OPINION

એક વાતનો પ્રજાએ સ્વીકાર કરવો જોઈએ કે વડા પ્રધાને સમગ્ર શાસન દરમિયાન પહેલી વખત કૃષિ કાનૂનો પાછા ખેંચતી વખતે ભૂલ સ્વીકારનો અને માફીનો ઉપક્રમ રાખ્યો છે. પોતાની તપસ્યામાં જ કોઈ ખામી રહી ગઈ હશે એવી વાત વડા પ્રધાને અગાઉ ક્યારે ય સ્વીકારી નથી. 2002માં થયેલ હુલ્લડોમાં ખામીઓ હતી છતાં એ સ્વીકારવાની તૈયારી તે વખતે મુખ્ય મંત્રી તરીકે પણ વડા પ્રધાને દાખવી નથી, તો વડા પ્રધાન તરીકે ભૂલો સ્વીકારવાનો તો સવાલ જ નથી, છતાં વડા પ્રધાને ગયા શુક્રવારે રાષ્ટ્ર જોગ સંબોધનમાં કૃષિ કાનૂન પાછા ખેંચવાની જાહેરાત કરીને ભૂલ સ્વીકારી છે તે માટે તેમનો આભાર જ માનવાનો રહે ને તેમના ઔદાર્યને હકારાત્મક રીતે જ લેવાનું રહે.

આ વાતને હકારાત્મક રીતે લેવાને બદલે વિપક્ષો અને ભા.જ.પ.ના કેટલાક નેતાઓ પણ નિમ્ન કક્ષાની ટિપ્પણીમાં લાગી પડ્યા છે તે શરમજનક છે. વિપક્ષોને એમાં પોતાની ને ખેડૂતોની જીત દેખાઈ છે, પણ અક્કલ ઘાસ ચરવા ન ગઈ હોય તો, ને કેવળ રાજનીતિનો જ સવાલ હોય તો, વડા પ્રધાને તેમના કરતાં મોટી સોગઠી મારી છે તે તેમના ધ્યાનમાં આવવું જ જોઈએ. જો રાજનીતિ જ રમવાની હોય તો વડા પ્રધાનને કોઈ પહોંચે એમ નથી તે લાગતા વળગતાઓએ સમજી લેવાનું રહે. વધતા ભાવ અને ખેડૂતોની નારાજગીએ એ સ્થિતિ સર્જી કે છેલ્લી પેટાચૂંટણીમાં ભા.જ.પ.નો પનો ટૂંકો પડ્યો. એ પણ સમજાઈ ગયું કે નોટબંધી, 370ની નાબૂદી અને સર્જિકલ સ્ટ્રાઈક જેવા મુદ્દે હવે લાંબું ખેંચી શકાય એમ નથી કે પ્રજા પણ લાંબો સમય મૂરખ બને એમ નથી. એટલે ચૂંટણીમાં ખેંચાઈ ન જવાય એવા શુદ્ધ રાજકીય હેતુથી કાનૂન ખેંચવાનો નિર્ણય લેવાયો લાગે છે. એ સો ટકા સાચું કે પંજાબ, ઉત્તર પ્રદેશની વિધાનસભાની ચૂંટણી ખેડૂતો નારાજ હોય ત્યાં સુધી જીતવાનું શક્ય નથી. એમ લાગતાં જ વડા પ્રધાને કૃષિકાનૂનમાં પીછેહઠ કરવી પડી છે ને એ એમને બદલે કોઈ બીજું પણ, શાસનમાં હોત તો તેણે કરવી જ પડે એમ હતી એટલે શાસન ટકાવવાના અનિવાર્ય પગલાંરૂપે જ આ પગલું લેવું પડ્યું છે તે દીવા જેવું સ્પષ્ટ છે. ઉપકારની આડમાં સધાયેલો સ્વાર્થ જ છે આ !

