OPINION

દસમી જાન્યુઆરીએ જાહેર થયેલ યુ.પી.એસ.સી.ની ઇન્ડિયન ઇકૉનૉમિક સર્વિસની એક બહુ અઘરી પરીક્ષામાં આખા દેશમાંથી સફળ થનારા માત્ર 32 વિદ્યાર્થીઓમાંના 18 જે.એન.યુ.ના છે, અને એ નિમિત્તે એચ.આર.ડી. મંત્રી નરેશ પોખ્રિયાલ નિશંકે ‘જે.એન.યુ. ઇઝ અવર ટૉપ યુનિવર્સિટી’ એમ ગૌરવ પણ કર્યું છે.

પાંચમી જાન્યુઆરીએ દિલ્હીની જવાહરલાલ નહેરુ યુનિવર્સિટી(જે.એન.યુ.)ના વિદ્યાર્થી સંગઠનની આગેવાન આઇશી ઘોષ ગુંડાઓના મારથી જબરદસ્ત ઘાયલ હતી, તેના માથે સોળ ટાંકા હતા. એ જ ગાળામાં રાત્રે પોણા નવના સુમારે જે.એન.યુ.ના સત્તાવાળા આઇશી અને બીજા ઓગણીસ વિદ્યાર્થીઓની સામે દિલ્હી પોલીસમાં એફ.આઇ.આર. દાખલ કરી  – તે પણ પહેલી અને ચોથી તારીખે કૅમ્પસમાં બનેલા ભાંગફોડના બનાવોના આરોપ હેઠળ ! યુનિવર્સિટીના સત્તાવાળાઓની તેમના પોતાની વિદ્યાર્થિની તરફની અમાનુષતાની આ ચરમસીમા હતી.

બીજી બાજુ આઇશીને મારનાર અને યુનિવર્સિટીમાં આતંક મચાવનાર બુકાનીધારીઓ સામે યુનિવર્સિટી સત્તાવાળાએ ફરિયાદ નોંધાવી ન હતી. પણ દિલ્હી પોલીસ પોતાની રીતે બે એફ.આઈ.આર. કરી હતી કે જેમાં તે નોંધે છે કે ધમાલ મચાવનાર અજાણ્યા ગુંડાઓને માઇક પર ચેતવણી આપવામાં આવી અને તેઓ ભાગી ગયા. એફ.આઇ.આર.માં તોફાનની નોંધ આવી આઘાતજનક બેફિકરાઈથી થયેલી છે. વાસ્તવમાં એ આતંક હતો.

યુનિવર્સિટીના પરિસરમાં પાંચમી જાન્યુઆરીની સાંજે ચારેક વાગ્યાથી લઈને રાત્રે નવેક વાગ્યા સુધી  બુકાનીધારી દબંગોનું રાજ હતું. તેમણે પથ્થરમારા કર્યા હતા, વિદ્યાર્થીઓને ખુલ્લામાં કે હૉસ્ટેલના રૂમોમાં ઘૂસીને ડંડા-સળિયા-પાઇપોથી બહેરમીથી માર્યા હતા, મારતાં પહેલાં તેમનાં નામ, વતન, સંગઠન સાથેનાં જોડાણ જેવી માહિતી પૂછવામાં આવતી હતી. હૉસ્ટેલના 42 રૂમ્સમાં બેફામ તોડફોડ કરી હતી. વિદ્યાર્થિનીઓના વિભાગમાં તેઓ ઘૂસે તે પહેલાં યુવતીઓએ એકજૂટ થઈ સાંકળ બનાવી બૂમાબૂમ કર્રીને ગુંડાઓને ખાળ્યા હતા.

