OPINION

રક્ષા કરો જગદંબા ભવાની

નંદિની ત્રિવેદી
15-11-2018

હૈયાને દરબાર

સવાર એટલે તાજગી, શુદ્ધતા અને સાત્ત્વિકતાનું પ્રતીક. આ સાત્ત્વિકતા સવારના રાગોમાં વિશેષ પ્રતિબિંબિત થાય છે. પ્રાત:કાલીન રાગો આપણા ચિત્તમાં કંઈક એવા ભાવો જગાવે છે કે એ ભાવમાં જ સમાઇ જવાની ઈચ્છા થઈ આવે. પંખીઓનો કલરવ સંભળાતો હોય, ઠંડી તાજી હવા મનને પ્રફુલ્લિત કરી રહી હોય અને ચાની ચૂસકી સાથે સવારના રાગનું ભાવવાહી ભક્તિ ગીત બજી રહ્યું હોય તો ચિત્તની પ્રસન્નતા ચરમસીમાએ પહોંચી જાય.

સૂર્યનાં કિરણો અંધારું છેદીને અજવાસ પાથરી રહ્યાં છે. પૂર્વ દિશામાં લાલિમા છવાઈ રહી છે. પંખીઓનો કલરવ અંતરનાદને પરિષ્કૃત કરી રહ્યો છે. દૂર-સુદૂરના કોઈ મંદિરની આરતીના ઘંટનાદની સાથે ગર્ભદ્વારમાંથી પ્રશાંત સ્વરો સંભળાય છે. તમે કોઈક જુદા જ વિશ્વમાં પહોંચી જાઓ છો. એક એવું વિશ્વ, જ્યાં ફક્ત તમે છો અને છે કોઈ અકળ દિવ્ય શક્તિ. મંગલમય પ્રભાતની સાથે કોમળ રિષભ અને તીવ્ર મધ્યમનું પ્રાધાન્ય ધરાવતા સ્વરો નદીકિનારેના કોઈક પવિત્ર મંદિરમાંથી મનને ઝંકૃત કરી રહ્યા છે. આ સ્વરમાધુરીનું વશીકરણ રાગ તોડી સિવાય અન્ય કોઈ રાગમાં કલ્પી શકાય? રાગ તોડીના સ્વરોમાં એટલી તાકાત છે જે તમને રીતસર કોઈક ગેબી આંતરિક વિશ્વ તરફ ખેંચે છે. પ્રાત:કાલીન રાગોમાં પ્રયોજાતો કોમળ રિષભ હંમેશાં આગવી અસર સર્જે છે. પ્રત્યેક સૂર્યોદય નવું અજવાળું લઈને આવે છે. એ ઉજાસની સાથે જ જિંદગીને ઉજાસમય બનાવવાનો સંકલ્પ આપણે જ કરવાનો છે. હર નઈ કિરન કે સાથ મંગલ સંદેશ લાયા, જાગો હે પ્રભાત આયા ...! આજનું સુપ્રભાત આપણા સૌ માટે અનેરું-અનોખું છે. નૂતન વર્ષના પ્રથમ અઠવાડિયાની નવલી સવાર. ‘હૈયાને દરબાર’ના વહાલા સંગીતપ્રેમીઓ માટે તો બેશક, સુરીલી સવાર. આપણા ગુજરાતીઓના નવા વર્ષે અંદરના માહ્યલાને સદ્વિચારો, સત્કર્મ, મીઠી વાણી દ્વારા જગાડવાનો છે. સંગીત એ સ્વરથી ઈશ્વર સુધી પહોંચવાની યાત્રા છે. સવારના રાગ તોડીની જ વાત નીકળી છે તો હિન્દી ફિલ્મ સંગીતમાં ગુલઝાર લિખિત અને આર.ડી. બર્મને કમ્પોઝ કરેલું મિયાં કી તોડીમાં સ્વરબદ્ધ થયેલું ભીની ભીની ભોર આઈ, રૂપ રૂપ પર છિડકે સોના, સ્વર્ણ કલશ ચમકાતી આઈ … યાદ આવ્યા વિના રહે જ નહીં. ગીતોમાં ધૂમ-ધડાકા કરનારા આર.ડી. બર્મન અહીં અત્યંત ઋજુતાપૂર્વક રાગ તોડીના સ્વર સંયોજીને અત્યંત કર્ણપ્રિય, અઘરી છતાં લાજવાબ ધૂન સર્જે છે.

