો છે 

ને દૂધને બદલે મારો બાપ સાંબર જ પાય છે 

એ તો બોલાતું નથી એટલે ઢીંચી જાઉં છું

બાકી ભાવે તો ગુજરાતી થાળી જ ! 

બને તો કેળાં બાજમાં મૂકજો 

ને છાલ કાઢીને વળી કેળાં ધોવા ના બેસતાં  

તમે તો પાણી પણ ધોઈને વાપરો એમાંના છો 

પણ મને બધું ચાલશે 

ને છેલ્લે ખાસ વાત 

મર્યા પછી હું પૂર્વજ નહીં, પશ્ચિમજ થયો છું 

મતલબ, બધા કાલાકૌવા જ થાય એવું નથી 

હું કાકાકૌવા થયો છું 

પંદર દા’ડા કાગડાને બાજ મૂકો છો 

પણ પછી તો એનો ભાવેય નથી પૂછતાં 

એટલે મારી બાજ કાકાકૌવાને જ મૂકજો 

ને આજુબાજુ કોઈ કાગડી ન હોય તે જોજો  

તમારી મમ્મીએ હજી મારો કેડો મૂક્યો નથી  

વધારે શું કહું? આવજો –

000

e.mail : ravindra21111946@gmail.com

(“સંદેશ” બુધવારની પૂર્તિ)

ઘણી વાર એવું બને છે કે કોઈ વ્યક્તિએ આપણું ભલું કરવાની જ કોશિશ કરી હોય, તો પણ તે વ્યક્તિ આપણને નથી ગમતી ને ઘણીવાર એવું પણ બને છે કે કોઈ વ્યક્તિએ આપણું કૈં જ સારું ન કર્યું હોય, તો પણ તે વ્યક્તિ ગમતી હોય છે. આવું કેમ થાય છે? એનો જવાબ છે મન. મનને સારી વ્યક્તિ ન ગમે ને નઠારી વ્યક્તિ ગમે એ અશક્ય નથી. એમાં કોઈ તર્ક કામ ન કરતો હોય એવું પણ બને. ઘણીવાર એવું પણ બને છે કે કોઈને ટાળવાની પ્રમાણિક કોશિશો આપણે કરી હોય ને મન તેને જ ઇચ્છતું જ હોય, તો કોઈ ખરેખર હૃદય સુધી પહોંચવા માંગતુ હોય ને આપણે તેને નજીક પણ ફરકવા નથી દેતા. તેનો વાંક એટલો જ છે કે તે આપણને ઝંખે છે ને આપણે તેને ઝંખતા નથી ને આપણો વાંક એટલો છે કે જેને ઝંખીએ છીએ તેની ઝંખના આપણે નથી. તે બીજા જ કોઈને ઝંખે છે.