કૅમ્પસમાં એક કરતાં વધુ જગ્યાએ કરવામાં આવેલા હુમલામાં આઇશી ઉપરાંત બે અધ્યાપકો, બે ચોકીદારો અને ઓછામાં ઓછા ત્રીસ વિદ્યાર્થીઓ ઘવાયા હતા. હુમલાખોરો કામ તમામ કરીને આરામથી ટહેલતા, હાથમાં ડંડા-સળિયા-પાઇપો સાથે પોલીસની દેખરેખ હેઠળ કૅમ્પસમાંથી બહાર નીકળી ગયા હતા. કૅમ્પસની બહાર એકઠા થયેલા અધ્યાપકો, અત્યારના તેમ જ  પૂર્વ વિદ્યાર્થીઓ, નિસ્બત ધરાવતા નાગરિકો અને કર્મશીલ યોગેન્દ્ર યાદવને પણ ગુંડા ડરાવી-ધમકાવી રહ્યા હતા, પત્રકારોને અટકાવી રહ્યા હતા, છતાં પોલીસ ચૂપ હતી. આ બધાંની ઝાંખી આપતાં દૃશ્યો આખા દેશે જોયાં છે. ચૅનલો અને વૉટસઍપમાં સંખ્યાબંધ શકમંદોનાં ચિત્રો અને નામ વાયરલ થયાં છે. હિન્દુ રક્ષા દળ નામના એક સંગઠને ગુંડાગર્દી માટેની જવાબદારી પણ સ્વીકારી છે. આઇશીએ યુનિવર્સિટીમાં હિંસાચાર અને તેના પરના હુમલા માટે અખિલ ભારતીય વિદ્યાર્થી પરિષદ(એ.બી.એ.વી.પી.)ને જાહેરમાં જવાબદાર ગણી છે. સામે પક્ષે આટલા એ.બી.વી.પી.એ ડાબેરી છાત્ર સંગઠન જવાહરલાલ નહેરુ યુનિવર્સિટી સ્ટુડન્ટસ યુનિયન (જે.એન.યુ.એસ.યુ.) પર આરોપ લગાવ્યો છે. દિલ્હી પોલીસે અત્યાર સુધી કોઈની ધરપકડ કરી નથી. દિલ્હી પોલીસ કેન્દ્ર સરકારના ગૃહ મંત્રાલય હેઠળ આવે છે.

કેન્દ્રનાં ગૃહખાતા હેઠળ આવતી આ એ જ દિલ્હી પોલીસ છે કે જે વિદ્યાર્થીઓની અશાંતિની બાબતમાં પંદરમી ડિસેમ્બરે ખૂબ સક્રિય હતી. તે દિવસે પોલીસે નાગરિકતા સુધારણા બિલ સામેનાં વિરોધ પ્રદર્શનના બનાવમાં જામિયા મિલિયા ઇસ્લામિયા યુનિવર્સિટીના કૅમ્પસમાં ઘૂસીને કૅન્ટિન અને લાઇબ્રેરી સહિત અનેક જગ્યાએ  વિદ્યાર્થીઓને મારઝૂડ કરી હતી. વધુમાં, પચાસથી વધુ વ્યક્તિઓની  ધરપકડ કરી હતી. પણ તેમાંથી કોઈ વિદ્યાર્થી તોફાનોમાં સંડોવાયેલો હોય એવું સાબિત ન થઈ શકતા તેમને છોડી મૂકવામાં આવ્યા હતા.

જે.એન.યુ.ના હિંસાચારમાં પોલીસના કૅમ્પસ પ્રવેશના વિલંબની બાબતે પણ મોટો વિવાદ પ્રવર્તે છે. પોલીસની પોતાની એક એફ.આઈ.આર. પોણા ચાર વાગ્યાની છે. યુનિવર્સિટીના સત્તાવાળાઓએ કહ્યું છે કે તેમણે સાંજે સાડા ચારે  કૅમ્પસમાં તોફાનો રોકવા પોલીસ કન્ટ્રોલ રૂમને ફોન કર્યો. પોલીસના કહેવા મુજબ પોણા આઠના સુમારે તેને કૅમ્પસમાં આવવા અંગે લેખિત પત્ર મળ્યો. તે ઉપરાંત ચારથી પાંચ દરમિયાન પણ પચાસેક તાકીદના કૉલ કન્ટ્રોલ રૂમને મળ્યા. પોલીસની નિષ્ક્રિયતાને કારણે  સામેલગીરી અને હુમલાના આયોજિત ષડયંત્રના આરોપોને વજૂદ મળે છે.

