OPINION

કવિ થઇને જ રહીશ એવો જાતજુલમ ફળે તો સારી વાત છે, બાકી એ બાબતે જીવનનાં કીમતો વરસો વેડફાય નહીં

વર્ષ ૨૦૧૮ પૂરું થવામાં છે. એ દરમ્યાન તમારી પાસે ઘણાં પુસ્તકો ભેગાં થયાં હશે. પુસ્તકમેળામાંથી વેચાતાં લીધાં હશે. કૉલેજ કે યુનિવર્સિટીની લાઈબ્રેરીમાંથી લાવ્યા હશો. કોઈ કોઇને સાહિત્યકારોએ ભેટ આપ્યાં હશે. એ બધાંમાંથી કેટલાંક વંચાયાં હશે, કેટલાંક બાકી હશે. જે હશે તે, પણ એક કામ કરી શકાય - બીજાંને કહી શકાય કે આટલાં પુસ્તકો ઉત્તમ છે, વાચનક્ષમ છે, વાંચવા-જેવાં છે, વાંચશો તો પસ્તાવો નહીં થાય. પુસ્તકો વિશેના પોતાના અનુભવોને શૅઅર કરવાનો આ એક અતિ સરળ તરીકો છે. જુઓ, બિલ ગેટ્સ (1955 --) એવાં પાંચ પુસ્તકો આપણા વાચન માટે સૂચવે છે.

સુવિદિત છે કે એણે ૧૯૭૫માં 'માઈક્રોસૉફ્ટ'-ની સ્થાપના કરેલી. એટલું બધું કમાયો કે આજે વિશ્વના શ્રીમન્તોની પહેલી પંક્તિમાં એનું સ્થાન છે. કેટલાકના મતે એ બીજા નમ્બરે છે અને # 2 Bill Gates કહેવાય છે. 'બિલ ઍન્ડ મેલિન્ડા (પત્ની) ગેટ્સ ફાઉન્ડેશન' વિશ્વનું મોટામાં મોટું ચૅરિટેબલ ફાઉન્ડેશન છે. એનો કેન્દ્રવર્તી આશય એ છે કે મનુષ્યોની જિન્દગીઓ બચાવવી અને તે માટે ગ્લોબલ હૅલ્થ જેવા પ્રોજેક્ટ હાથ ધરવા. ફાઉન્ડેશનને એણે અત્યાર સુધીમાં $35.8 બિલિયનનું દાન કર્યું છે. વિશ્વનો એ મોટામાં મોટો ફિલાન્થ્રોફિસ્ટ - પરોપકારી દાનવીર - ગણાય છે. આપણે જાણીએ છીએ કે ૧૯૯૭માં પહેલી વાર ઈન્ડિયા આવ્યા પછી બિલે કહેલું કે હું દર સાલ આવીશ. ઈન્ડિયામાં પોલીઓ-નાબુદી થઇ અને અન્ય અનેક દેશોમાં સ્વાસ્થ્યપરક સેવાઓ અને સહાય પ્રસરતી રહી છે. બિલની પરદુ:ખભંજક તરીકેની ઈમેજ સતત દૃઢ થતી રહી છે.