વિપક્ષો, ખેડૂતોના માઈબાપ હોય તેમ ભલે ગાજે, પણ તેઓ કેટલા ખેડૂતોને પક્ષે ખરેખર શુદ્ધ બુદ્ધિથી ઊભા રહ્યા છે તે જાણનારા જાણે છે. વારુ, એમની મદદમાં રાજકીય સ્વાર્થ હતો જ નહીં, એવું એક પણ પક્ષ કહી શકે એમ નથી. રાજકારણ એ હવે કોઈ પણ પક્ષની અનિવાર્યતા છે ને કોઈ દૂધે ધોયેલું નથી તે પણ સૌ જાણે છે એટલે સત્ય કોઈ પણ પક્ષે ન હોય એવું બને. આ વાત ભક્તો પણ સમજે છે ને વિ-ભકતો ય સમજે છે. વડા પ્રધાનની જાહેરાતથી ખેડૂતો રાજી થાય ને ઉજવણીઓ કરે તે સ્વાભાવિક છે, પણ તેઓ વડા પ્રધાનનો ભરોસો ન કરે ને આંદોલન વધુ તીવ્રતાથી ચલાવવાની વાત કરે એ વધારે પડતું છે. ખેડૂનેતા વિવેક ચૂકે ને સંયમથી ન વર્તે તો કિનારે આવીને ડૂબવાનું થશે તે કહેવાની જરૂર નથી. જો તેઓ માનતા હોય કે ચૂંટણી જીતવા વડા પ્રધાને કૃષિ કાયદા પાછા ખેંચ્યા છે તો તેમણે એ જ ચૂંટણી જીતવા સંસદના શિયાળુ સત્રમાં કાયદાઓ ખેંચવાની વિધિ પૂરી કરવી જ પડશે ને ધારો કે એવું નથી થતું તો ભા.જ.પે. જે તે રાજ્યમાં ગુમાવવાનું જ થશે એમાં શંકા નથી. આ વાત સમજીને પણ ખેડૂત નેતાઓ સમજીને નિર્ણયો લે એ જરૂરી છે.

એ ખરું કે ખેડૂતોનાં આ આંદોલનને કેન્દ્રે બહુ લાઇટલી લીધું. અમુક મુઠ્ઠીભર ખેડૂતોથી કૈં વળવાનું નથી ને થાકીને બધાં ઘર ભેગાં થશે એવું ઘણા ભા.જ.પી. મંત્રીઓ અને નેતા-પ્રવક્તાઓને લાગતું હતું. પણ, પછી લાગ્યું કે ખેડૂતો થાકતા નથી ને કૂચ કરવાના મૂડમાં જ છે તો તેમના પર હિંસક હુમલાઓ કરાયા ને તેમને ગુંડા, ખાલિસ્તાની કહીને ભાંડવામાં આવ્યા. ખુદ વડા પ્રધાને ‘આંદોલનજીવીઓ’ કહીને તેમની ગમ્મત કરી હતી. આ બધું છતાં જો વિરોધ ખાતર વિરોધની નીતિ નહીં હોય તો ખેડૂતોએ કૃષિકાનૂન પાછા ખેંચવાની વાત પર ભરોસો મૂકીને હકારાત્મક નિર્ણયો સંદર્ભે વિચારવાનું રહે જ છે. બીજી તરફ, ખેડૂત નેતાઓને રાજકારણમાં ખેંચીને ચૂંટણી લડાવવાની વાત પણ છે. એમ થશે તો ખેડૂનેતાઓ ખેડૂતોનો જ વિશ્વાસ ગુમાવશે. એવા નેતાઓને ખપમાં લઈને પાછળથી ખંખેરી દેવાય તેવી શક્યતાઓ પણ વિચારવાની રહે.