આજકાલ લગ્નેતર સંબંધો વધી રહ્યા છે. એ કોઈ વધારવા માંગે છે અને વધે છે, એવું નથી, પણ લગ્નેતર સંબંધો વધતા આવે છે તે હકીકત છે. એમાં જેને ટાઇમપાસ કરવો છે એની વાત જુદી છે. આમ તો એમાં કાયમી કશું નથી, પણ કેટલાંક એવાં પણ છે જે મનથી સંકળાય છે ને સંકળાવાની કશી ગણતરી કે કશી દાનત વગર સંકળાય છે, તેમની સ્થિતિ વધુ અસહ્ય હોય છે. એમને થતું પણ હોય છે કે પોતાને જીવનસાથી છે, બાળક છે, એવી કશી આર્થિક તંગી પણ નથી ને જરા ય ખબર ન પડે તેમ કોઈ અજાણી વ્યક્તિ હૈયે પ્રવેશી જાય છે. એવી ખબર હોય છે કે આ નથી બરાબર, ખોટું છે, આજ સુધી કશું ન સંતાડ્યું હોય પોતાની વ્યક્તિથી ને તેનાથી જ છુપાવવું પડે કે એ અજાણી વ્યક્તિને જિંદગીમાં પ્રવેશવા ન દેવા મનથી પ્રયત્નો કર્યા હોય ને એ વ્યક્તિ મનનો કબજો લઈ જ લે ત્યારે બધાં હથિયારો હેઠા પડે છે ને મન એ વ્યક્તિ તરફ જ રહી રહીને દોડતું રહે છે. આવું ઘણાંના જીવનમાં બને છે. એવા કેટલા ય કિસ્સાઓ હશે જેમાં આવી મળેલી વ્યક્તિ બધી રીતે સાધારણ હોય, ન દેખાવમાં કૈં હોય, ન ઉંમરનું કશું ઠેકાણું હોય, બીજી તરફ એના કરતાં જે જીવનસાથી હોય તે બધી રીતે ઉત્તમ હોય ને છતાં મન રહી રહીને પેલી અજાણી વ્યક્તિ તરફ જ ખેંચાતું રહે છે. એ પણ ખબર હોય છે કે જીવનસાથી સાથે ન્યાય નથી થઈ રહ્યો ને ન્યાય કરવાના બધા પ્રયત્નો છતાં નથી જ થઈ રહ્યો, ત્યારે શું કરવાનું એની મૂંઝવણ ઘણાંને થતી હોય છે. પેલી અજાણી વ્યક્તિથી પીછો છોડાવી દીધો હોય ને તેનું મોઢું ય ન જોવાનું અનેક વખત નક્કી કર્યું હોય ને એ વ્યક્તિ ખસે તે સાથે જ એની રાહ જોવાની શરૂ થઈ જતી હોય એવું પણ ઘણાં સંવેદનશીલોને વીતે છે, ત્યારે શું કરવું એનો કોઈ એક જવાબ નથી. એ બધાંને લાગુ પડે જ એવો આ સાર્વજનિક સંબંધ પણ નથી. વાત વ્યક્તિએ, વ્યક્તિએ જુદી હોય એમ બને. આ સમસ્યાથી છૂટવા, વ્યક્તિ છૂટી થઈ જાય કે જિંદગીથી હાથ ધોઈ નાખે કે અજાણી વ્યક્તિ સાથે નિર્મમ થઈને પૂરી પ્રમાણિકતાથી છેડો ફાડી નાખે ને પછી એની યાદમાં જ વીતી જવાય એવું  પણ ક્યાં નથી બનતું? કેટલીક વખત સમય પર પણ આવાં સંબંધનો નિર્ણય છોડવામાં આવે છે. મતલબ કે ઘણાં આવી પડેલી સમસ્યાથી માર્ગ કાઢવા મથતાં હોય છે. બધાંને માર્ગ મળે જ એ પણ નક્કી નથી, છતાં જોઈ શકાશે કે જે સંવેદનશીલ છે તે જ આમાં સંડોવાય છે ને એને જ સૌથી વધુ વેઠવાનું આવે છે. આમાં એવું પણ બને છે કે ઘણાં મનથી આમાં પડતાં જ નથી. એ વધારે પ્રેક્ટિકલ હોય છે. એ જાતને સાચવી લે છે કે કામ પૂરતું એમાં દાખલ થાય છે ને પછી કામ નીકળી જાય કે નવી શોધ શરૂ થઈ જાય છે. આખો ઘાટ ‘ગરજ સરી કે વૈદ વેરી’ જેવો જ હોય છે, છતાં, હજી હૃદયથી ચાહનારાઓ છે જ, પણ મોટે ભાગના હવે પ્રેક્ટિકલ થઈ ગયા છે, કદાચ પ્રોફેશનલ થઈ ગયા છે. એ વાત જુદી કે આજના યુવાનોની સમસ્યા જ જુદી છે.

