SHORT STORIES

ચપડચપડ કરતી એ છોકરી …

અંકિત દેસાઈ
23-09-2017

વાપી સ્ટેશન પર ટ્રેન આવે એ પહેલાં એની ચપડચપડ શરૂ થઈ ગયેલી. પાતળું શરીર અને એના પર જીન્સ-ટોપ ટાંગેલાં … ગૌરવરણો દેહ અને વાંકડિયા વાળ બે-ત્રણ વર્ષ પહેલાં થયેલા સ્ટ્રેટનિંગની ચાડી ખાઈ રહ્યા હતા.

એના નસીબે પાછું એને કોઈ ઓળખીતું મળી ગયેલું, જેની સાથે વાતો કરવાની એને મજા પડી ગઈ. પોતે આમ છે ને સુરતમાં, એને આમ કામ છે ને, આમ તો એ કારમાં જ જાય, ને ટ્રેનમાં તો એને ફાવે જ નહીં ને, ટ્રેનના વડાપાઉં એને બહુ ભાવે … ને કોણ જાણે, પાંચેક મિનિટમાં એ કેટકેટલું બોલી ગઈ.

એવામાં ટ્રેન પ્લેટફોર્મ પર આવી, ત્યારે એણે ઔર કકળાટ મચાવ્યો. અને જાણે એ એકલી જ રહી જવાની હોય એમ આમથી તેમ દોડાદોડી કરીને બારીઓ આગળ રૂમાલ ફેંકીને જગ્યા રોકવાની મથામણમાં પડી. ટ્રેનમાં રોજ અપડાઉન કરતાં હોય એ તો શાંતિથી જ ચઢે, પરંતુ જવલ્લે આવી ચઢતાં આવાં આગંતુકો એમની દોડાદોડી અને જગ્યા મેળવવાના કકળાટને કારણે પ્લેટફોર્મ અને ટ્રેનમાં વધુ અરાજકતા સર્જતાં હોય છે.

એના નસીબે એને સિંગલ વિન્ડો પર સીટ મળી, અને મારા નસીબે મને એની બાજુમાં જ ફોર સિટર પર જગ્યા મળી. ઓચિંતા જડી ગયેલું પેલું ઓળખીતું પણ એની સામેની સિંગલ પર ગોઠવાયું અને સુરત સુધી ચાલે એટલી વાતોનું ભાથું એ બંનેએ ખોલ્યું. ટ્રેનમાં બેઠા પછી ફરી એણે પ્લેટફોર્મ પર વગાડેલી એ કેસેટ ફરી વગાડી, જેને લીધે મને પણ એ વાત મોઢે થઈ ગઈ કે, એને તો ટ્રેનમાં ટ્રાવેલિંગ ફાવતું જ નથી કે એ મોટે ભાગે કારમાં જ ટ્રાવેલિંગ કરે કે એને ટ્રેનના વડાપાઉં બહુ ભાવે છે…

હજુ તો ટ્રેન ઉદવાડા નહીં પહોંચી હોય, ત્યાં સામેવાળા એના ઓળખીતાએ એને સવાલ પૂછ્યો.

‘તારા ને અજેયનાં લવ-મેરેજ કેવી રીતે થિયા? તે હો પાછા ઈન્ટરકાસ્ટ …’

પેલીને તો જાણે મુદ્દો જ જોઈતો હતો. આજુબાજુવાળા પણ એની વાતને સાંભળે છે એની સભાનતા વિના એણે ઊંચા અવાજે ચાલુ કર્યું.

‘આમ તો કાંઈ લવ મેરેજ જેવું ની કેવાય, પણ હા એ વાત હાચી કે યોગ્ય સમયે યોગ્ય સાથી મઈળો. રાધર મેં જાતે જ પસંદ કઈરો … બાકી, આગલું છૂટું કઈરા પછી થોડા મહિના તો હું હાવ ભાંગી ગેલી ને મારે હવે લગન કરવા જ નથી ને સ્વતંત્ર જીવન જ જીવવું છે, એવું હો મેં તો નક્કી કરી લીધેલું …’

‘એમ? આગળ તારું છૂટું થેલું? એટલે છૂટાછેડા કે પછી ….?’ સામેવાળો તો આશ્ચર્ય પામ્યો જ, પણ હવે, આ વાતમાં કમ્પાર્ટમેન્ટમાં બેઠેલાં બીજા લોકોને પણ રસ પડ્યો.

