OPINION

શિવાનીએ નક્કી કર્યું, આજે તો બસ જવું જ છે. આ ઉમ્મરે પરદેશના હોલીડે તો હવે બંધ થઈ જ ગયા છે, એટલે ’ઉંબરા ડુંગરા થાય’ તે પહેલાં લોકલ તો ફરવા જવું જ જોઈએ. આવતી કાલે વિમ્બલ્ડન ટેનિસ સ્પર્ધાનો સાતમો દિવસ હતો. એણે જલદી લેપટોપ પર ટેનિસની સ્પર્ધાનું ‘શેડ્યુલ’ જોઈ લીધું, અને હવામાનની આગાહી પર નજર કરી ચોક્કસ કર્યું કે આજનો સોનેરી તડકો આખો દિવસ કાલે પણ ટકવાનો છે.

શિવાની અને મિલિને લંડનમાં ઝિંદાદિલીથી એકબીજાનાં પૂરક થઈ ઝંઝાવતોનો સામનો કરી, પોતાની એક હૂંફાળી, પ્રેમાળ દુનિયા બનાવી હતી. પાંચ દાયકા પર જ્યારે તેમણે લંડનમાં વસવાટ શરૂ કર્યો ત્યારે સ્વજનોની વિદાય સમયની વહેતી આંખો સાથે તીવ્ર વેદનાભર્યા ચહેરાની યાદો તેમની એકલતાને વિહ્વળ બનાવી દેતાં. શિવાનીની ટપકતી આંખો કોઈક વખત મન મોકળું રડી લેતી અને બધાં વડીલો અને આપ્તજનોની ખોટ પૂરતો મિલિન તેનાં આંસુ લૂછી આલિંગન સાથે આશ્વાસન આપતો. જરા રમૂજ કરી ખીલવતો પણ નવજીવનના નવતર અનુભવોની ઉત્સાહ અને ઉમંગ-પ્રેરિત વાતો કરતાં ધરાતાં નહીં.

રંગભેદ પ્રવર્તિત હોવા છતાં પોતાના હકારાત્મક વલણે બંનેને પોતાના ક્ષેત્રમાં સારી જોબ મળી હતી.

“મિલિન, અમારો ‘રિસેપ્શનિસ્ટ’ એક વૃદ્ધ અંગ્રેજ માણસ છે. બિલ્ડીંગમાં આવનાર બધાને માટે એ બારણું ખોલે અને લિફ્ટનું બટન દબાવે. આ એની ‘ડ્યૂટી’ નથી, છતાં. એ મારા માટે પણ, ખૂબ માનપૂર્વક, કોઈ પણ જાતના ભેદભાવ વગર કરે જ,” જ્યારે શિવાનીએ સોશિયલ વર્કરની જોબ શરૂ કરી ત્યારે ઓફિસના ઉમળકાભર્યા આવકારથી એટલી પ્રભાવિત થઈ જતી કે ઘરે આવીને એ મિલિનને કહેવાની આતુરતા દબાવી શકી નહીં.

તો વળી ક્યારેક વડીલોની હૂંફથી સોરાતી અવનિ ઘરે આવી કહ્યા વગર ન રહી શકતી  ‘મિલીન, મારા મેનેજર અને ડેપ્યુટી મેનેજર લશ્કરમાંથી નિવૃત્ત થયેલ કર્નલ્‌સ છે. મને મળે ત્યારે હંમેશ માનપૂર્વક ‘હેટ ટિલ્ટ’ (તે સમયની સ્ત્રીને મળતાં અભિવાદન કરવાની પ્રથા) કરે. કામ માટે એમની રૂમમાં જઉં ત્યારે હૂંફાળા હસ્ત ધનૂન સાથે બાજુમાં બેસાડીને મારી સાથે ખૂબ જ માન અને સ્નેહથી તેમના બીજા વિશ્વ યુદ્ધના અનુભવોની વાતો કરે, ખાસ કરીને તેમણે ભારત અને બર્મામાં વિતાવેલ સમયની વિરલ યાદગાર પ્રસંગોની. જેમ મારા બાપુજી કે દાદાજી કરતા.

’આ એ જ અંગ્રેજો છે જેમણે આપણા દેશ પર અનહદ અત્યાચારો ગુજારી કાળો કેર વરતાવ્યો હતો અને ગાંધીજીને ગાડીના ડબ્બામાંથી સામાન સાથે બહાર ફેંકી દીધા હતા!!!’

મિલિન એના બોસની જવાબદારી ઉપાડી લઈ કુનેહથી કામ કરતો. ઓવરટાઈમની આશા વિના. તેનો ધ્યેય ‘પ્રમોશન અને પગાર વધારો’ અને શિવાનીને ખુશ કરવાનો. પોતાના શિવાની તરફના પ્રેમને પરખાવવા મોંઘી ગિફ્ટ તેને ધરતો. ખુશ ખબર આપવા. મેનેજમેંટ અને ફાઇનાન્સિયલ એકાઉન્ટન્ટની જ્વલંત કારકિર્દીની સિદ્ધિ પરદેશની ધરતી પર હાંસલ કરવાનો એને સંતોષ હતો.