સામાન્યપણે શ્રીમન્તોને પુસ્તકો સાથે ખાસ લેવાદેવા હોતી નથી, હોય તો પણ ખપ પૂરતી હોય છે. પરન્તુ બિલ ગેટ્સ એમાં અપવાદ છે. હાર્વર્ડમાં ભણતો'તો પણ એ સુખ્યાત યુનિવર્સિટીનો એ ડ્રૉપ-આઉટ હતો. તેમ છતાં એની બુદ્ધિમત્તાનો અંદાજ લગાવવાનું હંમેશાં મુશ્કેલ રહ્યું છે. એવી વિરલ વ્યક્તિ પુસ્તકોની વાચક ન હોય તો જ નવાઈ થાય. ખરેખર તો બિલ બહુ-વાચક છે, વ્હોરેશ્યસ રીડર. કહેવાય છે કે વર્ષ દરમ્યાન એ ઓછાંમાં ઓછાં ૫૦ પુસ્તકો વાંચી લે છે. એટલું જ નહીં, પોતાના વાચન-અનુભવોમાં સૌને સહભાગી બનાવવા માટે પોતાને ઉત્તમ લાગ્યાં હોય એ પુસ્તકો અન્યોને સૂચવે છે. એટલું જ નહીં, બિલ પુસ્તકદાતા પણ છે. કૉલેજ-સ્ટુડન્ટ્સને પુસ્તકો ભેટમાં આપે છે. જગતને વિશેની આપણી ભ્રાન્ત કે ખોટી માન્યતાઓનાં ૧૦ કારણો દર્શાવતું પુસ્તક 'ફૅક્ટફુલનેસ', અને, વસ્તુઓ આપણી ધારણા કરતાં કેમ વધારે સારી હોય છે એની સમજૂતી આપતું પુસ્તક 'વ્હાય થિન્ગ્સ આર બેટર ધૅન યુ થિન્ક' એણે કોઇપણ ઈચ્છુક વિદ્યાર્થીને ભેટમાં આપેલાં. બન્નેના લેખક છે, ગ્લોબલ હૅલ્થ ઍક્સપર્ટ, હૉન્સ રોસલિન્ગ. રોસલિન્ગના દીકરાએ અને પુત્રવધૂએ પણ પુસ્તકલેખનમાં સાથ આપેલો.

બિલ કહે છે, તમે જો મારા જેવા હોવ, તો રજાઓ દરમ્યાન પુસ્તકો આપવાનું - કે મેળવવાનું - તમને ગમે. ઉત્તમ વાચન, ભેટ આપવાલાયક મોટી અને સાવ સરળ જણસ છે. હું ધારું છું કે દરેક વ્યક્તિ પોતાના જીવનમાં થોડાંક પુસ્તકોનો વિનિયોગ તો કરી જ શકે. મેં વર્ષના અન્તે જાહેર કરેલી યાદી મને ખાસ ઉપકારક ભેટ નથી લાગતી હોતી, પણ આ વર્ષની પસંદગી એકદમની ગિફ્ટેબલ છે.

પાંચ પુસ્તકોની બિલે કરેલી વાત આ પ્રમાણે છે :

ટૉરા વેસ્ટઓવરે લખેલું પુસ્તક 'ઍજ્યુકેટેડ' એની સ્મરણકથા છે. બિલ કહે છે, ટૉરા સારી લેખક છે. ભણવા માટે શાળાએ કદી ગયેલી નહીં. પણ એની લગન તીવ્ર હતી. ૧૭ વર્ષની વયે ઘર છોડીને નીકળી પડી તે છેલ્લે કૅમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટીમાંથી પીએચ.ડી. થઇને રહી. બિલ જણાવે છે કે - ટૉરાની કારકિર્દીએ મને મારી જિન્દગી વિશે વિચારો કરતો કરી મૂકેલો.

પૉલ શારે-લિખિત પુસ્તક 'આર્મિ ઑફ નન' આર્ટફિશ્યલ ઈન્ટેલિજન્સથી ચલાવાતાં યુદ્ધ કે યુદ્ધપરક મશીનોની વાત કરે છે. બિલ કહે છે, રજાઓના મજાના દિવસોમાં એની શું વાત કરવી પણ અતિ સંકુલ વિષયના એટલા જ સ્પષ્ટ નિરૂપણ માટે તેમ જ એ મશીનોના ગુણાવગુણ સમજવા માટે આ પુસ્તક ખૂબ ઉપયોગી છે. યુ.ઍસ.ની ઑટોનૉમસ વેપન્સની પૉલિસીનો ડ્રાફ્ટ ઘડવામાં શારેએ ઘણી મદદ કરેલી.

