OPINION

અમે બંને એકબીજાના ચાહક હતા. અમારો પરસ્પરનો સ્નેહ વર્ષો સાથે રહેવાથી વધ્યો હતો જેની લોકો માટે કલ્પના કરવી મુશ્કેલ હતી

તેમની જવાબદારીઓ વ્યાપક હતી અને ચિંતાઓ પણ અનેક હતી. પરિણામે મેં જોયું કે, તેઓ ઝડપથી ઉંમરમાં મોટા થતા હોય તેવું જણાતું હતું. જ્યારે શરણાર્થીનો પ્રશ્ન આવ્યો ત્યારે કોઈપણ જાતના કંટાળા કે થાક વિના તેમના પ્રશ્નો ઉકેલી આપ્યા.

નહેરુજીનું વ્યક્તિત્વ એવું હતું કે જ્યાં વિશ્વના અગ્રણી લોકો એકત્ર થયાં હોય ત્યાં તેમની નોંધ લેવાતી હતી

હું અને જવાહરલાલ બંને કોંગ્રેસના સહકાર્યકરો હતા, આઝાદીની લડતના સૈનિકો હતા. કોંગ્રેસની કારોબારી સમિતિમાં સાથી હતા અને અન્ય અનેક કોંગ્રેસ સંગઠનોમાં સાથે હતા. વિશાળ દેશના વહીવટનો બોજો અમારા શિરે લાદીને અમારા મહાન સ્વામી જતા રહ્યા. તેમના અમે સમર્પિત અનુયાયીઓ હતા. અનેક સમસ્યાઓ સામે લડવાનું હતું. તેમનું કોઈ માર્ગદર્શન નહોતું. અમે બંને ખૂબ જ ઘનિષ્ઠ હતા અને અનેક ક્ષેત્રે સાથે વિવિધ પ્રવૃત્તિઓ હાથ ધરેલી. પરિણામે અમે બંને એકબીજાના ચાહક હતા. અમારો પરસ્પરનો સ્નેહ વર્ષો સાથે રહેવાથી વધ્યો હતો જે લોકો માટે કલ્પના કરવી મુશ્કેલ હતી. અમે બંને જ્યારે અલગ હોઈએ ત્યારે એકબીજાને કેટલા ગુમાવતા હોઈએ કે મુશ્કેલીમાં એકબીજાની સલાહ અનેક સમસ્યાઓના ઉકેલ લાવવા માટે અસમર્થ હોઈએ. આ સામીપ્ય, નિકટતા અને બંધુત્વએ એવી પરિસ્થિતિ સર્જી કે તેને જાહેરમાં કેવી રીતે પ્રશંસા મળે તે મારે જોવું રહ્યું, પણ તે રાષ્ટ્રના આદર્શ હતા, લોકોના નેતા હતા અને દેશના વડા પ્રધાન હતા. સમૂહના હીરો હતા. તેમની કારકિર્દી સર્વોત્તમ હતી. તેમણે મેળવેલી સિદ્ધિઓ ખુલ્લા પુસ્તક સમાન હતી અને તે પણ એવી કે મારા અભિનંદનને કોઈ સ્થાન નહોતું.

તેઓ સ્વચ્છ અને મક્કમ લડવૈયા હતા. હંમેશાં તેઓ પરિશ્રમપૂર્વક સીધી લડત વિદેશી સરકાર સામે લડ્યા. તેમણે તેમની ત્રીસીની શરૂઆતમાં ઉત્તરપ્રદેશમાં ખેડૂતોના આંદોલનના સંગઠક તરીકે જોમ મેળવ્યું. અહિંસાની લડતના સંપૂર્ણ વિજ્ઞાન અને કળા તેમ જ સંપૂર્ણ જાણકારી તેમણે હાંસલ કરી. તેઓ સંવેદનશીલ માનસિકતા ધરાવતા હતા. અન્યાય સામે નફરત હતી. પરિણામે ગરીબી સામેની લડાઈમાં ગરીબો પ્રત્યે તેમની હમદર્દી હતી. તેમણે તેમનું હૃદય અને આત્મા બંને ખેડૂતોને પડતી મુશ્કેલી નિવારવાની લડતમાં હોમી દીધા. તેમની પ્રવૃત્તિઓનો વ્યાપ વધ્યો અને તેઓ એક મહાન સંસ્થાના મૂક આયોજક બની રહ્યા અને તેને આપણે સૌ કોઈએ સમર્પિતતા તરીકે સ્વીકાર્યું. તેમનામાં આદર્શવાદ ખૂબ જ હતો. 

