OPINION

જેનામાં અવાજ ઉઠાવવાની સચ્ચાઇ અને ધગશ અન્યો કરતાં વધારે છે તે એકલ-દોકલ લડાઇ લડ્યા કરે છે

આપણા દેશમાં છેલ્લા કેટલાક સમયથી અણધારી આફતો, પરિવર્તનો અને કટોકટીની સ્થિતિ એક પછી એક ઊભી થતી રહે છે. ખેડૂતોનાં પ્રશ્નો, સ્ત્રીઓની સલામતીનાં મુદ્દા, કોમી હિંસા, ભ્રષ્ટાચાર સામેની લડત, પર્યાવરણને લઇને થતો ઊહાપોહ, દલિતો કે આદિવાસી આંદોલનોનો કોલાહલ જેવું કંઇ કેટલું બધું સતત આપણા દેશમાં ચાલતું રહે છે. લોકશાહી રાષ્ટ્રમાં જ્યાં સતત રાજકીય અને સામાજિક પરિસ્થિતિઓમાં ઉતાર ચઢાવ આવ્યા કરે ત્યાં પરિવર્તનો પણ થાય અને નવા ચહેરાઓ રાજકીય કે સામાજિક ફલક પર દેખાય પણ ખરાં, પરંતુ એ બધાં વરસાદી દેડકાં સાબિત થાય છે. આંદોલનનો જુવાળ બહુ જુદા પ્રકારનો હોય છે જેમાંથી નવા આગેવાનો મળવાની આશા રહે છે. છેલ્લા એક દાયકામાં જોઇએ તો કોઇ એક આંદોલને આખા રાષ્ટ્રનું ધ્યાન ખેંચ્યું હોય, આખા રાષ્ટ્રની અપેક્ષાઓ વધારી હોય તો એ છે ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી જનલોકપાલ બિલ માટે અણ્ણા હઝારેએ શરૂ કરેલી ચળવળ. એ આંદોલનને પગલે શરદ પવારે મંત્રી પદેથી રાજીનામું આપવું પડ્યું હતું. થોડા વખત પછી પાસાં પલટાયાં અને એ આંદોલને આપણને ‘આપ’ અને કેજરીવાલ આપ્યા. કેજરીવાલ ઉત્તમ નેતા કે આગેવાન છે એ કહેવું વાજબી ન હોઇ શકે, પણ રાજકારણીઓની ભીડમાં એ જુદા તરી જ આવે છે અને એટલી સફળતા મેળવવી પણ કંઇ નાની વાત ન કહેવાય.

આંદોલનોએ ભારતને હંમેશાં બહુ નોંધપાત્ર નેતાઓ પૂરા પાડ્યાં છે. સ્વતંત્ર સંગ્રામ એક સર્વાંગી આંદોલન હતું જેમાં આખા રાષ્ટ્રએ હિસ્સેદારી નોંધાવી હતી. સ્વતંત્ર ભારતમાં રાજકીય અને આર્થિક પ્રવાહો સાથે જે પરિવર્તનો આવ્યા તેમાં આંદોલનોનો ફાળો બહુ મોટો હતો. જો કે ઘણાં આંદોલનોનો પાયો જાતિવાદ પણ હતો. સિત્તેર અને એંશીનાં દાયકામાં જાતિઓનાં ઘર્ષણને પગલે જાતભાતનાં વિરોધો થયા. વળી રોજગારી માટે થયેલાં સ્થળાંતરે પણ ઘર્ષણને વેગ આપ્યો. આવા જ એક જાતિ આધારિત ઘર્ષણનાં મૂળિયાં પકડીને બાળ ઠાકરે મહારાષ્ટ્રનો જાણીતો ચહેરો બન્યા અને શિવસેનાનો જન્મ થયો. શિવસેના અને ઠાકરે પરિવારની વિચારધારાઓ યોગ્ય છે કે નહીં તે મુદ્દો અહીં નથી ચર્ચાઇ રહ્યો પણ તેમણે આગેવાનની હરોળમાં પોતાનું નામ તો નોંધાવ્યું જ. નેતાઓ એ રીતે પણ આવતાં તો કામદારોની ચળવળમાં કોઇ પાસાંને જેણે બાકી નહોતાં રાખ્યા તેવા જ્યોર્જ ફર્નાન્ડિસને રેલવેની તોતિંગ હડતાળે રાષ્ટ્રીય રાજકારણનાં એક ધારદાર નેતાની ઓળખ આપી. કાપડ મીલ કામદારોનાં આંદોલને દત્તા સામંત જેવા ચહેરાને આગેવાન બનાવ્યા. તે રાજકારણમાં પણ આવ્યા.  જો કે એક સમયે તેમની પડખે ઊભા રહેલા મીલ કામદારોએ તેમનો વિરોધ પણ કર્યો અને તેમનો અંત લોહિયાળ રહ્યો.