જૉહ્ન કૅરિરોયુ-લિખિત 'બૅડ બ્લડ'-માં પાલો આલ્ટોની Theranos નામની કમ્પનીની વાત છે. હૅલ્થ ટૅક્નોલૉજિ કૉર્પોરેશન રૂપે એણે નામના મેળવેલી પણ પાછળથી લોકોના જૂઠા બ્લડટેસ્ટ્સના કૌભાણ્ડને કારણે ફડચામાં ગયેલી. બિલ જણાવે છે કે આ પુસ્તકમાં બધું જ છે : મોટા મોટા ગોટાળા, કૌભાણ્ડો, કૉર્પોરેટ-વર્લ્ડના દાવપેચ, જુક્તિઓ, બરબાદ પરિવારોનાં વીતક, અને, કોઇ જમાનામાં લગભગ $10 billion-નો ધંધો કરતી એ કમ્પનીનો નાશ. બિલ કહે છે, વાંચવાનું શરૂ કર્યા પછી પોતાનો પૂરું કર્યે જ છૂટકો થયેલો.

યુવાલ નોહ હરારિ-લિખિત '21 લેસન્સ ફૉર ધ 21st સૅન્ચ્યુરી'-માં, ભૂતકાળસંલગ્ન અને ભવિષ્યસંલગ્ન વાતો છે પણ ખાસ તો પુસ્તક વર્તમાન વિશેનું છે. બિલ કહે છે, જગતની વર્તમાન દશા જોઇને ૨૦૧૮માં આપણે ડઘાઈ ગયા હોઇએ, તો હવે સવાલ એ છે કે આપણે સમાચારોને કેમ ઘટાવીશું, પડકારો વિશે કેવુંક વિચારીશું? એના ઉકેલની આ ૨૧ લેસન્સમાં રસપ્રદ રજૂઆત થઇ છે. બિલને હરારિનાં બધાં લેખનો ગમે છે.

આપણને એ જાણીને વિશેષ ખુશી એ થાય કે બિલને ધ્યાનને વિશેનું ઍન્ડી પુડ્ડિકોમ્બનું પુસ્તક 'ધ હેડસ્પેસ ગાઈડ ટુ મૅડિટેશન ઍન્ડ માઈન્ડફુલનેસ' પણ ગમ્યું છે અને આપણને વાંચવાની એણે ખાસ ભલામણ કરી છે. બિલ કહે છે, હું ૨૫-નો હતો ત્યારે આ પુસ્તક હાથ ચડ્યું હોત તો મેં હસી કાઢ્યું હોત. પણ એ પછીના સમયોથી હું અને મેલિન્ડા ધ્યાન કરતાં થઇ ગયાં છીએ. લેખકની આ એક રીતે તો, વિદ્યાયાત્રા છે. યુનિવર્સિટીનો એ વિદ્યાર્થી ક્રમે ક્રમે બૌદ્ધધર્મી સાધુ બની ગયો ને પછી ધ્યાન શું છે ને કેમ કરાય એ વિષયનો આકર્ષક ગુરુ બન્યો. બિલ કહે છે, જો તમે સ્વસ્થ સચેત થવાનો પ્રયત્ન કરતા હોવ, તો આ પુસ્તક તમારા માટે ઉપકારક પ્રવેશક બની રહેશે.