બહોળા પરિવારમાં ઉછરેલ શિવાનીની દૃઢ માન્યતા હતી કે બાળકને માતા તરફથી જે સંસ્કાર મળે તે બીજું કોઈ ન આપી શકે. તેથી જ તેણે થોડાંક વર્ષો સારી નોકરી છોડી ઘર સંભાળી બાળકો તૃષ્ણા અને કરનના ઉછેરમાં ગાળ્યાં.

નાનાજીના ત્યારના શબ્દો ‘બહેન ઘર, બાળકો અને મિલિનને સંભાળજે. ઠાકોરજી મિલિનને બમણી આવક આપશે’, તેની માનસિક ડાયરીમાં હમ્મેશ માટે કોતરાઈ ગયેલા. ઉત્તમ પગાર અને પદવી છોડવાનો ત્યાગ ફળ્યો પણ ખરો, નાનાજીની આશિષ સાથે.

તૃષ્ણા અને કરન ઉચ્ચ યુનિવર્સિટીની ડિગ્રી મેળવી પોતાના પરિવાર સાથે સ્થાયી છે.

વધતી ઉંમર સાથે ‘દેવળ હજી તદ્દન જૂનું’ તો નહોતું થયું પણ નાની મોટી તકલીફો અવારનવાર ખબર જરૂર લેતી. આંખનું તેજ અને પગનું જોર વૃદ્ધત્વની યાદ ખરે જ આપતી.

બંને કોમ્પ્યુટરના નિષ્ણાત ન હતા, પણ વર્ષોનો તેની પર કામ કરવાનો અનુભવ જરૂર હતો. એટલે પગની તકલીફને વારવા તૃષ્ણાએ શિવાનીને ‘ઓન – લાઇન શોપિંગ’ કરવાની ફરજ પાડી. સુપરમાર્કેટનો માણસ રેશન છેક રસોડા સુધી મૂકી જતો એટલું જ નહીં પણ અલગ અલગ ફ્રિજ, ફ્રીઝર કે કબાટમાં જતી વસ્તુઓ જુદી જુદી થેલીમાં લાવતો. અરે નિયમિત લેવાની દવાઓ પણ ડોક્ટરને ઇન્ટરનેટ પર માંગણી કરતાં થવું પડ્યું. સ્વીકાર્યું પણ ખરું, તેનાથી થતી રાહતને લઈને.

છતાં, જૂની સગવડોથી ટેવાયેલ બંનેમાં કોઈક વખત તો રકઝક થઈ જતી.

‘હાથ બાળવા કરતાં હેયું બાળવું સારું, દર વખતે એકાદ વસ્તુ તો રહી જ જાય.’ મિલિન બોલી પડતો, એની કોઈક વસ્તુ સુપરમાર્કેટની ડિલિવરીમાં ન આવી હોય ત્યારે. ‘હા, પણ એક જ વસ્તુ માટે હૈયું બાળવાનું છે ને, આખી ટ્રૉલી માટે તો નહીં ને!’ શિવાનીથી જરા રોષમાં બોલી જવાતું.’

‘પહેલાની જિંદગી સારી સરળ હતી,’ ‘ઓન લાઇનના બેંકિંગના પડકારના પ્રતિકાર રૂપ, ગભરાતી શિવાનીથી બબડી જવાતું જ્યારે હાઇ સ્ટ્રીટની બેન્કો એક પછી એક ટપોટપ બંધ થવા માંડી. –– ખાસ તો નિત નવી ચાલબાજીથી બેન્કના ગ્રાહકોના ખાતાંઓમાંથી હજારો ને લાખોની ઉઠાંતરી કરતાં ઠગોની જાણ થતી.

મિલિન લાગણીથી બોલી પડતો, ‘પરિસ્થિતિને સ્વીકારવાની થોડી હિમ્મત રાખ શિ, નહીં તો પાછું તારું બ્લડ પ્રેશર વધી જશે,’

ફરવાના અને સફરના શોખીન જીવડાં ઉત્તરના એડિંબરો અને દક્ષિણના દરિયાલાલને કે પશ્ચિમના ‘લેંડ્સ એન્ડ’ સુધી, શિવાની ખોળામાં નકશાઓ અને ‘નેવીગેશન નિષ્ણાત’ મિલિન સ્ટીરિંગ વ્હીલ આગળ બેસી ભોમિયા વિના ભમવા નીકળી પડતાં. હવે હાથની રેખાઓની જેમ જાણતાં લંડનમાં પણ ક્વચિત ગૂંચવાઇ જતાં.

સંજોગોને આધીન થઈ હજારો માઈલની મુસાફરી કરી ભારત કે અમેરિકા સ્વજનોને મળવા જવાના ઉત્સાહ ઉપર કાપ મૂકવો પડ્યો ત્યારે ‘ફેસ બુક’ અને ‘વોટ્સ એપ’ પર મળી મન મનાવી લેવાની આદત સ્વીકારી.

લથડતી તબિયત અને ઓછી થતી ઇંદ્રિયોની ક્ષમતા, શિવાની સરળતાથી સ્વીકારતી, કોઈક વાર બે આંસુ પાડી લેતી. પરંતુ મિલિનનું અહમ્‌ ઘવાતું અને આવતા સમયની વાસ્તવિકતાની ભીતિની વેદના વ્યક્ત કરી શકતો નહીં. એ વ્યથા સમજનાર કરને જી.પી.એસ. સિસ્ટમ વાપરવાનું માર્ગદર્શન, મિલિનને આલિંગન આપી વાપરવાનો ખૂબ આગ્રહ કર્યો. પણ ગળગળા થયેલ મિલીનની ‘ના’ ની ‘હા’ ન કરાવી શક્યો.