તેઓ જીવનની કળા અને સૌંદર્યના પૂજારી હતા તેમ જ અન્યને પ્રેરણા આપવાની તેમનામાં અનંત સક્ષમતા હતી અને વ્યક્તિત્વ એવું હતું કે જે વિશ્વના અગ્રણી લોકો એકત્ર થયા હોય ત્યાં પણ તેની નોંધ લેવાતી અને આમ જવાહરલાલ તબક્કાવાર રાજકીય નેતા બન્યા. વિદેશોના પ્રવાસમાં તેમના બીમાર પત્નીએ તેમનામાં ભારતીય રાષ્ટ્રીયતાના અભિગમને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તર સુધી લઈ જવા પ્રેરણા આપી. તેમના જીવનમાં આ આંતરરાષ્ટ્રીય તબક્કાની શરૂઆત હતી. તેમનું ચરિત્ર અને આંતરિક તેમ જ વૈશ્વિક સમસ્યાઓ પ્રત્યેનો અભિગમ નોંધપાત્ર રહ્યો. ત્યારથી જવાહરલાલે ક્યારે ય પાછું વળીને જોયું નથી. તેઓ ભારત અને વિદેશમાં એક મહાન નેતા તરીકે ઉપસી આવ્યા. વિચારો પ્રત્યેની તેમની નિષ્ઠા અને તેમના દૃષ્ટિકોણ તેમ જ સ્પષ્ટ દીર્ઘદૃષ્ટિને કારણે તેઓ દેશ અને વિદેશમાં લાખો લોકોના લાડીલા બની રહ્યા. આઝાદી પૂર્વેની આવી ઉજ્જવળ પરિસ્થિતિ તેમ જ તમામ અનુકૂળ સ્થિતિને કારણે આપણા માટે તેઓ માર્ગદર્શક દીવાદાંડી બન્યા અને ભારત એક પછી એક કટોકટીમાં સપડાયું ત્યારે તેમણે માર્ગદર્શન કર્યું. આપણી આઝાદીમાં તેમણે સિદ્ધિઓ મેળવી. તમામ ક્ષેત્રો અને વર્ગોમાં એક નેતા તરીકે તેમણે લોકોનો વિશ્વાસ સંપાદિત કર્યો. મારા સિવાય તેમને આ રીતે કોઈ ઓળખતું નથી. તેમણે દેશ માટે છેલ્લા બે વર્ષમાં ખૂબ જ કઠિન શ્રમ કર્યો હતો. તેઓ વડા પ્રધાન હતા. પરિણામે તેમની જવાબદારીઓ વ્યાપક હતી અને ચિંતાઓ પણ અનેક હતી. પરિણામે મેં જોયું કે, તેઓ ઝડપથી ઉંમરમાં મોટા થતા હોય તેવું જણાતું હતું. જ્યારે શરણાર્થીનો પ્રશ્ન આવ્યો ત્યારે કોઈપણ જાતના કંટાળા કે થાક વિના તેમના પ્રશ્નો ઉકેલી આપ્યા. કોમનવેલ્થ પરિષદોમાં તેઓ અગત્યની ભૂમિકા ભજવતા હતા. વિશ્વસ્તરે પણ તેમણે અગ્રણી ભૂમિકા ભજવી હતી. તેમ છતાં જવાહરલાલે તેમની મૂળ યુવા છબિ જાળવી રાખી. સ્વભાવમાં હંમેશા સંતુલન જાળવ્યું. તેઓ તાલીમ પામેલા બુદ્ધિજીવી હતા. તેમના સ્વભાવમાં ક્યારે ય ઉગ્રતા ગમતી નહોતી, સત્ય પ્રત્યેનો તેમનો પ્રેમ અને વિલંબ પ્રત્યે નારાજગી નોંધપાત્ર હતા. કોઈ પણ પ્રશ્નના ઝડપી નિકાલમાં માનતા હતા. તેઓ વિલંબ, આળસ અને અનિચ્છા પસંદ કરતા નહોતા. 