આજના યુવાનો આરોગ્ય બાબતે વધુ સભાન છે. તે ફિટ રહેવા કસરત કરે છે, જિમમાં જાય છે, એ સાથે જ સરસ દેખાવા બ્યૂટીપાર્લરમાં પણ જાય છે, પણ તે શારીરિક સૌંદર્ય પ્રાપ્ત કરવા જેટલું મથે છે, એટલું માનસિક સૌંદર્ય વધારવા ઉત્સુક નથી જ ! તે ટી.વી. પરની સૌંદર્ય પ્રસાધનની જાહેરાતો જુએ છે, ગેમ્સમાં રમતવીરોના કસાયેલાં શરીર જુએ છે, ફિલ્મ એક્ટ્રેસોનું આકર્ષક શરીર જુએ છે. આ બધાંને જોઈને કોઈ યુવક કે યુવતી પોતાને જુએ છે તો તેને પોતાની ખામીઓ, નબળાઈઓનો અહેસાસ થાય છે. તેને થાય છે કે સલમાનખાન કે આમિરખાન જેવાં તેનાં મસલ્સ નથી. તેમની બોડીની સામે પોતાનો તો કોઈ ક્લાસ જ નથી. પેલી આલિયા ભટ્ટ કે કરીના કપૂર કેટલી સરસ દેખાય છે ને પોતે તો જરા ય દેખાવડી નથી એવું ઘણી યુવતીઓ અનુભવતી હોય છે. આ બધાંને કારણે યુવાનો લઘુતાનો ભાવ અનુભવે છે. એને કારણે પોતાનામાં કશુંક સારું પણ છે તે વાત તરફ તેમનું ધ્યાન જ જતું નથી. એક વાત સ્પષ્ટ છે કે કુદરતે પોતાને જે દેહ આપ્યો છે તે બદલી શકાતો નથી. બજારમાંથી કપડાં લાવીને બદલી શકાય છે, પણ આલિયા ભટ્ટ કે ટાઈગર શ્રોફનું શરીર મળતું નથી કે તેની ઝેરોક્સ પણ મળતી નથી કે તેને લાવીને પહેરી શકાય.

બહુ બહુ તો શરીર કસરતથી થોડું સુડોળ કરી શકાય, પણ તેનો જે બાંધો છે, તેનો જે રંગ છે તેમાં બહુ ફેર પાડી શકાતો નથી. આજના યુવાનો ધ્યાન ખેંચવા માટેની જે યુક્તિ પ્રયુક્તિઓ પ્રચારમાં છે તેને અપનાવતા રહે છે, તે પાછી બધાં અપનાવી શકતાં નથી, એટલે પોતાને તેઓ પાછળ પડી ગયેલા અનુભવે છે. પોતાની કોઈ નોંધ લેતું નથી એ વાતની નોંધ સતત પોતે લેતાં રહે છે ને પોતાનામાં કશુંક ખૂટે છે એ વાતે મુંઝાતા રહે છે. એમાં જો કોઈ લેભાગુઓના હાથમાં તેઓ જઈ પડે છે તો પરિણામ વધારે દુ:ખી થવામાં જ આવે છે. આત્મવિશ્વાસ ગુમાવાતો જાય છે ને સ્થિતિ બદથી બદતર થતી જાય છે. એના ઘણા ઉપાયો હશે, પણ સાદી વાત એટલી જ છે કે વ્યક્તિએ પોતાનામાં ભરોસો મૂકવો જોઈએ અને આંતરિક સમૃદ્ધિ અને સૌંદર્ય પ્રમાણીને પોતાની જાત, બીજા માટે પછી, પણ પોતાને માટે તૈયાર કરવી જોઈએ. રોલ મોડેલ કે કલાકારો વ્યવસાય માટે જે જરૂરી છે તે બધું કરતા હોય છે, મેકઅપ કરીને સુંદર દેખાતા હોય છે, જાહેરાતોમાં 10 સેકંડમાં સ્ત્રીઓ સુંદર થઈ જતી દેખાય છે, એટલા સમયમાં ભગવાન પણ સુંદર થઈ શકતાં નથી, તો માણસ ઓછો સુંદર હોય તો તે ચિંતાનો વિષય ન બનવો જોઈએ. ખરેખર તો કોઈએ એક્ટર્સ કે એક્ટ્રેસ જેવા થવાની જરૂર જ નથી, સિવાય કે એક્ટ્રેસ કે એક્ટર તેણે ખરેખર થવું હોય. સલમાન કે શાહરુખ કરતાં વધારે સુંદર ને સશક્ત લોકો જગતમાં બીજા ઘણા છે. એને જોઈને જો સલમાન કે આમિર લઘુતા ન અનુભવતા હોય તો સલમાન અને આલિયાને જોઈને યુવાનોએ લઘુતા અનુભવવાની કોઈ જરૂર ખરી?