એ જ રીતે, ગુજરાતી સુગમ સંગીતમાં નિનુ મઝુમદારે લખેલું-કમ્પોઝ કરેલું ગીત રક્ષા કરો જગદંબા ભવાની રાગ ગુજરી તોડીનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. સૂરજની સાખે રાગ તોડીના પ્રાત:સ્વરોને જોડી જોજો. એ અનુભૂતિ અવર્ણનીય બની રહેશે. સવાર એટલે તાજગી, શુદ્ધતા અને સાત્ત્વિકતાનું પ્રતીક. આ સાત્ત્વિકતા સવારના રાગોમાં વિશેષ પ્રતિબિંબિત થાય છે. પ્રાત:કાલીન રાગો આપણા ચિત્તમાં કંઈક એવા ભાવો જગાવે છે કે એ ભાવમાં જ સમાઇ જવાની ઈચ્છા થઈ આવે. પંખીઓનો કલરવ સંભળાતો હોય, ઠંડી તાજી હવા મનને પ્રફુલ્લિત કરી રહી હોય અને ચાની ચૂસકી સાથે સવારના રાગનું ભાવવાહી ભક્તિ ગીત બજી રહ્યું હોય તો ચિત્તની પ્રસન્નતા ચરમસીમાએ પહોંચી જાય. નૂતન વર્ષે મા જગદંબાની ઉપાસના કરી બસ, એટલું જ પ્રાર્થીએ કે, રક્ષા કરો હે મા જગદંબા ભવાની. વૈિશ્વક સ્તરે માહૌલ અસુરક્ષિતતાનો હોય, ડગલે ને પગલે અસલામતીની ભાવના કોરી ખાતી હોય એ સંજોગોમાં અંબામાની આરાધના મનને પરમ શાંતિ આપે. મા આપણાં જીવનમાં જ્ઞાનનો અજવાસ ફેલાવે, નીરક્ષીરનો વિવેક પારખવાની શક્તિ આપે એ જ પ્રાર્થના આપણે કરવાની છે.

રક્ષા કરો જગદંબા … સ્તુિતના રચયિતા અને સ્વરકાર છે સુપ્રસિદ્ધ સંગીતકાર નિનુ મઝુમદાર. ‘ઓલ ઇન્ડિયા રેડિયો’ મુંબઈ માટે નિનુભાઇએ ૨૦ વર્ષ સુધી લાઈટ મ્યુિઝક પ્રોડ્યુસર તરીકે સેવાઓ આપી હતી. ૧૯૫૪ની આસપાસના સમયગાળામાં રેડિયો પર નવા લોન્ચ થયેલા કાર્યક્રમ ‘વિવિધ ભારતી’ના તેઓ ઇન્ચાર્જ હતા. તેમણે ફિલ્મ અને નાટકમાં અભિનય પણ કર્યો હતો. ઉસ્તાદ ફૈયાઝખાં તથા ઉસ્તાદ ઈમામ અલી ખાનના શિષ્ય નિનુ મઝુમદાર વડોદરાના જમીનદાર કુટુંબનું સંતાન. તેમનું મૂળ નામ નિરંજન મઝુમદાર. તેમણે અનેક હિન્દી-ગુજરાતી ફિલ્મોમાં સંગીત આપ્યું છે. રવીન્દ્ર સંગીત જાણતા નિનુભાઇએ લોકસંગીતમાં સંશોધન કર્યું તથા સુરદાસ તેમ જ અન્ય કવિઓની રચનાઓ પણ સ્વરબદ્ધ કરી હતી. તેઓ બાંસુરી ખૂબ સારી વગાડતા હતા. ચાળીસના દાયકામાં નિનુભાઈનો અવાજ હિન્દી ફિલ્મોમાં પહેલીવાર સાંભળવા મળ્યો. સરદાર અખ્તર સાથે ફિલ્મ ‘ઉલઝન’માં, અમીરબાઈ કર્ણાટકી સાથે ‘પરિસ્તાન’માં અને મીના કપૂર સાથે ફિલ્મ ‘ગોપીનાથ’માં તેમણે ગીતો ગાયાં છે. રાજ કપૂરની સૌપ્રથમ ફિલ્મો ‘જેલયાત્રા’ અને ‘ગોપીનાથ’માં તેમણે સંગીત નિર્દેશન કર્યું છે. ફિલ્મ ‘ગોપીનાથ’ માટે એમણે લખેલું ગીત આઈ ગોરી રાધિકા.. શબ્દોમાં ફેરફાર કરીને એ જ ટ્યુન સાથે ફિલ્મ ‘સત્યમ્ શિવમ સુન્દરમ’માં યશોમતી મૈયા સે બોલે નંદલાલા તરીકે લેવામાં આવ્યું હતું. તેમણે કેટલાં ય સંગીતરૂપકો અને સંગીતનાટિકાઓ માટે ગીતો લખ્યાં છે. ટેલિવિઝન માટે તૈયાર કરેલા બાલનાટક ‘જલપરી’માં આજના જાણીતાં કલાકારો દર્શન જરીવાલા અને સુજાતા મહેતાએ અભિનય કર્યો હતો. આધ્યાત્મિકતા સાથે આધુનિકતાનું અનોખું સંયોજન નિનુ મઝુમદારમાં હતું.