છતાં આખી જિંદગી વ્યસ્ત રહેલાં આ બે ‘બીઝી બીસ’ (ઉદ્યમી મધમાંખીઓ) નિવૃત્તિનાં છેલ્લાં વર્ષોમાં પણ પ્રવૃત્તિમય રહેતાં. એટલે શિવાની મિલિનની આગળ પોતે નક્કી કરેલા પ્રોગ્રામની વાત કેવી રીતે રજૂ કરવી તે વિચારવા લાગી કારણ કે આજે આખો દિવસ એ એના ‘ઈન્વેસ્ટમેન્ટ પોર્ટફોલિયો’ લઈને આઇપેડ સાથે કોમ્પ્યુટર રૂમમાં હતો અને એ જ્યારે રૂમનું બારણું બંધ કરીને કામ કરે ત્યારે ‘ડોન્ટ ડિસ્ટર્બનું’ બોર્ડ ન હોય તો પણ માની લેવાનું કે એને જરા પણ ખલેલ ગમશે નહીં. એટલે પહેલી તો એની ‘ના જ’ હશે’ – હંમેશની જેમ .....  દાયકાઓથી મિલિનના સ્વભાવથી પીઢિ થયેલ શિવાનીએ ઉક્તિ ઉવાચી.

‘મિલિન હું કાલે વિમ્બલ્ડન જવાની છું, તારે આવવું છે?’

‘ના ડિયર, તું જા, મારે થોડું કામ પતાવવું છે. કેટલા વાગે નીકળશે?’ તેણે સામો સવાલ કર્યો. ‘સાડાછએ તો નીકળવું જોઈએ, ગ્રાઉન્ડમાં જવાની જ લાઇન વિમ્બલ્ડન સ્ટેશન સુધી લાંબી હશે,’ શિવાનીએ સમજાવ્યું.

અડધા કલાક પછી જેવું શિવાની એ ધાર્યું હતું તેમ જ મિલિન શિવાનીની પાસે આવી ગોઠવાયો. એને ખબર હતી કે મિલિન એને ‘ના’ કહી નારાજ નહીં કરે. આવશે પણ સીધી ‘હા’ નહીં કહે.

‘ઑ.કે. હું આવું છું પણ આટલું વહેલું જવાની જરૂર છે?’ સાડાઆઠે નિકળીશું તો ચાલશે.

સવારે તૈયાર થઈ નાશ્તો, સેંડવિચીસ, ડ્રિંક્સ વગેરે સાથે શિવાનીએ પિકનિક બેગ તૈયાર કરી અને મિલિને ચેક કર્યું કે નજીકનું ટ્યુબ સ્ટેશન આજે બંધ છે. એટલે પોતાની કાર સ્ટેશન પર પાર્ક કરી જવાને બદલે એમણે બીજા ટ્યુબ સ્ટેશન સુધીની ટેક્સી કરી વિમ્બલ્ડન તરફ પ્રયાણ કર્યું.

ત્યાં પહોચતાં લાઇન જોઈ થોડાં ગભરાયાં, પરંતુ ‘સિનિયર સિટીઝન્સ’ને ખૂબ જ ત્વરાએ અંદર જવા દેતાં હતાં. તે જોઈ બંનેને હાશ થઈ. ઘણા સમય પછી બહાર નીકળ્યાં હતાં એટલે ઉત્સાહ હતો, સૂરજદાદાની આજે લંડન પર મહેર હતી તેથી ધસારો ઘણો હતો અને ખાસ કરીને એમના જેવા વયોવૃદ્ધોની સંખ્યા વધારે હોય તેમ લાગતું હતું. બંનેએ ‘ગ્રાઉંડ ટિકિટ’ લેવાનું નક્કી કર્યું, જેથી સેન્ટર કોર્ટ અને નંબર 1 કોર્ટ સિવાય બધી જ કોર્ટમાં ટેનિસ જોઈ શકાય. વળી ત્યાંની લાઇન પણ જલદી આગળ ચાલતી હતી.

દસ વાગે તો આખું મેદાન ચિક્કાર થઈ ગયું. દરેકના ચહેરા પર ઉત્સાહ અને પગમાં જોર લાગતું હતું. બેચાર કોર્ટમાં ટેનિસ જોઈ બંને હેનમેન હિલ તરફ વળ્યાં જ્યાં વિશાળ સ્ક્રીન પર મીક્સ્ડ ડબલ ચાલુ હતી અને ભારતના સોનિયા અને પેઇસની જોડી ખૂબ જ જામી હતી. તાળીઓના ગગડાટ અને અમ્પાયરના ‘ક્વાઇટ પ્લીસ’ પછી પ્રવર્તતી શાંતિમાં એટલા મશગૂલ હતાં કે બંનેને મોબાઈલ ચેક કરવાનો તો વિચાર પણ ન આવ્યો. અને શિવાની કાયમ એનો ફોન ‘સાયલન્સ મોડ’ પર જ રાખતી જેથી ડ્રાઇવિંગ કરતી હોય ત્યારે ડિસ્ટર્બ ન થાય. જો કે મિલિનના વર્ષ પહેલાં થયેલા ‘માઈલ્ડ સ્ટ્રોક’ પછી દીકરા કરને ઘરમાં કેમેરાની સિસ્ટમ મુકાવી હતી જે તેના અને બહેન તૃષ્ણાનાં મોબાઇલમાં વાઇફાય દ્વારા જોડેલી હતી. જેથી તેઓ ઘરમાં મિલિન અને શિવાની પર નજર રાખી શકતાં.  