ખેડૂનેતાઓને લાલચો આપીને પણ આંદોલન સમેટાવી શકાય એ વાત પણ ભૂલવા જેવી નથી. એ સાચું કે કૃષિકાનૂનોનો હેતુ ગમે તેટલો સારો હોય તો પણ, તેની રીત સારી ન હતી. કૃષિકાનૂન કેન્દ્ર સરકારના અહંકારનું પરિણામ હતા. કાનૂન પસાર કરાવી દેવામાં જરૂરી બહુમતી છે એ વાતનો ગેરલાભ ઉઠાવાયો અને લોકશાહી પધ્ધતિ વિરુદ્ધ તે પસાર કરાવી દેવાની ઉતાવળ થઈ - એ આખી પ્રક્રિયા શંકાસ્પદ હતી. એમાં જેમને માટે કાયદા પસાર કરાવી દેવાયા એ ખેડૂતોને બદલે, જેમના હાથમાં ખેડૂતો જઈ પડવાના હતા એ ઉદ્યોગપતિઓને વિશ્વાસમાં લેવાયા હોવાની હવા હતી. એ પણ જવા દો, જ્યાં ભા.જ.પ.નું શાસન હતું, એ રાજ્યના કૃષિમંત્રીઓને પણ આ પ્રક્રિયામાં સામેલ કરવાનું કેન્દ્રને મુનાસિબ લાગ્યું ન હતું. એ ચોક્કસ છે કે કૃષિ કાનૂન કેન્દ્રની જોહુકમી જ હતા. પંજાબમાં ભા.જ.પ.નો ગજ નહીં વાગે એવું લાગતાં આ કાનૂન પાછા ખેંચાયા હોવાનું પણ લાગે છે. એ પણ ધ્યાન રહે કે કૃષિ કાનૂન નાનક જયંતીએ પાછા ખેંચવાની જાહેરાત થઈ છે. એ વાતે પંજાબના પૂર્વ મુખ્ય મંત્રી અમરિન્દર સિંહે તો એમનો આભાર પણ માની લીધો છે. એ જ અપેક્ષા શિરોમણિ અકાલીદળ પાસેથી વડા પ્રધાનની રહી હોય એમ બને, પણ તેના પ્રમુખ સુખબિર સિંહ બાદલે સ્પષ્ટપણે ભા.જ.પ. સાથે ગઠબંધનની વાતને નકારી છે. એમણે તો શરૂઆતમાં જ આ કાયદાઓને મામલે વડા પ્રધાનને કહ્યું હતું કે તમે આ કાળાકાયદા બનાવ્યા છે ને દેશના ખેડૂતો તેને નથી માનતા. એટલે હવે કઈ પ્રયુક્તિ વપરાશે તેની અટકળ કરવાની રહે છે.

વડા પ્રધાન શુક્રવારે ભલે ખાતર પર દિવેલ કરતાં કહે કે આ કાયદાઓ શુદ્ધ બુદ્ધિથી ને ખેડૂતોના હિતમાં રચાયા હતા, છતાં તેને લોકશાહી રીતે અમલમાં લાવવાની વાત ન હતી તે સૌ જાણે છે. ખેડૂતોને વિશ્વાસમાં લેવામાં આવ્યા નથી એ વાત સરકાર જાણતી હતી એટલે તેને એ પણ ખબર હતી કે એ અંગે વિવાદને અવકાશ છે, એ સ્થિતિમાં કાયદાઓ સંસદીય સમિતિને સોંપી દેવાયા હોત તો એ વધુ ડહાપણભર્યું ગણાયું હોત, પણ એમ થયું નહીં. વડા પ્રધાને કૃષિ કાનૂન પાછા ખેંચવાની વાત કરી એ સાથે બે પ્રકારની પ્રતિક્રિયાઓ આવી. એક એવી જેમાં વડા પ્રધાન વધુ મહાન પુરવાર થયા છે ને ખેડૂતો જાણતા જ નથી કે આ કાયદાઓ નકારીને તેમણે શું ગુમાવ્યું છે. એ કાયદાઓમાં શાહી સિવાય કૈં જ કાળું ન હતું, તો વિપક્ષો પણ ટાંપીને જ બેઠાં હોય તેમ ખેડૂતોને પક્ષે બોલવા લાગ્યા કે ખેડૂતોની આ અભૂતપૂર્વ જીત છે. સાચું તો એ છે કે બંને પ્રકારની પ્રતિક્રિયાઓમાં સચ્ચાઈ ઓછી ને રાજનીતિ વધારે છે. એક વાત સ્પષ્ટ છે કે કાયદાઓ બિનલોકશાહી રીતે પસાર કરાવી દેવામાં કેન્દ્રની ભૂલ હતી જ, તે કદાચ વડા પ્રધાનને મોડે મોડે સમજાયું હોય ને તેમણે કાયદા પાછા ખેંચવાની જાહેરાત કરી હોય એ શક્ય છે. શુદ્ધ કાયદાની રચના પ્રક્રિયા અશુદ્ધ હોય તે તો કેમ ચાલે? એની સામે ખેડૂતોએ આંદોલન શરૂ કર્યું તો તેમને રોકવાના જે હિંસક પ્રયત્નો થયા એ શરમજનક હતા.