‘ની રે … મારા લગન તો ની થેલા … પણ ચાંદલો કરેલો, ને છ મહિના સુધી સંબંધ રેલો …’

‘અચ્છા …’

‘ડેન્ટિસ્ટ થેઈ ને મેં હજુ પ્રેક્ટિસ ચાલુ જ કરેલી, એટલામાં ઘરવાળા વાત લાઈવા કે આ પોઈરો હો ડૉક્ટર થેલો છે. અમે એકબીજાંને જોયાં ને બંનેને ગમી ગિયું, એટલે તરત જ અમારો ચાંદલો હો લેવાઈ ગયેલો. અમારા ચાંદલામાં બે હજાર માણસ થેલા, ખબર કે…?’

એ સહેજ થોભી.

‘ને પછી અમે એકબીજાં હાથે ટાઈમ હો સ્પેન્ડ કરતાં. પણ જેટલો ટાઈમ અમને મળવો જુવે એટલો ટાઈમ અમને ની મળતો … એમ ને એમ સાલા છ મહિના થેઈ ગિયા, પણ અમે તો એકબીજાંને હરખાં ઓળખતાં હો ની …’

‘બરાબર.’ પેલાએ અમસ્તો હોંકારો દીધો.

‘મને થિયું ચાલ ભાઈ હશે … ઉં હો ડેન્ટિસ્ટ અને એની હો પ્રેક્ટિસ ચાલે એટલે કદાચ અમારું પ્રોફેશન અમને એકબીજાં હાથે વધારે ટાઈમ સ્પેન્ડ કરવાની તક ની આપે. પણ પછી તો એ ભાઈ નવી જ વાત લાઈવા … નો ડાઉટ, એ લોકો હો રેપ્યુટેડ લોકો ઉતા અને પોયરો હો ડાયો. ને એ લોકોનું એવું કોઈ દબાણ હો ની ઉતું … પણ એ પોઈરા હાથે મેળ પળે એવું ની ઉતું .. ’

‘એમ? હુ વાત લાઈવો એ?’ સામેવાળાની ઉત્સુક્તા ચરમસીમાએ પહોંચી, કારણ કે એના માટે તો આ બ્રેકિંગ ન્યૂઝ જ હતા કે, પેલી બાઈ પહેલાં પણ એકવાર રિલેશનશિપમાં રહી ચૂકી છે.

‘કાંઈ ની … પોઈરાના ફેમિલીવારા બધા અમેરિકામાં. કાકા-કાકી, ફોઈ-ફુવા એ બધા … તો એ કેય આપણે હો પરણીને અમેરિકા જ જાહું. અમારું નક્કી કરેલું ત્યારે એવી કોઈ વાત ની થેલી. ની તો ઉં ત્યારે જ એની હાથે સંબંધ બાંધવાની ના પાડી દેતે, કારણ કે મારાથી કંઈ મારો પરિવાર કે અહીંનું બધું છૂટે ની … સ્વાભાવિક છે ને …?’

સામેવાળાના હાવભાવ જાણવા એ સહેજ થંભી.

સામેવાળાએ ‘હં … હાચી વાત …’ એમ કહી ડોકું ધૂણાવ્યું.

‘ચાલોની ભાઈ, એ તો કદાચ ઉં ચલાવી હો લેઉં. દિલની કરીબ ઓય એની સાથે દુનિયાના કોઈ પણ ખૂણામાં રેઈ શકાય. એટલે મેં મન મનાવ્યું. પણ પછી થોડાક દાળા પછી એ ભાઈ એમ કેય કે, અમારા ઘરની કોઈ બયરી નોકરી ની કરે. આપણી પાસે પૈહા જ એટલા બધા છે કે બઈરાએ નોકરી કરવાની જરૂર ની પડે … તમારે તો ખાલી ખર્ચા જ કરવાના … ’

સામેવાળાએ પાછું ડોકું ધૂણાવ્યું. એને તો સવાર સવારમાં મસ્ત વાત મળી, એટલે એના ચહેરા પર કશુંક પામ્યાની લાલીમા જોવા જેવી હતી. કદાચ એણે એય ગણતરી શરૂ કરી દીધી હશે કે, ક્યારે આ વાત પતે અને ક્યારે હું કોઈકને એના વિશે કહ્યું કે, આ બાઈનું પહેલા છૂટું થયેલું અને પછી અજેય સાથે લગ્ન કરેલા.