તેમનાં સૌથી મોટાં દીકરી રાજુલબહેન ખૂબ સરસ ગાતાં હતાં. ખાસ એમના માટે જ નિનુભાઈ કેટલાંક ગીતો તૈયાર કરતા. આ ગીતોમાંનું એક એટલે રક્ષા કરો જગદંબા ભવાની. રાજુલ મહેતા માટે પિતા નિનુભાઈ હંમેશાં ફ્રેન્ડ, ફિલોસોફર અને ગાઈડ બની રહ્યા હતા. રાજુલ મહેતા કહેતાં કે મારા પિતા શ્રી નિનુ મઝુમદાર સુધારાવાદી હતા. એમનામાં ધાર્મિકતા ક્યાં ય નહીં છતાં, સાહિત્ય-સંશોધનની દૃષ્ટિએ એમણે કેટલા ય ધર્મગ્રંથો વાંચ્યા હતા અને ભજનો પણ લખ્યાં. રાજુલબહેનના અવાજમાં રક્ષા કરો સાંભળવું એ અનેરો લ્હાવો છે. શિવાંગી નીરવે પણ આ ગીત ખૂબ સરસ ગાયું છે. પરંતુ, ગીતનાં મૂળ ગાયિકા રાજુલ મહેતા. રાજુલબહેનનો કંઠ એટલે બુલંદ સાહજિક અને હૃદયસ્પર્શી. કેટલાક લોકો રાજુલબહેનને તેમની ગાવાની આગવી શૈલી અને તેમણે ગાયેલા અપ્રતિમ ગીતો રક્ષા કરો જગદંબા ભવાની તથા મેં તો રંગ્યો હતો … નાં ગાયિકા તરીકે જ ઓળખે છે, કારણ કે પ્રકૃતિએ તેઓ થોડા શરમાળ અને પ્રસિદ્ધિથી દૂર રહેનારાં હતાં.