ખેડૂતોએ એ કદી ભૂલવા જેવું નથી કે આ કાયદાઓને કારણે સાતસોથી વધુ ખેડૂતોના જીવ ગયા છે. જો કે, ખેડૂનેતાઓએ જે ખેડૂતોના જીવ ગયા એમના પરિવારને વળતર અને નોકરી આપવાની માંગ મૂકી જ છે, એ ઉપરાંત સંસદમાં કાયદા ખેંચવાની પ્રક્રિયા પૂરી કરવાનું પણ કહ્યું છે ને એ પછી જ ઘરે પાછા ફરવાની વાત કરી છે, ભલે, એમ તો એમ, પણ એમની વડા પ્રધાન પર ભરોસો ન મૂકવાની વાત સાથે સંમત થવાય એમ નથી. વડા પ્રધાન પર કટાક્ષ થાય કે એમને નિમિત્તે બીજાને ફાવતું આવે એ રીતે વર્તવાનું શોભાસ્પદ નથી. વધારામાં બુધવારે કેબિનેટની મીટિંગ બોલાવાઈ છે ને એમાં કૃષિકાનૂન અંગે વાત થાય એમ બને. આના પરથી પણ એમ લાગે છે કે સરકાર કોઈ રમત રમવાના મૂડમાં નથી. એમ પણ માનવાનું ગમે કે ખેડૂતો પણ હવે માત્ર વિરોધનાં મૂડમાં નહીં જ હોય. બાકી, આંદોલન જ ચાલુ રાખવું હોય તો એમની પાસે પણ મુદ્દાઓની ખોટ નહીં જ હોય.

કોઈ પણ પ્રકારની કોઇની પણ રાજનીતિ વચ્ચે લાવ્યા વગર એટલું જરૂર ઇચ્છીએ કે સરકાર પ્રતિજ્ઞાપૂર્વક કાનૂન પાછા ખેંચે ને ખેડૂતો પણ આંદોલન સમેટીને મહિનાઓથી રેઢાં પડેલાં ખેતરોને લહેરાતાં કરવાં નવતર ગૃહપ્રવેશ કરે અને દેશની ઉન્નતિમાં નવો પ્રકાશ ઉમેરે. અસ્તુ !

000

e.mail : [email protected]

પ્રગટ : ‘આજકાલ’ નામક લેખકની કટાર, “ધબકાર”, 22 નવેમ્બર 2021

Category :- Opinion / Opinion

માબાપની છત્રછાયા

કમલેશ ઓઝા
21-11-2021

સંવેદનાની સફરમાં

મિ. સનત ઝવેરી, તમે નિત્યક્રમ પ્રમાણે પ્રહ્લાદનગર ગાર્ડનમાં ચાલવાને આવો છો. તે મુજબ આજે પણ સવારના ૭ વાગે નિત્યક્રમ જાળવી રાખ્યો છે. તમે એક ખૂબ જ પ્રતિષ્ઠિત વેપારી છો. પ્રહ્લાદનગર સામે જ આર્યવ્રત-૨-માં બંગલામાં તમારું બહોળું કુટુંબ રહે છે. સવારના ૭થી ૯ સુધી પ્રહ્લાદનગર ગાર્ડનમાં ચાલવા સાથે તમે અનેક મિત્રોને મળો છો. ૨૦ મિત્રો સાથે બેસી પ્રહ્લાદનગરની ગાર્ડનની લોનમાં બેસી ગોષ્ટિ કરો છો. તમે દરરોજ આ ગાર્ડનમાં ચાલવા આવો છો, તે મુજબ એક વૃદ્ધ કપલ પણ દરરોજ સાતના ટકોરે આજ ગાર્ડનમાં લાકડીના સહારે - ટેકે બન્ને પતિપત્ની ચાલતાં હોય છે. તમારી જેમ, રોજ ૭૦ વર્ષ આસપાસ પહોંચી ગયેલાં આ વદ્ધ કપલે પણ નિયમિત ચાલવાનો નિત્યક્રમ જાળવી રાખ્યો છે. અનેક લોકો સવારના આ ગાર્ડનમાં ચાલતા હોય છે, પણ સવારના ૯ વાગ્યા પછી ચાલવાવાળાં લગભગ બધાં જ ઘરે પાછા જતાં રહે છે.

