POETRY

પોષ વદ ૬

રાજેન્દ્ર શાહ
28-01-2013

(જન્મદિને)


પ્રભાતનું ધુમ્મસ વિશ્વ-વ્યાપૃત,
સમુદ્ર ના,
અંબર ના,
સમસ્ત
અભેદના અંચલ માંહી લીન
અનંત અા
નીલિમ, સીમહીન !

ત્યાં નાવ કો શ્વેત મરાલશું સરે
ક્યાંથી ?
નહીં રેખ અતીતની મળે !
ને ભાવિની યે પણ ત્યાં લહાય ના
કેડી,
અહો સૂર નિતાન્ત મૌનમાં !

અગમ્યનું શું ઊઘડે રહસ્ય !
અનંતના નીલિમ અંતરે અા
મરાલનું દર્શન રમ્ય, રમ્ય !


શિશિરની રાત્રીની શેષ વેળા
ઢળે ચંદ્રની અર્ધ ઊઘડેલ કાન્તિ.
હવા તુહિન-શીતલ
લઈ અાવતી હૂંફ કેવલ,
રજત સોણલે સૃષ્ટિ સૂતેલ,
સર્વત્ર શાન્તિ.

સમય કેરી સંક્રાન્તિ.
તરુડાળનું પર્ણ પાંડુર ખરે,
મંદ મર્મર શમે મૌનમાં;
અાયુ ગત.
અરુણ અંકુર સ્ફુરે,
કંઈ નવોન્મેષ,
નવસર્જને વિશ્વ ચૈતન્ય ઉદ્યત.
વિવર્તે વિલોકાય શાશ્વત !
અહો જન્મ મુજ
સકલને સદ્મ !
ને

વ્યક્ત મુજ અંતરે
નિખિલ નિવસંત લહું છદ્મ !

અણદીઠ કો પદ્મની મધુર સૌરભ,
ભ્રમર-ગુંજનાનો લલિત રવ
હવા સંગ રેલાય
નિ:સીમ અાનંત્યમાં !


વનની અમરાઈને ભરી
પમરે શી ય પ્રસન્ન મંજરી !
પ્રશમંત પ્રલંબ રાત્રિ ને
બજતી વેણુ વરેણ્ય ભર્ગની.

રમતી ભમતી સમીરની
લહરીને મૃદુ સ્પર્શ હર્ષની
અણુએ અણુ લાગણી લહું,
અનુકંપા શી દિગન્તરાલની !

ઉરનું ઊઘડંત પંકજ
પ્રણમે છે દઈ ગંધની રજ,
વિલસંત હિરણ્ય વર્ણમાં
દલને અાસન સંચરે અજ.

સહુને મુજ અંતરે ધરું,
સહુને અંતર હું ય વિસ્તરું.

[‘સંકલિત કવિતા’, પાન 172-4]

(જન્મકાળ : 28 જાન્યુઅારી 1913 - 02 જાન્યુઅારી 2010)
 

Category :- Poetry

ગ્રામ્યમાતા

સુરસિંહજી તખ્તસિંહજી ગોહેલ ‘કલાપી’
26-01-2013

(શાર્દૂલવિક્રીડિત)


ઊગે છે સુરખી ભરી રવિ મૃદુ હેમંતનો પૂર્વમાં,


ભૂરું છે નભ સ્વચ્છ સ્વચ્છ, દીસતી એકે નથી વાદળી;


ઠંડો હિમભર્યો વહે અનિલ શો, ઉત્સાહને પ્રેરતો,


જે ઉત્સાહ ભરી દીસે શુક ઊડી ગાતાં, મીઠાં ગીતડાં !


(માલિની)


મધુર સમય તેવે ખેતરે શેલડીના, રમત કૃષિવલોનાં બાલ નાનાં કરે છે;


કમલવત્ ગણીને બાલના ગાલ રાતા, રવિ નિજ કર તેની ઉપરે ફેરવે છે !


(અનુષ્ટુપ)


વૃદ્ધ માતા અને તાત તાપે છે સગડી કરી,


અહો ! કેવું સુખી જોડું કર્તાએ નિરમ્યું દીસે !