‘એણે પ્રેક્ટિસ કરવાની ના પાડી એટલે પછી મારું ફટક્યું. પહેલા તો મેં એને હમજાવી જોયો કે, મારા પપ્પાએ લૉન લઈને મને ખાલી એટલે જ ભણાવી છે કે, મારે ડેન્ટિસ્ટ થાવું ઉતું. પ્રેક્ટિસ કરવી એ મારા માટે નોકરી નંઈ પણ પેશન છે. મારું બાળપણનું હપનું છે … તો એની હાથે હું કેમ કરીને બાંધછોડ કરું…? પણ તે એક જ જિદ લેઈને બેહેલો કે પયણીને મારે પ્રેક્ટિસ ની કરવાની …’

‘એટલે પછી તોડી લાઈખું …?’ પેલાએ પૂછ્યું.

‘ની. એટલે એમ કંઈ લડીઝગડીને ની … પણ શાંતિથી બેઠક કરીને વાતચીત કરી. એમાં હો એ લોકોને હમજાવી જોયાં … પણ એ લોકો કેય કે આ તો અમારા ફેમિલીનાં એથિક્સ છે એટલે એમાં બાંધછોડ ની થાય … એટલે પછી શાંતિથી એકબીજાની વીંટી ને સોનું પાછું આપીને પોતપોતાને રસ્તે ફંટાયાં … એવણને એમને એથિક્સ મુબારક ને મને મારું હપનું …’

બાજુની પટરી પરથી ધડાકાભેર ગુડ્સ ટ્રેન પસાર થઈ, એટલે એણે સહેજ બ્રેક લેવો પડ્યો. બાજુની ટ્રેનનો કોલાહલ હજુ બંધ થાય, એ પહેલાં જ સામેવળાએ એને પૂછ્યું.

‘બરાબર … એમાં અજેય કેમ કરીને ભટકાયો?’

‘અજેય અને ઉં આમ તો અગિયાર-બાર સાયન્સમાં હાથે ભણેલાં … પણ એનું મેથ્સ ઉતું ને મારું બાયોલોજી, એટલે ત્યારે અમારી દોસ્તી બો ની ઉતી …. પણ એક કૉમન ફ્રેન્ડના ફંક્શનમાં અમે મઈળાં ને સ્કૂલ ડેય્ઝની ફ્રેન્ડશીપ યાદ કરીને ભેગાં થયાં. આમ હો પેલાની હાથે છૂટું કઈરા પછી હું મેન્ટલી થોડી ડિસ્ટર્બ જ ઉતી. આપણું લોક તો કેટલું નાલાયક એ તમને હો ખબર જ ઓહે … અમારું છૂટું થિયું પછી મારું ક્યાંક લફરું જ હશે, એમ કરીને લોકે જાતજાની વાત ઉળાવી … કેટલાંક તો મને મોઢે પૂછી જતાં કે કેથે હોધી મૂકેલું છે કે હું …? આ બધાથી ઉં એટલી કંટાળી ગેલી કે ન પૂછો વાત … એવામાં અજેય મઈળો ને એને મેં બધી વાત કરી તો એણે મને સપોર્ટ કઈરો અને પોતાનું ગમતું કરવાની સ્વતંત્રતા માટે રેપ્યુટેડ ફેમિલી સાથે સંબંધ તોઈડો એ હારુ એપ્રિસિયેટ હો કરી …’

એ સહેજ શ્વાસ લેવા થંભી હોય એવું લાગ્યું.

‘પછી તો અજેયે મને ઈમોશનલ સપોર્ટ હો બો આઈપો અને એકવાર મને પૂઈછું કે, ઉં જો એની હાથે પરણવા તૈયાર હોઉં તો એને મારી સાથે જીવવાનું ખૂબ ગમહે … એણે મને સામેથી પૂઈછું ત્યારે મારા દિલમાં હો એવું થિયું કે આ પોયરો મને આખી જિંદગી ખુશ રાખહે. એટલે મેં મારી ઘેરે વાત કરી ને ઈન્ટરકાસ્ટ ઉતું તો હો મારા ઘરવાળા તૈયાર થઈ ગિયાં … હામે અજેયના ઘરના હો તૈયાર થિયા અને અમે તરત જ પઈણી ગિયાં … એટલે આમ અમને પ્રેમ કરવાનો કે પેલી ટિપિકલ લવ સ્ટોરીમાં હોય એમ એકબીજાં હાથે રોમાન્સ કરવાનો હો ટાઈમ ની મઈળો …’

એણે એની વાત પૂરી અને પેલા સામેવાળાને પણ કંઈક નવી જ વાત જાણીને હાશકારો થયો.