મિ. સનત ઝવેરી, એક દિવસ તમે બધા મિત્રોએ રવિવારે આજ ગાર્ડનમાં એક પાર્ટ રાખેલી હોય છે, અને લગભગ ૨૦ મિત્રો બધા જ ગાર્ડનમાં સવારે ચાલવાવાળા લોકો સાથે બહુ ખુશ્નુમા વાતાવરણમાં પાર્ટી એન્જોય કરો છો. લગભગ ૧૨ વાગ્યા સુધી તમારી પાર્ટી ચાલે છે. સંગીતના જલસા સાથે, અનેક સારી વાનગીઓ ગાંઠિયા, જલેબી, ગોટા વગેરે સાથે તમારી પાર્ટી પૂરી થાય છે, અને તમે બધા જ મિત્રો એકબીજાને હસ્તધૂનન કરી પોતપોતાના ઘરે પોતપોતાના વાહનમાં ચાલ્યા જાવ છે. એ મુજબ તમે પણ પ્રહ્લાદનગર ગાર્ડનની સામે જ આવેલા આર્યવ્રત બંગલા તરફ પ્રયાણ કરો છો, પણ ત્યાં તમારી નજર પેલા વૃદ્ધ કપલ તરફ પડે છે. ગાર્ડનમાં લગભગ કોઇ નથી. માત્ર આ વૃદ્ધ કપલ એક છાયડે લોનમાં બેસી એકબીજાં સાથે વાત કરતાં હોય છે. આટલા મોડે સુધી આ કપલ બેઠું છે તેની નોંધ લો છો. પણ કેાઇ પણ જાતના પ્રતિભાવ વિના તમે તમારા બંગલા પર પહોંચી જાવ છો - તમારો ચાલવાનો નિત્યક્રમ અને આ વૃદ્ધ કપલનો પણ ચાલવાનો નિત્યક્રમ બન્ને યથાવત છે.

મિ. સનત ઝવેરી, દરરોજ આ કપલને લાકડીના ટેકે ચાલતા જૂઓ છો અને દરરોજ તેમની નિયત જગ્યા પર ઝાડને છાયડે પ્રેમથી વાતો કરતાં જૂઓ છો. લગભગ ૯ વાગે બધા જ ચાલવાવાળા ગાર્ડનમાંથી પોતપોતાના ઘરે જતાં રહે છે. મિ. સનત ઝવેરી, તમે જૂના સમાજશાસ્ત્રના વિદ્યાર્થી છો. સમાજ સાથે નિસ્બત ધરાવતી વ્યક્તિ તરીકે તમે અન્ય લોકો કરતાં બીજા લોકોની વર્તણૂક તરફ વધારે ધ્યાન દેવા ટેવાયેલા છો. તે મુજબ એક દિવસ તમારી ઓફ સી.જી. રોડ પર આવેલી ફર્નિશ્ડ ઓફિસ પર જતાં પહેલા ફરીથી બાર વાગે ગાર્ડન પર જાવ છો, અને કુતૂહલવશ તમે પેલા વૃદ્ધ કપલને ગાર્ડનમાં બેઠેલાં ગોષ્ટિ કરતાં જૂઓ છો. ૧૨ વાગે લગભગ ગાર્ડનમાં આ કપલ સિવાય કોઇ તમને દેખાતું નથી એટલે તમે પેલા વૃદ્ધ કપલ પાસે જઇને આત્મીયતાથી નમ્રતાપૂર્વક વંદન કરી પૂછો છો કે દાદા આટલા મોડે સુધી આપ બન્ને કેમ બેઠાં છો ? આપ આપના ઘરે કેમ જતાં નથી ? આપ ક્યાં રહો છો ?