પોલીસ નિષ્ક્રિય અને નિંભર યુનિવર્સિટી તંત્ર. વાઇસ-ચાન્સલરે ઘાયલ અધ્યાપકો કે વિદ્યાર્થીઓનો સંપર્ક કર્યો નથી, તેમણે આ હુમલાને વખોડ્યો નથી. ઊલટું તેમણે જે થયું તેને પાછળ મૂકીને નવેસરથી શરૂ કરવાની હાકલ કરી છે. અહીં એ સ્વાભાવિક રીતે યાદ આવે છે કે જામિયાના વાઇસ-ચાન્સલરે 15 ડિસેમ્બરના પોલીસ અત્યાચારને વખોડીને સરકાર પાસે અદાલતી તપાસની માગણી કરીને વિદ્યાર્થીઓ પ્રત્યે ઊંડું સંવેદન વ્યક્ત કર્યું હતું. પૂર્વ લશ્કરી જવાનોના બનેલાં જે.એન.યુ.ના પોતાનાં મોંઘાદાટ સુરક્ષાદળ સામે પણ સવાલો ઊભાં થયાં છે. જે.એન.યુ.ના અધ્યાપક સંગઠને આ હુમલો યુનિવર્સિટીની ‘ટેરર ટૅક્ટિક’ ગણાવી વાઇસ-ચાન્સલરના રાજીનામાની અને વિદ્યાર્થીઓએ તેમને દૂર કરવાની માગણી કરી છે. વાઇસ-ચાન્સલરે વળી એક નિવેદનમાં આ હુમલાને જે.એન.યુ.માં હૉસ્ટેલ ફી વધારા વિરુદ્ધનાં આંદોલન સાથે કોઈ આધાર વિના જોડીને ફરી એક વાર ડાબેરી વિદ્યાર્થી જૂથોની સામે આંગળી ચીંધી છે. ડાબેરી વિચારધારાના ગઢ ગણાતી જે.એન.યુ.ની વિદ્યાકીય ઉપલબ્ધિઓને  ખુલ્લા મગજથી જોવાની જરૂર છે. આ વર્ષના એક નોબેલ અર્થશાસ્ત્રી, દેશના અત્યાર અર્થમંત્રી, વિદેશમંત્રી, અનેક વિદ્વાનો, કલાકારો, પત્રકારો આ યુનિવર્સિટીમાંથી તૈયાર થતાં રહ્યાં છે.