‘આ વરહે છ વરહ પૂરાં થિયાં અમારા લગનને. પણ આજ હુધી એકવાર એવું નથી થિયું કે ઝાઝો પરિચય ની ઉતો તો આ પોઈરા હાથે કેમ લગન કઈરા … કે તે ટાઈમે લીધેલો નિર્ણય ખોટો ઉતો …’

એના ચહેરા પર ખુશી અને ગજબનો સંતોષ હતો.

કદાચ એ સંતોષ એનું સપનું પૂરું કર્યાનો હતો … લોકોની નાગાઈ કે લોકો શું કહેશે એની પરવા ન કરવાનો સંતોષ હતો … કોઈના કહ્યે જીવન ન જીવી, પોતાનું ધાર્યું કર્યાનો હતો … એના પ્રિયજનને પામ્યાનો હતો …

આમેય આ હાલતા ચાલતા લોકોને જાતજાતના સર્ટિફિકેટ્સ આપી દેતા, સતત લોકોની પંચાત કરતા સમુદાય વચ્ચે પોતાની મરજી મુજબ જીવવું એ કંઈ સહેલું કામ નથી. બધા પાસે એવી હિંમત નથી હોતી. મને એ છોકરીનો નિર્ણય ખૂબ ગમ્યો કે એણે પોતાનું ગમતું કરવંુ કરવા માટે દોમદોમ સાહ્યબી ઠુકરાવી હતી ….

બાકી કેટલા પાસે હોય છે આવી હિંમત? કહો જોઈએ…

***

પછીય એ તો ચપડચપડ કરતી જ રહી … પણ પછી મને એના કકળાટનો કંટાળો નહીં આવ્યો …

સૌજન્ય : http://cocktailzindagi.com/gujarati/train-tales-story-two/

23 September 2017

Category :- Opinion / Short Stories

સવાલો, સવાલો, સવાલો?

સ્વાતિ મેઢ
05-09-2017

(વર્ષ ૨૦૦૪માં ‘નિરીક્ષક’ના ૨૬ ઑક્ટોબરના અંકમાં આ લખનારે જ લખેલી ‘વરુ અને ઘેટાના બચ્ચાની નવી વાર્તા ’. હવે નવી પેઢીની નવી વાર્તા)

નવી-નવી વાર્તાઓ માંડવાની હોંશમાં દાદાએ એમના એક વડવાની પરાક્રમની વાર્તા માંડી. આમ તો એ વાર્તા જૂની-પુરાણી વરુ અને ઘેટાના બચ્ચાની વાર્તા જ હતી, પણ એ વખતે એ નવી હતી. વરુ અને ઘેટાના બચ્ચાની નવી વાર્તા. એ વખતના એક ઘેટાના બચ્ચાએ બહાદુરી દેખાડીને એના દોસ્તો સાથે મળીને વરુને ભગાડેલું. બચ્ચું હીરો બની ગયેલું. વખત જતાં ઘેટાલોકોમાં રિવાજ પડ્યો, દરેક પેઢીને એ વાર્તા સંભળાવવાનો. ને આજે એ ઘેટાના બચ્ચાનાં પોતરાંનાં પોતરાંનાં પોતરાંનાં પોતરાંનાં પોતરાંના પરપોતરાંને દાદાએ વાર્તા કહેવા માંડી.