વૃદ્ધ દાદા એકાએક કોઇ વ્યક્તિ આ રીતે પોતાનામાં રસ લે છે તે જાણીને આશ્ચર્ય પામ્યા પણ ખૂબ જ સહજતાથી જવાબ આપે છે કે બેટા, તે અમારામાં અંગત રસ લીધો એ માટે તારા આભારી છીએ. પણ બેટા. અમારી ખૂબ જ અંગત વાત કરતા હું સંકોચ અનુભવું છું. પણ જ્યારે તું આટલો પ્રેમથી પૂછે છે તો હું જવાબ આપું … અને વૃદ્ધ દાદા વાત શરૂ કરતાં કહે છે કે જો બેટા, અમે આજ વિસ્તારમાં મકરબામાં રહીએ છીએ. અને દરરોજ સવારે ચાલવાના બહાને આ ગાર્ડનમાં આવીએ છીએ, અને બપોરે ૧ વાગ્યા પછી અમારા ઘરે જઇએ છીએ. પણ પાછા સાંજે ૬ વાગ્યે આ ગાર્ડનમાં આવી રાત્રે ૯ વાગ્યે ઘરે જઇએ છીએ. કારણ કે બેટા, અમે મારા નાના દીકરા સાથે રહીએ છીએ, જ્યાં માત્ર એક રૂમ અને ચાલી છે એક રૂમમાં રસોડું વગેરે છે. એટલે ઘરમાં નાનાં બાળકો તેમ જ દીકરાની વહુ, બધાં સાથે રહીએ એટલે અમે ઘરમાં સંકડાશ હોવાથી મોટા ભાગનો સમય આ ગાર્ડનમાં જ વિતાવીએ છીએ અને રાત્રે ચાલીમાં બન્ને જણા સૂઇ જઇએ છીએ.

મારો દીકરો વહુ બહુ સારાં છે, પણ દીકરાના ટૂંકા પગારમાં અમે બહુ વ્યવસ્થિત સારા મકાનમાં જઇ શકતાં નથી. એટલ વહુ દીકરાને સહકાર આપી, અમારી જિંદગી આ બગીચામાં જ આનંદથી પસાર કરીએ છીએ. મારે બે દીકરા છે. એક દીકરાને મેં ખૂબ જ મહેનત કરી મારી નોકરીના બચતના પૈસા ભેગા કરેલા તે વાપરીને ભણવા કેનેડા મોકલ્યો છે. જે ભણી ગણીને ખૂબ જ હોશિયાર અને પૈસાપાત્ર થયો છે. પણ બેટા, જ્યારથી ભણવા ગયો, ત્યારથી આજ સુધી આ મા-બાપને કોરું પોસ્ટકાર્ડ પણ નથી લખ્યું. તે તેની ખુશીથી જીવે છે અને અમે આ નાના દીકરા સાથે તેને સહકાર આપી પાછલી જિંદગી પણ આનંદથી જીવી રહ્યા છીએ. મારો નાનો દીકરો સવારના ૯થી રાત્રે ૧૧ સુધી નોકરી કરે છે. કાળુપુર પર એક હાર્ડવેરની દુકાનમાં ટૂંકા પગારમાં તેનું જીવનનું ગાડું ચલાવે છે. મારી પાસે કોઇ બચત નથી. મારી જિંદગીની મૂડી મોટા દીકરાને ભણાવવામાં વાપરી નાખી, હું નિવૃત્ત થઇ ગયો છું. ક્યાં ય નોકરી ના કરી શકું અને મારી બેંક બેલેન્સ ઝીરો છે. બેટા, પણ છતાં જિંદગી બોજ નહીં માનીને અમે બન્ને પતિ-પત્ની રાજીખુશીથી આ બગીચામાં જ મોટા ભાગનો દિવસ પસાર કરીએ છીએ.