ભારતમાં આંદોલનોનો દોર નથી અટક્યો, પણ તેનો પ્રકાર બદલાઇ ગયો છે. અલ્પેશ ઠાકોર, જીજ્ઞેશ મેવાણી, હાર્દીક પટેલથી માંડીને કન્હૈયા કુમાર પણ આંદોલનોની જ નિપજ છે પણ જેનામાં ખરેખર પરિવર્તન કરવાની ક્ષમતા છે તે એકલા પડી જાય  છે, તો જે લોકો જાતિનાં કાર્ડનો ઉપયોગ કર્યા કરે છે તે અંતે સત્તાની લાલચમાં સમાધાન કરે છે, પછી લડતનું જોશ રાજકીય શતરંજના દાવપેચ માટે જરૂરી શાતિર શાંતિમાં ફેરવાઇ જાય છે.

ભારત આંદોલનોનો દેશ રહ્યો છે. ચિપકો આંદોલન, સેવ સાયલન્ટ વૅલી આંદોલન, નામાંતર આંદોલનથી માંડીને નર્મદા બચાઓ આંદોલન જેવાં ઘણાં આંદોલનો થયાં છે જેની રાષ્ટ્રવ્યાપી ચર્ચાઓ અને અસર બંન્ને રહ્યાં છે. નર્મદા બચાઓ આંદોલનનાં મેધા પાટકર તેમનાં નામ અનુસાર મેધાવી ચોક્કસ છે, અને તેમણે બનતું બધું જ કર્યું પણ અમુક મામલે સત્તાધીશોને આંદોલનકારીઓનાં કાંડા કાપી લેતા સારી પેઠે આવડે છે. જો કે મેધા પાટકર પ્રકારનાં આગેવાનોનું મૌન ખરીદી નથી શકાતું.  પણ છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓથી જે લોકો સત્તા પર હોય છે તેઓ જ્યારે મૌન ખરીદી નથી શકતાં ત્યારે બીજા દેકારા વધારી દે છે. વળી કલબુર્ગી હોય કે દાભોલકર કે પછી ગૌરી લંકેશ, આ બધાં ‘વન પર્સન આર્મી’ની માફક કામ કરનારા લોકો હતાં, પણ હવે તેઓ નથી. આ લોકોની સરિયામ હત્યા કરાઇ. કોઇ મોટા આંદોલનને પ્રેરક બળ પૂરું પાડી શકે તેવી આ મશાલોને કસમયે જ ઠારી દેવાઇ. આ કારણે જેનામાં અવાજ ઉઠાવવાની ધગશ અને સચ્ચાઇ અન્યો કરતાં વધારે છે તે જાહેરમાં આવવાને બદલે પોતાની રીતે, એકલ-દોકલ લડાઇ લડ્યા કરે છે અને કદાચ ગૌરી લંકેશ કે દાભોલકર જેવી શહીદી વહોરવાની રાહ જોયા કરે છે.

પણ શું આનો અર્થ એમ કરવો કે આપણા લોકશાહી રાષ્ટ્રમાં આંદોલનો નથી થઇ રહ્યાં? આંદોલનોનું સ્વરૂપ હવે બદલાયું છે. ટ્વીટર વૉર અને ફેસબુક પર ચાલતી ચળવળો ડિજીટલ આંદોલનનાં રૂપમાં મોટી બની રહી છે. ડિજીટલ એજમાં હોઇએ ત્યારે આ તમામ પ્લેટફોર્મ્સ મહત્ત્વનાં છે કારણ કે વધુમાં વધુ લોકો સુધી અવાજ પહોંચી શકે છે. ઇજીપ્તમાં ફેસબુકને કારણે તો ક્રાંતિ આવી પણ આપણે ત્યાં એ સ્તર લાવવું મુશ્કેલ છે. વિવિધતામાં એકતાની આપણી ઓળખ વિખવાદો વધારતી બાબત બની ચૂકી છે. જ્યાં એક વર્ગનાં લોકો બળાત્કારનાં વીડિયો શોધવા સર્ચ કરતા હોય, જ્યાં કોઇનાં ઓનર કિલીંગના વિડિયો જોનારા લાખોની સંખ્યામાં મળી આવે ત્યાં માનસિકતાઓ વચ્ચેનો ભેદ ડિજીટલ પ્લેટફોર્મ પર પણ આંખે ઊડીને વળગે તેવો હોય છે. વૉટ્સ એપ કે અન્ય સોશ્યલ મીડિયા પર દેખાવો કરવા માટે શેર થતી વિગતો લોકો ગંભીરતાથી નથી લેતા તેમ નથી પણ મોટાભાગનાં કિસ્સામાં દેખાવોમાં ‘હું પણ ત્યાં હતો/હતી’ એ દેખાડવા માટે થતી નવી પોસ્ટ્સ સુધી આ આંદોલનનો જુવાળ સીમિત થઇ જાય છે.