ભારતીય જનતા પક્ષે (ભા.જ.પ.) જે.એન.યુ. વિરુદ્ધ ઝુંબેશ ચલાવી છે. તેનો એક મુદ્દો એ છે કે આતંકવાદી અફઝલગુરુની ફાંસીનો જે.એન.યુ.માં એક જૂથે વિરોધ કર્યો હતો, જે આતંકવાદને ટેકો આપનારી વાત હતી. પણ અફઝલ ગુરુને ટેકો આપનાર કાશ્મીરની પીપલ્સ ડેમૉક્રેટિક પાર્ટી સાથે ભા.જ.પે. કાશ્મીરમાં સત્તા માટે હાથ મેળવ્યા હતા. ભા.જ.પે. ‘ટુકડે ટુકડે ગૅન્ગ’ નામનો આરોપ જે.એન.યુ. પર મૂકેલો છે. તે હજુ ધોરણસરનાં માધ્યમોને ન ગણીએ તો પણ દેશની અદાલતમાં સાબિત થવાનો બાકી છે. બાય ધ વે, દેશના ટુકડે ટુકડા થાય એમ ઈચ્છનાર સહુ ધિક્કારને પાત્ર છે જ. અને દેશના સમાજને નાત-જાત, ધર્મ-સંપ્રદાય, ફિરકા-ફતવા થકી ટુકડામાં વહેંચીને ચૂંટણીઓ લડનાર, કેટલાંક ધર્મસ્થાનો ચલાવનાર અને પ્રભુત્વ ગજાવનાર સહુ પણ ધિક્કારને પાત્ર જ છે. આજે દેશના હજારો વિદ્યાર્થીઓ, કેટલાક અધ્યાપકો અને સમાજનો એક હિસ્સો જે.એન.યુ.ની સાથે છે. તે બધા દેશભક્તિમાં ઊણા કે અણસમજ નથી. એ પણ સમજવાનું છે કે જે.એન.યુ.ના મુદ્દાને ગૂંચવી મારવાના કારસા પણ ચાલુ છે. એ પણ નોંધવું જોઈએ કે દસમી જાન્યુઆરીએ જાહેર થયેલ યુ.પી.એસ.સી.ની ઇન્ડિયન ઇકૉનૉમિક સર્વિસની એક બહુ અઘરી પરીક્ષામાં આખા દેશમાંથી સફળ  થનારા  માત્ર 32 વિદ્યાર્થીઓમાંના 18 જે.એન.યુ.ના છે, અને એ નિમિત્તે એચ.આર.ડી. મંત્રી નરેશ પોખ્રિયાલ નિશંકે ‘જે.એન.યુ. ઇઝ અવર ટૉપ યુનિવર્સિટી’ એમ ગૌરવ પણ  કર્યું  છે.

જે.એન.યુ. કે અત્યારના મુદ્દે વિદ્યાર્થીઓને રાજકારણથી અળગા રહેવું જોઈએ એવી સલાહ આપનારા બહુ હોય છે. તેમને સવાલ : ભવિષ્યના રાજકારણીઓ ઘડનારી તમામ રાજકીય પક્ષોની વિદ્યાર્થી પાંખોને બંધ કરી દેવી જોઈએ? સલાહકારો જેના ભક્તો છે એ પક્ષો એવું કરશે ? વળી જેમ યુવા વિદ્યાર્થીઓ ફ્લાવર શોમાં જાય, પતંગ-ઉત્સવ કરે, જે-તે સમુદાયોના મેળાવડાઓમાં દિવસો લગી જોડાય તેમ એ રાજકારણમાં ય જોડાય. અઢાર વર્ષે મતાધિકાર મેળવેલા, ગૅજેટસ થકી માહિતીસજ્જ યુવા વિદ્યાર્થીઓ લોકશાહી માટે રાજકીય સભાનતા કેળવી, કંઈ નહીં તો, નોકરી મેળવવા માટે ય રસ્તા પર આવીને આંદોલન કરે  તે આપણે માનીએ છીએ તેટલું અનિચ્છનીય નથી.

શહીદે આઝમ ભગતસિંહને લગીર  યાદ કરી લઈએ. ‘કિરતી’ સામયિકના જૂન 1928ના અંકના એક લેખમાં તેમણે લખ્યું છે : ‘તેઓ [વિદ્યાર્થીઓ] ભણે, જરૂર ભણે. પરંતુ સાથે સાથે રાજકારણ વિશે પણ જાણે, અને જ્યારે જરૂર ઊભી ત્યારે મેદાનમાં કૂદી પડે, પોતાની જિંદગી આ કામમાં લગાવી દે. નહીં તો બચવાનો બીજો કોઈ ઉપાય દેખાતો નથી.’     

