આજે દ્વિભાષી કવિ અને ઉર્દૂ સર્જન માટે કેન્દ્રીય સાહિત્ય અકાદમીના એવોર્ડ પ્રાપ્ત કરનાર, પેઈન્ટર જયન્ત પરમારનો જન્મદિવસ છે. કવિને જન્મદિનની સલામ સાથે એમની કવિતા …

ઉર્દૂ દલિત કવિતા

(1)

જાતિ

કાળી માટી પર

પહેરુ છું મેલું ફાટયુંતૂટયું ખમીસ

ને ઊંઘમાં જોવું છું

સોનેરી સપનાં,

હું અમીર જમીનદારનો દીકરો

ગામમાં અકડથી ચાલુ છું

મારું નામ જ કાફી છે

આખી શેરી ઘૂંટણિયે પડે છે

દગડુમાંથી દયા પ્રસાદ થઈ જાઉં છું

કેટલો ખુશ થઈ જાઉં છું

હું સપનામાં

પણ જેવું મારું સપનું તૂટી જાય છે

બધું થઈ જાય છે ઊંધુંચત્તું

નામ બદલું, ગામ બદલું

તો ય હું બચી શકતો નથી

જાતિથી.

જાતિ ત્રોફાયેલી છે

મારા કપાળ પર

જનમોજનમ.

***

(2)

જાતિ 

મારા પૂર્વજોએ લોહીલુહાણ હાથે

શાળાનો પાયો નાખેલો.

શાળાની એકેએક ઈંટમાં

એમના લોહીની ખૂશ્બુ છે.

અભણ હતાં એ

પણ મૂક્યો મને નિશાળે

હું વાંચીલખી શકું

કંઈક બની શકું.

મારા શિક્ષકે મને અંદર જવા જ ન દીધો.

મારે બહાર બેસવું પડ્યું

ધોમ ધખતા તાપમાં

મારી સાથે જાનવર હોઉં એમ વર્ત્યા

હું  અંદર અંદર ઉકળતો હતો.

મારાં સપનાંનું એક એક ફૂલ

કરમાઈ ગયું

મને ગુસ્સો ચડ્યો

મારી જાત પર, મારા કઠોર હાથ પર

શાળાની એકેએક ઈંટમાં

આવે છે મારા લોહીની સુગંધ.

ઉર્દૂ દલિત કવિતા

મારા મોત પછી

જો તેઓ લખશે મારી જીવનકથા

તો એમાં ફક્ત

અંધકારની રણકતી સખત સાંકળ

અપમાન-નફરત- ધુત્કાર

ને ઘેર ઘેર ઠોકર

પીઠ પર ચાબૂકના વાદળી સૉળ સિવાય

બીજું શું મળશે એમને?

મારો જન્મદિવસ માને ક્યાં યાદ હતો?

મેં ક્યારે ફાની દુનિયાથી વિદાય લીધી હતી,

એ જ એક તારીખ લખી હતી

મેં ડાયરીમાં.

એ બે પળ વચ્ચે હું જીવ્યો ને મર્યો કંઇ કેટલી ય વાર.

મારાં મૂળ ચોંટેલાં હતાં જે જમીનમાં

એને મેં પાગલની જેમ પ્રેમ કર્યો.

ઊંઘના વૃક્ષ પર કેટલાં ય ફૂલ ટાંગ્યાં હતાં મેં,

હરેક વાર હાથમાં સુક્કી ડાળીઓ જ મળી.

રોજની જેમ 

સ્વયંને સમજવાની કોશિશ ન કરી.

હું તો હતો ગંદી નીંકનો કીડો માત્ર

જેને કચડી નાખવામાં આવ્યો પગ તળે.

આ તો છે સદીઓ પુરાણા શબ્દોના ટુકડા.

મારી યાતનાઓ ક્યાં સમાવાની હતી

એક કવિતામાં?

ઉર્દૂ દલિત કવિતા

સપનાં જોનારા હાથ

વાંસને સપનું આપે છે

સુંદર સપનાં

વાંસની હોડી

વાંસનાં ફૂલ

વાંસના હાથી, ઘોડા, ઊંટ

વાંસના સૂરજ

ચાંદ

તારા

વાંસનું ટેબલ

ને કલમ, ખડિયો

….

આ જ વાંસ છોલીને

હું બનાવું છું ધજાઓ

ઝળહળ ચમકતી વાંસની ધજાઓ

ચાનો કપ ધોનારા હાથોમાં

થાકેલા ઘોડા ગણનારાના હાથોમાં

ગૂની ડોલ માથે મૂકતા હાથોમાં

અછૂતના કાળા હાથોમાં

વાંસની ધજાઓ ચમકી ઉઠશે

પેલા તેત્રીસ કરોડ દેવતાઓ સામે!