જેને નક્કર કામ કરવું હોય છે તેઓ પોતાની આવી પોસ્ટ્સ્નો હિસ્સો જ નથી હોતા, તેમાં વિગતો જ ‘નાયક’ હોય છે. સોશ્યલ મીડિયા પર પોતે કોની સાથે દલીલમાં બહેતર સાબિત થઇ શકે છે તેની હોડમાં આંદોલનનો જુવાળ કિ-બોર્ડ પર ટાઇપ કરવામાં જ ખતમ થઇ જાય છે અને એટલે જ કદાચ અત્યારનાં આંદોલનોમાંથી કોઇ મજબૂત નેતા મળવો મુશ્કેલ થઇ રહ્યો છે. એક તરફ મીડિયાનો મારો અતિરેકની હદ પાર કરી ચૂક્યો છે ત્યારે સતત ભક્તિનાં મંજીરા વચ્ચે અલગ સંભળાયેલો અવાજ શોધવો ઇન્ટરનેટને કારણે સરળ હોઇ શકે પણ કોઇની એક પોસ્ટ શેર કે ફોરવર્ડ કરીને આપણે આંદોલનમાં જોઇએ એટલું ઇંધણ નથી પૂરી શકતા.

જો કે નિર્ભયા આંદોલન, ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટનાં વિદ્યાર્થીઓનો વિરોધ, જાધવપુર યુનિવર્સિટીમાં થયેલા વિરોધો નક્કર પરિણામો લાવનારા સિદ્ધ થયા. અત્યારે જે.એન.યુ.માં પણ જે ચાલી રહ્યું છે તેનાં ભારતીય વિદ્યાર્થી આલમ પર ઘેરા પ્રતિભાવ પડશે એ ચોક્કસ. નવી પેઢીને આંદોલન કરીને પરિવર્તન લાવવામાં રસ ચોક્કસ છે પણ નહોર વાગી જાય એ રીતે કડક પકડમાં લેવાતાં આ યુવા ચહેરાઓ આગેવાન બનવાની ધારે હોય ત્યારે કાં તો આંદોલન પૂરતો જુવાળ સાચવે છે અને પછી અલગ રસ્તે ચાલી જાય છે અથવા તો દબાણમાં આવી સમાધાન અપનાવે છે કે પછી તેઓ એકલા પડી જાય છે. લોકશાહી દેશમાં આંદોલનથી આવેલા આમૂલ પરિવર્તનો ઇતિહાસની મહત્ત્વની ઇંટ હોય છે તે આપણે સમજવું રહ્યું. એક ફોરવર્ડ મેસેજ કે એક પોસ્ટથી માનસિક સ્તરે અધધધ વૈવિધ્ય ધરાવતા દેશમાં પરિવર્તન લાવવું મુશ્કેલ બનશે. આપણા દેશમાં બહુ બધુ બદલાઇ રહ્યું છે અને એ પરિવર્તન આપણને માફક આવશે જ એ જરૂરી નથી અને માટે જ વધારે સજાગ થઇને આંદોલનોને માર્ગે નેતૃત્વ શોધવાની કવાયત આપણે કરવી જ રહી. વૈચારિક જડતા, સત્તા મોહ કે માફિયા માનસિકતા પરિવર્તન નહીં પતન નોતરે. જિંદગી સાથે ઘસાઇને જીવેલા લોકો આંદોલનની સાચી આગ બને છે અને તેઓ જ પરિવર્તનશીલ સમાજ બક્ષી શકે છે.

