SAMANTAR

પન્ના નાયક

 

અમેરિકાનિવાસી અને અમેરિકનોને ગુજરાતી ભણાવતાં કવયિત્રી વાત કરે છે ઉર્વીશ કોઠારી સાથે...

જૂઓ વિડીયો

Category :- Samantar Gujarat / Samantar

‘નાસા’માં ૩૬ ટકા વૈજ્ઞાનિકો ભારતીય છે? દેશ વિશેના ઉંચા અને સાવ ખોટા ભ્રમમાં રાચનારાની સંખ્યા બહુ મોટી હોય છે, ચાહે તે ભારત હોય કે અમેરિકા.

ઇન્ટરનેટ પર દર થોડા વખતે અક્કરચક્કરમાંથી એક મેઇલ અથડાઇ જાય છે. કોઇ ને કોઇ ગૌરવવંતો ભારતીય એ મેઇલ ફોરવર્ડ કરે છે. ‘મેરા ભારત મહાન’ પ્રકારના એ મેઇલમાં કેટલાક આંકડા મુકવામાં આવ્યા છે. જેમ કે, અમેરિકાની પ્રતિષ્ઠિત અવકાશ સંશોધન સંસ્થા ‘નાસા’માં ૩૬ ટકા વૈજ્ઞાનિકો ભારતીય છે, અમેરિકાની તબીબી આલમમાં ૩૮ ટકા ડોક્ટર ભારતીય છે, બિલ ગેટ્સના માઇક્રોસોફ્ટ કોર્પોરેશનમાં ૩૪ ટકા કર્મચારીઓ ભારતીય છે....આવી લાંબીલચક યાદીનો સાર સ્પષ્ટ છે અમેરિકા જેવા અમેરિકાને ભારતીયોની બુદ્ધિ વગર ચાલતું નથી. માટે હે ડફોળો, તમે (ભારતીયો હોવા છતાં) હજુ ન જાણતા હો તો જાણી લો કે તમારો દેશ કેટલો મહાન છે!

આ પ્રકારના, લગભગ સંતોષીમાના પોસ્ટકાર્ડ પ્રકારના ચેઇન ઇ-મેઇલ ગંભીરતાથી લેનારો એક વર્ગ છે. એ વર્ગમાં ન આવતા લોકો પણ ‘રાષ્ટ્રીય ગૌરવ’ની વાત આવે ત્યારે પોતાનાં ધારાધોરણોમાં છૂટછાટ મુકીને ચેઇન ઇ-મેઇલમાં લખેલા દાવા માનવા લલચાય છે. એ દાવામાં જણાવાતી વિગતો સાચી હોય તો પણ શું? એ પાયાનો સવાલ છે. દા.ત. ‘નાસા’માં કામ કરનારા ૩૬ ટકા વૈજ્ઞાનિકો ભારતીય હોય, તેનાથી ભારતને કે ભારતીયોને કંઇ ફરક પડે છે? ‘આવી મોટી જગ્યાએ આપણો દેશી માણસ હોય તો ફેર પડે.’ એવો દેશી હિસાબ ‘નાસા’ પ્રકારની સંસ્થાઓમાં ચાલતો નથી. બીજી મહત્ત્વની, યાદ રાખવા જેવી અને હૈયે કોતરી રાખવા જેવી બાબત એ હોય છે કે અમેરિકાની કોઇ પણ કંપનીમાં કામ કરનારા લોકો કોઇ પણ મૂળના હોય, પણ તે અમેરિકાના નાગરિક હોય છે. કલ્પના ચાવલા કે સુનિતા વિલિયમ્સ પ્રકારના લોકોને આપણે ભારતીય કહીને છાતી ફુલાવીએ ત્યારે એ હકીકત સગવડપૂર્વક ભુલાવી દેવામાં આવે છે. ત્યાર પછી કલ્પના ચાવલા કે સુનિતા વિલિયમ્સ પાસેથી સવાયા ભારતપ્રેમની અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે, તેમની પર ભારતપ્રેમનો દેખાડો કરવાનું જબ્બર દબાણ ઉભું કરવામાં આવે છે અને દેખાડામાં એ જરાય ઉણાં ઉતરે તો તે ટીકાને પાત્ર બને છે. આ તે ક્યાંનો ન્યાય?