અગ્રગણ્ય સંગીતકારોનાં ગીતો ગાનાર રાજુલ મહેતા રાસ ગરબાના કાર્યક્રમો કરતાં, કચ્છ-સૌરાષ્ટ્ર, રાજસ્થાનનાં લોકગીતો ખૂબ તળપદી લહેકા સાથે ગાતાં તેમ જ ગંગા સતી, ઓખાહરણ જેવી કેટલીક ગુજરાતી ફિલ્મોમાં પોતાનો કંઠ પણ આપ્યો હતો. દસેક વર્ષ પહેલાં અવસાન પામેલાં રાજુલબહેને તેમની સાથેની એક મુલાકાતમાં કહ્યું હતું કે આપણે ત્યાં બાળગીતો, યુવાન કન્યાનાં ગીતો લખાય છે પણ કિશોર અવસ્થાનાં ગીતો ભાગ્યે જ લખાય છે. હું કિશોર અવસ્થામાં હતી ત્યારે પપ્પાને લાગ્યું કે મુગ્ધ વયની છોકરીના મનોગતને વ્યક્ત કરતાં ગીતો પણ લખાવા જોઈએ અને એમણે એક સુંદર ગીત લખ્યું હતું, આ મોજું ફરી વળ્યું સુંવાળપનું, મને આવ્યું છે રેશમી સપનું. રાજુલ મહેતાનો અવાજ ઘૂંટાયેલો અને લો પીચનો હતો. પશ્ચિમના સંગીતમાં સ્ત્રી-પુરુષના અવાજને અમુક ચોક્કસ વિભાગમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે જેમ કે સ્ત્રીઓના અવાજમાં કોન્ટ્રાલ્ટો એટલે એવો અવાજ કે જેમાં પીચ નોર્મલ હોય અને કલાકાર એક પણ સ્વર ઊંચો ના ગાય. રાજુલ મહેતાનો અવાજ આ પ્રકારનો હતો. લતાજીનો અવાજ સોપ્રાનો પ્રકારનો કહેવાય, જેની રેન્જ ખૂબ ઊંચી હોય અને અવાજ પાતળો હોય. પહેલાંના સમયમાં પાતળા અવાજની જ બોલબાલા હતી ત્યારે રાજુલબહેનનો અવાજ જુદી જ તાજગી લઈને આવ્યો હતો.

વાગ્ગેયકાર પિતા નિનુ મઝુમદાર વિશે વાત કરતાં જાણીતાં અભિનેત્રી મીનળ પટેલ આ ગીત સાથેની સ્મૃિતઓ વાગોળતાં કહે છે કે મારા પિતા ધાર્મિક વૃત્તિ ધરાવતા નહોતા કે વિધિ-વિધાનમાં માનતા ન હતા, પરંતુ નાગર પરંપરામાં ઊછર્યા હોવાને કારણે એમણે માતાજી અને શિવની કેટલીક સુંદર સ્તુિતઓ રચી છે, જેમાં રક્ષા કરો જગદંબા ભવાની ખૂબ લોકચાહના પામી છે. નિનુભાઈનાં દીકરી સોનલ શુક્લએ આ ગીતના સંદર્ભમાં જણાવ્યું કે, "રાજુલ બહેન શાસ્ત્રીય સંગીત શીખતાં હતાં ત્યારે પપ્પાને જુદા જુદા રાગ સંભળાવતાં. એમાં પપ્પાને ગુજરી તોડી રાગ અસર કરી ગયો ને આ ગીત સર્જાઇ ગયું. રાગ તોડી ઉદાસ ભાવ વ્યક્ત કરતો હોવાથી શરૂ શરૂમાં તો આ ગીત સાંભળીને મને રડવું જ આવતું હતું.