બાય ધી વેઃ

ફેક ન્યુઝનાં જમાનામાં, જ્યાં પ્રેસ્ટીટ્યુટ કે સિકુલર જેવા શબ્દો બિનસાંપ્રદાયિક અને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા ધરાવતી લોકશાહીનાં વિચારકો માટે ઉછળવા માંડ્યા છે ત્યારે આપણે સાચું જીવવાની હિંમતનો દીવો બુઝાવા ન દે તેવા એકલ-દોકલ લડવૈયાઓની સાથે હાથ જોડવાની તાતી જરૂર છે. રાહુલ બજાજે જે કહ્યું તેમાં કંઇ ખોટું નથી. ભયનો માહોલ બધે જ પ્રસર્યો છે પણ હવે અમને ડર નથી એ આપણે ખોંખારો ખાઇને કહી શકીશું ત્યારે આંદોલનો સામાજિક, સુધારાવાદી અને ક્રાંતિકારી પ્રકારનાં થશે નહીંતર બધું કી-બોર્ડનાં ‘હેપ્ટીક ટચ’ અને ફોરવર્ડનાં ‘નૉટિફિકેશન સાઉન્ડ’માં જ અટકી જશે. હિંસા, ભ્રષ્ટાચાર, શોષણ, ગુનાખોરી બિહામણા ચોક્કસ છે પણ એટલા મજબૂત નથી કે આંદોલનનાં ઉજાસ પર ઓળો બનીને પથરાઇ જાય.

પ્રગટ : ‘બહુશ્રૃત’ નામક લેખિકાની સાપ્તાહિક કટાર, ’રવિવારીય પૂર્તિ’, “ગુજરાતમિત્ર”, 08 ડિસેમ્બર 2019

Category :- Opinion / Opinion

ફોટામાં જે છોકરી તમને દેખાય છે, એ મારી દીકરી છે. એનું નામ ઝંખના ઉત્તમભાઈ પરમાર છે. એનું હુલામણું નામ ‘ગુલી’ છે. એનો જન્મ 4-11-1981ને દિવસે થયો હતો. એનું લગ્ન ૧લી ફેબ્રુઆરી 2004ને દિવસે થયું હતું. એના લગ્નની કંકોત્રી છપાવવા માટે મેં પ્રિન્ટિંગ પ્રેસમાં મોકલી તો લગ્નનું મેટર જોઈને પ્રિન્ટર મારા પર ગુસ્સે થયો. આવી કંકોત્રી છાપવાની છે? હું ચાર પેઢીથી છાપખાનું ચલાવું છું. હજી સુધી આવી કંકોત્રી કોઈએ છપાવી નથી. આવી કંકોત્રીનો વિરોધ થશે અને તમારે ફરીથી કંકોત્રી છપાવી પડશે.

મેં કહ્યું ભાઈ, તું તારે કંકોત્રી છાપ, કંકોત્રીની ચિંતા તમારે કરવાની જરૂર નથી.

3,000 કંકોત્રીનું કાર્ટન મારા ઘરે આવી પહોંચ્યું. સ્વાભાવિક છે કે જેના લગ્ન હોય તેને કંકોત્રી જોવાનો ઉમંગ હોય. મારી દીકરી ઝંખનાએ કાર્ટનની પેકિંગ strip ખોલી, કાર્ટનના ફટાકિયા ખુલ્લા કર્યા. જેવી એની નજર કંકોત્રી ના કવર પર પડી અને એ મારા પર ગુસ્સે થઈ.

પપ્પા આ શું છે? અહીં પણ પોલિટિક્સ કરવાનું?

બન્યું એવું હતું કે મેં કંકોત્રીના કવર પર શુભ કાર્યના દેવતા ગણેશજીની જગ્યાએ ગાંધીજીની છબી છપાવી હતી.

ઝંખના કહે પપ્પા ગાંધીજીને મહાપુરુષ કહેવાય ભગવાન નહીં. મારે શુભ કાર્યના દેવતા ગણેશજી જોઈએ, ગાંધીજી નહીં.

ઝંખનાએ કંકોત્રી હાથમાં પકડી કવર ખોલી અંદરની પત્રિકા બહાર કાઢી. ત્યાં મારું બીજું પરાક્રમ હતું.