*******

9 જાન્યુઆરી 2020, રિવાઇઝડ 16 જાન્યુઆરી

[“નવગુજરાત સમય”, શુક્રવાર, 17 જાન્યુઆરી 2020ના અંકમાં પ્રગટ લેખકની ‘ક્ષિતિજ’ નામક સાપ્તાહિક કટારની રજૂઆત] 

Category :- Opinion / Opinion

ઘણા લોકો સવાલ કરે છે કે હજુ છ મહિના પહેલાં લોકસભાની ચૂંટણીમાં ત્રણસો કરતાં વધુ બેઠક આપ્યા પછી પ્રજાનો આટલો ઝડપથી મોહભંગ કેમ થયો? આ સવાલ તો લગભગ દરેકના મોઢે છે, પછી તે નરેન્દ્ર મોદીના સમર્થક હોય કે વિરોધી. બીજા, જે કેટલાક વિચારવાની ક્ષમતા ધરાવે છે એ પૂછે છે કે મુસલમાનો અને હિંદુઓની વચ્ચે ધ્રુવીકરણ કરવાના પ્રયોગનો આટલો બહુમતી હિંદુઓ જ કેમ પ્રતિકાર કરી રહ્યા છે? આવું જગતના બીજા દેશોમાં બહુ સહજ રીતે જોવા મળતું નથી. રાજકારણીઓ ધ્રુવીકરણ કરે છે અને પ્રજા હોંશે હોંશે બે છાવણીમાં વહેંચાય જાય છે, દાયકાઓ સુધી એકબીજાનું લોહી રેડે છે. આમાં દેશ બરબાદ તો થાય છે, પણ માનવતા નીચલા સ્તરે ઊતરે છે. ૨૦મી સદીમાં બનેલી આવી ઘટનાઓનું ઉદાહરણ આપવું હોય તો એક બે નહીં અસંખ્ય ઉદાહરણ આપી શકાય એમ છે. પ્રજાને ‘અમે’ અને ‘તમે’નું વિભાજન ગમે છે. તો પછી એવું શું છે કે ભારતમાં હિંદુઓ જ ધ્રુવીકરણનો પ્રતિકાર કરી રહ્યા છે? એવું શું છે કે બહુમતી હિંદુઓ લઘુમતી મુસલમાનોની પડખે ઊભા રહ્યા છે.

કેટલાક ભક્તો બિચારાઓ ભોળે ભાવે સવાલ પૂછી રહ્યા છે કે સરકારે હિંદુઓનું કાંઈ બગાડ્યું નથી, ઊલટું હિંદુઓની સરસાઈ સ્થાપિત કરી રહી છે અને મુસલમાનોને તેમની જગ્યા બતાવી રહી છે તો પણ હિંદુ રાજી થવાની જગ્યાએ આડો ચાલે? મુસલમાનને તેની જગ્યા બતાવે તેમાં હિંદુના બાપનું શું જાય છે? ભક્ત હિંદુને આજે પોતાના હિંદુ ભાઈ ઉપર જ ગુસ્સો આવે છે. તેમને ખરેખર એ વાત સમજાતી નથી કે કોઈ મોટોભાઈ થવાની ના પાડે અને નાનાની ભેર તાણે. 

અહીં જે ત્રણ સવાલ ટાંક્યા છે એ ત્રણ પ્રકારના લોકોના છે. પહેલો સવાલ એ લોકો પૂછી રહ્યા છે જે મતદાતાના માનસને પ્રભાવિત કરનારા સમાજજીવનના પરિબળોને સમજવા માગે છે. આવું કેમ બને? આવું ઇન્દિરા ગાંધીની સાથે પણ ૧૯૭૪માં બન્યું હતું અને આવું રાજીવ ગાંધીની સાથે પણ ૧૯૮૭માં બન્યું હતું. ઇન્દિરા ગાંધી ૧૯૭૧માં બંગલાદેશનું યુદ્ધ જીતી આપનારાં દુર્ગા હતાં અને રાજીવ ગાંધી ભારતના ઇતિહાસમાં લોકસભામાં સૌથી વધુ (૫૧૪માંથી ૪૦૪ બેઠકો લગભગ ૮૦ ટકા) બેઠકો મેળવીને વડા પ્રધાન બન્યા હતા. આમ છતાં માત્ર બે વરસમાં પ્રજાનો મોહભંગ થવા લાગ્યો હતો અને લોકો સામે પડ્યા હતા.