સોનલબહેનની વાત બિલકુલ સાચી છે. રાગ તોડી આધારિત મોટા ભાગનાં ગીતોમાં વિષાદ ભાવ પ્રગટ થાય છે. જેમ કે, જગજિત-ચિત્રાની એક સુંદર ગઝલ મિલકર જુદા હુએ તો ન રોયા કરેંગે હમ, મુકેશજીનું મૈં તો એક ખ્વાબ હૂં અને આશાજીનું ગીત જૂઠે નૈના બોલે, સાંચી બતિયાં … ઉદાસીન ભાવ વ્યક્ત કરતાં ગીતો છે. જગજિત સિંહને તો આ રાગ એટલો પ્રિય છે કે એમણે અડધો ડઝન ગઝલ રાગ તોડીમાં સ્વરબદ્ધ કરી છે, જે સાંભળીને આંખમાંથી આંસુ ન વહે તો જ નવાઈ. કવિ કનુભાઈ સૂચકે લખેલું અને સંગીતકાર સ્વ. મોહન બલસારાએ સંગીતબદ્ધ કરેલું રાગ તોડી પર આધારિત એક ગીત, એકવાર ગોકુળ છોડી ગયા ને, પાછા ન આવ્યા ઘનશ્યામ ...માં પણ વિષાદભાવ પ્રગટે છે. રાગ તોડીમાં અપવાદરૂપ ગીત એક જ છે ભીની ભીની ભોર, ભોર આઈ ...! જેની વાત આપણે ઉપર કરી. સ્વરોની અદ્ભુત ગૂંથણીને લીધે એ ગીત ઊર્જાસભર લાગે છે. સંગીતકારો-ગાયકો માટે આ રાગ પડકારજનક રહ્યો હોવા છતાં ગાન સરસ્વતી કિશોરી આમોનકરે થોડાં વર્ષો પહેલાં દિવાળી મોર્નિંગ કોન્સર્ટમાં આ રાગ ગાઈને શ્રોતાઓને દૈવી અનુભવ કરાવ્યો હતો. સ્વર યોગિની ડૉ. પ્રભા અત્રે તથા ઉસ્તાદ અમીરખાં સાહેબનો ગાયેલો તોડી અવર્ણનીય છે, તો ગુજરાતી ભાષાનાં સર્વાંગસુંદર ગીતોમાં અગ્રગણ્ય સ્થાન ધરાવતું રક્ષા કરો … ગીત પણ પ્રાત:કાલીન રાગોનાં સદાબહાર ગીતોમાં હકપૂર્વક બેસી શકે એવું સુમધુર છે. નવા વર્ષે આ કર્ણમંજુલ સ્તુિત રક્ષા કરો જગદંબા … આપણાં સૌનાં જીવનમાં સુખ-સમૃદ્ધિ, શાંતિ અને સુરક્ષિતતા લાવે એવી ‘હૈયાને દરબાર’ના વહાલા વાચકોને સુરીલી શુભકામનાઓ અને નૂતન વર્ષાભિનંદન. આ ગીત આજે જ સાંભળી લેજો, સવાર સુધરી જશે.

--------------------------

શરણ્યેે વરણ્યે સુકારણ્યપૂર્ણે હિરણ્યોદરાદ્યૈરગમ્યેતિ પુણ્યે
ભવારણ્યભીતં ચ માં પાહિ ભદ્રે, નમસ્તે નમસ્તે નમસ્તે ભવાનિ

રક્ષા કરો જગદંબા ભવાની
નિશ દિન રટું હું તો અંબા અંબા અંબા

વર્ણ વિવર્ણ વિવિરમે વાણી
ચૌદ ભુવનની હે મહારાણી
નિસદિન રટું હું તો અંબા અંબા અંબા

અંતરમાં તું અંતરયામી
વિશ્વ સ્વરૂપે વિશ્વ સમાણી
ખમ્મા તમને માડી ઘણી ખમ્મા ખમ્મા ખમ્મા
રક્ષા કરો જગદંબા ભવાની

• કવિ-સંગીતકાર : નિનુ મઝુમદાર  • ગાયિકા : રાજુલ મહેતા

સૌજન્ય : ‘લાડકી’ પૂર્તિ, “મુંબઈ સમાચાર”, 15 નવેમ્બર 2018

http://www.bombaysamachar.com/frmStoryShowA.aspx?sNo=442999

Category :- Opinion / Opinion

બી.જે.પી.ના સિનિયર નેતા અને અત્યારના ઉત્તર પ્રદેશના રાજ્યપાલ પહેલીવાર લોકસભામાં ચૂંટાયા, ત્યારે મેં તેમને પૂછ્યું હતું કે ‘રામભાઉ, તમે તો તમારી કામગીરીનો રિપોર્ટ આપવા માટે જાણીતા છો, તો સંસદસભ્ય તરીકે તમે શું શું કામ કર્યાં?’ તેમણે લાગલો જ જવાબ આપ્યો ‘બોમ્બે’ કા ‘મુંબઈ’ કિયા.’ મેં બને એટલા વિવેકપૂર્વક તેમને પૂછ્યું કે ‘એ તો જાણે ઠીક છે, પરંતુ લોકોનું કલ્યાણ થાય એવું કોઈ કામ?’ થોડા છોભીલા પડીને તેમણે લોકોપયોગી કહી શકાય એવાં બે - ચાર કામ ગણાવ્યાં હતાં.

