OPINION

ઘાસ

સુરેશ જાની
19-05-2015

સામે દૂર આંખોને ઠંડક આપતું, લીલીછમ્મ ધરતીનું મનોહારી દૃષ્ય છે. તમે કલ્પનાની પાંખે ઊડીને તેની નજીક ને નજીક જતા જાઓ છો. પ્રતિ ક્ષણ તે લીલો પટ્ટો મોટો ને મોટો થતો જાય છે. તમારું ક્ષિતિજ આ લીલી ઝાંયથી ઘેરાવા માંડે છે. હવે તમારી ચારે બાજુ આ લીલો રંગ છવાઈ જાય છે.

જેમ જેમ આ લીલાશ નજીક આવતી જાય છે; તેમ તેમ તમે નાના ને નાના થતા જાઓ છો. એ હરિયાળીની ઠંડકમાં તમને તમારા સંકોચાતા કદનો ખ્યાલ જ આવતો નથી. હવે તમે ચારે બાજુ આ હરિયાળીની વચ્ચે ઘેરાઈ ગયા છો. તમને હવે લીલા સિવાય બીજો કોઈ રંગ દેખાતો નથી. ઘાસનાં તણખલાં હવે વિશાળ નાળિયેરીનાં પાન જેવાં લાગી રહ્યાં છે. તમે એક જંતુની જેમ તેની ઉપર બેસી તેની ઠંડકનો સ્પર્શ માણી રહ્યા છો. તમારું જગત હવે લીલું છમ્મ બની ગયું છે. પરીકથામાં માણેલા મધુર વિશ્વની અંદર તમે મહાલી રહ્યા છો. ઈડનનો બગીચો તમારી ચારેપાસ હેલ્લારા મારી રહ્યો છે. આ લીલા સાગરના લીલ્લોળે હીલ્લોળે તમારા દિલમાં ય અપરંપાર આનંદનો મહાસાગર ઘૂ ઘૂ કરતો ઘૂઘવી રહ્યો છે. તમે આ આનંદના સાગરમાં ડૂબી જવા, તેની સાથે એકાકાર બની જવા લાલાયિત બની ગયા છો. તમારા ઉત્સાહને પ્રતિધ્વનિત કરતો મંદ મંદ સમીર આ લીલા સાગરને હિંચોળી રહ્યો છે.

અને તમે એક ઠેકડો ભરીને એ લીલાંછમ્મ પાનની અંદર કૂદકો મારો છો. બાજુમાંથી એક વિશાળ નળીમાંથી પાનના કણકણને જીવન સિંચતાં પાણીની નદી વહી રહી છે. લીલાં લીલાં અસંખ્ય કણ સૂર્યના કિરણોથી તપ્ત બની ફૂલી અને સંકોચાઈ રહ્યાં છે; શ્વસી રહ્યાં છે. હરેક શ્વાસે નળીમાંથી પાણી તેમની અંદર પ્રવેશે છે. અને હરેક ઉછ્વાસે તે કણે બનાવેલું મિષ્ટ પકવાન પાણીની સાથે પાછું જાય છે. તમે પાનના હરેક શ્વાસની સાથે તાદાત્મ્ય અનુભવી રહ્યા છો. જીવનનો એ ધડકતો, ફરકતો રાસ તમારા જીવનતાલની સાથે એકતાલ બનવા માંડે છે.

અને આ આનંદનો તીવ્રતમ અનુભવ કરવા તમે હવે બીજો ઠેકડો મારીને એક કણની અંદર પ્રવેશો છો.

અને આ શું? અહીં તો કોઈ ઠંડક જ નથી, બધી શિતળતા વિદાય લઈ ચુકી છે. ગરમ ગરમ ભઠ્ઠીની અંદર તમે શેકાઈ રહ્યા છો. અહીં તો બાળી નાંખે તેવા જલદ તેજાબ ધખધખી રહ્યા છે. તમારા સમગ્ર હોવાપણાંને ગ્રસીને ઓહીયાં કરે તેવી પાનના એ કણની હોવાપણાંની ચિરંતન ભૂખ તમારો કોળિયો કરવા આતુરતાથી તમારી તરફ ધસી રહી છે. એ તેજાબના સાગરની મધ્યમાંથી કોઈક અજાણ્યું જીવન પોતાના અસ્તિત્વ સિવાયના બીજા કોઈ ખયાલ સિવાય, તમારા પ્રાણને ઝબ્બે કરવા આદેશો આપી રહ્યું છે.