ઉપર્યુક્ત પાંચ પુસ્તકોમાંથી 'ઍજ્યુકેટેડ' 'ફૅક્ટફુલનેસ' અને 'વ્હાય થિન્ગ્સ…'-ના ગુજરાતીમાં અનુવાદો જો ન થયા હોય તો કરી શકાય; નહીં જ થયા હોય. ગુજરાતી ભાષામાં આવાં વિવિધ વિષયનાં રસપ્રદ પુસ્તકો જવલ્લે જ લખાય છે. વાર્તા કે નવલકથા લખાય એની વાટ જોઇને બેસી રહેવાય થોડું? કવિ થઇને જ રહીશ એવો જાતજુલમ ફળે તો સારી વાત છે, બાકી એ બાબતે જીવનનાં કીમતો વરસો વેડફાય નહીં. 'રીલાયન્સ'-થી માંડીને અનેક કમ્પનીઓની સફળતાઓની અને સિદ્ધિઓની ગૌરવગાથા લખી શકાય. અમદાવાદની મિલો પડી ભાંગી એ કરુણ ઇતિહાસ લખી શકાય. દેશી નામાપદ્ધતિ નથી રહી. જૂના શૅરબજારમાં ધોતી-ઝભ્ભા-ટોપીધારી શૅરબજારિયા બિરાદરો જે ભાષા પ્રયોજતા એ પણ નથી રહી. એ બધાં વિશે લખી શકાય. એ માટે સંશોધનવૃત્તિ જોઇએ. જો કે એ હોય પછી એ પુસ્તકોને પ્રકાશિત કરનારા જોઇએ. જો કે પ્રકાશકો મળી રહે તો પૂછવાના કે વાચકો ક્યાં છે, ગ્રાહકો ક્યાં છે…

હું 'ગેટ્સનોટ્સ'-નો સભ્ય છું. મેં બિલને ઈમેઈલ મોકલ્યો છે કે કારકિર્દી દરમ્યાન એણે વાંચેલાં નકરાં સાહિત્યનાં ઉત્તમ પુસ્તકોનાં નામ જણાવે. તો એ વિશે પણ ક્યારેક વાત કરીશ.

= = =

"સાહિત્ય સાહિત્ય" : લેખક્રમાંક : 223 : તારીખ ૧૫ ડિસેમ્બર ૨૦૧૮

https://www.facebook.com/photo.php?fbid=2251881651509402&set=a.453758734655045&type=3&theater

Category :- Opinion / Opinion

વિશ્વવિખ્યાત કૃષિવિજ્ઞાની સ્વામીનાથન્‌ના કમિશનને તેનો અહેવાલ રજૂ કર્યે બાર વર્ષ થયાં તેની ભલામણોના અમલની વાત તો બાજુ પર પણ સરકારોએ, તેને સંસદમાં ચર્ચા માટે પણ મુક્યો નથી.

વિધાનસભાઓની તાજેતરની ચૂંટણીમાં રાજસ્થાન અને મધ્યપ્રદેશમાં ભારતીય જનતા પક્ષ(ભા.જ.પ.)ની હારનું એક મુખ્ય કારણ ખેતીની દુર્દશાને ગણવામાં આવ્યું છે. હમણાં સાત મહિના પહેલાં એટલે કે મે મહિનાના આખરે રાજસ્થાનનાં કોટાની આસપાસનાં વિસ્તારમાં પાંચ ખેડૂતોએ, ડુંગળીના બંપર પાક પછી, વાજબી ભાવ ન મળતાં આપઘાત કર્યો હતો. ઑગસ્ટમાં એક ખેડૂતે આર્થિક પરિસ્થિતિ કફોડી થતાં જિંદગી ટૂંકાવી હતી. મધ્યપ્રદેશમાં બે વર્ષ પૂર્વે એટલે કે 2016માં દર આઠ કલાકે એક ખેડૂતની આત્મહત્યા નોંધાઈ હોવાની માહિતી કેન્દ્રના રાજ્ય કક્ષાના પંચાયતી રાજ, કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ ખાતાના મંત્રી પુરુષોત્તમ રૂપાલાએ માર્ચ મહિનામાં લોકસભામાં આપી હતી. આમાંથી ઘણાં મોત જે  માળવા-નિમાડ પંથકમાં થયા છે ત્યાં કૉન્ગ્રેસે 61માંથી 23 બેઠકો પર જીત મેળવી છે. આ પહેલાંની ચૂંટણીઓમાં અહીં કૉન્ગ્રેસની માત્ર 8 બેઠકો હતી. બાર જિલ્લાને આવરી લેતાં પશ્ચિમ મધ્ય પ્રદેશના માળવા-નિમાડમાં મંદસૌર જિલ્લો પણ આવી જાય છે. મંદસૌરમાં પાંચમી જૂન 2017ના રોજ ખેડૂતોએ પાકના ભાવની માગણી માટે કાઢેલી રેલી પર પોલીસે કરેલા ગોળીબારમાં છ કિસાનોનાં મોત થયાં હતાં. વક્રતા એ છે કે આ જ મંદસૌર જિલ્લાની ત્રણેય બેઠકો ભા.જ.પ. પાસે જ રહી છે. પૂર્વ રાજસ્થાનના હડૌતી પંથકમાં કૉન્ગ્રેસે 17માંથી 7 બેઠકો જીતી છે. અહીં અત્યાર સુધી કૉન્ગ્રેસની એક જ બેઠક હતી. આ વિસ્તારમાં લસણના બમ્પર પાક છતાં સરકારે તે  ખરીદવાની પોતાની  મુદ્દત ન વધારતાં ખેડૂતો હાલાકીમાં આવી ગયા હતા. છત્તીસઢમાં ડિસેમ્બરના અંત સુધીના અઢી વર્ષમાં તેરસો જેટલા ખેડૂતોએ આપઘાત કર્યા હતા. રાજ્ય સરકારે ખેડૂતોના અસંતોષને ખાળવા સપ્ટેમ્બરમાં ડાંગર પર ક્વિન્ટલ દીઠ ત્રણસો રૂપિયાનું બોનસ જાહેર કર્યું હતું.