તૃષ્ણા માર્કેટિંગ ડિરેક્ટર હતી અને બે દિવસથી ફ્રાંસ અને જર્મનીની બિસનેસ ટ્રીપ પરથી આજે પાછી આવવાની હતી. સવારે રોજની જેમ નવેક વાગે એણે મોબાઈલ પર જોયું તો ઘરમાં કોઈ હોય તેવું લાગ્યું નહીં. ફરી એણે બાર વાગે પ્રયત્ન કર્યો, તો પણ કોઈ દેખાયું નહીં એટલે એણે કરનને ટેક્સ્ટ કર્યો પણ એ મોટર વે પર હતો. આજે એક મોટા પ્રોજેક્ટને હાંસલ કરવા એને માનચેસ્ટરમાં પ્રેસન્ટેશન કરવાનું હતું.

ફોનનો બઝ સાંભળી એણે કાર હાર્ડ શોલ્ડર પર રાખી તૃષ્ણાને ટેક્સ્ટ કર્યો કે સવારે સાત વાગે એણે ચેક કર્યું ત્યારે ‘ઓલ વોઝ ઓકે.’ બંને, જોબ અને પોતપોતાનાં પરિવારમાં ઘણાં જ વ્યસ્ત રહેતાં અને વારંવાર ભારપૂર્વક કહેવા છતાં શિવાની અને મિલિન પોતાનું ઘર છોડી છોકરાંઓની સાથે કાયમ રહેવા જવાં તૈયાર ન હતાં. ચાળીસ વર્ષથી આ ઘરમાં રહ્યા પછી ઘર, એરિયા, પાડોશ વગેરેથી ખૂબ ટેવાઇ ગયા હતાં. તેથી કૅમેરા ઇન્સ્ટોલ કર્યા પછી બંનેને મમી, ડેડીની ચિંતા ઓછી રહેતી.  

ચારેક વાગે લંડન આવતી ચેનલ ટનલની ટ્રેન પકડાતાં પહેલાં તૃષાએ ફરી મોબાઈલ પર નજર કરી પણ કોઈ ઘરે દેખાયું નહીં એટલે હવે એને ફિકર થઈ, ફરી એણે એની મમને ફોન કર્યો, પણ જવાબ ન મળ્યો. એના ફોન પર ’બિસનેસ કોલ્સ વેઇટ’ થતાં હતા એટલે એણે વિચાર્યુ કે પોતાને ઘરે જાય તે પહેલાં પેરણ્ટ્સના ઘરે જઈ આવશે.

ઘર નજીક આવતાં ફરી એણે મોબાઈલ તરફ નજર કરી, એને લાગ્યું કે ડાઈનિંગ ટેબલ આગળ કોઈ જમીન પર પડ્યું છે, ધ્યાનથી જોતાં ખ્યાલ આવ્યો કે એ તો એના ડેડ છે અને માથા આગળ લોહીનું ખાબોચિયું હોય તેવું લાગ્યું. તરત જ એણે ‘ઈમરજન્સી સર્વિસિસનો’ નંબર જોડ્યો. તે આવી ત્યારે ‘પેરામેડિક્સ’ આવી ગયા હતાં અને તૃષ્ણાએ આપેલી માહિતી મુજબ બાજુવાળા પાસેથી ચાવી લેવા ગયાં હતાં.

એ દરમિયાન ઘરે આવ્યા પછી શિવાની ઉપર કપડાં બદલી શાવર લઈને નીચે આવી. કિચન/ડાઈનેટમાં પેસતાં જ મિલિનને લોહીના ખાબોચિયામાં જોતાં ધ્રૂજી ગઈ. બ્લડ પ્રેશર ને હ્રદય ના ધબકારા આસમાને, ધ્રુજતા હાથે બ્રેકફાસ્ટ બાર પર પડેલ ફોન તરફ માંડ માંડ હાથ લંબાવતાં તેણે તૃષ્ણાને બારણું ખોલતાં જોઈ.

એમ્બ્યુલન્સ અને તૃષ્ણા જ્યારે હોસ્પિટલમાં પહોંચ્યાં ત્યારે કરન પણ ત્યાં આવી પહોંચ્યો હતો. અધિરાઈથી ચારેક કલાક ચેકઅપના રિસલ્ટની રાહ જોતાં ત્રણેને ડોક્ટરે જણાવ્યુ કે ‘સ્કેન ક્લિયર’ છે એટલે ગંઠાયેલાં લોહીથી થતાં અવરોધને કારણે ‘માઈલ્ડ સ્ટ્રોક’ લાગે છે અને ‘ઓબ્સરવેશન’ માટે બે દિવસ મિલિનને રાખવા પડશે.