*    *    *

એક વગડો હતો. વગડામાં જાતજાતનાં પશુઓ રહે. શિયાળ, સસલાં, હરણ, શિકારી કૂતરાં, જંગલી બિલાડીઓ, વરુ ને બીજાં જંગલી પશુઓ રહે. નજીકના ગામમાં ગાય, ભેંસ, ઘેટાં, બકરાં, બિલાડી, કૂતરાં, વાંદરાં જેવાં પશુઓ રહે. એ બધાં હળીમળીને રહે. ગામનાં પશુઓ દિવસે વગડામાં ચરવા આવે. વગડામાં એક નદી હતી. બે ય કાંઠે ભરપૂર વહેતી નદી. એને કાંઠે લીલું-લીલું ઘાસ ઊગે. ગામનાં પશુઓ એ ઘાસ ચરે, વગડામાં ફરે, નદીનું પાણી પીએ અને ગામમાં પાછાં જાય. કાયમ એવું ચાલે. વગડાનાં પશુઓ પણ નદીએ પાણી પીવા આવે. કોઈ વાર એ લોકો અને ગામનાં પશુઓને લડાઈ થઈ જાય, પણ બહુ નહીં. વગડાનાં પશુઓને ગામનાં પશુઓ સાથે વેર જેવું નહીં.

એક વાર એવું થયું કે સાંજનો સમય હતો. બધાં પશુઓ ગામમાં જતાં રહેલાં. પણ એક  ઘેટાનું બચ્ચું શી ખબર કેમ એકલું રહી ગયું. એ ગામમાં પાછું જતું જ હતું. પણ એ પહેલાં એને પાણી પીવાનું મન થયું. એ નદીને કાંઠે પાણી પીવા ગયું. એ પાણી પીતું હતું ને નદીને સામે કાંઠે એક વરુ પણ પાણી પીતું હતું. ઘેટું ઉપરવાસમાં ઊભેલું. નદીનું પાણી વહેતું-વહેતું વરુ તરફ જતું હતું. વરુને એ વાતનું વાંકું પડ્યું. ‘હું વરુ થઈને ઘેટાએ પીધેલું પાણી પીઉં?’ વરુ તો વળી જાતનું જબરું. કંઈ કંઈ ઘુઘવાટા કરીને સૌને બિવડાવે. વરુએ ઘુઘવાટો કર્યો. ઘેટું તો પાણી પીતું’તું તે પીતું જ રહ્યું. વરુના ઘુઘવાટા તરફ એણે ધ્યાન જ ન આપ્યું એટલે વરુને ખીજ ચડી. એ બોલ્યું, ‘એ ય ઘેટુડા,પાણી પીવાનું બંધ કર. તું પાણી પીએ એમાં નદીનું પાણી ખલાસ થઈ જાય.’

વરુનો ઘાંટો સાંભળ્યો એટલે ઘેટાએ વરુની સામે જોયું. ‘એમ નદીનું પાણી થોડું ખલાસ થઈ જાય?’ ઘેટાએ સામો સવાલ કર્યો, એટલે વરુ ઓર ખિજાયું. વરુ કહે, ‘પણ તારું પીધેલું પાણી મારે પીવાનું? પાણી પીવાનું બંધ કર નહીં, તો હું તને ખાઈ જઈશ.’

તો ય ઘેટાએ તો પાણી પીવાનું ચાલુ જ રાખ્યું. હવે વરુ ખરેખર ખિજાયું. એ કૂદકો મારીને નદીને આ કાંઠે આવ્યું. ‘મેં કહ્યુંને તને તું મારું પાણી એંઠું કરે છે. તારે મારા પહેલાં પાણી નહીં પીવાનું.’ એમ કહીને વરુ ઘેટાની સામે આવીને ઊભું રહ્યું. ‘એક તો પાણી એંઠું કરે છે ને પાછું સામું બોલે છે?’ કહીને વરુ ઘેટા પર તરાપ મારવા ગયું. ‘હવે તો તને પૂરું કરીને જ રહીશ.’ અને એણે ઘેટાના બચ્ચા પર તરાપ મારી. હવે ઘેટું ખરેખર ગભરાઈ ગયું. એણે કહ્યું. ‘માફ કરો બાપલિયા મારી ભૂલ થઈ. હવેથી આવું નહીં કરું.’

‘ઠીક છે, આ વખતે જવા દઉં છું, પણ ફરી વાર જો આવું થશે તો તારી ખેર નથી. જા ભાગ અહીંથી.’ વરુ દાદાગીરી કરી ને પાછું વળીને વગડામાં જતું રહ્યું. ઘેટું ગભરાતું-ગભરાતું ગામમાં ગયું. એને વરુની ધમકી ગમી નહીં. પણ એ શું કરે?