‘નાસા’ જેવી પ્રતિષ્ઠિત સંસ્થાઓમાં ભારતીયો કામ કરતા હોય તેનું ‘રીમોટ ગૌરવ’ લઇને કરવાનું શું? કોઇ એવું વિચારે છે કે મારા ગામની સ્કૂલમાંથી હું પાંચ વિદ્યાર્થીઓ એવા તૈયાર કરીશ કે એ દુનિયાની કોઇ પણ કંપનીમાં ચાલે? અમેરિકાની નામી કંપનીઓમાં અશ્વેતોને કામ કરતા જોઇને કોઇને એવું થાય છે કે હું મારા ગામની સ્કૂલમાં ભણતા તેજસ્વી દલિત વિદ્યાર્થીઓ પર પ્રાથમિક શિક્ષણથી જ એવું ઘ્યાન આપીશ કે તે સારી રીતે ભણે અને સારા ટકા મેળવ્યા પછી પણ તેમને, ઘણા કિસ્સમાં બને છે તેમ, માત્ર દલિત હોવાને કારણે નોકરીથી વંચિત ન રહેવું પડે? ‘નાસા’માં ગમે તેટલા ભારતીયો હોય, પણ તેનાથી ભારતની-ભારતવાસીઓની સ્થિતિમાં કશો ફરક ન પડવાનો હોય, તો ગૌરવ કેવું ને વાત કેવી? પરંતુ, ઢાંકવાપાત્ર વર્તમાનને સંતાડવા માટે ભૂતકાળના ગૌરવની ચાદર ટૂંકી પડતી જણાય ત્યારે તેમાં આવાં ઉછીના ગૌરવનાં થીંગડાં મારવામાં આવે છે. દેશપ્રેમના નામે ગૌરવનું થીંગડીયું કપડું ચાલી જાય છે. કોઇ પૂછે તો એને ભારતના સંસ્કાર અને સંસ્કૃતિની આણ છે.

હદ તો ત્યારે થઇ, જ્યારે ઇન્ટરનેટ પર ચાલતી આ ગૌરવબાજીને માનવ સંસાધન ખાતાનાં રાજ્ય કક્ષાના મંત્રીએ ‘આંકડાકીય વિગતો’ તરીકે રાજ્યસભામાં રજૂ કરી. તેમણે આપેલા આકંડામાં નાસા અને માઇક્રોસોફ્ટ ઉપરાંત આઇબીએમ (૨૮ ટકા ભારતીયો), ઇન્ટેલ (૧૭ ટકા), ઝેરોક્સ (૧૩ ટકા )નો પણ સમાવેશ થાય છે.

ઉપલા ગૃહ કહેવાતી રાજ્ય સભામાં રજૂ થયેલી આ વિગતોનો આશય ભારતમાં ઉચ્ચ શિક્ષણ પાછળ થતો ખર્ચ વાજબી ઠેરવવાનો હતો. પરંતુ ઉચ્ચ શિક્ષણની જેમ તેની સિદ્ધિ સૂચવતા આંકડામાં પણ મોટે પાયે ગરબડગોટાળા છે. ‘નાસા’માં રીસર્ચ સાયન્ટિસ્ટ તરીકે કોન્ટ્રાક્ટ પર કામ કરી ચૂકેલા  સુજિત સરાફે થોડા વખત પહેલાં ‘તહલકા’ સાપ્તાહિકમાં લખ્યું હતું કે ‘નાસા’માં ૩૬ ટકા વૈજ્ઞાનિકો ભારતીય હોય તેનો અર્થ એ થયો કે દર ત્રીજો વૈજ્ઞાનિક ભારતીય થાય. પણ હું ઘણા સમય સુધી નાસા સાથે સંકળાયેલો હતો. ત્યારે મને ઝાઝા પ્રમાણમાં ભારતીયો જોવા મળતા ન હતા.’