ઇન્દિરા ગાંધીની સામે યુવાનો પડ્યા હતા અને રાજીવ ગાંધીની સામે કહેવાતું તુષ્ટિકરણ પામેલા કે નહીં પામેલા સમૂહો પડ્યા હતા. એ સમય પછીથી હિંદુઓને એમ લાગવા માંડ્યું હતું કે હિંદુઓ બહુમતીમાં હોવા છતાં હિંદુઓને અન્યાય થઈ રહ્યો છે અને કૉન્ગ્રેસ મત મેળવવા મુસલમાનોનું તુષ્ટિકરણ કરી રહી છે. બી.જે.પી. દ્વારા કરવામાં આવતી દલીલો એ પછીથી ધીરે ધીરે લોકોને ગળે ઊતરવા લાગી હતી.

આજે અહીં પહેલા સવાલનો પહેલાં જવાબ શોધીએ. હજુ છ મહિના પહેલાં લોકસભામાં ૩૦૩ બેઠકો બી.જે.પી.ને જીતાવી આપનાર નરેન્દ્ર મોદી વિશે લોકોનો મોહભંગ આટલો જલદી કેમ થયો?

એકાએક થયેલો મોહભંગ નથી. સાધારણ રીતે એકાએક મોહભંગ થતો નથી. ધીરે ધીરે થતો રહે છે અને પછી એક દિવસ તે પ્રગટ થાય છે. ઊંટની પીઠ પર તણખલાનો અર્થ સમજતા હશો. જ્યારે બેશુમાર બોજો નાખવામાં આવે અને વજન વેઠવાની હદ આવી જાય ત્યારે એક તણખલું પણ ઊંટ ખમી શકતું નથી. આમ અત્યારે જે મોહભંગ નજરે પડી રહ્યો છે એ જામિયા મિલિયાની ઘટનાનું સીધું પરિણામ નથી, એ તો ઊંટની પીઠ પરનું છેલ્લું તણખલું છે. નરેન્દ્ર મોદીની બાબતમાં પણ એવું જ બન્યું છે.

૨૦૧૪ની સાલમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે મેં ગુજરાતની કાયાપલટ કરી નાખી છે અને જો મને મોકો આપશો તો હું ગુજરાતની જેમ ભારતની પણ કાયાપલટ કરી શકું એમ છું. મતદાતાએ ભરોસો કર્યો હતો. તેમને કોઈને ગુજરાતમાં ખરેખર કેટલી કાયાપલટ થઈ છે તેની ખાતરી કરવાની જરૂર નહોતી લાગી. જ્યારે મોટા મોટા ઉદ્યોગપતિ, પ્રતિષ્ઠિત બાવાઓ, પત્રકારો, કેટલાક વિદ્વાનો એમ કહેતા હોય કે ગુજરાતની કાયાપલટ થઈ ગઈ છે તો થઈ જ હોવી જોઈએ. આવા મોટા માણસો ખોટું થોડા બોલતા હોય! જાણકારોએ તેમને વગાડી વગાડીને કહ્યું હતું કે આ બધા લોકો લાભાર્થી છે, આંગળિયાત છે, ખરીદવામાં આવેલા છે અને ખાસ રચવામાં આવેલા ઓરકેસ્ટ્રાના વાજિંત્રો છે, પણ લોકો માનવા તૈયાર નહોતા. આ બધા લોકોએ તેમની કુલ પ્રતિષ્ઠાનું એક વ્યક્તિની તરફેણમાં રોકાણ કર્યું હતું અને આજે તેઓ પણ પ્રતિષ્ઠાનું અભૂતપૂર્વ સંકટ અનુભવી રહ્યા છે. તેમની દયા ખાવાની જરૂર નથી, કારણ કે તેમણે પ્રતિષ્ઠા કરતાં લાલચને વધુ મહત્ત્વ આપ્યું હતું.