ગામમાં જઈને એણે બીજાં પશુઓને વાત કરી. ‘જોજો બધાં સાચવજો. વગડામાં પેલું વરુ છે તે બહુ બિવડાવે છે.પાણીય પીવા દેતું નથી.’ ધીમે-ધીમે બધાંએ આ વાત જાણી. કેટલાંક પશુઓએ કહ્યું, ‘અમે તો ત્યાં પાણી પીવા જતાં જ નથી.’

‘તો તમે કઈ રીતે પાણી પીઓ છો?’ ઘેટાએ પૂછ્યું.

‘નહીં પીવાનું પાણી, ચલાવી લેવાનું.’ ઘણાં બોલ્યાં.

‘પણ તરસ લાગે તો?’ ઘેટાના બચ્ચાએ પૂછ્યું.

‘ગામમાં મળે તે પાણીથી ચલાવી લેવાનું. વગડાની નદીનું પાણી પીવા જવાનું જ નહીં. બીજું શું?’ ગાયે કહ્યું.

આ વાતો સાંભળીને ઘેટાનું બચ્ચું વિચારમાં પડ્યું. આ કઈ રીતે ચાલે? બે કાંઠે વહેતી ભરપૂર નદી. વગડામાં શિયાળ, વરુ, શિકારી કૂતરાં રહે તે બરાબર, પણ વગડાનું પાણી બસ એમનું જ? એકલાનું? નદી તો સૌને માટે હોય. એનું પાણી વગડામાં જાય તે બધાં પીએ. કોઈ ઉપરવાસમાંથી પીએ, કોઈ હેઠવાસમાંથી પીએ, એમાં વળી એવું શું થઈ ગયું કે વરુ અમને નાનામોટાં સૌને દબડાવે? ને બધાં સાંભળી ય રહે?

ઘેટું હજી નાનું હતું પણ એ બીજા ઘેટાં જેવું નરમ નહોતું. એણે બકરીને પૂછ્યું, ‘વરુ તને ધમકાવે તે તને ગમે છે?’

‘ના ગમે તો ય શું થાય? વરુ ધમકાવે, શિયાળ દબડાવે, શિકારી કૂતરાં બાઝવા આવે, પણ આપણે શું કરી શકીએ?’ બકરીએ જવાબ આપ્યો.

‘પણ આપણે સામા થઈએ તો?’ ઘેટાના બચ્ચાએ સવાલ કર્યો.

‘ના થવાય.આપણાથી સામા ના થવાય. તારા બાપદાદામાંથી ય કોઈ સામું ન’તું થયું. જબરા જણની સામે થવાય જ નહીં.’

‘તો ય થઈએ તો?’ બચ્ચાએ સવાલ કર્યો.

બકરી બોલી. ‘તો વરુ ખાઈ જાય, બીજું શું? કોણ જાણે આવડા અમથાને આવું કેમ સૂઝે છે?’ ને બબડતી-બબડતી જતી રહી.

ઘેટાનું બચ્ચું વિચારમાં પડી ગયું. બાપદાદાએ સામા થવાનો વિચાર ન કર્યો તો આપણે ય નહીં કરવાનો? વરુ મારીને ખાઈ જાય એવી બીકથી તરસે મરવાનું? આમે ય મરવાનું ને તેમે ય મરવાનું? આ તે કેવી રીત?’ એ વિચારતું રહ્યું, વિચારતું રહ્યું. બીજાં બેત્રણ જણને વાત કરી, તો કોઈએ કહ્યું, ‘આનું મગજ ચસકી ગયું છે. તે દહાડે વરુએ ધમકાવ્યું એમાં બીક લાગી ગઈ છે. મંતર લગડાવો નહીં, તો એનું ભૂત બધાંને હેરાન કરશે.’ બધાંએ એની સાથે બોલવાનું બંધ કરી દીધું. બચ્ચું તો એકલું-એકલું ફર્યા કરે ને વિચાર કર્યા કરે. થોડા દિવસ થયા ને એને એકદમ વિચાર આવ્યો. મગજમાં જાણે ઝબકારો થયો.

‘વરુ મારીને ખાઈ જાય તો કેટલાંને ખાય? બધાં ભેગાં થઈને જઈએ તો કોને ખાય? વરુ મારવા આવે અને સામા થઈએ તો શું થાય?’ એને એક સામટા વિચારો આવવા માંડ્યાં. એક વાર સાંજ પડ્યે બધાં પશુઓ વાગોળતાં બેઠાં’તાં. ઘેટાનું બચ્ચું એમની પાસે ગયું. કોઈ સાંભળે કે ન સાંભળે એણે તો બધાંને પોતાનો વિચાર કહ્યો. પહેલાં તો બધાં હસવા માંડ્યાં પણ પછી બધાં સમજ્યાં કે ‘આપણે ભેગાં થઈને વરુને સીધું કરીએ.’