પચીસ વરસ પહેલાંનો એ પ્રસંગ યાદ કરું છું ત્યારે એક ફરક ધ્યાનમાં આવે છે. ત્યારે સંઘપરિવારના લોકો છોભીલા તો પડતા હતા. રામ નાઈકની એટલી તો કદર કરવી જોઈએ. તેમને એટલી જાણ હતી કે નામ બદલવાથી કોઈનું પેટ ભરાતું નથી અને તેમને લોકોએ તેમના કલ્યાણ માટે ચૂંટીને પ્રતિનિધિગૃહમાં મોકલ્યા છે. એટલે નામ બદલવાના પરાક્રમની કોઈ ઠેકડી ઉડાડતું ત્યારે તેઓ સહેજ શરમના શેરડા સાથે સંસ્કૃિતના નામે નામબદલીનો બચાવ કરતા. આજે તેઓ બિનધાસ્ત થઈ ગયા છે. ‘હું હિન્દુ મરદ બચ્ચો, શું કોઈ મ્લેચ્છના નામધારી અમદાવાદમાં રહું? મારો જન્મ ભલે અમદાવાદમાં થયો હોય, પણ મરીશ તો કર્ણાવતીમાં.’ ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકરે ૧૯૩૬માં મહારાષ્ટ્રમાં યેવલામાં કહ્યું હતું કે ‘મારો જન્મ ભલે હિન્દુ તરીકે થયો હોય, પણ હિન્દુ તરીકે મરવાનો નથી.’ ડૉ. આંબેડકરની યાદ અપાવે એવાં આ વચન છે. તેમનો જન્મ ભલે નેહરુના આધુનિક ભારતમાં થયો હોય, પણ તેઓ મનુના પ્રાચીન ભારતમાં મરવા માંગે છે. 

ડૉ. આંબેડકરે આવું કહ્યું ત્યારે ગાંધીજી એક હિન્દુ તરીકે શરમાયા હતા. મારો ધર્મ એવો તે કેવો જેમાં એક દલિત ગૂંગળામણ અનુભવતો હોય. કોઈ સ્ત્રી ગૂંગળામણ અનુભવતી હોય. મને યાદ નથી કે ડૉ. આંબેડકરની વ્યથા જોઇને કોઈ હિન્દુત્વવાદી શરમાયો હોય. હિન્દુ ભાયડામાં ખામી હોય જ નહીં, હિન્દુ ભાયડાના ધર્મમાં કોઈ ખામી હોય જ નહીં, હિન્દુ ભાયડો આવડત વગરનો હોય જ નહીં, હિન્દુ ભાયડો કાયર હોય જ નહીં (પછી ભલે આઝાદીની લડત વખતે પીઠ બતાવી  હોય) વગેરે. હિન્દુ ભાયડાઓ આજે સંપૂર્ણ બહુમતી સાથે કેન્દ્રમાં અને બીજાં બે ડઝન રાજ્યોમાં સત્તામાં છે અને કામકાજનાં નામે તેઓ શહેરોનાં, સ્ટેશનોનાં, જિલ્લાઓનાં નામ બદલી રહ્યા છે. તેઓ જ્યાં ત્યાં પૂતળાં બંધાવી રહ્યા છે અને અયોધ્યામાં રામલલ્લાનું મંદિર બંધાવવાના કામમાં લાગ્યા છે.