તમે એકદમ ગભરાઈને પારોઠનાં પગલાં ભરવા માંડો છો. પણ તમે હવે સાવ અસહાય છો. નાના બનવાની આ પ્રક્રિયા અપરિવર્તનશીલ છે. તમે હવે પાછા તમારા અસલી રૂપમાં નથી આવી શકતા. તમે આ કેદમાંથી ભાગવાનો મરણિયો પ્રયત્ન કરો છો. પણ બહારથી કુમળી અને હરિત લાગતી એ કણની ક્રૂર દિવાલ હવે પોલાદ જેવી બની ગઈ છે. તમે આ કેદમાં થોડીક જ સેકંડો દૂર રહેલા તમારા અંતની નજીક ને નજીક ખસી રહ્યા છો. એ કાળઝાળ તેજાબ તમને ઘેરી વળે છે. એક જ ક્ષણ અને તમે પણ એ ક્લોરોફિલ બની જવાના છો.

——————————————————————————-

અને તમે પસીને રેબઝેબ, આ દિવાસ્વપ્નમાંથી સફાળા ઝબકીને જાગી જાઓ છો.  સામે દૂર એ જ હરિયાળી ફરી પાછી વિલસી રહી છે.

જીવનનું સૌદર્ય શું અને જીવનની ક્રૂરતા શું, એ બધાં સત્યો તમને હવે સાવ નગ્ન રીતે સમજાઈ ગયાં છે. સત્ય બહુ જ કડવું હોય છે; સત્ય બહુ જ અસહ્ય હોય છે; સત્ય બહુ જ કઠોર હોય છે – એ સત્ય સમજી ‘તમારા સત્યશોધનના ધખારા પર પૂર્ણવિરામ મુકવું કે કેમ?’ તેવું તમે વિચારતા થઈ જાઓ છો.

અને આ મામલામાં વધુ ઊંડા ઊતરવા કરતાં ‘આજની ઘડી રળિયામણી’ના તમને મળેલાં મહામૂલ્ય રત્ન જેવાં જીવનસૂત્ર અને જીવનશૈલીમાં તમારો વિશ્વાસ હવે દૃઢ બની ગયો છે.

વિજ્ઞાન અને ફિલસૂફીનો સમન્વય કરતી ‘સત્ય’ વિશેની આ કલ્પના અમેરિકાની એક શાળામાં દીકરીના દીકરાની રાહ જોતાં સૂઝી હતી; અને મારી પોતાની પસંદ રચનાઓમાંની એક છે. મારા બ્લોગ ‘સૂરશાધના’ પર ૨૦૦૮ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૦૮ માં આ કલ્પના પ્રકાશિત કરી હતી. [https://gadyasoor.wordpress.com/2008/02/06/life-3/ ]

એકાદ વર્ષ પહેલાં ‘કોડિંગ’ની વિનામૂલ્ય સવલત આપતી એમ.આઈ.ટી.(બોસ્ટન)ની વેબ સાઈટ ‘Scratch’ની જાણ થતાં, તેમાં થોડુંક ખેડાણ કર્યું હતું. એમાં થોડોક મહાવરો થતાં આ કલ્પનાને દૃષ્ય રૂપ આપવા મન થયું હતું. એ પ્રોજેક્ટ ‘અહાહા! અરેરે!’ આ રહ્યો.

https://scratch.mit.edu/projects/23256205/

જો ‘ઓપિનિયન’ પર શક્ય હોય, તો આ પ્રોજેક્ટ ‘Embed’ પણ કરી શકાશે. તે માટેનો કોડ આ છે –

સઘળું, સતત, સદા પરિવર્તનશીલ હોય છે – એ ભાવને આ કલ્પના અનુમોદન આપે છે. પરિવર્તનની એ પ્રક્રિયાને ‘રંગ રંગ વાદળિયાં’ નામના બીજા એક પ્રોજેક્ટમાં દૃષ્યરૂપ આપ્યું હતું. એ પ્રોજેક્ટ આ રહ્યો.

https://scratch.mit.edu/projects/24454950/

અને તેને Embed’   કરવાનો કોડ આ છે.

‘Scratch’ બાબત જાણકારી મેળવવા ….

https://scratch.mit.edu/about/

e.mail : [email protected]

Category :- Opinion Online / Opinion

એક સંવાદ : પ્રાઇમસ મૉડલ

જયંતી પટેલ
19-05-2015

પ્રાઇમસ : આપ જાણતા હશો તેમ, રસોઈ માટે ગૅસના આગમન પહેલાં, કેરોસીનથી ચાલતા પ્રાઇમસનું ચલણ હતું. સરળતાથી હેરફેર કરી શકાય તેવું સાધન ઘર ઉપરાંત લારી-ગલ્લાં તથા નાની-મોટી ઑફિસોમાં પણ ચા-નાસ્તો બનાવવા બહોળા પ્રમાણમાં વપરાતું. તેમાં નીચે કેરોસીન ભરવાની ટાંકી અને હવા ભરવાનો પંપ, વચ્ચેના ભાગમાં બર્નર, જેમાં પ્રવાહી તથા તે ગરમ થતાં જ્વલનશીલ વાયુ આવે તેવા છિદ્રોવાળું લવિંગ લગાવેલું રહેતું. ઉપર તપેલી, તાવડી વગેરે મૂકી શકાય, તેવી જાળીની રચના હતી.