ઉંમરમાં હું જવાહરલાલ કરતાં મોટો હોવાથી મને તેને સલાહ આપવાનો વિશેષાધિકાર હતો. વહીવટી અને સંગઠનાત્મક ક્ષેત્રમાં તેણે જે સમસ્યાઓ સામે લડત આપી ત્યારે મેં તેને માર્ગદર્શન પણ આપ્યું અને તે હંમેશાં માર્ગદર્શન મેળવવા તત્પર રહેતા. પૂછતા પણ ખરા. કેટલાક હિત ધરાવતા તત્ત્વોએ વિપરીત છાપ ઊભી કરવાનો પ્રયાસ પણ કર્યો, પણ અમે સાથે કાર્ય કર્યું અને જીવનના અંત સુધી ઘનિષ્ઠ મિત્ર સહયોગી અને પરસ્પરની વિચારસરણીને અનુકૂળ થઈને સમય પ્રમાણે કાર્ય કર્યું તેમ જ પરસ્પર દરેકની સલાહ સ્વીકારી. જરૂર પડયે માર્ગદર્શન પણ મેળવ્યું. અમારો પરસ્પરનો વિશ્વાસ પણ ગજબનો હતો. તેમની ઉંમર અને પીઢતા વધી તેની સાથે સ્વભાવ પણ બદલાયો. ઘરમાં બાળકો અને વડીલો સાથે તેઓ એક પરિવારના અંગત સભ્ય તરીકે વ્યવહાર કરતા. તેઓ હંમેશાં તરોતાજા રહેતા તેનું કારણ આ જ હતું. 

આમ તેમની મહાનતા અને બહુવિધ વ્યક્તિત્વ વિશે શબ્દોમાં વાત કરવી અશક્ય છે. તેમનું વ્યક્તિત્વ અને ચારિત્રિક વિશેષતાઓ વર્ણવી શકાય તેમ નથી. તેમના વિચારો ખૂબ જ ગહન હતા. તેમની નિષ્ઠા પારદર્શી હતી. તેઓ ધર્મ, જાતિ વગેરેમાં માનતા નહોતા. આજે તેમના જન્મની હીરક જયંતી પ્રસંગે તેમની સિદ્ધિઓને બિરદાવતાં તેમણે જે સ્વતંત્ર ભારત માટે કર્યું તે બધું જ શબ્દોમાં કહેવું શક્ય નથી. આ રાષ્ટ્ર માટે અને તેમના આદર્શોને આગળ ધપાવવામાં ભવિષ્યમાં અનેક વિષમ પરિસ્થિતિઓ સામે લડીને સિદ્ધિઓ મેળવે તેવી હાર્દિક શુભેચ્છા. 

(નોંધ : પંડિત નહેરુના જન્મદિવસની હીરક જંયતી પ્રસંગે સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલે ૧૪ ઓક્ટોબર, ૧૯૪૯ના રોજ લખેલ પત્ર).

(સૌજન્ય : “સંદેશ”, 06 નવેમ્બર 2013)

http://www.sandesh.com/article.aspx?newsid=2881892

----------------

'Only I know how much Nehru toiled for India'

Suddenly the country has been completely taken over by a storm of discussion over the relationship between India’s first home minister Sardar Vallabhbhai Patel and first prime minister Jawaharlal Nehru, largely engineered by some of the major parties in an apparent political move as the crucial general elections draw closer.