ગયા મહિનાની આખરે દિલ્હીમાં કિસાન-મુક્તિ કૂચમાં રાજસ્થાન અને મધ્ય પ્રદેશના ખેડૂતો પણ હતા. તેમાંથી ઘણાં એવા હતા કે જે મતદાન કરીને તરત જ રેલીમાં જોડાવા દિલ્હી તરફ રવાના થયા હોય. એ કૂચના કવરેજમાં ખેડૂતોની જે માગણીઓ હતી તેમાં સર્વત્ર એક માગણી વારંવાર જોવા-સાંભળવા મળતી હતી. રેલીમાં ચાલી રહેલા કિસાનો ટેલિવિઝન પરની બાઇટમાં પોતપોતાની ભાષામાં અને લહેકામાં વાત કરતા હતા. તેમાં ઓછામાં ઓછું એટલું તો સમજાતું હતું કે તેઓ સ્વામીનાથન્‌ કમિશનની ભલામણોના અમલની માગણી કરી રહ્યા છે.

મનમોહન સિંગની આગેવાની હેઠળની સરકારે નવેમ્બર 2004માં વિશ્વવિખ્યાત કૃષિવિજ્ઞાની એમ.એસ. સ્વામીનાથનના અધ્યક્ષપદે નૅશનલ ફાર્મર્સ કમિશનની રચના કરી. તેનો હેતુ દેશમાં ખેતી પર આવી પડેલી આપત્તિનો ઉકેલ લાવવાનો હતો. ખેતીમાં નજીવી આવકને કારણે અનેક રાજ્યોમાં સેંકડો ખેડૂતોએ આત્મહત્યા કરી હતી. વિરલ પત્રકાર પી. સાઈનાથના અભ્યાસ મુજબ 1997 થી 2005 દરમિયાન ભારતમાં દર અરધા કલાકમાં એક ખેડૂતે જિંદગી ટૂંકાવી હતી. આ કટોકટીમાં સ્વામીનાથન્‌ આયોગે તેનો પહેલો અહેવાલ ડિસેમ્બર 2004માં અને પાંચમો (અને અત્યાર સુધીમાં) આખરી અહેવાલ ઑક્ટોબર 2006માં આપ્યો.