૨૦૧૪માં લોકોએ માન્યું હતું કે ગુજરાત જેવું ભારત બનવાનું છે અને ગુજરાતની કાયાપલટની ફોર્મ્યુલા નરેન્દ્ર મોદી લાગુ કરવાના છે. નરેન્દ્ર મોદી વડા પ્રધાન બન્યા એ પછી માત્ર છ મહિનામાં પહેલો ઝટકો દસ લાખ રૂપિયાનું સૂટ જોઈને લાગ્યો હતો જેની દરેક ધારી પર નરેન્દ્ર દામોદાર મોદી લખેલું હતું. આવો તો કોઈ વડો પ્રધાન હોય! એવો પ્રશ્ન દરેકના મનમાં પેદા થયો હતો. આમ છતાં લોકોએ વિચાર્યું હતું કે હશે, કોઈકે આપ્યું હશે અને ભૂલમાં પહેરી લીધું હશે. એ પછી જ્યારે ને ત્યારે બોલવામાં છબરડાના ઝટકા તો અનેક લાગ્યા હતા. તેમની સરેઆમ જૂઠ બોલવાની ક્ષમતા પણ લોકોની નજરમાં આવી હતી, પણ મતદાતાએ મન મનાવી લીધું હતું કે કયો રાજકારણી જૂઠ નથી બોલતો! વડા પ્રધાને જૂઠ ન બોલવું જોઈએ અને જો બોલવું પડે તો પકડાઈ ન જવાય એ રીતે જૂઠ બોલવું જોઈએ એ વાત સાચી પણ જવા દો; આવી કોઈ નાનકડી વાતે દિવસમાં માત્ર ત્રણ જ કલાક સુનારા કર્મપુરુષને નકારવો ન જોઈએ.

એ પછીનો વળી પાછો મોટો ઝટકો નોટબંધીનો હતો. એ વખતે અસહ્ય વેદના લોકોએ ખમી લીધી હતી એમ સમજીને કે ઉદ્યોગપતિઓનું, કાળા બજારિયાઓનું, રાજકારણીઓનું, ભ્રષ્ટ અધિકારીઓનું અનીતિનું ધન ધોવાઈ જવાનું છે. બન્યું એનાથી ઊલટું. બધાનું ધન સફેદ થઈ ગયું. નકલી નોટો પણ અસલી બની ગઈ. શાસક પક્ષના કેટલાક નેતાઓએ, ખાનગી બેન્કોના અને સહકારી બેન્કોના અધિકારીઓ અને સંચાલકોએ મળીને માત્ર અઠવાડિયામાં કરોડો રૂપિયા કમાઈ લીધા. આમ છતાં લોકોએ એ ઝટકો ખમી લીધો હતો. ગુજરાતની કાયાપલટ કરનારાએ અને ઉદ્યોગપતિઓ, પત્રકારો તેમ જ બાવાઓએ જેમને વધાવ્યા છે તેમણે જ્યારે આવડું મોટું પગલું લીધું છે તો જરૂર સમજી વિચારીને લીધું હશે!