‘હા, એ વાત બરાબર.’ બધાં પશુઓએ કહ્યું.

આ વાત ગામનાં બધાં પશુઓએ જાણી. કોઈ-કોઈ ડરતાં-ડરતાં ને કોઈ હિંમતથી જોડાયાં ને એક સાંજે બધાં વગડાની નદીએ પહોંચ્યાં. કૂતરાં, બિલાડાં, ગાયો, ભેંસો, બકરીઓ, ઘેટાં બધાં ય સાથે હતાં. એમને જોઈને હરણો અને સસલાં ય આવી ગયાં. વાંદરાં તો હોય જ. સૌથી પહેલાં ઘેટાના બચ્ચાએ નદીમાંથી પાણી પીવા માંડ્યું. એ જ વખતે શિયાળ અને વરુ પણ પાણી પીવા આવ્યાં. શિયાળ તો એકલું - એકલું પાણી પીને જતું રહ્યું, પણ વરુથી ના રહેવાયું. દાદાગીરી કરવાની ટેવ પડી ગયેલીને? એણે ઘુઘવાટો કર્યો, ‘એ ય ઘેટા, મેં ના પાડી’તી તો ય નદીએ પાણી પીવા આવે છે?

ઘેટાનું બચ્ચું તો જાણે સાંભળતું જ નથી. એટલામાં બકરીઓએ આવીને પાણી પીવાનું શરૂ કર્યું. પછી ગાયો આવી, ભેંસો આવી, કૂતરાં ય આવ્યાં. હવે શું થશે, એ જોવા હરણો અને સસલાં ય પાસે આવ્યાં. વરુ નદીને સામે કાંઠેથી આ કાંઠે આવ્યું. એણે ઘેટા પર તરાપ મારી, ઘેટું એના પંજા નીચે આવી ગયું. એટલામાં બકરીએ પાછળથી આવીને વરુને પૂંઠ પર શીંગડાં માર્યાં. વરુ સહેજ હાલી ગયું. ઘેટું છટકી ગયું. વરુએ ઘેટાને ફરીથી પકડી લીધું. ત્યાં ગાયો અને ભેંસો આવી ને વરુ સામે શીંગડાં ઉગામીને ઊભી રહી. એમને જોઈને હરણો અને સસલાંને મજા પડી. એ બધાં પણ નજીક આવી ગયાં. સસલાં તો વરુના પગ નીચે આટાપાટા રમવા માંડ્યાં. બિલાડી દૂરથી ઘુરકિયાં કરવા માંડી. હરણે પણ હિંમત કરીને વરુને બે વાર શીંગડાં મારી જ દીધાં. કૂતરાં ભસાભસ કરવા માંડ્યાં.

બધાં પશુઓના એકસામટા હુમલાથી વરુ હેબતાઈ ગયું. જો કે એમ તો એ જબરું એટલે એણે ય સામે બહુ ઘુઘવાટા કર્યા, પગ નીચે ઘેટાને પકડી રાખ્યું. પણ બધાં એકસાથે હતાં, એટલે કોઈ ડર્યું નહીં. ધમાલ- ધમાલ મચી ગઈ વગડામાં. વરુએ આમતેમ જોયું. દૂર શિયાળ ઊભેલું. શિકારી કૂતરાં ય હતાં. પણ કોઈ વચ્ચે ન પડ્યાં. બકરાં, ગાયો, ભેંસો, હરણ, સસલાં બધાંની ભેગી પજવણીથી વરુ અકળાવા માંડ્યું. જોરજોરથી ઘુઘવાટા કરે, પણ કોઈ ડરે જ નહીં! આવું તો પહેલાં કદી નહોતું થતું. હવે તો વગડાનાં વાંદરાં ય ચિચિયારીઓ કરતાં ધમાલમાં જોડાયાં. છેવટે વરુએ ઘેટાને છોડી દીધું ને હુમલાથી છટકવા આમતેમ દોડવા માંડ્યું. તો બધાં પશુઓ એની આગળપાછળ દોડવા માંડ્યાં. વરુને ખીજ ચડી. એણે એક સસલાને પકડી લીધું. પણ એક હરણે એને શીંગડાં માર્યાં ને સસલું છટકી ગયું. હવે વરુ સિવાયનાં બધાંને મજા પડતી’તી.