સૂમસામ ઘરમાં પેસતાં જ શિવાની સોફામાં ફસડાઈ પડી. તૃષ્ણા અને કરન તેની બાજુમાં બેઠાં. મિલિન વિનાના સૂનાં ઘરમાં સૂનાં હ્રદયની અકથ્ય વેદના અશ્રુ થઈ આંખમાંથી વહેવા લાગી અને એના બે ‘રોક્સ’ પણ પીગળી ગયાં!!!

બીજે દિવસે શિવાનાં મોં પર વિમ્બલ્ડન જવાના પશ્ચાતાપના ભાવ જોઈ તૃષ્ણાએ બોધપાઠ આપ્યો! ‘મમ તમે ફરી આવ્યાં તે સારું કર્યું છે, ખોટા વિચાર ના કર. હકારાત્મક વિચાર કર. બંનેને કેટલો આનંદ મળ્યો? ડોક્ટરે સ્ટ્રોકનું કારણ શું કહ્યું? ઉપાય માટે એસ્પિરિનનો ડોઝ વધાર્યો છે.’

‘મમ, અમે હંમેશાં તમારી સંભાળ રાખીશું.’

અરે હા, કરને કહ્યું ‘તને ખબર છે ને ડેડે કેમેરા સિસ્ટમ માટે કેટલો વિરોધ કર્યો હતો.’

‘પેરામેડિક્સે’ શું કહ્યું? ‘વાઈફાય સિસ્ટમ કેન સેવ લાઈવ્સ’!!!!

[સન 2017 વેળા ‘તરુલતા મહેતા વાર્તાસ્પર્ધા’માં બીજા ક્રમે આવેલી વાર્તા]

e.mail : [email protected]  

Category :- Opinion / Short Stories

નરેન્દ્ર દામોદરદાસ મોદીની આસપાસ સંકળાયેલી ઘટનાઓના સંદર્ભમાં જ્યારે પણ લખવાનું થયું છે, ત્યારે તેમની મર્યાદાઓ વિશે વધુ લખ્યું છે. હું કોઈ રાજકીય પક્ષનો સભ્ય નથી કે નથી પક્ષકાર. સામાન્યતઃ જનસામાન્યને સ્પર્શતી બાબતોને કદાચ આકરી ભાષામાં લખી હશે. ભારત કે અમેરિકાના રાજકારણ કે સામાજિક સંસ્થાઓ માટે જ્યારે પણ લખ્યું છે ત્યારે આકરા તેવરથી જ લખ્યું છે, નામ સાથે લખ્યું છે. કોઈના દબાણથી કે કોઈના કહેવાથી લખ્યું નથી અને હંમેશાં મારાં લખાણોની જવાબદારી પણ મારી પોતાની પર જ રાખી છે. પ્રકાશક કે જે તે સામયિકના તંત્રીના શિર પર એ જવાબદારી ઢોળી નથી.

નરેન્દ્ર દામોદરદાસ મોદી ભારતના વડાપ્રધાન છે, ગુજરાતી મૂળના છે. સહેજે જ તેમના હોદ્દા માટે કે ગુજરાતી મૂળના હોવા માટે મને ગૌરવ હોય જ. મને વ્યક્તિ તરીકે તેમના માટે કોઈ રોષ નથી, પરંતુ તેમની નીતિરીતિ સામે કે રાજ્યનું અને હવે દેશનું શાસન તેઓ પોતાની પેઢી હોય તે રીતે ચલાવી રહ્યા છે. વિપક્ષોને જવા દો, પોતાના પક્ષના જ લોકોને પણ વિશ્વાસમાં લીધી વિના ઉતાવળા નિર્ણયો કરે છે અને પછી પોતાની કરડી નજર કરી તેના પર સંમતિ મેળવે છે. નોટબંધી, જી.એસ.ટી. અને કાશ્મીર-લદાખના તેમના નિર્ણયો ઉદાહરણ રૂપે છે! બેતરફી વાતો, પોતાની પ્રતિભાને ઊંચી કરવા અન્યની પ્રતિભાને ભૂંસી નાંખવી, સંવેદનશીલ બાબતો કે લાગણી સાથેની રમતને તેઓ સહજ રીતે વાપરી નાખે છે. હીરાબાની સાથે બેઠા હોય, ત્યારે પરિવારના કોઈ સભ્ય કે અન્ય તેમની તસવીરમાં ઉપસ્થિત ન હોય તેની ચોકસાઈ રાખે છે. નોટબંધી સમયે એક રૂપિયો વાપરવા બહાર ન જતાં જૈફ વયનાં હીરાબાને નોટ બદલવા રિક્ષામાં મોકલી લાઇનમાં ઊભાં રાખવાનું તિકડમ તો આ નટસમ્રાટ જ કરી શકે! ગોધરા, ઇસરત જહાં, હરેન પંડ્યા, સંજીવ ભટ્ટ, અધિકારીઓ, શર્માભાઈઓ સાથેની ગુજરાતની ઘટનાઓને નજરઅંદાજ કરી શકાય તેમ નથી.