૨૦૧૪માં તેમણે જ્યારે સત્તા માટે દાવેદારી કરી, ત્યારે તેમણે સત્તામાં આવ્યા પછી કરવા ધારેલું શૂરાતન છુપાવ્યું હતું. શૌર્ય છાપરે ચડીને બતાવવાનું ન હોય, એ તો જ્યારે વખત આવે ત્યારે બતાવી આપવાનું હોય. ધીરોદત્ત શૂરવીરને શોભે એવા ગુણ આને કહેવાય! ૨૦૧૪માં શૌર્યની શેખી માર્યા વિના તેમણે અત્યંત નમ્રતાપૂર્વક કહ્યું હતું કે અમે કાળું નાણું વિદેશથી પાછુ લાવશું, તેને લોકોમાં વહેંચી દઈશું, ખેડૂતોને તેની ખેતપેદાશ પર વ્યાજબી ભાવ આપીશું, શાળા-કોલેજો બંધાવીશું, આરોગ્યની વ્યવસ્થા સુધારીશું, ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકસાવીશું, વગેરે. શહેરોનાં અને સ્ટેશનોનાં નામ બદલવાના અને પૂતળાં બંધાવવા જેવાં ભગીરથ કામો વિષે તેમણે હરફ સુદ્ધાં ઉચ્ચાર્યો નહોતો. કોઈ શેખી મારી નહોતી. સત્તામાં આવ્યા પછી તેમણે વિચાર્યું કે આઇ.આઇ.ટી., આઈ.આઈ.એમ., બાર્ક, ઈસરો, જે.એન.યુ., જેવી સંસ્થાઓ તો નેહરુ જેવા નાના માણસો ઊભી કરી શકશે; અલ્હાબાદનું પ્રયાગ કોણ કરશે? એને માટે તો અવતાર પુરુષોની જરૂર પડે !

આ વિષય એવો છે કે જેટલી ઠેકડી ઉડાડવી હોય એટલી તમે ઉડાડી શકો, પણ આપણે ગંભીરતાપૂર્વક વિચારતા અને વાત કરવા ટેવાયેલા છીએ. મૂલ્યોની અને છેલ્લા માણસની ચિંતા કરવાની આપણને આદત છે, અને એ આજના સમાજની જરૂરિયાત છે. હેરાન કરનારો સવાલ એ છે કે ૯૩ વરસની હિન્દુરાષ્ટ્રની સાધના પછી તેમના હિન્દુરાષ્ટ્રના પીટારામાંથી બસ આટલું જ નીકળ્યું? નામબદલી, લિન્ચિંગ, લવજીહાદ, ધોલધપાટ અને જુઠાણાંથી વધુ કાંઈ બહાર આવતું જ નથી ! બસ આટલી જ સાધના?

૧૯૦૬માં વિનાયક દામોદર સાવરકરે ગાંધીજીની રાષ્ટ્રની કલ્પનાને નકારી હતી અને તેની જગ્યાએ પૌરુષાર્થી રાષ્ટ્રવાદની હિમાયત કરી હતી. તેમને એમ લાગતું હતું કે ગાંધીજીનો રાષ્ટ્રવાદ પોચટિયો છે અને રાષ્ટ્રનું ઘડતર અને ચણતર તો હિન્દુ ભાયડાઓ કરે. તેમનો એ અધિકાર હતો અને આપણે તેનો આદર કરીએ છીએ. આજે ગાંધી-સાવરકર વિચારભેદને ૧૧૨ વરસ થઈ ગયાં છે અને સાવરકર પુરસ્કૃત હિન્દુ રાષ્ટ્ર માટે સ્થાપવામાં આવેલા રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘની સ્થાપના થઈ એને ૯૩ વરસ થઈ ગયાં છે. આટલી લાંબી યાત્રા અને સાવ નાદારી? શું કર્યું આટલાં વર્ષ? ગાંધીજીના ભારતીય રાષ્ટ્રવાદે દેશને આઝાદી અપાવી, બંધારણમાં એ આકાર પામ્યો, આધુનિક રાજ્ય તરીકે સાકાર થયો, આધુનિક રાષ્ટ્રનું નિર્માણ થયું, નેલ્સન મંડેલા અને બીજા અનેક દેશોમાં અનેક લોકોએ ગાંધીજીના વિચારનું અનુકરણ થયું, એ દેશો પણ આઝાદ થયા, આધુનિક થયા ત્યારે બીજે છેડે સમાંતરે શરૂ થયેલા પૌરુષાર્થી રાષ્ટ્રવાદે શું આપ્યું?