વરુની વહારે નથી શિયાળ આવતું, નથી આવતાં શિકારી કૂતરાં. વરુના તો હાલ બેહાલ. આ બધાં વચ્ચેથી માંડ નીકળીને વરુ વગડાની અંદર ભાગી ગયું. ગામનાં પશુઓ આ રીતે વગડાનાં પશુઓની સામે થાય? વગડાનાં પશુઓ ચેતી ગયાં.

થોડા દિવસ પછી એમણે અને ગામનાં પશુઓએ સાથે મળીને નક્કી કર્યું કે વગડાના કોઈ પશુએ ગામનાં પશુઓને વગડામાં ચરતાં, વાગોળતાં ને પાણી પીતાં રોકવા નહીં. કોઈનો શિકાર કરવો નહીં. એ વાત જો કે વગડાનાં પશુઓને ના ગમી. તો ય માનવી પડી. કાયદો આવ્યો, એટલે હવે વરુ ગામનાં કે વગડાનાં કોઈ પશુને વગર કારણે ડરાવતું નથી. પશુઓ જો કે એકલાં નદીએ પાણી પીવા જતાં ય નથી. કોઈ વાર એકલદોકલ પશુ વગડામાં જાય, તો વરુ એને મારી ય નાખે છે. પણ ઘુઘવાટા કરીને નાનાં પશુઓને દબડાવવાનું તો વરુએ બંધ કરવું પડ્યું. હવે નાનાં પશુઓને વગર વાંકે કોઈ હેરાન નથી કરતું. પશુઓ વગડામાં કૂણું-કૂણું ઘાસ ચરે છે, ત્યાં જ બેઠાં વાગોળે છે, નદીનું પાણી પીને ગામમાં પાછાં વળે છે. પણ વાતે-વાતે એમનો વાંક જોવાની વગડાનાં પશુઓની ટેવ તો હજી નથી જ ગઈ. વાંક જુએ તો ટીપી નાખે. પણ પછી કાયદો એને શિક્ષા કરે, દંડ કરે. જો પકડાઈ જાય તો.

*    *    *

દાદા વાર્તા પૂરી કરે એટલામાં તો પરપોતરાં દાદાને સવાલો પૂછવા માંડ્યાં.

‘દાદા, કાયદો એટલે?’ એક બચ્ચાએ પૂછ્યું, ‘એ ક્યાં હોય?’ ‘આપણને એ જોવા મળે?’ બીજાએ પૂછ્યું. ‘દાદા, બધાં સાથે કેમ જવાનું? એકલા કેમ ન જવાય? કાયદાને જોવા અમારાથી જવાય?’ એક બબૂડીએ બીજા સવાલો કર્યાઃ ‘દાદા એ વગડો ક્યાં હતો? અમે તો વગડો જોયો જ નથી, અમને વગડો દેખાડોને, દાદા!’ પેલી વાર્તાના ઘેટાના બચ્ચાની સાતમી પેઢી કે શી ખબર કઈ પેઢીનાં કોઈ-કોઈ બચ્ચાં સવાલો પૂછે છે. દાદા માથું પકડીને બેઠા છે.

અરેરેરેરે, ડાહ્યા થઈને વાર્તા સાંભળીને તાળીઓ પડવાને બદલે, એ ઘેટાદાદાનું સ્મારક બનાવવું, એમનું પૂતળું મૂકવું, એમનો ‘ડે’ ઊજવવો જેવા રચનાત્મક વિચારો કરવાને બદલે આમ સવાલો, સવાલો, સવાલો? શું વખત આવ્યો છે ! દાદાને બહુ ચિંતા થાય છે ઘેટાંલોકોની, આ નવી પેઢીની, એમની આ ટેવની.

ચિંતા તો મનેય થાય છે. કોની? સમજો તો, શાણા કહું!

Email: swatejam@yahoo.co.in

સૌજન્ય : “નિરીક્ષક”, 01 સપ્ટેમ્બર 2017; પૃ. 17-18

Category :- Opinion / Short Stories