૨૦૧૪માં દેશ કૉંગ્રેસના શાસનથી ત્રાહિમામ્‌ હતો, ત્યારે મોદીમાં આમજનતાને એક આશા દેખાઈ. મોદીની આ કિંવદંતીઓને પ્રજાએ માફ કરી. હિંદુત્વના હિમાયતીઓને ખ્રિસ્તી અને મુસ્લિમોના કાલ્પનિક ભયથી મુક્તિ અપાવનાર મુક્તિદાતાનાં દર્શન મોદીમાં થયાં અને ભારે બહુમતીથી તેમને સત્તારૂઢ કર્યા. પાંચ વર્ષના શાસનકાળમાં ઉલ્લેખનીય કોઈ પગલાં અર્થકારણને વેગ આપે તેવાં લઈ શક્યાં નહીં. હા, તબાહી તરફ ધકેલનારાં નોટબંધી, જી.એસ.ટી. જેવાં પગલાં, રફાયેલ વિમાનના દાગી સોદા જેવાં પગલાં લીધાં. રિઝર્વ બૅંક, બી.એસ.એન.એલ., ઓ.એન.જી.સી., સી.બી.આઈ., ઇન્ડિયા જ્યુડિસિયરી, નીતિ-આયોગ, એલ.આઇ.સી. જેવી સંસ્થાઓને ખાડે નાખી. અર્થતંત્રને ડામાડોળ કર્યું. પ્રજ્ઞા ઠાકુર જેવી ગોડસેવાદી વિચારધારાને ઉત્તેજન આપ્યું. ગૌરક્ષાના નામે મૉબલિન્ચિંગને પરોક્ષ સમર્થન આપ્યું. ટોળાંશાહીના અપરાધીઓને જયંત સિંહા જેવા હાર્વડના શિક્ષિત પ્રધાનો પાસે હારતોરા કરાવી સન્માનને ઉત્તેજન આપ્યું. કાશ્મીરનાં બે ઊભાં ફાડિયાં કરી કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં વિભાજિત કર્યો : લગભગ બે મહિનાથી કરફ્‌યુ જેવી સ્થિતિ સાથે કાશ્મીર ટેલિફોન, ઇન્ટરનેટ, વીજાણુ માધ્યમોથી વંચિત છે! અખબારોના પ્રકાશનનાં પોણા બસ્સો વર્ષના ઇતિહાસમાં કાશ્મીરનાં અખબારો બે મહિનાથી પ્રકાશિત થયાં નથી. ઇન્દિરા ગાંધીએ અમલી કરેલી કટોકટી સરકારની અધિકૃત જાહેર કરાયેલી કટોકટી હતી. ભારતની લોકશાહીનો તે અઢી વર્ષનો ગાળો કાળો ને કલંકિત હતો. મોદીશાસને છેલ્લાં સાડા પાંચ વર્ષથી અઘોષિત કટોકટીના વરવો કાળ બતાવ્યો છે. તમે તેમની હામાં હા મિલાવો અન્યથા આકરાં પગલાં ભોગવો! નાણાંનો બેફામ દુરુપયોગ કરાઈ રહ્યો છે. કૉર્પોરેટર ચૂંટણીફંડ માટે કૉર્પોરેટ બોન્ડને ફરીથી દસ દિવસ માટે અમલી બનાવાયાં છે. દસ દિવસના ગાળામાં સ્ટેટ બૅંકની ઓગણત્રીસ શાખાઓમાંથી ખરીદી શકાશે. ભ્રષ્ટાચારનું આ કાનૂની સ્વરૂપ છે.

એંસીના દાયકાની સોમનાથ યાત્રાથી લાલકૃષ્ણ અડવાણીના ખભે સવાર થઈને મુરલી મનોહર જોષી સાથે નરસિંહરાવ આશ્રિત કાશ્મીરની લાલચોક ધ્વજવંદન રેલી મોદીને સત્તાની લાલસાના રાજમાર્ગ પર ખેંચી લાવી. મેગા શો, મેગા ઇવેન્ટના સર્કસની તેમને ફાવટ આવી ગઈ. ગુજરાતના સદ્‌ભાવના ઉપવાસ કે વાઇબ્રન્ટ ગુજરાતના ખોખલા એમ.ઓ.યુ.નાં સર્કસ વિદેશમાં પણ પ્રસર્યા. ન્યૂયોર્કની મેડિસન ગાર્ડનની ‘ભવ્ય’ રેલી વાયા લોસ એન્જલેસ, લંડન, કૅનેડા, દુબઈ, મસ્કત, ઓસ્ટ્રેલિયા, ઓમાન થઈને ‘હાઉડી મોદી’ના કાઉ બોય બ્રાન્ડ રાઉડી સર્કસમાં પરિણમ્યાં. કેન્ડીડેટ ટ્રમ્પના બોલાયેલા શબ્દો ‘અબ કી બાર ટ્રમ્પ સરકાર’ આગામી ચૂંટણીઓને ધ્યાનમાં રાખી ટ્રમ્પના અહમ્‌ને પંપાળવાનું ચૂક્યા નહીં. તેમની આ વિષ્ટાસફાઈનું કાગ કર્મ વિદેશમંત્રી જયશંકરના શિરે આવ્યું. મોદીએ ‘અબ કી બાર ટ્રમ્પ સરકાર’ અમેરિકાની ચૂંટણીને અનુલક્ષીને નથી કહ્યું એવી સુફિયાણી સફાઈ જયશંકરે આપી છે. ખરેખર તો જયશંકર વિચક્ષણ ડિપ્લોમેટ છે. મોદીને વિદેશમાં કેવી રીતે વર્તવું તેના થોડાક વર્ગ લે તો ભારતની હાસ્યાસ્પદ બનતી પરિસ્થિતિમાં ખાસ્સો બદલાવ લાવી શકાય.