મિ. સનત ઝવેરી, તમે દાદાની વાત સાંભળી ઘડીભર તો અસમંજસ સ્થિતિમાં મુકાઇ ગયા. મિ. સનત ઝવેરી, તમે પહેલેથી જ પરોપકારી જીવના માણસ છો. તમારો માહ્યલો જાગૃત થઇ ગયો અને તમે તરત જ દાદાને કહ્યું કે દાદા, તમે આજથી મારા દાદા જ છો. મારા બંગલામાં બે આઉટહાઉસ છે. એકમાં મારો ડ્રાઇવર રહે છે અને એક ખાલી છે. દાદા અને બા, તમે બન્ને મારા આઉટહાઉસનો ઉપયોગ કરી શકો છો. આજથી જ તમને હું મારા આઉટહાઉસમાં રહેવાની સગવડ કરી દઉં - બન્નેને માટે પલંગ લાવી દઉં, નાનો સોફો લાવી દઉં અને તમે કાલથી મારા આઉટહાઉસમાં રહેવા આવી જાવ. અને અત્યારે મારા ડ્રાઇવરને કહું છું કે તમને તમારા મકરબાના નિવાસસ્થાને મૂકી જાય. દાદા મારી પાસે ત્રણ મોટરકાર છે એક ગાડી તમારે માટે આપીશ. તમે મારા કુટુંબનામાંના એક મોભી વ્યક્તિ તરીકે રહો. મારાં પત્ની પણ મારી આ દરખાસ્તમાં હા જ પાડશે. અમારા કુટુંબના સભ્યો પહેલેથી જ એવા સંસ્કારમાં તે ઘડાયેલા છે કે અમે હંમેશાં અમારા સિવાય બીજા માટે પણ કંઇક કરી છૂટવાની ભાવના ધરાવીએ છીએ, દાદા. ચાલો, હું તમને મારા બંગલાનું આઉટ હાઉસ બતાડું, જ્યાં તમારે કાલથી રહેવાનું છે. - - મિ. સનત ઝવેરી, તમારી આ દરખાસ્તથી દાદા-દાદી ખુશ ખુશ થઇ ગયાં અને મનોમન વિચારતા થયા કે ભગવાને મને આજે ત્રીજો દીકરો આપ્યો. મિ. સનત ઝવેરી દાદાએ કુતૂહલવશ પૂછી લીધું કે બેટા, આવું તારા પરોપકારી જીવન પાછળનું રહસ્ય શું છે ? આજના જમાનામાં જ્યાં લોકો ભૌતિક સમૃદ્ધિ પાછળ પાગલ છે અને સ્વકેન્દ્રીત સમાજ વ્યવસ્થામાં તને આ પરોપકારી સ્વભાવનો, તારા સિવાય બીજા માટે વિચારવાની પ્રેરણા કેવી રીતે મળી?

મિ. સનત ઝવેરી, પેલા દાદાએ તમને પ્રશ્ન કરી, તમારી આંતરિક સ્થિતિમાં ડોકિયું કરાવી તેમને આનંદવિભોર કરી દીધા. અને મિ. સનત ઝવેરી, તમે પેલા દાદાને બહુ જ નિખાલસતાથી મક્કમપણે જવાબ આપી કહ્યું કે દાદા હું મારા મોસાળ મારા દાદીમાં-નાની પાસે ઉછર્યો છું. અને મારા દાદીમા-નાનીએ મને શિખામણ આપી હતી કે બેટા, સનત જો જિંદગીમાં પૈસા તો બધા બહુ કમાય છે પણ એ પૈસા જ્યાં સુધી પરોપકાર માટે ન વપરાય ત્યાં સુધી એ પૈસા એ પૈસા નથી માત્ર હાથનો મેલ છે. એટલે જિંદગીમાં બેટા તારી પોતાની જાત સિવાય બીજા માટે પણ કંઇક વિચારવું યથાશક્તિ બીજા માટે મનથી હૃદયથી કંઇક કરવું અને એ બીજા લોકોના જીવનમાં ખુશી લાવવી એ જ સાચો ધર્મ છે. ધર્મ માત્ર મંદિરોમાં જઇને દર્શન કરવા પૂરતો સિમિત ન રાખવો, પણ બીજા માટે કંઇક કરી તેમના જીવનમાં ખુશીનો માહોલ પેદા કરી તેમને ઉત્તમ જીવન વ્યવસ્થા સાથે માનવીય મૂલ્યોવાળું જીવન પ્રસ્થાપિત કરવું.

દાદા મારા નાનીમાએ આપેલી આ શિખામણ મારા માટે કરોડો રૂપિયા કરતાં વધારે છે અને એ જ શિખામણ જીવનમાં મને મહુ જ કામમાં આવી છે. અને આજે હું એક બહું જ પ્રતિષ્ઠિત વેપારી તરીકે સ્થાન ધરાવું છું. તેમાં મારા દાદીમાના સંસ્કારનો ફાળો છે. દાદા, ચાલો મારા બંગલે તમને લઇ જઉં. આ વાત સાંભળી, શ્રી સનત ઝવેરી, પેલા દાદા બા બન્નેએ તમારા નાનીમા સુમિતાબહેનને સ્મૃતિ વંદન કર્યાં અને કહ્યું કે બેટા, બધા દીકરાઓને આવા નાની દાદીમા મળજો.