હિન્દુ ભાયડાઓએ મૂળમાં ૧૧૨ વરસ અને સંઘની સ્થાપના પછી ૯૩ વરસ શેનું ચિંતન-મનન કર્યું હતું, શેની સાધના કરી હતી અને કયા પૌરુષની ઉપાસના કરી હતી કે જ્યારે વિચારને સાકર કરવાનો મોકો મળ્યો ત્યારે નામબદલી કે ધોલધપાટથી વધુ કરવા માટે તેમની પાસે કોઈ કામ જ નથી? જરાક શાંત ચિત્તે અને પ્રામાણિકતાપૂર્વક વિચારવું જોઈએ કે સો વરસની સાધના પછી ગાંધીજીના ભારતીય રાષ્ટ્રવાદ સામે હિન્દુ રાષ્ટ્રવાદનું સ્વરૂપ કેવું છે? નથી તો શા માટે નથી? છે તો ક્યારે પ્રગટ કરવાનું છે?

સાચી વાત એ છે કે તેમની પાસે હિન્દુ રાષ્ટ્રની કોઈ કલ્પના જ નથી. કલ્પના કરવા જાય તો કલ્પના તેમને ત્યાં પહોંચાડે છે, જ્યાં કેટલાક મુસ્લિમ મૂળભૂતવાદીઓ અને ત્રાસવાદીઓ પહોંચ્યા છે. એ આત્મઘાતી ભયાનક કલ્પના કરતા તેઓ ડરી જાય છે એટલે લઘુમતી કોમ સામે ડોળા કાઢીને, બાવડાં બતાવીને, ઘાંટા પાડીને, લલકારીને, પોતાની જાતને અને એનાથી વધુ હિન્દુઓને છેતરે છે. નામબદલી તો ગાંધીજીના પોચટિયા રાષ્ટ્રવાદ સામે હિન્દુ ભાયડાઓ બેઠા છે, હો એમ બતાવવા માટેની ચેષ્ટા છે.

દરમ્યાન વિશ્વપ્રસિદ્ધ ઇતિહાસકાર ઈરફાન હબીબે બે વાત કહી છે. એક તો એ કે આઝાદી પછી પાકિસ્તાનમાં બાકી બચેલા હિન્દુઓના નજીવા અસ્તિત્વને મીટાવવામાં એટલી બધી તાકાત લગાડી કે એક આધુનિક રાષ્ટ્ર તરીકેનું પાકિસ્તાનનું જ અસ્તિત્વ મટી ગયું. બીજી વાત તેમણે એ કહી છે કે બી.જે.પી.ના અધ્યક્ષ અમિત શાહની અટકમાં આવતો શાહ શબ્દ પર્શિયન છે. બદલી કામદારોને ક્યાં ક્યાં કામે વળગાડશું?

એકવાર મહામહોપાધ્યાય કે.કા. શાસ્ત્રી સાથે મારો વિવાદ થયો હતો. તેઓ પણ યોગી આદિત્યનાથ જેવી યૌગિક દલીલો કરતા હતા. મેં તેમને પૂછ્યું કે તમે તો પરમ વૈષ્ણવ છો તો ઠાકોરજીને ચડાવવામાં આવતા છપ્પન ભોગમાં અરબસ્તાન અને ઈરાનમાંથી આવેલી મીઠાઈઓ કેટલી? તેમણે અત્યંત પ્રામાણિકતાપૂર્વક કાચી ગણતરી માંડીને કહ્યું હતું કે અડધા કરતાં વધુ. હવે શું કરીશું? ઠાકોરજીને પણ હિન્દુ ભાયડાઓ કહે એ ભોજન આરોગવું પડશે?

સૌજન્ય : ‘કારણ-તારણ’, નામક લેખકની કટાર, “ગુજરાતી મિડ-ડે”, 14 નવેમ્બર 2018

Category :- Opinion / Opinion