વિદેશમાં પુટિન (રશિયા), નતાન્યાહૂ (ઇઝરાયેલ), આબે (જાપાન), ઝિ (ચીન) કેમેરોન (બ્રિટન), ઓબામા અને ટ્રમ્પ (અમેરિકા) મારા મિત્રો છે અને તેમને અંગત ખાસ હોય તેમ પ્રથમ નામથી બોલાવવાની કુટેવ મોદીએ શરૂ કરી છે. પરાણે ભેટવાની પ્રથા પણ અપનાવી છે. અમદાવાદના રિવરફ્રન્ટ પર ખમણ-ફાફડા કે વારાણસીના ઘાટ પરની આરતીમાં કલાકો વિદેશી નેતાને જોતરી રાખવાના વેશ પણ આ નટસમ્રાટ કરે છે અને ભારત જલસાનો દેશ હોવાનો આભાસ ઊભો કરતા રહે છે. જડસુ મગજના અમેરિકા-પ્રમુખ ટ્રમ્પે આ નાદાન નેતાને ‘ફાધર ઑફ ઇન્ડિયા’ કહીને પોરસાવવાનો હલકો પ્રયાસ કર્યો! હાઉડી મોદી કાર્યક્રમમાં જ યુ.એસ. હાઉસ મૅજોરિટી લીડર સ્ટેની હોયરે મોદીની ટીકા કરી અને ભારતની દૂરંદેશી પર શંકા વ્યક્ત કરી. રાષ્ટ્રપિતા મહાત્મા ગાંધી અને પૂર્વ વડા પ્રધાન સ્વર્ગસ્થ જવાહરલાલ નેહરુની નીતિઓને ટાંકી ભારતને સેક્યુલર દેશ તરીકે વર્તવા સલાહ પણ આપી!

ટ્રમ્પ અને અન્ય નેતાઓનાં વક્તવ્યો બાદ મોદીએ ‘હાઉડી’ શબ્દના અર્થને ‘ભારતમાં બધું બરોબર છે’ને આઠ ભાષાઓમાં ગણી બતાવ્યું. હ્યુસ્ટનના સ્ટેડિયમમાં ભારતીય ડાયસ્પોરાની સાઇઠ હજારથી વધુ લોકોની ઉપસ્થિતિમાં અનેરો ઉત્સાહ હતો. અનેક વાર મોદી-મોદીના નારાઓ તેમણે લગાવ્યા. મોદીની અમેરિકામાં ૨૦૧૪ પછી આ ચોથી મહારેલી હતી. ડાયસ્પોરા ભારતીયો માટે આ તમામ રેલીઓમાં આશ્વસ્ત થવાય એવી એક પણ જાહેરાત મોદીશાસને કરી નથી. ભારતીયોને વતનમાં પડતી બૅન્કિંગ તકલીફો, ઓવર-સ્ટે કરી ગયેલા ભારતીય મૂળના લોકોના પાસપોર્ટના રિન્યુઅલ્સ, તેમનાં ઓળખપત્રો મળે તેવી સુવિધા, બૅંકમાં ‘નો યૉર કસ્ટમર’ની વાર્ષિક પંચાત, નોટબંધી સમયે વિદેશી ભારતીયોની કરાયેલી અવગણના, મિલકતો સંબંધી કાર્યવાહી વગેરેને અનુલક્ષીને એક પણ મુદ્દે રાહત અપાઈ નથી. સરકારી ઍરલાઇન ઍર ઇન્ડિયાની જોહુકમી, લગેજમાં એક બૅગ જેવી બાબતો ભારતીયોને કનડે છે. સરેરાશ ત્રણસો ડૉલર ખર્ચીને પ્રત્યેક વ્યક્તિ આવી રેલીમાં ઉપસ્થિત રહે છે. આ ઉપરાંત વ્યાવસાયિકો અને અગ્રણીઓ પાસેથી ભંડોળ એકત્રિત કરાય છે. આ ખર્ચના કોઈ હિસાબકિતાબ રહેતા નથી. જૉની મેરા નામ ફિલ્મની જેમ ‘જૉની હર નયા કામ નયે નામસે કરતા હૈ’ની મથરાવટીથી દરેક પ્રસંગનાં કૉર્પોરેશન અલગ રજિસ્ટર્ડ કરાય છે અને તરત જ તેને તાળું પણ મારી દેવાય છે!

હાઉડી મોદીના હ્યુસ્ટનના કાર્યક્રમ બાદ યુનોમાં અપાયેલું ભાષણ વડનગરની પંચાયત બેઠકની પેટા ચૂંટણીના પ્રચાર પ્રવચન જેવું રહ્યું. સ્વચ્છતા અભિયાન, શૌચાલયોની કામગીરી, શાંતિદળોની કામગીરીમાં ભારતની અગ્રેસર રહેલી કામગીરી જેવી બાબતો અને વૈશ્વિક આતંકવાદ સામે સહુએ ભેગા મળીને લડી લેવાની બાબતો તેમના સત્તર મિનિટના ભાષણમાં વણી લીધી. પાકિસ્તાન, કાશ્મીર, માનવ-અધિકારો સામેની નુક્તેચીનીનો કોઈ મુદ્દા ઉઠાવવાની જરૂરત તેમને લાગી નહીં.