સ્વામીનાથન્‌ અહેવાલની ભલામણોમાં સહુથી જાણીતી ભલામણ ખેડૂતને ખેતીના ઉત્પાદન ખર્ચ કરતાં પચાસ ટકા વધારે ભાવ આપવા અંગેની છે. જો કે, ખેડૂત-આપઘાતો અટકાવવા અંગે પણ આયોગે ગંભીર વિચારણા કરી છે. તે સૂચવે છે કે સરકારે નૅશનલ રુરલ હેલ્થ મિશનને આત્મહત્યાનું ઊંચું પ્રમાણ ધરાવતાં પંથકોમાં સત્વરે વિસ્તારવું જોઈએ. વળી, ગામડાંના પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રો પર પોષાઈ શકે તેવો સ્વાસ્થ્ય વીમો મળી રહે તો પણ પરિસ્થિતિમાં ફેર પડી શકે. આજિવિકા માટે પૈસા મળી રહે તેવી માઇક્રો-ફાઇનાન્સ પૉલિસી અને ઘડપણમાં સ્વાસ્થ્ય વીમા સહિતનો ટેકો રહે તેવી સામાજિક સુરક્ષા નીતિ પણ મહત્ત્વનો ભાગ ભજવી શકે. જળસંચય અને પાણીના વિકેન્દ્રીત ઉપયોગ માટેની યોજનાઓ અને ખેડૂત પ્રતિનિધિઓ સાથેના રાજ્ય કૃષિ આયોગની સક્રિયતા પર પણ આયોગ ભાર મૂકે છે. 

કમિશને જમીન નીતિ સુધારણા(લૅન્ડ રિફૉર્મ્સ)ને પણ ઘણું મહત્ત્વ આપ્યું છે. તેના મતે ખેડૂતોને ખેતી અને પશુપાલન બંને માટે જમીન મળે તે જરૂરી છે. જમીનની માલિકી અને વહેંચણીમાં દેશમાં અત્યારે બહુ અસમાનતા છે તે દૂર કરવા માટે વધારાની અને પડતર જમીનો ખેડૂતોને આપી દેવી જોઈએ એમ આયોગ માને છે. એટલું જ નહીં, તે એમ પણ જણાવે છે કે ખેતી અને જંગલની જમીન કૉર્પોરેટ સેક્ટરને ખેતી સિવાયના ઉપયોગ માટે ન આપવી જોઈએ. આદિવાસીઓ અને પશુપાલન પર નભતા સમૂહોને જમીન પર ચરિયાણ માટે અને મોસમ પ્રમાણે ખેતી માટે અધિકાર આપવા જોઈએ. તદુપરાંત તેમના માટે સામૂહિક સંપત્તિ સંસાધનો (કૉમન પ્રૉપર્ટી સિસોર્સેસ) સુલભ બનાવવાં જોઈએ. આયોગે નૅશનલ લૅન્ડ યુઝ એડવાઇઝરી સર્વીસની રચનાની પણ ભલામણ કરી છે. આ એજન્સીનું કામ પર્યાવરણ, હવામાન અને બજારનાં પરિબળોને ધ્યાનમાં રાખીને  જમીનના ઉપયોગનો નિર્ણય લેવા અંગેનાં સૂચનો કરવાનું રહે છે.  

ખેડૂતોને સિંચાઈનું પાણી લાંબા ગાળા માટે અને એક સરખા પ્રમાણમાં મળે તેવી આયોગની ભલામણ છે. આયોગે સારી સિંચાઈ માટે જે માર્ગો સૂચવ્યા છે તેમાં અંદાજપત્રમાં વધુ રકમની ફાળવણી, વરસાદી પાણીનો સંચય, એક્વિફર્સ(ખડક-પડ થકી જળસંચય પદ્ધતિ)ને ફરજિયાત બનાવીને પાણીના સ્તરનાં રિચાર્જિન્ગ અને ‘મિલિયન વેલ્સ રિચાર્જ પ્રોગ્રામ’નો સમાવેશ થાય છે. આયોગની દૃષ્ટિએ ઉત્પાદકતામાં વધારા માટે સરકારે ખેતી સંબંધિત ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં જાહેર મૂડીરોકાણમાં મોટા પાયે વધારો કરવો જોઈએ.