એ અત્યંત આશ્ચર્યજનક છે કે આજની યુવા પેઢી બાહ્ય ટાપટીપને જ જીવન માની બેઠી છે. સારા દેખાવા એ જેટલી મહેનત કરે છે એટલી એ સાચા દેખાવા ભાગ્યે જ કરે છે. તેનામાં કોન્ફિડન્સ ઓછો છે ને ઓવર કોન્ફિડન્સ વધારે હોવાનો દેખાવ તે કરતી રહે છે, પણ હકીકતે એ ભોંઠી પડે છે ને ઉતાવળિયા નિર્ણયો લઈને અકલ્પ્ય પરિણામો વહોરે છે. આજની યુવા પેઢીમાં હતાશા, નિરાશા વધારે છે, તેણે અગાઉની પેઢીઓ કરતાં વધારે પડકારો ઝીલવાના આવ્યા છે ને તેને કારણે એ પેઢીમાં આત્મહત્યાનું પ્રમાણ પણ વધારે છે. એવું નથી કે આ પેઢીમાં કોઈ જિનિયસ નથી. છે. ઘણા છે, પણ તે એક અંતિમે છે તો બીજા ઘણા સાધારણ છે. એવું દરેક પેઢીમાં વત્તુઓછું રહ્યું છે, પણ ટૂંકે રસ્તે વધુ મેળવી લેવાનું વધારે છે. ગમતા વિષયમાં ઊંડા  ઉતરવાનું, ગંભીરતાથી કોઈ વાતને સમજવાનું વલણ ઓછું જ છે. પ્રશ્નો એને કારણે પણ વધે છે. ચિંતન, મંથન-મનન વગેરેમાં ગંભીરતાથી પ્રવૃત્ત થવાનું આજની પેઢીને ખાસ ફાવતું નથી. તેને બદલે કામચલાઉ રીતે ગણતરીપૂર્વક કે લાભ મેળવવા પૂરતું જ ધ્યાન આપવાનું વલણ ચિંત્ય છે. ગમતી બાબતો માટેની નિસ્બત ને પ્રમાણિકતા નવી પેઢી કેળવતી જાય એટલી અપેક્ષા રાખવામાં નથી લાગતું કે કોઈ ભૂલ થઈ રહી છે …

0

e.mail : ravindra21111946@gmail.com

પ્રગટ : ‘સ્ત્રી સશક્તિકરણ’ નામક લેખકની કટાર, ‘મેઘધનુષ’ પૂર્તિ, “ગુજરાત ટુડે”, 11 સપ્ટેમ્બર 2022

જો આત્મનિરીક્ષણની ટેવ હોય તો સમજાશે કે આપણને કોઈ ગુલામ બનાવવા નવરું ન હતું, પણ સેંકડો વર્ષની ગુલામી ભારતે વહોરી છે તેને માટે વિદેશીઓ છે, તેનાં કરતાં આ દેશની પ્રજા વધારે જવાબદાર છે. વેપાર કરવા આવેલી પ્રજાએ જોયું કે કુસંપી ભારતીયોને ગુલામ બનાવી શકાય એમ છે. એમણે જોયું કે અહીંના રાજાઓ અંદરોઅંદર લડે છે, નાના નાના સ્વાર્થ માટે પ્રજા સંપને હોડમાં મૂકે છે, એકસૂત્રતા નથી, એ બધી બાબતોએ વિદેશી પ્રજાને પગપેસારો કરવા માટેનું મોકળું મેદાન પૂરું પાડ્યું અને એમ સૈકાઓની ગુલામી કરમે ચોંટી.

આ સ્થિતિ સ્વતંત્રતાનાં 75 વર્ષ પૂરાં થવા છતાં બહુ બદલાઈ નથી. લગભગ સાડા છ દાયકા દેશમાં કાઁગ્રેસનું શાસન રહ્યું એ દરમિયાન બહુમતીની અવગણના અને લઘુમતીની આળપંપાળનો ઉપક્રમ જ ‘કેન્દ્ર’માં રહ્યો. એમાં વિધર્મીઓને સારું એવું પ્રોત્સાહન મળ્યું. પરિણામે બહુમતી પ્રજાની વસતિની ટકાવારી ઘટી અને લઘુમતીની વધી. આ સ્થિતિ વધુ વકરી હોત, પણ બહુમતી હિન્દુઓને નસીબે કેન્દ્રમાં ને ગુજરાતમાં ભા.જ.પ.ની સરકાર આવી ને હિન્દુઓ તરફી કેટલીક વાતો અમલમાં આવી. વિધર્મીઓ સામેના વાંધા તીવ્ર બન્યા. આપણા દેશે ચીન, પાકિસ્તાન સાથે યુદ્ધમાં સંડોવાવું પડ્યું. આતંકી હુમલાઓ વધ્યા અને વધુ સંરક્ષણાત્મક પ્રયત્નો પછી પણ આતંકી ભય નિર્મૂળ થયો નથી. લોકોનો ભા.જ.પ.માં ને હિન્દુત્વમાં વિશ્વાસ વધ્યો ને ભા.જ.પ.ની સરકાર બીજી વખત પણ કેન્દ્રમાં આવી. ભા.જ.પી. શાસનમાં એટલું થયું કે લઘુમતી અવાજો પર નિયંત્રણ આવ્યું. ઠેર ઠેર હિન્દુ તહેવારો અને હિન્દુ ધાર્મિક પરંપરાઓ ઉજાગર થઈ અને એમ હિન્દુ ધર્મના પ્રચાર-પ્રસારની મોકળાશ વધી. આજે તો એ સ્થિતિ છે કે હિન્દુ ધર્મનો દેખાવ ને દેખાડો વધ્યા છે.