બીજી તરફ પાકિસ્તાની વડાપ્રધાન ઇમરાન ખાને કાશ્મીરની વિસ્ફોટક પરિસ્થિતિને યુનોમાં અસરકારક રીતે ઉપસાવી. ભારત સાથે જો પરિસ્થિતિ વણસે, તો પાકિસ્તાન તાબે થવાના બદલે અણુશક્તિનો બેરૂખીથી ઉપયોગ કરશે અને એની જવાબદારી યુનોની રહેશે, એવી ધમકી બેબાક થઈને આપી. સામે ભારત સરકારના મહિલા-પ્રતિનિધિએ કાશ્મીર ભારતનો આંતરિક મામલો છે, તેવી પ્રમાણમાં અસરદાર દલીલો સાથે જવાબ આપ્યો. પરંતુ રાજકીય નેતૃત્વ આ જવાબ આપવામાં ચૂક્યું તે સહુએ અનુભવ્યું.

હ્યુસ્ટન તથા યુનો(ન્યુયૉર્ક)માં ભારતવિરોધી દેખાવો પણ થયા. માનવ અધિકાર ચળવળકારો ઉપરાંત કાશ્મીર, મુસ્લિમ અને ખાલિસ્તાનવાદી શીખોનાં જૂથોએ મોટી સંખ્યામાં દેખાવો કર્યા હતા. સામે ભારત તરફી લોકોએ પણ અસરકારક પ્રતિકાર કર્યો. મીડિયાએ આ દેખાવો કવર ન કર્યા, પરંતુ સોશિયલ મીડિયાએ આ ક્લીપ્સને વાઇરલ કરી.

ભારતીય સમુદાયને મોદીશાસનની વાહવાહ ગમે છે. અહો રૂપમ્‌, અહો ધ્વનિની પરાકાષ્ઠા અહીં જોવા મળે છે. પરંતુ ફૉર્બ્સ જેવાં સામયિકે મોદીને સુફિયાણી સલાહ આપી છે, ‘મોદીજી, થોડો સમય ઘરઆંગણે પણ વિતાવો! ભારતનું અર્થકારણ ડામાડોળ છે!’

ઉરાંગઉટાંગનો હાથ પકડી કેળાની લાલચમાં બુઢિયો વાંદરો કૂદકા મારીને મેદાનમાં ગોળગોળ ફરે, તેવા તમાશા કરવાથી તકલીફો આસાન થવાની નથી. અમેરિકાએ ભારત પર લાદેલા ટ્રેડવૉર ટૅક્સ કમરતોડ છે. મોદી તેમના મિત્રને એનો હરફ પણ કહી શકતા નથી. હજી આ ટૅક્સ વધારવાની ધમકી ટ્રમ્પ આપે છે. ઈરાન સાથેના સંબંધો કાપવાના આદેશ ભારતે હજી બોલે તે પહેલાં અમલી બનાવી દીધા. અબજો રૂપિયાનો બોજ ભારત વેંઢારી રહ્યું છે! કાશ્મીર મુદ્દે ચારથી વધુ વાર ટ્રમ્પ મધ્યસ્થીની વાત ફરીફરીને કરી રહ્યા છે. ક્યાંક તો કશું રંધાઈ રહ્યું છે. ભારતે સોઇ ઝાટકીને કહ્યું છે, ‘કાશ્મીર અમારો આંતરિક મામલો છે’. શા માટે ટ્રમ્પ આ પોપટરટણ કરે છે ? કોટની બાંય પકડીને કૂદકા માર્યા વગર, આંખમાં આંખ પરોવીને શા માટે ટ્રમ્પને અટકાવવાનું કહી શકાતું નથી?

ઘરઆંગણે પ્રવાસનું સમાપન કરીને પહોંચ્યા બાદ હજારોની મેદનીને ઉપસ્થિત રાખી લાલ જાજમ બિછાવીને ‘હીરો’નું સ્વાગત કરવાની રસમ નવી જ ઊભી કરાઈ છે. અગાઉ વિદેશમંત્રી સ્વ. સુષ્મા સ્વરાજને પ્રોટોકોલ વિરુદ્ધ, ઘરવાપસી વખતે ઍરપોર્ટ પર પુષ્પગુચ્છ લઈને સ્વાગત માટે ઊભાં રાખવાની ફરજ પડાતી હતી. પણ, મોદીની મોટા ભાગની વિદેશયાત્રાઓ, ઘોઘે જઈ ડેલીએ હાથ દઈને આવ્યા હોય તેવી રહી છે!

‘મોદી હૈ તો કુછ ભી મુમકીન હૈ!’              

ન્યૂ જર્સી

E-mail : [email protected]

[ન્યૂ જર્સીથી પ્રકાશિત થતાં ‘ગુજરાત દર્પણ’ના સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૯ના અંકમાંથી સાભાર]

સૌજન્ય : “નિરીક્ષક”, 16 ઑક્ટોબર 2019; પૃ. 03-04

Category :- Opinion / Opinion