Bharatiya Janata Party’s prime ministerial candidate Narendra Modi said last week that “every Indian still regrets that Sardar Patel did not became the first prime minister”. The comments that were made in Prime Minister Manmohan Singh’s presence did not go down well with the ruling Congress, which quickly reacted that Modi was “brazenly trying to usurp Patel’s rich legacy for political propaganda”, questioning “whether Modi agreed with Patel’s view on RSS”.

Modi rebutted that “India needed Patel’s secularism, not vote-bank secularism” while addressing the gathering at the stone-laying ceremony of the world’s tallest statue of Sardar Patel in Kevadiya, Gujarat.

On Tuesday, BJP patriarch L K Advani raked up another controversy when he alleged, quoting a book, that Nehru called Sardar Patel a “total communalist” when the latter suggested that army be sent to take over a defiant Hyderabad State after Independence.

There may certainly have been some differences between the two stalwarts; however, it will be nothing short of trivialisation if we blindly adhere to the theory of single dimensional antagonistic relationship that Patel and Nehru shared, as is being proclaimed by some parties.

It is in this context that we reproduce an appreciation article that Sardar Patel wrote on October 14, 1949, a month before Nehru’s 60th birthday for Abhinandan Granth, where he heaped praises on Nehru’s merits and also went on to elaborate the deep ties he shared with him.

Excerpts from the article:

“Jawaharlal and I have been fellow-members of the Congress, soldiers in the struggle for freedom, colleagues in the Congress Working Committee, and other bodies of the Congress, devoted followers of the Great Master who has unhappily left us to battle with grave problems without his guidance, and co-sharers in the great and onerous burden of administration of this vast country. Having known each other in such intimate and varied fields of activity we have naturally grown fond of each other; our mutual affection has increased as years have advanced, and its is difficult for people to imagine how much we miss each other when we are apart and unable to take counsel together in order to resolve our problems and difficulties.

… Gifted with an idealism of high order, a devotee of beauty and art in life, and equipped with an infinite capacity to magnetize and inspire others and a personality which would be remarkable in any gathering of world’s foremost men, Jawaharlal has gone from strength to strength as a political leader.

... It was, therefore, in the fitness of things that in the twilight preceding the dawn of independence he should have been our leading light, and that when India was faced with crises after crises, following the achievement of our freedom, he should have been the upholder of our faith and the leader of our legions. No one knows better than myself how much he has laboured for his country in the last two years of our difficult existence. I’ve seen him age quickly during that period, on account of the worries of the high office that he holds and the tremendous responsibilities that he wields.

… As one older in years, it has been my privilege to tender advice to him on the manifold problems with which we have been faced in both administrative and organizational fields. I have always found him willing to seek and ready to take it. Contrary to the impression created by some interested persons and eagerly accepted in credulous circles, we have worked together as lifelong friends and colleagues, adjusting ourselves each other’s advice as only those who have confidence in each other can.

… It is obviously impossible to do justice to his great and pre-eminent personality in these few condensed words. The versatility of his character and attainment at once defy delineation. His thoughts have sometime a depth which it is not easy to fathom, but underlying them to all is a transparent sincerity and a robustness of youth which endear him to everyone without distinction of caste and creed, race or religion”.

Click HERE to read the full text of Sardar Patel’s appreciation article on Jawaharlal Nehru

(Image: A 1947 photograph of Jawaharlal Nehru with Sardar Vallabhbhai Patel)

Photograph Courtesy: Wikimedia Commons

courtesy : http://www.rediff.com/news/special/only-i-know-how-much-nehru-toiled-for-india/20131105.htm