‘અમેરિકામાં ભારતીયોનો કેવો જયજયકાર છે એ વિશેના અખબારી અહેવાલોને અમેરિકામાં રહેતા ભારતીયો ઠંડા કલેજે વાંચીને હસી કાઢે છે.’ એવું કહેતા સરાફે રાજ્ય સભામાં મંત્રીશ્રીએ કરેલા દાવાની ચકાસણી કરી. તેમાં જાણવા મળ્યું કે ‘ભારતીય’ જેવો કોઇ વિભાગ નથી. એશિયન્સ અને પેસિફિક આઇલેન્ડર્સ - આ બેમાંથી કોઇ વિભાગમાં ભારતીયોને સમાવાયા હોય એવી શક્યતા હતી. ‘નાસા’ના કુલ ૧૧,૧૫૭ કર્મચારીઓમાંથી એશિયન્સ અને પેસિફિક આઇલેન્ડર્સની સંખ્યા ૮૮૬ હતી. તેમાં ૩૪ ‘મલ્ટીકલ્ચરલ’ (બહુસાંસ્કૃતિક) કર્મચારીઓ ઉમેર્યા પછી પ્રમાણ ૮ ટકાએ પહોંચ્યું. નાસામાં પીએચ.ડી. ધરાવનારા કુલ ૧૯૧૯ લોકોમાં ઉપરના બન્ને વિભાગોના લોકોની સંખ્યા ૨૯૩ છે. (૧૫ ટકા). આ સિવાય કોન્ટ્રાક્ટથી કે બીજી કોઇ પણ રીતે નાસામાં વિજ્ઞાનના કામ સાથે સંકળાયેલા લોકોમાંથી ભારતીયોની ટકાવારી કાઢવામાં આવે તો, સરાફની ગણતરી પ્રમાણે એ ટકાવારી ૩ થી ૬ ટકા જેટલી થાય. પરંતુ કહેનારને ગૌરવ થતું હોય અને સાંભળનારને પણ ગૌરવ થતું હોય, તો ક્યા કરેગા કાજી?

હકીકત જાણ્યા વગર ગૌરવ અનુભવવાની માનસિકતા અમેરિકાના લોકોમાં પણ છે. માનવામાં આવે કે ન આવે, પણ બાળમરણના પ્રમાણની બાબતમાં અમેરિકા ૨૮મા નંબરે છે. ત્યાં દર ૧,૦૦૦ બાળજન્મમાંથી ૭ બાળકો મૃત્યુ પામે છે. આ બાબતમાં પોર્ટુગલ, ગ્રીસ, ઉત્તર આયર્લેન્ડ અને ઝેક રિપબ્લિક જેવા દેશો અમેરિકા કરતાં વધારે ઉજળો રેકોર્ડ ધરાવે છે. બાળમૃત્યુદર માટે ગરીબી અને બેજવાબદારી જેવાં સામાજિક પરિબળો ઘ્યાનમાં લઇએ તો પણ, કેન્સર  અને ડાયાબીટીસ જેવા રોગોની સારવારમાં એ મુદ્દા લાગુ પડતા નથી.  છતાં, અમેરિકા બીજા ઘણા દેશો કરતાં પાછળ છે. બ્રેસ્ટ કેન્સરના દર્દીઓનો બચી જવાનો દર અમેરિકા કરતાં બ્રિટન, નોર્વે કે સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ જેવા દેશોમાં વધારે ઉંચો છે. જર્મની કે સ્વીડનની સરખામણીમાં અસ્થમાના કારણે મૃત્યુ પામતા લોકોનું પ્રમાણ અમેરિકામાં બમણું છે. છતાં, મઝાની વાત એ છે કે મોટા ભાગના અમેરિકનો એમ ધારે છે કે તેમનો દેશ આરોગ્યની સુવિધાઓની બાબતમાં દુનિયાભરમાં નંબર વન છે.

લાગે છે કે દેશપ્રેમના ચળકતા પેકિંગમાં વીંટળાઇને પેશ થતા મિથ્યાભિમાન કે ભાગેડુવૃત્તિનો કોઇ ઇલાજ નથી. 

Category :- Samantar Gujarat / Samantar