આમ લોકોને એક પછી એક ઝટકા લાગતા હતા, પરંતુ શંકાનો લાભ આપીને તેઓ આંખ આડા કાન કરતા હતા. નરેન્દ્ર મોદીની પહેલી મુદ્દતમાં નાના-મોટા મળીને ઓછામાં ઓછા સો ઝટકા લાગ્યા હતા પણ એ દરેક મોટા ભૂકંપ પહેલાના ભૂકંપના આંચકા જેવા હતા. એમાં નિરર્થક વિદેશ પ્રવાસો, મોકો મળે ત્યાં જયજયકાર કરાવનારા તમાશાઓનું આયોજન, બેફામ બોલવું, જૂઠાણું પકડાય તો જાણે કે બોલ્યા જ નથી એમ ચૂપ રહેવું, શરમજનક ઘટના બને ત્યારે મૂંગા રહેવું, જવાહરલાલ નેહરુ યુનિવર્સિટીની પાછળ પડી જવું, કોડીની વિદ્વતા ન હોય એવા લોકોને યુનિવર્સિટીઓમાં કુલપતિ તરીકે બેસાડવા, પાઠ્યપુસ્તકો સાથે ચેડાં કરવાં, વિદ્યાર્થીઓને વિચાર કરતા રોકવા અને બુદ્ધિની વિરુદ્ધ દિશામાં લઈ જવાનો પ્રયાસ કરવો, પ્રધાનો અને બી.જે.પી.ના નેતાઓ કાંઈ પણ બોલે અને એ છતાં ટપારવા પણ નહીં, નિસ્તેજ માણસોનું પ્રધાનમંડળ, પ્રધાનોને કામ કરવાની જગ્યા જ ન આપવી, ગોરક્ષા અને બીફના નામે કાયદો હાથમાં લેવાની હિન્દુત્વવાદીઓની પ્રવૃત્તિ, યેનકેન પ્રકારેણ સરકારો રચવી, વિરોધ પક્ષોને કચડી નાખવા, ચૂંટણીફંડ માટે બોન્ડ દાખલ કરીને બીજા પક્ષોને કોઈ નાણાકીય સહાય ન કરે તેવી તજવીજ કરવી વગેરે અલગ અલગ પ્રકારના સો કરતાં પણ વધુ ઝટકાનો અનુભવ પ્રજાએ કર્યો હતો. આમ છતાં મતદાતાને એમ લાગતું હતું કે હજુ વધુ સમય આપવો જોઈએ.

આમ વિચારવા માટે બે કારણ હતાં. જે માણસે ગુજરાતની કાયાપલટ કરી છે એ દેશની કેમ ન કરે? આજે નહીં તો કાલે કરશે. અમુક રીતની પ્રતિકૂળતા હશે જે આપણને ન સમજાતી હોય. બીજું કારણ એ હતું કે વિરોધ પક્ષમાં નરેન્દ્ર મોદીની જગ્યા લઈ શકે એવું છે કોણ? આમ અજાણ્યાને કસવા કરતાં કસાયેલા ઉમેદવારને વધુ એક તક અને વધુ અનુકૂળતા આપવી જોઈએ. પેલા ઝટકાઓનું ભાન તો દિમાગમાં કોઈક જગ્યાએ પાછળના ભાગમાં હતું જ, પણ એ છતાં બીજી તક આપી હતી.

બીજી મુદ્દતમાં સરકારે ખબર નહીં કઈ ગણતરીએ પણ ઝટકા આપવાની ઝડપ વધારી અને એ આજની સ્થિતિનું મુખ્ય કારણ છે. વળી, બીજી મુદ્દતમાં તુમાખી પણ આસમાને હતી. મહારાષ્ટ્રમાં જે રીતે સરકાર રચવામાં આવી એ આનું પ્રમાણ છે. બીજી બાજુ આર્થિક સંકટ વધી રહ્યું છે. હવે લોકોને એમ લાગવા માંડ્યું છે કે સરકાર પાસે વિકાસનો તો કોઈ એજન્ડા નથી, પણ તૂટી રહેલા વિકાસને રોકવાની પણ કોઈ યોજના નથી. કદાચ એ કારણે ઝટકા આપવાની ઝડપ અને પ્રમાણ વધાર્યા હોય એવું પણ બને. એ ગમે તે હોય, લોકોનો હવે ધીરે ધીરે મોહભંગ થઈ રહ્યો છે એ નક્કી.

પ્રગટ : ‘વાત પાછળની વાત’, નામક લેખકની કટાર, “ગુજરાતમિત્ર”, 16  જાન્યુઆરી 2020

Category :- Opinion / Opinion