એક સમય હતો જ્યારે મોગલોએ શાસન દરમિયાન મંદિરો તોડીને મસ્જિદ બનાવી અને હવે રામમંદિરથી માંડીને અનેક મંદિરોને તેની મૂળ સ્થિતિમાં પાછા લાવવાની માંગ ઊઠી છે ને એના કોર્ટમાં કેસ ચાલે છે. એ ઉપરાંત ભા.જ.પ.નો આત્મવિશ્વાસ એટલો વકર્યો છે કે જ્યાં પણ ભા.જ.પ.નું શાસન નથી ત્યાં પણ વિપક્ષોને જોડીતોડીને ભા.જ.પ.નો મહિમા વધારવામાં આવી રહ્યો છે. આજે તો એક જ લક્ષ્ય ભા.જ.પ.નું રહ્યું છે ને તે કોઈ પણ રીતે પોતાની સ્થાપનાનો જ મહિમા કરવો. એને માટે જે કરવું પડે તે કરવાનો તેને વાંધો નથી. આજે તો હવા એવી છે કે ભારત, હિન્દુ રાષ્ટ્ર બનવાની ધારે આવીને ઊભું હોય એમ લાગે. આ સાચું લાગતું હોય તો પણ તે સાચું નથી. આજે પણ ભારત બિનસાંપ્રદાયિક રાષ્ટ્રનો દરજ્જો જ ધરાવે છે. ભારતીય બંધારણ મુજબ તે ધર્મનિરપેક્ષતાને સ્વીકારે છે. એ ખરું કે આજે પણ ભારતમાં હિન્દુઓની બહુમતી છે, છતાં તેનાં દેવીદેવતાઓની અનેક વખત દેશમાં કે વિદેશમાં અવહેલના થતી રહી છે. તેનાં દેવીદેવતાઓનાં ચિત્રો એવી જગ્યાએ મુકાય છે જે હિન્દુઓની લાગણીને દૂભવે. કોઈ દેવી કે દેવતાને ચંપલ પર ચીતરે છે, જેથી તે પગ નીચે આવે. તો, કેટલાક દેવો શરાબની બાટલીઓ પર ચોંટાડાય છે, તો કોઈ વળી મંદિરની મૂર્તિ ખંડિત કરે છે તો કોઈ મંદિરમાં માંસ કે હાડકાં નાખી જાય છે ને એવું એવું તો ઘણું બધું થતું રહે છે. કોઈ વળી પોતાનો ભગવાન જ શ્રેષ્ઠ અને બીજા ભગવાનો નબળા એવું સ્થાપવાનો હલકો પ્રયત્ન કરે છે. કાલના જ સમાચાર છે કે તમિલનાડુના એક પાદરીએ કહ્યું કે ઈશુ ખ્રિસ્ત જ અસલી ભગવાન છે. એવી જ રીતે અન્ય ધર્મના ધર્મગુરુઓ પણ દાવો કરી શકે ને એમ પોતાના ભગવાનને અસલી અને શ્રેષ્ઠ પુરવાર કરી શકે. કોઈ ભગવાનને બીજા ધર્મના ભગવાન સાથે ન હોય એટલી સ્પર્ધા ધર્મગુરુઓને તેમના ભગવાન સંદર્ભે હોઈ શકે છે. આમ તો કોઈ ભગવાન બીજા ભગવાન સાથે સ્પર્ધામાં ન ઊતરે તો પણ ધર્મગુરુઓ ભગવાનોને લડાવી મારે તો આશ્ચર્ય ન થાય.