ગણેશજીની જગ્યાએ ગાંધીજીની છબી તો હતી જ, પરંતુ સાથે લખ્યું હતું કે મહર્ષિ માર્ક્સ મહાત્મા ગાંધી અને ક્રાન્તદ્રષ્ટા આંબેડકરના પુણ્ય પ્રતાપે મારી દીકરી ઝંખનાના લગ્ન ફલાણા ફલાણાના સુપુત્ર સાથે નિર્ધાર્યા છે, તો આપ આશીર્વાદ આપવા પધારશો.

ઝંખના કહે પપ્પા. આ ત્રણેય પણ મહાપુરુષો કહેવાય એ આપણી કુળદેવીનું સ્થાન ન લઈ શકે. મારી કુળદેવીના આશીર્વાદ જોઈએ, મહાપુરુષોના નહીં. પપ્પા, હું આ કંકોત્રી વહેંચવા નહીં દઉં; મારે તો આપણી પરંપરિત ગણેશજી અને કુળદેવીવાળી જ કંકોત્રી જોઈએ.

મેં કહ્યું બેટા, આપણે પાંચ મિનિટ વાત કરી લઈએ પછી તને મારી વાત ગળે ન ઊતરે એટલે આ કંકોત્રી ફાડી નાખીશું અને આપણી પરંપરિત કંકોત્રી ગણેશજી અને કુળદેવીવાળી ફરીથી છપાવી લઈશું.

ઝંખના મને કહે, બોલો શું કહેવું છે તમારે?

મેં કહ્યું બેટા, તું શું ભણી છો?

એટલે મને કહે હું બી.કોમ થઇ છું અને એલ.એલ.બીના ફર્સ્ટ યરમાં છું.

મેં કહ્યું તને કોણે ભણાવી.

એટલે એ કહે તમે મને ભણાવી.

મેં કહું મેં તને કેમ ભણાવી?

ઝંખના કહે છે દરેક સંસ્કારી મા બાપ પોતાનાં સંતાનોને ભણાવે છે એટલે તમે મને ભણાવી.

મેં કહ્યું તને ભણાવવાની પ્રેરણા મને કોણે આપી.

ઝંખના કહે દાદાજીએ આપી.

મેં કહ્યું દાદાજીને દીકરીને ભણાવવાની પ્રેરણા કોણે આપી?

ઝંખના કહે એમના પિતાજીએ આપી.

એટલે મેં કહ્યું કે બેટા, તું આમ સહેલાઈથી વંશના પગથિયાં ચડ્યા કરે છે, પરંતુ અહીંથી જૂઠનો ઇતિહાસ શરૂ થાય છે. તારા દાદાજીના પિતાના સમયમાં દીકરીને ભણાવવી એ કુસંસ્કારનો વિષય કહેવાતો. એ વખતે જે માબાપ દીકરીને ભણાવતાં એ વંઠી ગયેલાં મા-બાપ કહેવાતાં, કુસંસ્કારી મા-બાપ કહેવાતાં.

આ સાંભળીને ઝંખના કહે એવું તે વળી કઈ હોતું હશે, તો પછી આજે આટલી બધી બહેનો ભણી કેવી રીતે? અને નોકરી કેવી રીતે કરે છે?

મેં કહ્યું જો આ કંઈ ગપ્પાબાજી નથી એના ઐતિહાસિક પ્રમાણો છે.

1901માં ગુજરાતમાં માત્ર બે જ સ્ત્રીઓ ગ્રેજ્યુએટ હતી, અને તે પણ ઘરે રહીને ભણી હતી. બેટા, તું જે શાળામાં ભણી છે તે કીમ એજ્યુકેશન સોસાયટી ૧૯૪૪માં સ્થપાયેલ અને તેના પહેલા બેચમાં એક પણ છોકરી ભણતી નહોતી. 1885માં મુંબઈમાં એક પારસી સદગૃહસ્થ પોતાની દીકરીને યુનિવર્સિટીમાં એડમિશન અપાવવા માટે ગયા હતા, પરંતુ યુનિવર્સિટીએ કહ્યું હતું કે દીકરીને ભણાવવાનું કોઈ પ્રાવધાન યુનિવર્સિટીના ઓડિયન્સમાં નથી.

આ સાંભળીને ઝંખના દિગ્મુઢ બની ગઈ.

ઝંખના પૂછે છે તો પછી બધી સ્ત્રીઓ ભણતી કેવી રીતે થઈ?