(વસંતતિલકા)


ત્યાં ધૂળ દૂર નજરે ઊડતી પડે છે,


ને અશ્વ ઉપર ચડી નર કોઈ આવે


ટોળે વળી મુખ વિકાસી ઊભા રહીને,


તે અશ્વને કુતૂહલે સહુ બાલ જોતાં !


(મંદાક્રાન્તા)


ધીમે ઊઠી, શિથિલ કરને, નેત્રની પાસ રાખી, વૃદ્ધા માતા, નયન નબળાં, ફેરવીને જુએ છે;


ને તેનો એ, પ્રિય પતિ હજુ, શાંત બેસી રહીને, જોતાં ગાતો, સગડી પરનો, દેવતા ફેરવે છે.


(અનુષ્ટુપ)


ત્યાં તો આવી પહોંચ્યો એ, અશ્વ સાથે યુવાન ત્યાં;


કૃષિક, એ ઊઠી ત્યારે ‘આવો, બાપુ !’ કહી ઊભો.


(શાર્દૂલવિક્રીડિત)


‘લાગી છે મુજને તૃષા, જલ જરી દે તું મને’


બોલીને અશ્વેથી ઊતરી યુવાન ઊભીને ચારે દિશાએ જુએ;


‘મીઠો છે રસ ભાએ! શેલડી તણો’ એવું દયાથી કહી,


માતા ચાલી યુવાનને લઈ ગઈ જ્યાં છે ઊભી શેલડી !


(વસંતતિલકા)


પ્યાલું ઉપાડી ઊભી શેલડી પાસ માતા,


છૂરી વતી જરીક કાતળી એક કાપી;


ત્યાં સેર છૂટી રસની ભરી પાત્ર દેવા,


ને કૈં વિચાર કરતો નર તે ગયો પી.


(અનુષ્ટુપ)


‘બીજું પ્યાલું ભરી દેને, હજુ છે મુજને તૃષા,’


કહીને પાત્ર યુવાને માતાના કરમાં ધર્યું.


(મંદાક્રાન્તા)


કાપી કાપી ફરી ફરી અરે ! કાતળી શેલડીની,


એકે બિંદુ પણ રસતણું કેમ હાવાં પડે ના ?


‘શુ કોપ્યો છે પ્રભુ મુજ પરે !’ આંખમાં આંસુ લાવી,


બોલી માતા વળી ફરી છૂરી ભોંકતી શેલડીમાં


(અનુષ્ટુપ)


‘રસહીન ધરા થૈ છે, દયાહીન થયો નૃપ;


નહિ તો ના બને આવું;’ બોલી માતા ફરી રડી.


(વસંતતિલકા)


એવું યુવાન સુણતાં ચમકી ગયો ને


માતાતણે પગ પડી ઊઠીને કહે છે :


‘એ હું જ છું નૃપ, મને કર માફ ! બાઈ !


એ હું જ છું નૃપ, મને કર માફ ! ઈશ !’


(શાર્દૂલવિક્રીડિત)


‘પીતો’તો રસ હું પ્રભુ ! અરે ત્યારે જ ધાર્યું હતું,


આ લોકો સહુ દ્રવ્યવાન નકી છે, એવી ધરા છે અહીં;


છે તોયે મુજ ભાગ કૈં નહીં સમો, તે હું વધારું હવે,


શા માટે બહુ દ્રવ્ય આ ધનિકની, પાસેથી લેવું નહીં ?


(ઉપજાતિ)


રસ હવે દે ભરી પાત્ર બાઈ ! પ્રભુક્રુપાએ નકી એ ભરાશે;


સુખી રહે બાઈ! સુખી રહો સૌ, તમારી તો આશિષ માત્ર માગું !’


(વસંતતિલકા)


પ્યાલું ઉપાડી ઊભી શેલડી પાસ માતા,


છૂરી વતી જરી જ કાતળી એક કાપી;


ત્યાં સેર છૂટી રસની ભરી પાત્ર દેવા,


બ્હોળો વહે રસ અહો ! છલકાવી પ્યાલું !


(જન્મકાળ : 26 જાન્યુઅારી 1874 - 09 જૂન 1900)

Category :- Poetry