આવું વિધર્મીઓ તરફથી થાય તે સમજી શકાય, પણ એક હિન્દુ ધર્મી, બીજા હિન્દુ ધર્મીની કે તેનાં દેવતાઓની ટીકા કરે ત્યારે આઘાત જ લાગે. હિન્દુ સનાતન ધર્મે સાકાર અને નિરાકાર ઈશ્વરની કલ્પના કરી છે ને બંનેનું પોતપોતાની રીતે મહત્ત્વ આંકયું છે. પ્રમાણમાં હિન્દુ ધર્મ અન્ય ધર્મોની તુલનાએ વધુ સહિષ્ણુ ગણાયો છે. એ જ કારણે તેણે અન્ય ધર્મીઓનાં આક્રમણો વેઠ્યાં છે. પણ, હવે એ સ્થિતિ છે કે હિન્દુ ધર્મની ટીકા હિન્દુ ધર્મીઓ જ કરીને તેમની વચ્ચે સંપ નથી એના પુરાવા આપી રહ્યા છે. હિન્દુ ધર્મને તોડવા હવે અન્ય ધર્મીઓની જરૂર નથી રહી, એને તો હિન્દુ ધર્મીઓ જ પહોંચી વળે એમ છે.

કારણ ખબર નથી, પણ એક જાણીતા સંપ્રદાયના સંતોએ શિવ અને બ્રહ્મા વિષે હલકી કોટિની ટીકાઓ કરીને સંપ્રદાયના સ્વામીનું મહત્ત્વ વધારવાની ચેષ્ટા કરી છે. એક કાળે દક્ષિણમાં એવું બન્યું હતું કે શૈવ પંથીઓ અને વિષ્ણુ પંથીઓ વચ્ચે તીવ્ર વિરોધ ચાલ્યા કરતો હતો. એ મામલે ત્યાં હત્યાઓ પણ થઈ હતી. અહીં સવાલ એ થાય કે શિવ અને વિષ્ણુ હિન્દુ દેવતાઓ હોય તો એની સ્વીકૃતિ તમામ હિન્દુઓમાં કેમ નહીં? કોઈ વિષ્ણુને માને તો કોઈ ભલે શિવને માને, પણ તેથી હિંસક રીતે એક બીજાની સામે તો ન જ પડાય, છતાં પડે છે. ખબર નહીં, એમ કરવાથી હિન્દુ ધર્મની કેવીક સેવાઓ થાય છે! એક વસ્તુ બહુ સ્પષ્ટ છે કે કોઈ પણ હિન્દુ સંપ્રદાય હિન્દુ ધર્મની અગાઉ સ્થપાયો નથી. દેખીતું છે કે જે તે સંપ્રદાયના સ્થાપક પણ હિન્દુ ધર્મ પહેલાં પ્રગટ્યા નથી. મતલબ કે બ્રહ્મા, વિષ્ણુ ને મહેશ, કોઈ પણ સ્થાપકની પહેલાં મૂળ દેવતાઓ તરીકે હિન્દુ ધર્મમાં સ્વીકૃતિ પામેલા છે. સંપ્રદાયના સ્થાપકને અઢીસો વર્ષ પણ ન થયા હોય ને તે પુરાણના દેવો કરતાં મહાન હોય ને એ દેવો વળી સ્થાપકના દાસ હોય એવું ચિત્ર ઊભું કરવામાં નથી તો સ્થાપકનું હિત સધાતું કે નથી તો હિન્દુ ધર્મનું કોઈ મહત્ત્વ એથી વધે છે. બ્રહ્મા વિષે તો એક સંતે ગંદી અને અભદ્ર ટિપ્પણી કરી છે. તો, બે સંતોએ શિવનું અપમાન કરી સ્થાપકનું માન વધારવાની બાલિશ ચેષ્ટા કરી છે. આમ પણ જે તે સંપ્રદાયના સ્થાપકને મૂળ દેવતાઓ કરતાં મહાન ચીતરવાની રાજ રમતો થતી રહે છે. મંદિરમાં સ્થાપકની મૂર્તિ મોટી ને અન્ય દેવતાઓની મૂર્તિ નાની કરવામાં આવે છે, પણ તેથી નારાયણને તો કોઈ ફેર પડતો નથી કે નથી તો એ સ્થાપક-સ્વામીને કશો ફેર પડતો, પણ એમને નામે કહેવાતા સંતો પોતાની સ્થાપના કરી લેતા હોય છે. પોતાની લીટી લાંબી કરવાનું આવું વલણ સંતોને શોભતું નથી. એ સંપ્રદાયમાં કેટલાક મહાન સંતો થયા જ છે ને દેશવિદેશમાં સંપ્રદાયનો ફેલાવો પણ થયો છે, અનેક મંદિરો તેનાં સ્થાપત્યને કારણે વૈશ્વિક પ્રસિદ્ધિ પામ્યાં છે, આખો સંપ્રદાય સ્થિતિ સંપન્ન છે, પછી કોઈ પણ દેવતાનું અપમાન કરવાની જરૂર જ કેમ ઊભી થાય છે તે નથી સમજાતું. આ અપમાન વિધર્મી નથી કરતો, પણ હિન્દુ ધર્મી જ કરે છે ને તેથી તે વધારે આઘાતજનક છે.