આ માળખાગત સુવિધાઓમાં સિંચાઈ, જળસંચય, જમીનની ગુણવત્તા સુધારણા, કૃષિ સંશોધન અને રસ્તા બાંધકામ જેવી બાબતોનો સમાવેશ થાય છે. જમીનની ગુણવત્તાના અભ્યાસ માટે જમીન ચકાસણી પ્રયોગશાળાઓ સૉઇલ ટેસ્ટિન્ગ લૅબોરેટરિઝનું નેટવર્ક ઊભું કરવું જોઈએ. ધીરાણ અને વીમાની બાબતમાં આયોગ ફૉર્મલ ક્રેડિટ સિસ્ટમના વ્યાપમાં વધારો, પાક માટેનાં ધીરાણનો 4% વ્યાજ દર અને દેવાની વસુલાત પર રોક લગાવવાની ભલામણ કરે છે. ઉપરાંત મહિલા ખેડૂતો માટે કિસાન ક્રેડિટ કાર્ડસ, પાક-પશુધન-ખેડૂતના સ્વાસ્થ્ય માટેની સંકલિત વીમા યોજના, બધા પાક માટે ઓછા પ્રિમિયમવાળી વીમા યોજનાનાં સૂચનો પણ આયોગે કર્યાં છે.

અન્ન સુરક્ષા માટે આયોગની ભલામણો આ મુજબ છે: સાર્વત્રિક  જાહેર અન્ન પૂરવઠો, ન્યુટ્રિશન સપોર્ટ પ્રોગ્ર્રામનું પંચાયતો તેમ જ સ્થાનિક સંસ્થાઓ થકી અમલીકરણ, મહિલાઓના સેલ્ફ-હેલ્પ ગ્રુપ દ્બારા ચલાવવામાં આવતી સામૂહિક અન્ન અને પાણી બેન્ક, ફૂડ ફોર વર્ક અને એમ્પ્લૉયમેન્ટ ગૅરેન્ટી પ્રોગ્રામ જેવી બાબતો સાથેના નૅશનલ ફૂડ ગૅરેન્ટી ઍક્ટની રચના.

સ્વામીનાથન્‌ કમિશનને તેનો અહેવાલ રજૂ કર્યે બાર વર્ષ થયાં. તેની ભલામણોના અમલની વાત તો બાજુ પર, પણ સરકારોએ તેને સંસદમાં ચર્ચા માટે પણ મૂક્યો નથી. કિસાન કૂચે સંસદમાં ખેતીના પ્રશ્ને એકવીસ દિવસના ખાસ સત્રનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો તેમાં પહેલાં જ ત્રણ દિવસ સ્વામીનાથન્‌ આયોગના અહેવાલની ચર્ચા માટે વિચાર્યા હતા. તાજેતરનાં વિધાનસભાનાં ચૂંટણી પરિણામોને પગલે, ભા.જ.પ.ની કેન્દ્ર સરકાર લોકસભાની ચૂંટણીઓને ધ્યાનમાં લઈને બ્લૅન્કેટ લોન વેઇવર અર્થાત્‌ પૂરેપૂરી લોન માફી જાહેર કરે તેવી શક્યતાઓ ચર્ચાઈ રહી છે. જો કે એ તો માત્ર મલમપટ્ટી જ હશે. ડૉ. સ્વામીનાથને તો રોગને ધરમૂળથી નાબૂદ કરવા માટેનું પ્રિસ્ક્રિપ્શન આપ્યું છે.  

********

13 ડિસેમ્બર 2018

સૌજન્ય : ‘ક્ષિતિજ’ નામક લેખકની સાપ્તાહિક કટાર, “નવગુજરાત સમય”, 15 ડિસેમ્બર 2018

Category :- Opinion / Opinion