Category :- Opinion Online / Opinion

તૂ પ્યાર કા સાગર હૈ

મધુ રાય
26-10-2013

તમે દભોલકર માર્ગના પેન્ટહાઉસ એપાર્ટમેન્ટમાં પગ મૂકો, જૂતાં ઉતારો ત્યારથી તતડામણી શરૂ થાય છે, ‘મોડા મોડા આવો છો!’ તમે ટેક્સી, ટ્રાફિક એવું બોલવા જાઓ ત્યાં તોપચી બોજો ગોળો છોડે છે, ‘વેપુલભાઈના પેપરમાં તારો લેખ વાંચ્યો,’ જે બયાન કરતાં કોઈ છૂપો ગુનો પકડાયાના આરોપની જેમ બોલાય છે. તમારા ખભે હાથ, પછી તમારા હાથમાં બ્લેક લેબલનો પ્યાલો, ‘તેં ગુજરાતી ફોન્ટ બનાવ્યા, પછી શું કર્યું, ભાષા માટે?’ રતિદાદાના કાન અને આંખ ક્ષીણ થતાં ગયાં છે, મોટેથી બોલે છે અને તમારે પણ બૂમ પાડીને જવાબ આપવાનું થાય છે તેથી—ઝડતીનો, આરોપોનો પીરિયડ પૂરો થયા પછી પણ— સામાન્ય વાતચીત તકરાર જેવી લાગે છે. રતિદાદા ઇકારના સ્થાન એકાર બોલતા હોય એવું સંભળાય છે, વેપુલભાઈ, જેવન, સામાજેક. પોતાનો બિઝનેસ કુશળતાપૂર્વક પૃથ્વીના ચારે ખૂણે ને દશે દેશાઓમાં ફેલાવી, ફૂલેલો ફાલેલો કારોબાર પોતાની લૂમે ઝૂમે ઝૂમતી લીલી વાડીને સોંપી રતિદાદા આરંભે છે જાહેર જીવનના, જૈન ધર્મની સંસ્થાઓના, સામાજિક કાર્યોના આદિ શ્રીમન્તોને પરિચિત ભ્રમણકક્ષાઓના રાઉન્ડ. અને ઊતરતી વાનપ્રસ્થ અવસ્થાએ રતિદાદા ફરી પ્રેમમાં પડે છે : જગતમાં પ્રવેશલા એક નવા કૌતુક મેકિનટોશ સાથે! પોતાની લંડન ઓફિસમાં કર્મચારીઓ અને ધબધબતા વાણિજ્યપ્રવાહોની મધ્યે એક નિર્લેપ દ્વીપ જેવા કમરામાં રતિદાદા મેકિનટોશ સાથે રમણ કરે છે. ઓફિસનું કોઈ ખલેલ કરતું નથી, દાદાને ગમતી પ્રવૃત્તિ મળ્યાનો આનંદ તેમના પરિવારજનોને છે. વિન્ડોઝનો જન્મ હજી થયો નથી, મેકિનટોશ એકમાત્ર યૂઝર ફ્રેન્ડલી કમ્પયુટર છે. દાદાને જલસો પડે છે લેખો કાગળો, નોંધો વગેરે મેક ઉપર લખવાનો, પણ બધું અંગ્રેજીમાં?

અચાનક એમના દિમાગમાં કૌંધે છે, આના ઉપર બીજી ઘણી ભાષાઓમાં લખાય છે તો ગુજરાતીમાં લખાય કે નહીં? દાદા મેકિનટોશને અને માઇક્રોસોફ્ટને તતડાવે છે, ગુજરાતી ફોન્ટ કેમ નથી મૂક્યા? દરમિયાન પૂનામાં ભારતીય લિપિ કમ્પયુટર ઉપર મૂકવાનાં સંશોધન ચાલે છે ત્યાં, અને રતિદાદાનાં દુનિયાભરમાં જ્યાં જ્યાં થાણાં છે ત્યાં ત્યાં ગુજરાતી ફોન્ટની તપાસ ચાલે છે. એ ક્રમે લોસ એન્જલસના એક લલ્લુએ મેક માટે વલ્લભ ફોન્ટ બનાવ્યાનું જાણી તેનો સંપર્ક કરે છે, અને ગગનવાલાના જીવનમાં એક ઐતિહાસિક મોડ આવે છે, તથા ‘બીજાં ગુજરાતી કીબોર્ડ કરતાં તારું કીબોર્ડ સહેલું છે’, અને (ગગનવાલાને માનવું ગમે છે કે,) તે શબ્દો સાથે ગુજરાતી ભાષાના ઇતિહાસમાં કમ્પયુટર પ્રવેશનો પ્રથમ પેરેગ્રાફ રચાય છે.