એ ચોક્કસ છે કે આવું કરવાથી જે તે સંપ્રદાય લોકચાહના ગુમાવે છે. છાપ એવી પડે છે કે હિન્દુ જ હિંદુનો વિરોધી છે. આ કમસે કમ હિન્દુઓની તરફેણમાં નથી જતું. મોટે ભાગના હિન્દુઓ પણ એ સમજે છે કે સ્થાપક, મૂળ હિન્દુ દેવો કરતાં મહાન નથી જ, એમનો ક્રમ કોઈ રીતે પણ એ દેવોની નજીકનો પણ નથી, પછી શિવ કે બ્રહ્માની સ્થાપક સાથેની ખોટી ટીકા કે તુલનાનો કોઈ અર્થ ખરો? એનાથી અભણ, ગરીબ પ્રજા થોડો વખત કદાચ છેતરાય, પણ તેથી સંપ્રદાયનું કોઈ હિત સધાતું હોય એવું લાગતું નથી ને સૌથી મહત્ત્વની વાત તો એ કે આવું થતાં હિન્દુ ધર્મમાં માનનારાઓ વચ્ચે જ તડ પડે છે ને એક જ ધર્મના લોકો વચ્ચે વિખવાદ વધે છે. આ ઈચ્છવા જેવું છે? સંપ્રદાયના આવાં ટીકાખોર સંતો કદાચ એવું માનતા હશે કે શિવ કે બ્રહ્મા સંપ્રદાયના દેવતાઓ નથી. નહીં તો એમનું અપમાન કરીને સંતો સ્થાપકનું મહત્ત્વ શું કામ વધારે? પણ એમણે, એ સ્થાપકે શિવ કે નારાયણ વિષે જે કહ્યું છે તે એકવાર જોઈ જવા જેવું છે. એટલું થશે તો તેમને જરૂર સમજાશે કે સ્વામી, નારાયણ કરતાં મહાન નથી.

તો સ્થિતિ આ છે –

આજે પણ હિન્દુઓ વચ્ચે સંપ નથી ને ધર્મ જેવી બાબતમાં પોતાનો જ કક્કો ખરો કરવામાં અંદરોઅંદર લડી મરવાનું જ તેમને વધારે અનુકૂળ આવે છે. ત્યારે, વિદેશીઓએ અને વિધર્મીઓએ આ કુસંપનો લાભ ઉઠાવ્યો, હવે રાજકારણીઓ ઉઠાવી રહ્યા છે. આ રાજકારણીઓ વિધર્મી નથી, તેમ છતાં તેઓ રાજકીય સ્વાર્થમાં એવા ધૃતરાષ્ટ્રો છે કે હિન્દુઓને જ હિન્દુઓ વિરુદ્ધ થતાં અટકાવી શકતાં નથી. કદાચ રાજકારણ અને ધર્મનો એક જ હેતુ બચ્યો છે ને તે છે શોષણ ! એમાં કોઈને કોઈ શરમ, સંકોચ નડતાં નથી ને દુખનું મુખ્ય કારણ એ છે …

000

e.mail : ravindra21111946@gmail.com

પ્રગટ : ‘આજકાલ’ નામક લેખકની કટાર, “ધબકાર”, 12 સપ્ટેમ્બર 2022