મિ. સનત ઝવેરી, પછી તમે દાદા-બાને બંગલે લઇ જાવ છો. કુટુંબના બધા જ સભ્યોની તેમની સાથે ઓળખાણ કરાવીને કહો છો કે દાદા બા આજથી આપણા કુટુંબના સભ્યો બને છે અને આવતી કાલથી દાદા બા આપણી આઉટહાઉસમાં રહેવા આવશે. તેમની બધી જ વ્યવસ્થા હું કરું છું. કુટુંબના બધા જ સ, મિ. સનત ઝવેરી, તમારી વાત સાથે સંમત થાય છે. અને તમારા ઘરમાં નવા બે બુઝર્ગ વડીલોનો સમાવેશ થશે, તે વાત સાથે આખું કુટુંબ જીવનના એક નવા પ્રયાણ તરફ પ્રવેશે છે. મિ. સનત ઝવેરી, તમારો આ પ્રસ્તાવ પેલા દાદા સહર્ષ સ્વીકારે છે, પણ ખૂબ જ નમ્રતાથી સહજભાવે કહે છે કે જો બેટા, તારો પ્રસ્તાવ હું માથે ચડાવું છું પણ મા-બાપની છત્રછાયા નીચે તૈયાર થતાં બાળકો-દીકરાઓ ખુશનસીબ હોય છે. વડીલોની હાજરી તેમના જીવનમાં નવો રંગ લાવે છે. એટલે બેટા, તારો પ્રસ્તાવ હું સ્વીકારું છું, પણ અમે મારા દીકરાનું ઘર છોડીને તેને એકલો મૂકીને તારા ઘરે હંમેશ માટે નહીં રહી શકીએ. તે દીકરાને મારે હું જીવતો છું ત્યાં સુધી હું તેને અનાથ નહીં થવા દઉં. પણ અમારા નિવાસસ્થાનમાં જગ્યા ઓછી હોવાથી અમે જે સમય ગાર્ડનમાં વિતાવતાં હતાં તે સમય અમે જરૂર તારા બંગલાના આઉટહાઉસમાં રહીશું. પણ બાકીનો સમય તો મારા દીકરા સાથે જ ગાળીશું.

મિ. સનત ઝવેરી, તમે આ વાત સાંભળી આશ્ચર્ય સાથે દાદાના આદર્શ પિતા તરીકેનો રોલ અનુભવ્યો. જિંદગીની નાવમાં તડકા છાયડામાં કુટુંબથી અલિપ્ત કદિ ન થવું. દીકરા વહુ સાથે સમરસતા કેળવવી અને છત્રછાયા નીચે તેમને જીવનના રાહમાં હંમેશાં સહકાર આપવો. તે શિખામણ ઉપદેશ સાથે તમે દાદાને વંદન કરો છો અને તમારા નાની-દાદીમાની શિખામણ જેવી જ આ સોનેરી મૂલ્યનિષ્ઠ શિખામણને માથે ચડાવો છો. અને દાદાને કહો છો કે હા. દાદા. તમારી વાત સાચી છે. તમારા દીકરાથી જુદા નહીં થાવ તમને અનુકૂળ પડે ત્યારે એટલો સમય જરૂર મારા આઉટહાઉસમાં રહો તમને અહીં બધી જ સગવડ મળશે, તેમ કહી મિ. સનત ઝવેરી, તમે તમારી કારમાં દાદાદાદીને દાદાના દીકરાના મકરબાના નિવાસસ્થાને મૂકી આવ્યા. અને એક ઉત્તમ માનવીય મૂલ્યને ઉજાગર કરી, દાદા-દાદીનાં જીવનમાં એક નવી તરાહ ઉમેરી તેમના જીવનને આનંદમય બનાવ્યું.

મિ. સનત ઝવેરી, તમને લાખ લાખ સલામ. તમારી દાદીમા નાનીની શિખામણ આપવા બદલ દિવંગત નાનીને પણ સલામ અને સલામ પેલા દાદાને કે જેમણે પોતાના દીકરાનું ઘર નહીં છોડીને વૃદ્ધત્વના સહારે તેમની છત્રછાયા ચાલુ રાખી ઉત્તમ માનવીય મૂલ્યોને ઉજાગર કર્યા.

જિંદગીની સફરમાં સંવેદના અનુભવવાની હોય છે.

e.mail : [email protected]

Category :- Opinion / Opinion