રતિદાદા વલ્લભ ફોન્ટ ખરીદે છે, અને એમના નાયગ્રા જેટલા ઉત્સાહ અને આર્થિક સ્નાયુબળવડે ગુજરાતનું ગગન ગજવે છે. દાદા ગગનવાલાને તતડાવે છે, હવે ગુજરાતી સ્પેલચેકર ક્યારે બનાવી આપેશ? ગગનવાલાની પહોંચ એટલી નથી તો દાદા અન્ય ભાષાવિજ્ઞાનીઓ અને કમ્પયુટરપટુઓના કોલર ઝાલે છે, વલ્લભ કીબોર્ડ સાથે બીજા ફોન્ટ બનાવરાવે છે, હવે ડિક્શનેરી બનાવો! 

દરમિયાનમાં વિશ્વમાં વિન્ડોઝ આવે છે, અને વિન્ડોઝ, લેઝર પ્રિન્ટરની શોધ થતાં ટપકી ટપકીવાળા ડોટ મેટ્રિકસ ફોન્ટ પછી ટેક્નોલોજીના હનુમાન કૂદકાથી છપાઈ માટે ઉપયુક્ત પોસ્ટસ્ક્રિપ્ટ, ટ્રુટાઇપ. યુનિકોડના ફોન્ટના બ્યુગલપ્રવેશથી ઇન્ટરનેટનો કિંગકોંગ જગતભરમાં ટાઇપ ફાઉન્ડ્રીઓની, ફોટોટાઇપસેટિંગની ડોકી મરડે છે, અને રતિદાદાનો ઉત્સાહ એક પછી એક નવી શોધોનો લાભ લેતાં લેતાં નવાં નવાં કમાડ ઉઘાડે છે. સન ૧૯૮૪થી અનાયાસ શરૂ થયેલી બાળસહજ કૌતુકભરી ભાષાઝુંબેશ ૨૦૦૬માં સોળે કળાએ વિશ્વ સામે આવકારના બાહુ ફેલાવે છે. ઇન્ટરનેટ ઉપર ગુજરાતીલેક્સિકોનડોટકોમ સ્વરૂપે ગુજરાતી અંગ્રેજી ડિક્શનેરી અને તે પછી તો ક્રમશ: સ્પેલચેકર, ભગવદ્ગોમંડળ કોશ, લોકકોશ એમ સંખ્યાબંધ ભાષાકીય ઉપકરણો પ્રસિદ્ધ થાય છે. કહેવાય છે કે જગતભરના કરોડો ગુજરાતીઓ એ સર્વ વાપરે છે. ત્યાંથી જ હિમાંશુ પરભુદાસ મિસ્ત્રી રચિત (હેંહેં વલ્લભ કીબોર્ડ આધારિત) યુનિકોડ ગુજરાતી લેખન માટેના પ્રોગ્રામ વગેરે પણ વિનામૂલ્યે માગે તેને ઉપલબ્ધ છે.