હવે આગળ ...

પ્ર. રાજકીય સત્તા હાંસલ કરવા માટેની તમારી વ્યૂહરચના તમને કેવી રીતે સૂઝી ?

ન. ચા બનાવવાની મારી સાધના દરમિયાન પ્રાઇમસ સળગાવતાં.

પ્ર. વિગતથી સમજાવશો ?

ન. પ્રાઇમસ ચાલુ કરતાં પહેલાં પંપ મારવો પડે.

પ્ર. બરાબર

ન.  પંપ મારી થોડું કેરોસીન બર્નરની વાટકીમાં કાઢવું પડે. પણ લવિંગમાં ભરાયેલો કચરો રુકાવટ કરતો હોય, તો પીન મારી તેને દૂર કરવો પડે.

પ્ર. દાખલા તરીકે ચાલુ સત્તાધીશ કે અન્ય અડચણકર્તા વ્યક્તિઓ.

ન. પછી, વાટકીમાંના કેરોસીનને સળગતી દીવાસળી ચાંપો.

પ્ર. એટલે ભડકો થાય.

ન. બર્નરને ગરમ કરવા તે જરૂરી છે.

પ્ર. સમાજમાં ભડકો એટલે હિંસાખોરી ?

ન. આ તો પ્રક્રિયાના તબક્કા છે. પછી પંપ મારી હવાનું દબાણ વધારી પ્રાઇમસ ભમભમાવો.

પ્ર. એટલે કે લોકોના મનમાં હવા ભરી ભરમાવવા ?

ન. બધી ચોખવટ કરવી જરૂરી નથી.

પ્ર. પ્રાઇમસ તો ભમભમાવ્યો. હવે, ચા બનાવવાની.

ન. હવે, તપેલીમાં દૂધ અને પાણી ભેગાં કરો.

પ્ર. એટલે કે નીરક્ષીરવિવેક જાળવ્યા વિના, સાચા-ખોટાની ભેળસેળ ?

ન. ભાઈ તમે તો બહુ અર્થ તારવો છો.

પ્ર. તેમાં થોડું ગળપણ પણ નાંખવું પડશેને ?

ન. હાસ્તો. લોકોના ગળે ઊતરે તેવું તો કરવું પડેને ?

પ્ર. હવે, શું ઉમેરવાનું ?

ન. થોડો તમતમતો (ભાષણ જેવો) ગરમ મસાલો, ચાની પત્તી કે ભૂકી.

પ્ર. અને, તેને બરાબર ઉકાળવાના (ઉશ્કેરવાના).

ન. કડક ચા બને પણ કડવી ના થઈ જાય, તેનું ધ્યાન રાખવું પડે.

પ્ર. ક્યારેક પ્રાઇમસ ભભકભભક થતો હોય છે.

ન. હા, શક્તિના સ્રોત જેવા કેરોસીનમાં કચરો કે પાણી જેવાં ઉધમાતિયાં કે અળવીતરાં તત્ત્વોને કારણે એવું બને. તેમના બકવાસને સહી લેવા પડે.

પ્ર. ચા ઊકળ્યા પછી ?

ન. તપેલી ઉતારતાં આપણા ઉપર ના પડે તેનું પણ ધ્યાન રાખવું પડે. પછી, ચાને ગાળી લેવાની.

પ્ર.  ચા ગાળતાં વધેલા કૂચા -

ન. રસકસ નિતારી લીધા પછી તેને કચરાપેટીમાં જ પધરાવવાના હોયને.

પ્ર. હવે કામના ના રહેલા સાથીઓ માફક.

ન. તેમને વેંઢારવાનો કોઈ અર્થ ખરો ?

પ્ર. પ્રાઇમસમાં હવા ભરવાનો પંપ ક્યારેક લપટો પડી જતો હોય છે.

ન. ત્યારે વાઇસર, બદલવું પડે.

પ્ર. એટલે કે કોઈ ઘસાઈ ગયેલા ઢીલાપોચા નેતાને દૂર કરવા પડે.

ન. હં.

પ્ર. તમારો પ્રાઇમસ અમુક ભાગમાં સળગતો નથી.

ન. તેના રિપૅરિંગની જવાબદારી એક નિષ્ણાંત વ્યક્તિને સોંપી છે.

પ્ર. તમારા પ્રાઇમસમાં હવાનું દબાણ ઘડાટવાની ચાકી દેખાતી નથી. પરિણામે, બહુ હવા ભરતાં પ્રાઇમસ ફાટે ખરો ?

ન. ક્યારેક એવું પણ બને.

સૌજન્ય : “નિરીક્ષક” 16 મે 2015, પૃ. 20

Category :- Opinion Online / Opinion