મેં કહ્યું કે સ્ત્રી શિક્ષણની શરૂઆત મહાત્મા ફુલે, સાવિત્રીબાઈ ફૂલે, રાજા રામમોહનરાય, ઈશ્વરચંદ્ર વિદ્યાસાગર જેવાં મહાપુરુષોએ શરૂઆત કરી. પરંતુ તે તેમના કાર્ય વિસ્તારના પોકેટ પૂરતી વાત હતી. જ્યારે કાશ્મીરથી કન્યાકુમારી અને કચ્છથી આસામ સુધી એકસાથે વ્યાપક પ્રમાણમાં સ્ત્રી જાગૃતિ અને સ્ત્રી શિક્ષણનું કામ મહાત્મા ગાંધીને કારણે શક્ય બન્યું. 1915માં ગાંધીજી ભારતમાં આવ્યા પછી એક વર્ષ સુધી તેમણે મૂંગા મોઢે સમગ્ર ભારતનું નિરીક્ષણ કર્યું અને તેમાં તેમને 50% મહિલા જન રાશિની ભાગીદારી કોઈ જગ્યાએ જોવા મળી નહીં. આ નિરીક્ષણ પરથી ગાંધીજીએ તારણ કાઢ્યું કે જે દેશની ૫૦ ટકા વસતી મૃતપાય અવસ્થામાં રહેતી હોય તે દેશ ગુલામ રહે તેમાં કોઈ નવાઈ નથી. એટલે એમણે પહેલો કાર્યક્રમ એ શરૂ કર્યો કે મારા કોઈ પણ આંદોલન કે ચળવળમાં મારે બહેનોની ભાગીદારી જોઇએ. ગાંધીજીના આ ક્રાંતિકારી કાર્યક્રમને કારણે આખા દેશમાં ખૂણેખૂણામાંથી સ્ત્રીઓ સ્વાતંત્ર્ય આંદોલનમાં સામેલ થવા માંડી. મનુસ્મૃતિની નિર્માલ્ય અને નિર્બળ સ્ત્રીઓ મહાત્મા ગાંધીના ક્રાંતિકારી કાર્યક્રમને કારણે વીરાંગનાઓ બનવા માંડી. સ્ત્રીઓની આ સ્વાતંત્ર્ય આંદોલનની ભાગીદારીમાંથી જ સ્ત્રી શિક્ષણની જ્યોત આખા દેશમાં પ્રસરી ગઇ.

બેટા ઝંખના, તું આજે બી કોમ, એલ.એલ.એમ. થઈ છે. તેનું શ્રેય તારા બાપાને કે તારા દાદાને જતું નથી. પેલા આપણા ગણેશજીને કે કુળદેવીને પણ જતું નથી. એ ગણેશજીએ કે એ કુળદેવી એ તમારી સ્ત્રીઓની આર્થિક, સામાજિક, શૈક્ષણિક કે રાજકીય ભાગીદારી માટે નવા પૈસાનું પણ પ્રદાન કર્યું નથી.

બેટા ઝંખના, તારા ભાગ્ય વિધાતા ગણેશજી પણ નથી અને કુળદેવીઓ પણ નથી; પરંતુ મહર્ષિ માર્કસ મહાત્મા ગાંધી અને ક્રાન્તદ્રષ્ટા આંબેડકર છે.

આ સાંભળીને ઝંખનાએ રડી દીધું.

એ કહેવા લાગી કે આજે મારી 23 વર્ષની ઉંમરે મારા ગોડફાધર અને મારા ભાગ્ય વિધાતા મહર્ષિ માર્કસ, મહાત્મા ગાંધી, ક્રાન્તદ્રષ્ટા આંબેડકરનો મને સાક્ષાત્કાર કરાવો છો?

મેં કહ્યું બેટા, તું ભાગ્યશાળી છે કે તને તારા ભાગ્ય વિધાતાનો પરિચય 23માં વર્ષમાં થઈ જાય છે. મને આ સાક્ષાત્કાર થતાં ૩૨ વર્ષ થઇ ગયાં હતા. તું મારા કરતાં નવ વર્ષ પહેલાં આ સત્ય સમજી ચૂકી છે.

ઝંખના મહાત્મા ગાંધીને પોતાના હૃદયમાં બેસાડીને, આજે બેંકમાં ઓફિસર તરીકે સેવા બજાવી રહી છે.

05 ડિસેમ્બર 2019

(કીમ, સુરત જિલ્લો, ગુજરાત)

Category :- Opinion / Opinion