શ્રીમંતો પોતાની શ્રીને લોકકલ્યાણ માટે વાપરે તે જાણીતું છે, અને અલબત્ત સ્તુત્ય છે. માતાપિતાની સ્મૃિતમાં મંદિરો, હોસ્પિટાલો, કોલેજો બંધાવે, સાહિત્યના મેલાવડા, પારિતોષિકો સ્પોન્સર કરે, કવિઓ, ચિત્રકારો, શિલ્પીઓ, વિજ્ઞાનિકો કે ચિંતકોને આર્થિક ઉત્તેજન આપે, કે ગરીબોની સેવાનાં ટ્રસ્ટ બનાવે એ સર્વ અત્યંત આવશ્યક અને કલ્યાણકારી સત્કાર્યો છે. પરંતુ શ્રેષ્ઠીઓ ભાષા માટે ભાગ્યે જ ગોપીચંદન આપે છે. સાહિત્ય નહીં, ભાષા માટે. કદાચ આજીવન પરદેશ રહ્યાના કારણે ચંદરિયા સાહેબને માતૃભાષાની લગન આવી આગ જેવી લાગેલી. કેમકે ગુજરાતમાં કોઈને ભાષાની પડેલી નથી. ભાષા તે લોકોનું ભવિષ્ય નક્કી કરે છે. આ પાનાંઓમાં વારંવાર આક્રંદ કર્યું છે તેમ હજી ગુજરાતીઓને પોતાની ભાષાની કીમત સુસાં પૈસા જેટલી જ છે, હિન્દી કે અંગ્રેજી બેટર ગણાય છે. બેટર ભાષાઓ ખરેખર બેટર છે જ પણ આપણી ભાષા કાંઈ ખાલી વેપલો કરવાનું ઓજાર નથી. તેમાં કોઈ કમી હોય તો તે દૂર કરવાનું કામ આપણું, આપણી ભાષા વાપરતા ભાષકોનું છે. ગુજરાતી ભાષકો, રાજપુરુષો અને શિક્ષણ અધિકારીઓ ગુજરાતીનું કાસળ કાઢી રહ્યા છે. એમાં એક ભાષકે જીવનનો ચોથો ભાગ ભાષાના ચરનનમાં ધરી દીધો એ વાત આ શબ્દો લખનારની રગોમાં ઉત્સાહ રેડે છે. એવા વિરલ જને આ લખનારના જીવનને સ્પર્શ કરેલો તેનો તેને પ્રચંડ રોમાંચ છે. ત્રણચાર દિવસથી ઇનબોક્સમાં ‘રતિકાકા’ના સ્વર્ગવાસના સમાચાર, શોકાંજલિઓ અને જીવન ઝરમરના ઇમેઇલ ઠલવાય છે. રતિદાદા સાથે ગગનવાલાને કાયમ ‘બોલાચાલી’નો સંબંધ હતો. એ બોલાચાલીમાંથી ચૂતો એમનો દભોલકર માર્ગ પાસેના દરિયા જેવો સ્નેહ યાદ આવતાં મોં ઉપર મુસ્કરાહટ આવે છે. જે જે હાથમાં લીધું તે તે જ્વલંત શૈલીથી પાર પાડીને દાદા પૂર્ણવયે પરમ પિતાની પાસે ગયા છે. એમનું ભાષાકાર્ય દાયકાઓ કે સદીઓ સુધી ભાષાની કરોડરજ્જુ સીધી રાખશે. એમનું કાર્ય અનેક સંસ્થાઓએ બહાલી આપ્યા છતાં હજી પૂર્ણ થયું નથી. એ કામની હયાત ત્રુટિઓ એમણે પ્રેરિત કરેલી જુવાન, મેધાવી અને ઉત્સાહી હસ્તીઓની સેના સતત દૂર કરતી રહેશે, અને ઓક્સફર્ડ ઇંગ્લિશ ડિક્શનરી કે સાર્થ જોડણીકોશની માફક ગુજરાતી લેક્સિકોન ઇન્ટરનેટ ઉપર ગુજરાતી ભાષાનો ‘માનક’ શબ્દકોશ બનશે, જે દાદાનું સાચું તર્પણ ગણાશે. જય ચંદરિયા!

સૌજન્ય : ‘નીલે ગગન કે તલે’ સ્થંભ : ‘કળશ’ પૂર્તિ, “દિવ્ય ભાસ્કર”, બુધવાર, 16 ઓક્ટોબર 2013

e.mail : [email protected]

Category :- Opinion Online / Opinion